Wat is weer? Definitie. Atmosfeer

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wat is weer? Definitie. Atmosfeer"

Transcriptie

1 Wat is weer? Definitie Het weer is de toestand van de atmosfeer op een bepaald ogenblik en op een bepaalde plaats. Het is een momentopname van parameters die we meten (luchtdruk, temperatuur, luchtvochtigheid, neerslag, wind, bewolking). Atmosfeer De atmosfeer is het gasomhulsel of de luchtmassa rondom de planeet Aarde, bestaande uit een mengsel van verschillende gassen, en onderworpen aan de aantrekkingskracht van de Aarde. Dit gas is samendrukbaar. De dichtheid van de atