Grote regionale verschillen in woon-werkbalans Scheve banenverhouding zorgt voor mobiliteitsdruk

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Grote regionale verschillen in woon-werkbalans Scheve banenverhouding zorgt voor mobiliteitsdruk"

Transcriptie

1 Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Grote regionale verschillen in woon-werkbalans Scheve banenverhouding zorgt voor mobiliteitsdruk Nederlandse werknemers reizen gemiddeld 14 km om op hun werk te komen, maar de regionale verschillen zijn groot. Om tijdverlies te voorkomen en het milieu te sparen is het wenselijk om het woon-werkverkeer zo veel mogelijk te beperken. Hoe meer inwoners in de eigen regio aan de slag kunnen hoe beter dit is voor de regio. Stedelijke regio s blijken het best in staat om de eigen bevolking van een passende baan te voorzien met Amsterdam en de as Almelo-Hengelo-Enschede (Twente) voorop. Opvallend is dat verschillende zuidelijke regio s in Brabant en Zeeland ook in hoge mate zelfvoorzienend zijn op de arbeidsmarkt. Voor veel andere regio s kan de aansluiting beter, waardoor de mobiliteitsdruk nog steeds groot is. verhuizen beperkt is. In figuur 1 is te zien dat het aandeel van de beroepsbevolking (inclusief inactieven 1 ) dat in eigen regio werkt landelijk uiteen loopt van 32% tot 56%. In dit cijfer komt ook de arbeidparticipatie terug. Figuur 1 Aandeel van de beroepsbevolking werkzaam in de eigen regio 2 Mobiliteit noodzakelijk, maar niet altijd efficiënt Mobiliteit is van levensbelang voor de economie. Dit geldt voor goederen, maar ook voor personen. Toch zijn niet alle vervoersbewegingen per definitie noodzakelijk. Zo loopt het verkeer op de arbeidsmarkt lang niet altijd efficiënt. Dagelijks reizen miljoenen Nederlanders van hun woonplaats in de ene regio naar hun werk in een andere regio. De forensenstromen die hiermee gepaard gaan, leiden tot milieubelasting, files op de snelwegen, drukte in de trein en de bus en niet in de laatste plaats tot tijdverlies, waardoor minder tijd overblijft voor gezin en activiteiten in de woonplaats. Regio s zijn er dus (sociaal) economisch bij gebaat om zo veel mogelijk in de eigen werkgelegenheid te voorzien en het vestigingsklimaat bij een scheve balans zo gunstig mogelijk te maken. In deze publicatie gaan we in op de vraag hoe de regio s op dit punt presteren. Werkgelegenheid èn arbeidsparticipatie belangrijk Niet alle regio s die goed scoren in werkvoorziening voor de eigen bevolking presteren ook economisch goed. De bijdrage aan het arbeidsproces verschilt immers ook fors. Zo is de arbeidsparticipatie in het zuiden van Limburg en Noord-Oost Groningen laag en blijft een groot deel van het arbeidspotentieel onbenut. Dit wijst erop dat de aansluiting op de arbeidsmarkt niet optimaal is of de bereidheid tot reizen en/of Bron: CBS, bewerkt ING Economisch Bureau 1 Dit kunnen zijn: werklozen, bijstandsgerechtigden, studenten of mensen die bewust niet werken. 2 Bron: meest recente CBS-cijfers. De regio s zijn ingedeeld naar COR- OP-regio, dit is een geografische indeling van het CBS waarmee Nederland in 40 regio s wordt onderverdeeld.

2 Stedelijke gebieden domineren werkregio s Bedrijven zoeken elkaar graag op. Hierdoor zijn stedelijke gebieden ook de belangrijkste werklocaties. Dit is in het hele land terug te zien (figuur 2). Aan de andere kant zijn er ook gebieden waar het vooral prettig wonen is. De Veluwe en het noorden van Overijssel zijn de enige uitzonderingen van (gedeeltelijk) landelijke gebieden die een overschot aan werkgelegenheid kennen. Door de aanwezige bedrijvigheid doen werklocaties het economisch beter dan woonlocaties. Echter, werknemers geven hun inkomen wel grotendeels in of om hun woonlocatie uit, waardoor een deel van de economische bijdrage weglekt. Sectorstructuur en woonklimaat nadere verklaring voor onevenwichtige arbeidsmarkt Naast een overschot of tekort aan banen zijn er nog andere redenen voor onderlinge verschillen in zelfvoorziening op de arbeidsmarkt. Het voornaamste is dat de samenstelling van regionale bedrijvigheid en bijbehorende vraag naar werknemers kan afwijken van het plaatselijke aanbod van werknemers. Een reden die de onbalans op de arbeidsmarkt in de hand werkt, zijn de verschillen in woongenot en huizenprijzen. Dat de huizenprijzen buiten de Randstad aanmerkelijk lager zijn, vergroot de bereidheid tot reizen en kan voor werknemers een reden zijn om verder van het werk te gaan (of blijven) wonen. Hier komt bij dat verhuizen lang niet altijd meer noodzakelijk is. Het Nieuwe Werken maakt woonwerkaf-standen voor mensen met een bureaufunctie immers een stuk minder belastend. Figuur 2 (netto) werk-(>0%) en woonregio s (<0%) Bron: CBS, bewerkt ING Economisch Bureau Lage arbeidsparticipatie in Groningen groter probleem dan vele pendelkilometers In het noorden van het land is het aantal pendelkilometers met 20 beduidend hoger dan nationaal. In Oost-Groningen is dit met 22,3 km zelfs het hoogst van heel Nederland. Het aantal banen ten opzichte van de hier wonende beroepsbevolking is ondanks de aanwezigheid van grote bedrijven als Cofely en AVEBE veel te laag en dit verklaart de hoge uitgaande pendelstroom van ruim mensen. Een groot deel hiervan rijdt op en neer naar de gemeente Groningen. De aanwezigheid van diverse regiokantoren en dochterbedrijven van grote ondernemingen, hoofdvestigingen van de Gasunie en de NAM, grote zorginstellingen (het UMCG is de grootste werkgever van het noorden van het land) en de Rijksuniversiteit zorgen voor een inkomende pendel van ruim werknemers per dag. Al die forensen zijn nodig, want het aantal banen in deze werkregio ligt hoger dan de beroepsbevolking. Het meest nijpende probleem voor de Groningse arbeidsmarkt is echter niet de pendeldruk, maar de lage arbeidsparticipatie. De regio s Delfzijl en omgeving en Oost-Groningen scoren met 60% het laagst in Nederland en de stad Groningen doet het met 64% niet veel beter. Beleidspijlen dienen dan ook continu te worden gericht op het stimuleren van deelname aan het arbeidsproces. Hoogste prioriteit daarbij heeft de overbrugging van de kloof tussen vraag en aanbod op de regionale, maar vooral ook de gehele noordelijke arbeidsmarkt. De bereikbaarheid is goed. Aan het enige echte serieuze verkeersknelpunt (Zuidelijke Ringweg A7) wordt vanaf 2015 gewerkt. De drukte rond Groningen zou ook nog verlicht kunnen worden als bedrijven meer inzetten op Het Nieuwe Werken. Slechts een kwart van de Groningse werknemers werkt regelmatig thuis. Friese pendelstromen verre van efficiënt In Noord-Friesland (Leeuwarden en omgeving) werken meer mensen in de eigen regio (49%) dan in de regio s Zuidoost (met Drachten en Heerenveen) en Zuidwest (met Sneek en Bolsward), waar respectievelijk 44% en 41% in eigen regio een baan heeft. Het voordeel van de provinciehoofdstad is dat er meer ambtenaren werkzaam zijn en er meer zorg- en onderwijsinstellingen zijn gevestigd. Het aantal banen (bijna ) in het noordelijk deel is even hoog als dat in beide andere regio s samen, maar nog lang niet toereikend voor de beroepsbevolking (circa ) in Noord-Friesland. Ook zuidelijk Friesland heeft een tekort aan banen. De uitgaande pendel overtreft in alle drie de Friese regio s dan ook de inkomende pendel. En aangezien de helft van de forensen binnen Friesland blijft, is er veel heen-en-weer gerij, over voor Nederlandse begrippen recordafstanden van gemiddeld ruim 20 km. Opmerkelijk is dat er circa Friezen in de provincie Groningen werken, andersom is dat lager: Bedrijven en forensen kennen geen provinciegrenzen. Deze economische invalshoek steunt daarmee de wens van een noordelijke superprovincie, zoals onlangs door D66 weer eens werd geopperd. Ten slotte: Friezen blijven ruim achter op het gebied van het Nieuwe Werken. Met een aandeel van 23% van de werknemers dat wekelijks minimaal 1 uur thuis werkt, is Kwartaalbericht Regio's augustus

3 Friesland de op één na slechts scorende provincie. De oververtegenwoordiging van het aantal banen in aan de werklocatie gebonden sectoren zoals zorg, recreatie, industrie (FrieslandCampina, Douwe Egberts en Philips behoren tot de grootste werkgevers van de provincie) vormt hiervoor de verklaring. Tabel 1 Woon-werkafstand gerangschikt naar aantal km (hemelsbreed, enkele reis) per regio NR Woonregio KM NR Woonregio KM 1 Oost-Groningen Alkmaar en omgeving 15 2 Z-w-Friesland Twente 14 3 Zuidoost-Drenthe Veluwe 14 4 Zuidoost-Friesland Gooi en Vechtstreek 13 5 Noord-Friesland Noord-Limburg 13 6 Zuidwest-Drenthe Utrecht 13 7 Noord-Drenthe Aggl. Haarlem 13 8 Overig Groningen Nrdoost-Nrd-Brabant 13 9 Delfzijl en omg IJmond Flevoland Zuidoost-Nrd-Brabant Noord-Overijssel Oost-Zuid-Holland Midden-Limburg Z-Oost-Zuid-Holland Overig Zeeland Midden-Nrd-Brabant Kop van N-Holland Zaanstreek Z-w-Overijssel Groot-Rijnmond Zuid-Limburg Aggl.Leiden-Bollenstr Achterhoek Zeeuws-Vlaanderen Arnhem/Nijmegen Aggl. 's-gravenhage Z-w-Gelderland Groot-Amsterdam West-Nrd-Brabant Delft en Westland 8 Bron: CBS Drenthe: pendelstromen vanuit Zwolle en Groningen illustreren onbalans arbeidsmarkt Zuidwest-Drenthe is een voorbeeld van een regio die wat betreft vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in evenwicht lijkt. Het aantal banen is immers precies gelijk aan de omvang van de beroepsbevolking. Er is echter een flinke pendelstroom van zo n mensen, zowel inkomend als uitgaand. Deze stroom forensen komt deels voort uit kwalitatieve verschillen in arbeidsvraag en -aanbod. De meeste werknemers reizen bijvoorbeeld vanuit de gemeente Zwolle in Overijssel, waar het opleidingsniveau hoger is dan in Hoogeveen en Meppel. In Zuidoost- en Noord-Drenthe is de beroepsbevolking bijna 20% groter dan het aantal banen. Dit leidt in beide regio s tot een uitgaande pendel die de inkomende pendel ruim overtreft. Opmerkelijk is trouwens dat forensen vanuit de gemeente Groningen bijna de helft van de inkomende pendel naar Noord-Drenthe (Assen e.o.) voor hun rekening nemen. Hier lijkt sprake van een brain drain, want Groningers zijn dankzij de aanwezigheid van universiteit en hogeschool bovengemiddeld hoog opgeleid, terwijl de noodzaak er in theorie niet is: het aantal banen in de gemeente Groningen overtreft de beroepsbevolking ruimschoots. Ook dit is een voorbeeld van de onevenwichtigheden in de noordelijke arbeidsmarkt. Het bedrijfsleven in Zuidoost- Drenthe draait in sterkere mate met mensen afkomstig uit de eigen regio. De helft van de werknemers woont in Emmen en omstreken, terwijl dat in de andere twee Drentse regio s net boven de 40% is. Ook in Zuidoost-Drenthe is de inkomende pendel vaker van buiten de provincie (in dit geval Oost- Groningen) afkomstig dan uit de rest van de provincie. Kennelijk vindt de in Zuidoost-Drenthe oververtegenwoordigde maakindustrie aanvullende arbeidskrachten vooral in het Groningse. Groningen en Drenthe vullen elkaar dus goed aan en zouden prima een gezamenlijke arbeidsmarktregio kunnen vormen. Henk van den Brink ( ) Centrale ligging Utrecht zorgt voor grotere pendel De arbeidsmobiliteit in de provincie Utrecht heeft een bijzonder karakter. Zo overtreft het aantal banen de hoeveelheid beschikbare werknemers met 10%, waardoor Utrecht per definitie afhankelijk is van inkomende pendel. Utrecht kent met 53% een relatief groot aandeel van de beroepsbevolking dat binnen de eigen regio werkt. Ondanks het feit dat meer dan de helft van de beroepsbevolking binnen Utrecht werkt, heeft bijna een vijfde een werkplek over de provinciegrenzen gevonden. Ongeveer 30% van de banen wordt door mensen die buiten Utrecht wonen ingevuld. Hierdoor reizen ruim mensen meer richting Utrecht dan er vanuit de provincie naar andere regio s gaan voor hun werk. De centrale ligging en de aanwezigheid van landelijke (overheids)organisaties en hoofdkantoren van bijvoorbeeld financiële instellingen en IT-bedrijven zijn daarvoor de drijvende krachten. De meeste werkgelegenheid is in en rondom Amersfoort en Utrecht te vinden. De gemeente Utrecht heeft een grotere inkomende pendel dan de gemeente Amersfoort. Ruim 4 van de 10 banen in Utrecht wordt door mensen ingevuld van buiten, tegen 1 op de 3 voor Amersfoort. Ondanks een relatief geringe gemiddelde pendelafstand van gemiddeld 13 kilometer is er toch veel woon-werkverkeer in de provincie, met de nodige files tot gevolg. Zowel de A1 als de A2 trekken ook verkeer van mensen die niet in Utrecht wonen of werken. De verbreding van de A2 heeft het fileleed wat verzacht. Daarnaast is thuiswerken in opmars: meer dan 30% van de Utrechters werkt regelmatig thuis, waarmee Utrecht de Nederlandse ranglijst aanvoert. Versterking regionale infrastructuur verlicht mismatch op Gelderse arbeidsmarkt Van de Gelderse regio s voert Arnhem-Nijmegen de ranglijst aan als het om werken in eigen regio gaat. Ruim de helft van de beroepsbevolking vindt emplooi in Arnhem-Nijmegen zelf. De regio wordt op de voet gevolgd door de Achterhoek (49%) en de Veluwe (47%). Zuidwest-Gelderland blijft achter met nog geen 40%. Deze verschillen zijn niet alleen toe te schrijven aan de werkgelegenheid in de regio s. Nummer drie, de Veluwe, heeft juist meer banen dan er nodig zijn om de totale beroepsbevolking aan de slag te houden, terwijl de Achterhoek en Zuidwest-Gelderland daarvoor onvoldoende werkgelegenheid bieden. Opvallend is dat ook de regio Arnhem-Nijmegen minder banen heeft dan de totale beroepsbe- Kwartaalbericht Regio's augustus

4 volking groot is. Een belangrijke reden voor arbeidspendel is de mismatch tussen de kwaliteiten van werknemers en de eisen die aan banen gesteld worden. In Arnhem-Nijmegen werkt mede hierdoor 17% van de beroepsbevolking buiten de regio met de Veluwe, Noordoost-Noord-Brabant en Utrecht als belangrijkste werkbestemmingen. Ook binnen Arnhem-Nijmegen zelf wordt gependeld, al blijft het gemiddelde aantal kilometers op vijf steken. Tussen de grote steden is het woon-werkverkeer beperkt en hoewel er geen sprake is van éénrichtingsverkeer werken flink meer Nijmegenaren in de Rijnstad dan Arnhemmers in de Waalstad. In de Achterhoek zal de inkomende pendel de komende jaren kunnen toenemen, omdat de afname van de beroepsbevolking de arbeidsreserve uitholt. Infrastructurele ontwikkelingen als de nieuwe N18/A18, het doortrekken van de A15 en versterking van de lijn Arnhem- Winterswijk vergroten de bereikbaarheid van de Achterhoek. Woon-werkverhoudingen lopen binnen Overijssel sterk uiteen Tussen de Overijsselse regio s bestaan grote verschillen in arbeidsmobiliteit. Twente is binnen Overijssel, maar ook in Nederland, het gebied dat bij uitstek werk biedt aan de eigen bevolking. Ongeveer 56% van de Twentse beroepsbevolking werkt in eigen regio, waarmee Twente alleen Groot- Amsterdam voor moet laten gaan. Tegelijkertijd wordt slechts een achtste van de banen door mensen van buiten ingevuld (met name vanuit de Achterhoek). Zuidwest-Overijssel bevindt zich aan het andere einde van het spectrum: slechts 41% van de beroepsbevolking woont en werkt in hetzelfde gebied. In Noord-Overijssel is dat iets minder dan de helft. Deze regio s zijn voor respectievelijk een derde en 37% van de banen afhankelijk van werknemers van buiten de regio. De grootste groep forensen die dagelijks naar Zuidwest- Overijssel trekt komt uit Twente. De geringe afhankelijkheid van Twente van andere regio s voor personeel is een gevolg van historische economische ontwikkeling (al vele jaren een sterk industrieel en bouwcluster waarvoor mensen in Twente opgeleid worden) en misschien speelt ook het honkvaste karakter van de Tukkers een rol. Toch werken zij ook weer niet altijd om de hoek. Gemiddeld wordt ruim 14 kilometer afgelegd tussen huis en werkplek, waardoor bijna tweederde met de auto naar het werk gaat, gevolgd door de fiets met ruim een kwart. 3 Gezien de gewenste verdere verschuiving van de Twentse economie in de richting van een innovatieve kenniseconomie zal het aandeel hogeropgeleiden in de beroepsbevolking moeten stijgen. Het behouden van een groter deel van de universitair afgestudeerden is daarbij een voor de hand liggende, maar niet eenvoudig te realiseren weg. Ferdinand Nijboer ( ) Amsterdam trekt Noord-Hollandse woonwerkverhoudingen scheef Op het vlak van arbeidsmobiliteit neemt de hoofdstedelijke regio Groot-Amsterdam een bijzondere positie in. Landelijk 3 Mobiliteitsstromenonderzoek Twente, I&O research, 2012 gezien is het aandeel van de beroepsbevolking dat in eigen omgeving werkt hier het hoogst, waarbij de banenpopulatie het aantal beschikbare werknemers met maar liefst 30% overstijgt. Hiermee tekent het gebied (inclusief Schiphol) voor bijna tweederde van de Noord-Hollandse werkgelegenheid. Om die reden reizen dagelijks tegelijkertijd 73% meer werknemers in dan er uitreizen, waarmee de regio eveneens erg hoog scoort. Oververtegenwoordiging van werkgelegenheid in de omvangrijke financiële en zakelijke dienstverlening is hiervoor een verklaring. Zo telt de regio (hoofd)kantoren van ondermeer ING, ABN AMRO, Delta Lloyd, PwC, APG en IBM. Daarnaast leveren grote ziekenhuizen als VUmc, AMC en onderwijsinstellingen zeer veel werkgelegenheid. Door de hiervoor specifiek gevraagde opleidingseisen, blijft er een minder gekwalificeerde groep over waarvoor onvoldoende aansluiting op de arbeidsmarkt bestaat. Omliggende woonregio s als Zaanstad, Haarlem en Gooi- en Vechtstreek vullen deze leemte. Opvallend is dat ook andere Noord-Hollandse regio s met uitzondering van de Kop van Noord-Holland naast een grote uitstroom stuk voor stuk ook een hoge instroom van werknemers kennen. De grote regionale woon-werkstromen die dit op gang brengt wijzen erop dat het belangrijk is om de negatieve effecten (tijdverlies en milieubelasting) te beperken. De Tweede Coentunnel die volgend jaar in gebruik wordt genomen is wat dat betreft geen overbodige luxe. Toch is er veel te zeggen om meer in te zetten op regionale banencreatie en betere aansluiting van de bevolking op de arbeidsmarkt, ook al is de woon-werkafstand in de zuidelijke helft van de provincie ondergemiddeld. Flevoland nog altijd netto-woonlocatie, maar banenbasis wordt breder Flevoland biedt als jonge provincie en echte woonregio slechts een kleine 80% van het aantal banen dat op grond van de beroepsbevolking nodig zou zijn. Amsterdam speelt ook hier een leidende rol als werklocatie, maar wat opvalt, is dat inwoners van de provincie wijdverspreide werkplekken hebben en daarmee naar verhouding zeer mobiel zijn. Dit blijkt ook uit de relatief grote reisafstand die werknemers afleggen (18 km). Urk en omgeving is hier de enige duidelijke uitzondering. Gunstig is dat de zakelijke dienstverlening (waaronder ICT) met de ruime locatiekeuze en centrale ligging een steeds bredere basis heeft in Flevoland. Bedrijven als USG People, Accenture, Athlon Car Lease en Hewlett Packard zijn grote werkgevers in de regio. Positief voor de beperking van woon-werkverkeer is dat in Flevoland na Utrecht het meest wordt thuisgewerkt. Ook ontwikkelt de werkgelegenheid zich al met al gunstiger dan gemiddeld in Nederland. In combinatie met de schaalsprong die Almere (Almere 2.0) voor ogen heeft, moet de afhankelijkheid van andere regio s kleiner worden. Gezien de huidige grote woon-werkstromen blijft bereikbaarheid een kernissue voor Flevoland. De Hanzelijn (Lelystad-Zwolle) die in december van dit jaar wordt geopend is wat dit betreft een aanwinst. Mede gezien het feit dat er in Dronten een station bijkomt, kan dit ook een stimulans zijn voor de arbeidsparticipatie in eigen regio. Kwartaalbericht Regio's augustus

5 Tabel 2 Regionale economische groei Provincie Groei 2011 Groei 2012* Groei 2013* Groningen -3,0% -0,6% -0,3% Friesland 0,8% -0,8% -0,4% Drenthe 1,3% -0,7% -0,4% Overijssel 1,9% -0,9% -0,2% Flevoland 2,0% 0,0% 0,6% Gelderland 1,5% -0,7% -0,3% Utrecht 2,0% -0,4% 0,2% Noord-Holland 1,0% -0,5% 0,0% Zuid-Holland 1,5% -0,9% 0,1% Zeeland -0,1% -0,4% -0,6% Noord-Brabant 2,1% -0,9% -0,2% Limburg 1,0% -0,8% -0,7% Nederland 1,2% -0,6% -0,1% Bron: CBS, *ramingen ING Economisch Bureau Zuid-Hollands woon-werkverkeer sterk geconcentreerd Zuid-Holland heeft met de grote concentratie bedrijven ook veel werkgelegenheid binnen de eigen grenzen. Het aandeel van de werknemers dat dagelijks in de eigen regio aan de slag gaat, is in Groot-Rijnmond het hoogst, wat verklaarbaar is door het banenoverschot. Overigens is de deelname aan het arbeidsproces hier met 65% nog wel voor verbetering vatbaar. Als dichtstbevolkte provincie zijn de afstanden tussen Zuid-Hollandse steden beperkt. Dit uit zich in een gemiddeld beperkte woon-werkafstand. Den Haag, het Westland en Rotterdam-Rijnmond zijn de belangrijkste werkgelegenheidscentra met respectievelijk werkgevers als de Rijksoverheid, het tuinbouwcluster en het Erasmus Medisch Centrum (grootste ziekenhuis van Nederland) en de Rotterdamse haven. Terwijl Leiden qua arbeidsmobiliteit sterk verbonden is met Den Haag, hebben Delft en Gouda een sterkere band met Rotterdam. Opmerkelijk is dat Leiden zeer hoge ogen gooit als vestigingsplaats, maar los van het sterk vertegenwoordigde onderwijs en onderzoek (o.a. universiteit, bio sciences park) toch overwegend woonlocatie is. In tegenstelling tot de stad Amsterdam overheerst in de Zuid- Hollandse steden verder de toestroom van werknemers uit randgemeenten, wat voor een sterk geconcentreerd woonwerkverkeer zorgt. Het nieuwe randstadrail met de verbinding Den Haag-Rotterdam en het geplande hoog frequent openbaar vervoer in het noorden van de provincie, alsmede het aanleggen van ondermeer de A4 Delfland lijken dan ook een goede investering. Hoewel Zuid-Holland relatief veel werk te bieden heeft, blijft de resterende arbeidsreserve in de grote steden een aandachtspunt. Zelfs met de huidige economische tegenwind zijn er kansen mensen aan de slag te krijgen maar dan moet de aansluiting op de arbeidsmarkt verbeteren. Rico Luman ( ) Zeeuwen werken vooral in eigen regio Met een hoge score voor zowel Zeeuws-Vlaanderen als de rest van Zeeland (figuur 1), is de provincie in staat om een relatief groot deel van de Zeeuwen in eigen gebied van werk te voorzien. De verklaring voor deze hoge scores verschilt per regio. In Zeeuws-Vlaanderen is de relatief lange reistijd naar de rest van Nederland mogelijk aanleiding om vooral in eigen regio werk te zoeken. Grote werkgevers als Dow Chemical, het toerisme en de Zeeuwse haven in Terneuzen (met onder andere Verbrugge) creëren veel werkgelegenheid voor de lokale bevolking. Daarnaast vindt een aantal mensen werk over de grens in Vlaanderen, waaronder het Antwerpse havengebied. Ook omgekeerd is de pendel beperkt. Slechts 6% van de werknemers komt uit andere gebieden. Doordat een groter aandeel van het arbeidspotentieel onbenut blijft, scoort de rest van Zeeland totaal gezien toch beter. In het grootste deel van de provincie is de deelname aan het arbeidsproces immers hoog. Zeeuwse werknemers zijn in dienst van bedrijven als CZ, Delta en McCain. De gemiddeld hoge arbeidsparticipatie vertaalt zich in een lage werkloosheid, die traditioneel ver onder het Nederlands gemiddelde ligt. Brabant kent verschillen, maar houdt veel werknemers in eigen regio Binnen Brabant bestaan flinke verschillen in het aandeel van de beroepsbevolking dat in de eigen regio werkt. Zuidoost- Brabant scoort met een vierde plaats landelijk erg goed. Dit is in hoge mate te danken aan het aanwezige high tech cluster in en om Eindhoven. Ruim 90% van de werkende inwoners is hier werkzaam binnen de eigen woonomgeving, waar grote werkgevers zoals ASML, DAF en Phillips gevestigd zijn en de werkgelegenheid maar liefst 10% groter is dan de beroepsbevolking. Ook West-Brabant met omvangrijke voedingsen genotsmiddelenproducenten (Philip Morris, Hero) en veel logistieke dienstverlening in de regio Breda-Moerdijk- Oosterhout presteert wat dit betreft goed. Doordat in Noordoost-Brabant een groter aandeel buiten de eigen regio werkt, heeft de regio geen plaats bij de landelijke top bemachtigd, maar scoort wel bovengemiddeld. Midden-Brabant presteert beduidend minder goed dan de andere Brabantse regio s. Dit komt vooral doordat meer dan 1 op de 5 inwoners buiten het gebied werkzaam is en veel plaatsen overwegend woongebied zijn. Aangezien inwoners vooral in omringende gebieden werkzaam zijn, blijft de gemiddelde reisafstand en de druk op de wegen beperkt hoewel dit files niet altijd kan voorkomen. Verhoging arbeidsparticipatie zal positie Limburg versterken Door lage arbeidsparticipatie bestaat er in Limburg ruimte voor stijging van het aandeel van de beroepsbevolking dat ook in de regio actief is. Aangezien Limburg de provincie is met het grootste aandeel 45-plussers zal het opschuiven van de effectieve pensioenleeftijd vooral in deze regio een groot effect hebben, wat kansen biedt voor werknemers. Daarnaast kan de arbeidsparticipatie worden verhoogd door Het Nieuwe Werken, dat werk plaats- en tijdonafhankelijk maakt en ervoor zorgt dat een baan beter gecombineerd kan worden met eventuele zorgtaken. Daarbij moet wel gerealiseerd worden dat de industriële sector, waar het werk veelal locatiegebonden is, oververtegenwoordigd is binnen de Limburgse economie. Dit geldt ook voor de zorgsector, waartoe Kwartaalbericht Regio's augustus

6 maar liefst vier van de tien grootste Limburgse werkgevers behoren. Een klein deel van de inwoners van Zuid-Limburg werkt buiten de eigen regio. Door de arbeidsmobiliteit te verhogen kan de arbeidsparticipatie toenemen en de relatief hoge werkloosheid worden teruggebracht (het aandeel nietwerkende werkzoekenden ligt met 7,8% ruim 2-procentpunt boven het Nederlands gemiddelde). De omvang van de arbeidsmarkt in Zuidoost-Brabant, maakt vooral pendelstromen richting deze regio interessant. Midden-Limburg kent relatief weinig grote werkgevers, waardoor de beroepsbevolking ruim 10% groter is dan het aantal beschikbare arbeidsplaatsen. Doordat er relatief veel mensen in omringende regio s werkzaam zijn ligt de arbeidsparticipatie desondanks op een gemiddeld niveau. In Noord-Limburg bieden werkgevers, waaronder Océ, Office Depot en Xerox, wél voldoende werk voor de beroepsbevolking. Stef Bais ( ) Kwartaalbericht Regio's augustus

7 Meer weten? Kijk op ING.nl/zakelijk Of bel met Rico Luman, Regio-econoom Ferdinand Nijboer Regio-econoom Wilt u nieuwe publicaties per ontvangen? Ga naar ING.nl/economischepublicaties Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 22 augustus 2012.

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Regionale bedrijvendynamiek

Regionale bedrijvendynamiek M201224 Regionale bedrijvendynamiek Oprichtingen en opheffingen van bedrijven in de Nederlandse regio s in de periode 1988-2010 A. Bruins J.A.C. Vollebregt Zoetermeer, juli 2012 Regionale bedrijvendynamiek

Nadere informatie

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven In het eerste kwartaal 2014 waren

Nadere informatie

Minder starters in 2016

Minder starters in 2016 Vooruitzicht Starters Minder starters in 2016 Aantal starters stabiel in 2015, daling verwacht in 2016 130.000 Meer starters in de bouw, minder starters in de transport percentage, jan t/m sep 2015 t.o.v.

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Zorgen om arbeidsmarktkrapte

Zorgen om arbeidsmarktkrapte Regiovisie Noord-Brabant Zorgen om arbeidsmarktkrapte Arbeidspotentieel niet uitgeput, wel lastiger om te benutten De sterke groei van de Brabantse economie voedt de vraag naar personeel. De groei van

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven in 2010 And the winner is In onze editie van vorig jaar kondigden we het al aan. De Regio Top 40 van 2010 zou in het teken staan van

Nadere informatie

Provinciale economie in het nauw

Provinciale economie in het nauw Regio ING Economisch Bureau Provinciale economie in het nauw In 2009 wordt Nederland hard getroffen door de wereldwijde economische crisis. Vanzelfsprekend blijven de Nederlandse regio s niet onbetuigd.

Nadere informatie

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek

Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013. Frits Oevering. Kennis & Economisch Onderzoek Krimp in Woerden? Gemeenteraad Woerden 11 april 2013 Frits Oevering Prangende vragen? Krimp in Woerden? Vergrijzing en krimp Verhuispatroon Krimp in Woerden? Disclaimers diverse databronnen (ABF, CBS,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2002-II Politiek en Ruimte bron 10 Aandeel van de lidstaten in de handel van de Europese Unie in procenten, 1998 30 % 25 20 22 25 Legenda: invoer uitvoer 15 10 8 8 15 15 10 11 9 9 15 12 5 0 6 5 2 2 1 0 België

Nadere informatie

Zzp er: werknemer nieuwe stijl

Zzp er: werknemer nieuwe stijl Vooruitzicht Starters Zzp er: werknemer nieuwe stijl Aantal starters blijft ook de komende jaren op hoog niveau 140.000 130.000 120.000 110.000 100.000 Stabilisatie aantal starters in 2016 Meer starters

Nadere informatie

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge

De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang. Otto Raspe en Martijn van den Berge De ruimtelijke structuur van de clusters van nationaal belang Otto Raspe en Martijn van den Berge Samenvatting Het ministerie van Economische Zaken werkt aan de herijking van zijn economische stimuleringsprogramma

Nadere informatie

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014

Grensoverschrijdende stedelijke netwerken. Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensoverschrijdende stedelijke netwerken Gerard Marlet Abdella Oumer Roderik Ponds Clemens van Woerkens Sittard - 14 april 2014 Grensregio s Ontwikkeling aantal inwoners tussen 2005 en 2010 als percentage

Nadere informatie

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017

Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in 2017 januari Hoge groei ten noordoosten van de Randstad in Themabericht RaboResearch Nederland economie.rabobank.com Rogier Aalders Senior onderzoeker -9 Samenvatting Amsterdam en Utrecht en hun omgeving hebben

Nadere informatie

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt

Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt Graag meer windenergie, maar liever niet in de buurt 4 september 2014 Er is veel draagvlak voor windenergie in het algemeen onder de Nederlandse bevolking. Voor de aanleg van windturbines op betrekkelijk

Nadere informatie

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Eigen huis verliest gouden glans De regionale huizenmarkten tot 2025 Visie op de Nederlandse huizenmarkt 2015-2025 ING Economisch Bureau ING April

Nadere informatie

Het midden- en kleinbedrijf naar regio

Het midden- en kleinbedrijf naar regio Het midden- en kleinbedrijf naar regio 11 0 Gusta van Gessel-Dabekaussen Publicatiedatum CBS-website: 30 juni Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

De Regio Top 40. Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven September 2008 Een nieuwe naam, een nieuw model Ook dit jaar kent onze Regio Top 40 weer enkele verrassende uitkomsten. Lees in deze uitgave hoe winnaars

Nadere informatie

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING

BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING BEROEPSBEVOLKING EN PENDEL PROVINCIE FLEVOLAND 2000 SAMENVATTING Arbeidsmarkt Arbeidsparticipatie Van de 15 tot 65-jarige bevolking in Flevoland behoort 71% tot de beroepsbevolking (tabel 1) tegenover

Nadere informatie

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal

Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Woningmarktontwikkelingen landelijk en regionaal Bouw en woonweken in Drenthe Platform Wonen Assen Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek 11 juni 2015 Agenda Actuele

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Regio s in economisch perspectief 2013

Regio s in economisch perspectief 2013 Regio s in economisch perspectief 213 Colofon Auteurs Stef Bais Henk van den Brink Thijs Geijer Rico Luman Ferdinand Nijboer Robbert-Jan Visser Redactie Ferdinand Nijboer Marcel Peek Disclaimer De informatie

Nadere informatie

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur

We kunnen de vergrijzing betalen. Dick Scherjon, bestuursadviseur We kunnen de vergrijzing betalen Dick Scherjon, bestuursadviseur Duurzaamheidsscore Oost-Groningen Zeeuws-Vlaanderen Groot-Rijnmond Zuidoost-Drenthe Zuid-Limburg Delfzijl en omgeving Overig Groningen Midden-Limburg

Nadere informatie

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven

Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven 3 De Regio Top 40 Economisch presteren van het regionale bedrijfsleven And the winner is... Groei en kracht in de regio s Nu de kredietcrisis ook onze reële economie op alle fronten raakt, kijken economen

Nadere informatie

Beroepsbevolking en Pendel 2013

Beroepsbevolking en Pendel 2013 Dit factsheet is gebaseerd op een onderzoek onder 26. Flevolanders. Eind 213 is het onderzoek afgenomen middels een vragenlijst. De respons was 17%. Met de toepassing van wegingsfactoren is het onderzoek

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015

Rapportage (N)WW< 27 jaar. Augustus 2015 Rapportage (N)WW< 27 jaar Augustus 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27

Nadere informatie

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt

Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Verdiepingsonderzoek naar vergrijzing en flexibilisering arbeidsmarkt Arbeidsmarkt en Onderwijs Monitor Noord-Holland Henry de Vaan I&O Research 23 november 2012 Onderzoeksvragen 1. Hoe zit het met de

Nadere informatie

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009

FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 2009 FORUM Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt: effecten van de economische crisis 2 e kwartaal 29 Groei van werkloosheid onder zet door! In het 2 e kwartaal van 29 groeide de werkloosheid onder (niet-westers)

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Bedrijven en bevolking in beweging

Bedrijven en bevolking in beweging M201110 Bedrijven en bevolking in beweging Regionale bedrijvendynamiek en -migratie in relatie tot verstedelijking, periode 1988-2009 drs. R. Braaksma drs. W.V.M. van Rijt-Veltman Zoetermeer, 20 juni 2011

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Het belang van het MKB

Het belang van het MKB MKB Regio Top 40 Themabericht Rogier Aalders De nieuwe MKB Regio Top 40 is uit. Zoals u van ons gewend bent, rangschikken we daarin de veertig Nederlandse regio s op basis van de prestaties van het MKB

Nadere informatie

Grote regionale verschillen in groei werkloosheid 2012

Grote regionale verschillen in groei werkloosheid 2012 Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Grote regionale verschillen in groei werkloosheid 2012 ING Economisch Bureau verwacht in 2012 een verdere stijging van de werkloosheid in alle provincies.

Nadere informatie

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s

Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Verhuizingen en huishoudensveranderingen in Nederland: verschillen tussen COROP-regio s Peter Ekamper 1) en Mila van Huis 2) In 2002 hing ruim de helft van het aantal verhuizingen samen met een huishoudensverandering.

Nadere informatie

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren

Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren Indicatieve verdeling garantiebanen naar regio s en sectoren In deze notitie geeft De Werkkamer een indicatieve verdeling van de garantiebanen over de verschillende arbeidsmarktregio s en sectoren voor

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Stad biedt beste klimaat voor innovatie

Stad biedt beste klimaat voor innovatie Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Stad biedt beste klimaat voor innovatie Innovatie is van groot belang voor toekomstige economische groei. Provincies met grote stedelijke gebieden kennen doorgaans

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Mei 2013 Als gevolg van de omvangrijke publiciteit rond het rapport Structurele bevolkingsdaling, Een urgente nieuwe invalshoek voor

Nadere informatie

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015

Migratie en pendel Twente. Special bij de Twente Index 2015 Migratie en pendel Twente Special bij de Twente Index 2015 Inhoudsopgave Theorieën over wonen, verhuizen 3 Kenmerken Twente: Urbanisatiegraad en aantal inwoners 4 Bevolkingsgroei grensregio s, een vergelijking

Nadere informatie

DE WOX 4E KWARTAAL 2007

DE WOX 4E KWARTAAL 2007 DE WOX 4E KWARTAAL 2007 Regio Den Haag en Rotterdam blijven achter bij landelijke prijsontwikkeling Delft, 29 januari In het afgelopen kwartaal is de gemiddelde woningprijs met 4,3% gestegen ten opzichte

Nadere informatie

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land

Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Dynamiek in de steden, stilte aan de randen van het land Eigen huis verliest gouden glans De regionale huizenmarkten tot 2025 Visie op de Nederlandse huizenmarkt 2015-2025 ING Economisch Bureau ING April

Nadere informatie

Regio Factsheets 2014

Regio Factsheets 2014 ING Economisch Bureau Regio Factsheets Groningen Friesland Drenthe Overijssel Gelderland Utrecht Flevoland Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg Colofon Eindredactie Thijs Geijer Auteurs

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2011-2012 Inleiding Begin juni 2011 verscheen de rapportage UWV WERKbedrijf Arbeidsmarktprognose 2011-2012 Met een doorkijk naar 2016".

Nadere informatie

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen

Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Economie van de Woningmarkt: universele en regionale marktmechanismen Steunpunt Wonen Vlaanderen: Universiteiten Leuven, Hasselt, Antwerpen en Delft 17 mei 2016 Dr. Paul de Vries Woningmarkteconoom Kennis

Nadere informatie

M200514. Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong

M200514. Midden in het land. Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB. J. Telussa. J.P.J. de Jong M20054 Midden in het land Regionale verdeling van innovatieve bedrijven in het MKB J. Telussa J.P.J. de Jong N. Sipma Zoetermeer, januari 2006 Innovatieve MKB-bedrijven midden in de regio Hoe centraler

Nadere informatie

Regionale verschillen in arbeidsaanbod

Regionale verschillen in arbeidsaanbod Regionale verschillen in arbeidsaanbod Hendrika Lautenbach Tussen de regio s in Nederland bestaan significante verschillen in de mate waarin de bevolking van 15 64 jaar participeert op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

thema 1 Nederland en het water topografie

thema 1 Nederland en het water topografie thema 1 Nederland en het water topografie Argus Clou Aardrijkskunde groep 6 oefenkaart met antwoorden Malmberg s-hertogenbosch thema 1 Nederland en het water topografie Gebergten Vaalserberg Plaatsen Almere

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Februari 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Februari 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Februari 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV en spanningsindicator 5 Ingediende ontslagaanvragen

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie

Rapportage (N)WW< 25 jaar. Augustus 2013

Rapportage (N)WW< 25 jaar. Augustus 2013 Rapportage (N)WW< 25 jaar Augustus 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Signalen 2 WW-uitkeringen 3 Niet-werkende werkzoekenden 7 Colofon 18 Rapportage (N)WW< 25 jaar 1 Signalen WW-uitkeringen < 25 jaar

Nadere informatie

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald

Persbericht. Werkloosheid in alle provincies gedaald Persbericht PB99-191 28 juli 1999 9.30 uur Werkloosheid in alle provincies gedaald De gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt in 1998 leidde in alle provincies tot een daling van de werkloosheid en een

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Januari 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 7 Statistische bijlage 8 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 0229-282555 Rapportnummer 2014-2042 Datum Augustus 2014 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2014

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2014 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2014 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Bij UWV ingediende vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 6 Statistische bijlage 7 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Januari 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Januari 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende

Nadere informatie

MKB Regionaal Bekeken

MKB Regionaal Bekeken M201214 MKB Regionaal Bekeken Economische specialisatie van het MKB H.S. van der Kroon Zoetermeer, 8 oktober 2012 MKB draagt substantieel bij aan economische specialisaties van regio's Economische specialisatie

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. December 2012 Nieuwsflits Arbeidsmarkt December 2012 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende

Nadere informatie

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland

Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Rapport Huizenprijsontwikkelingen regio's in Nederland Prijsindex Bestaande Koopwoningen naar COROP-gebieden en 25 grootste gemeenten CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490

Nadere informatie

Niet-werkende werkzoekenden

Niet-werkende werkzoekenden Januari 2012 Niet-werkende werkzoekenden 2 WW-uitkeringen 3 Vacatures ingediend bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 5 Statistische bijlage 6 Toelichting NWW/WW

Nadere informatie

Rapportage WW< 27 jaar. November 2016

Rapportage WW< 27 jaar. November 2016 Rapportage WW< 27 jaar November 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Toelichting NWW/WW/WBB 12 Colofon 13 Rapportage WW< 27 jaar 1 WW-uitkeringen < 27 jaar WW-uitkeringen 1 2016 2015 nov

Nadere informatie

Regionale economische prognoses 2016

Regionale economische prognoses 2016 Regionale economische prognoses 2016 Themabericht Rogier Aalders De breed gedragen economische groei in 2016 leidt tot productiegroei in alle sectoren en in alle regio s De Randstad, en daarbinnen vooral

Nadere informatie

Regiobericht 1.0 Noord

Regiobericht 1.0 Noord Economie, innovatie, werk en inkomen 1 Kenmerken van het landsdeel Het landsdeel Noord bestaat uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe. De provincies werken samen in het Samenwerkingsverband

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-145 29 juni 2000 9.30 uur Arbeidsmarkt: verschil tussen Utrecht en Noorden van het land blijft groot Door de gunstige ontwikkeling op de arbeidsmarkt

Nadere informatie

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen

Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen Meer WW-uitkeringen Februari 2012 Niet-werkende werkzoekenden (NWW) gestegen - 483.000 werkzoekenden ingeschreven bij UWV WERKbedrijf - Vooral meer jonge werkzoekenden - Sterke toename werkzoekenden met transport beroep maar

Nadere informatie

Visie op regio s in 2014

Visie op regio s in 2014 ingen Noord-Friesland Zuidwest-Friesland Zuido e Zuidwest-Drenthe ING Economisch BureauNoord-Overijssel Zuidwest-O Nijmegen Zuidwest-Gelderland Utrecht Kop van N lomeratie Haarlem Zaanstreek Groot-Amsterdam

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. September 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. September 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt September 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures UWV 4 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 5 Statistische bijlage 6 Toelichting NWW/WW/WBB

Nadere informatie

Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut

Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut Kwartaalbericht Regio's ING Economisch Bureau Innovatiepotentieel niet in alle provincies benut Zuid-Holland en Flevoland hebben het meest te winnen In een sneller veranderende wereld staat innovatie steeds

Nadere informatie

Reacties op bevolkingsdaling

Reacties op bevolkingsdaling Reacties op bevolkingsdaling Wim Derks Kenniscentrum voor Bevolkingsdaling en Beleid, Universiteit Maastricht en Etil www.bevolkingsdaling.nl w.derks@beoz.unimaas.nl 1 Inhoud 1996-2006 Structurele bevolkingsdaling

Nadere informatie

Totaal geleverde zorg per zorgkantoor. DWH Bijgewerkt: 28 juli 2006

Totaal geleverde zorg per zorgkantoor. DWH Bijgewerkt: 28 juli 2006 Totaal geleverde zorg per zorgkantoor ** Het totaal aantal unieke personen wat in de eerste vijf periodes van het zorgjaar zorg heeft ontvangen. code Zorgkantoor 2004* 2005* 2006* Groei 2005 501 Zorgkantoor

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Juli 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Juli 2015 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Online vacatures 7 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen 8 Statistische bijlage 9 Toelichting NWW/WW/WBB 17 Colofon

Nadere informatie

DocksNLD fase 2 - bijeenkomst 22 februari Contour van het in aanbouw zijnde distributiecentrum van DSV op DocksNLD fase 1 met rechts het

DocksNLD fase 2 - bijeenkomst 22 februari Contour van het in aanbouw zijnde distributiecentrum van DSV op DocksNLD fase 1 met rechts het - bijeenkomst 22 februari 2017 Contour van het in aanbouw zijnde distributiecentrum van DSV op INFORMATIEBIJEENKOMST DocksNLD fase 1 30 JANUARI met rechts het 2017 beoogde plangebied van fase 2 - informatiebijeenkomst

Nadere informatie

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek

Onderzoeksflits. Atlas voor gemeenten 2015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht. IB Onderzoek, 29 mei 2015. Utrecht.nl/onderzoek Onderzoeksflits Atlas voor gemeenten 015 Erfgoed positie van Utrecht uitgelicht IB Onderzoek, 9 mei 015 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 86 1350 onderzoek@utrecht.nl

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt juni 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV 4 Bij UWV ingediende vacatures 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief

Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief Cijfers rond structurele bevolkingsdaling in chronologisch perspectief April 2012 Derks, Hovens, Klinkers) is het onderwerp bevolkingsdaling op de agenda gekomen. Er zijn inmiddels veel publicaties verschenen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8942 14 juni 2010 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 7 juni 2010, nr. R&P/RA/2010/11430,

Nadere informatie

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012

December Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck. Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 Economische Thermometer & Barometer Weerterland en Cranendonck Prestaties 2010, 2011 en verwachting voor 2012 December 2011 CONCLUSIES Midden-Limburg zette in 2010 een goede economische prestatie neer,

Nadere informatie

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013

Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Regionale prognoses 2014 Special 13 december 2013 Inleiding De Nederlandse economie is sinds eind 2008 op z n zachtst gezegd tumultueus. Na de vrijwel ongekende recessie van 2009 herstelde zij ten dele

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Maart 2013 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Maart 2013 Inhoudsopgave WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf 4 Ingediende vacatures UWV 5 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015

Rapportage (N)WW 50plus. Juni 2015 Rapportage (N)WW 50plus Juni 2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Niet-werkende werkzoekenden 12 Toelichting WW/NWW/WBB 13 Colofon 14 Rapportage (N)WW 50plus 1 WW-uitkeringen WW-uitkeringen

Nadere informatie

Sterkste groei vacatures in Zeeland

Sterkste groei vacatures in Zeeland Sterkste groei vacatures in Zeeland Cijfers Adzuna : Gemiddeld aangeboden salaris in vacatures neemt met 4,6% toe. AMSTERDAM De Nederlandse arbeidsmarkt heeft in het eerste kwartaal van 2017 de groei verder

Nadere informatie

Juli 2012 Bijna WW-uitkeringen Meer werkzoekenden (NWW) dan een jaar geleden

Juli 2012 Bijna WW-uitkeringen Meer werkzoekenden (NWW) dan een jaar geleden Juli 2012 Bijna 300.000 WW-uitkeringen - 298.000 lopende WW-uitkeringen - Aantal WW-uitkeringen gestegen ten opzichte van voorgaande maand (2,5%) - Ruim de helft meer WW-uitkeringen voor jongeren dan in

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB08-049 8 juli 2008 9.30 uur In 2025 fors meer huishoudens in de Randstad Sterkste groei aan noordoostzijde Randstad Ook meer huishoudens in Noord-Brabant

Nadere informatie

Oktober 2012 WW-uitkeringen vooral toegenomen in seizoensgevoelige sectoren Meer dan een half miljoen niet-werkende werkzoekenden (NWW)

Oktober 2012 WW-uitkeringen vooral toegenomen in seizoensgevoelige sectoren Meer dan een half miljoen niet-werkende werkzoekenden (NWW) Oktober 2012 WW-uitkeringen vooral toegenomen in seizoensgevoelige sectoren - 309.900 lopende WW-uitkeringen, 1,8 procent meer dan in tember - Bovengemiddelde stijging lopende WW-uitkeringen horeca (+6,3%)

Nadere informatie

Pendelrapportage West Brabant 2009

Pendelrapportage West Brabant 2009 Pendelrapportage West Brabant 2009 Datum: Januari 2010 In opdracht van: SES West-Brabant Corneliusflat 11-12 4703 BV Roosendaal Tel: 0165-581820 Uitgevoerd door: Gemeente Breda Afdeling Onderzoek & Informatie

Nadere informatie

Arbeidsmarktontwikkelingen 2016

Arbeidsmarktontwikkelingen 2016 - Arbeidsmarktontwikkelingen 2016 Factsheet maart 2017 Het aantal banen van werknemers en zelfstandigen in Amsterdam nam het afgelopen jaar toe met bijna 14.000 tot bijna 524.000 banen, een groei van bijna

Nadere informatie

Sociaal-economische trends

Sociaal-economische trends Sociaal-economische trends Statistisch kwartaalblad over arbeidsmarkt, sociale zekerheid en inkomen 26, aflevering 1 Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen, 26 Verklaring der tekens. = gegevens

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 43757 2 december 2015 Regeling van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 24 november 2015, 2015-0000289457,

Nadere informatie

Voorwoord. Inleiding. In dit tabellenboek worden de volgende 28 regio's onderscheiden: Zaanstreek en Waterland. Amstelland, Kennemerland, Meerlanden

Voorwoord. Inleiding. In dit tabellenboek worden de volgende 28 regio's onderscheiden: Zaanstreek en Waterland. Amstelland, Kennemerland, Meerlanden Voorwoord Inleiding Het Onderzoeksprogramma Arbeidsmarkt Zorg en WJK (Welzijn en maatschappelijke dienstverlening, Jeugdzorg en Kinderopvang) beoogt relevante organisaties te voorzien van eenduidige en

Nadere informatie

Rapportage WW 50plus. December 2016

Rapportage WW 50plus. December 2016 Rapportage WW 50plus December 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 WW-uitkeringen 2 Toelichting WW/NWW/WBB 12 Colofon 13 Rapportage WW 50plus 1 WW-uitkeringen WW-uitkeringen 1 50-plus 2016 2015 dec 2015/2016

Nadere informatie

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen

Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen ECABO Kans op werk en kans op stage binnen de economisch-administratieve, ICT- en veiligheidsberoepen Dit document vormt een korte samenvatting van de belangrijkste resultaten van het jaarlijkse arbeidsmarktonderzoek

Nadere informatie

Woningen. Prijzen en transacties. Provincie / Steden. Marktgegevens en prognoses. Transactieprijzen koopwoningen in mediaan 2016

Woningen. Prijzen en transacties. Provincie / Steden. Marktgegevens en prognoses. Transactieprijzen koopwoningen in mediaan 2016 Woningen 2017 Provincie / Steden Marktgegevens en prognoses Prijzen en transacties Aantal inwoners 2016 Aantal woningen 2016 Woningvoorraad/ huishoudens/inwoners 2020 2025 Koopwoningen Aantal verkochte

Nadere informatie

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam

Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Afname banen in 2002 in Groot-Amsterdam Gerda Gringhuis Eind december 2002 hadden werknemers in Nederland in totaal ruim 7 miljoen banen. Ten opzichte van december 2001 is het aantal banen toegenomen met

Nadere informatie

Pendel in de provincie Utrecht 2006

Pendel in de provincie Utrecht 2006 Pendel in de provincie Utrecht 2006 Augustus 2007 Afdeling Economie, Cultuur en Vrije Tijd Pendel in de Provincie Utrecht 1 Colofon Dit rapport is een uitgave van: Provincie Utrecht Afdeling Economie,

Nadere informatie

Aantal werkzoekenden, ontslagaanvragen, vacatures en WW-uitkeringen

Aantal werkzoekenden, ontslagaanvragen, vacatures en WW-uitkeringen Mei 2010 Aantal werkzoekenden, ontslagaanvragen, vacatures en WW-uitkeringen 2 Ingediende vacatures 5 Vraag en aanbod bij UWV WERKbedrijf 6 Ingediende ontslagaanvragen en verleende ontslagvergunningen

Nadere informatie

Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005

Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005 Overzicht openbaar vervoer concessies in Nederland uitgave 2005 Overzicht openbaar vervoerconcessies in Nederland uitgave 2005 Ruim drie jaar na invoering van de Wet personenvervoer is een groot aantal

Nadere informatie

Juni 2012 Meer werkzoekenden (NWW) dan een jaar geleden Aantal WW-uitkeringen in een jaar tijd met gestegen

Juni 2012 Meer werkzoekenden (NWW) dan een jaar geleden Aantal WW-uitkeringen in een jaar tijd met gestegen Juni 2012 Meer werkzoekenden (NWW) dan een jaar geleden - 464.300 werkzoekenden geregistreerd bij UWV WERKbedrijf - In i vrijwel evenveel werkzoekenden als in - Van de 55-plus beroepsbevolking is 9,4 procent

Nadere informatie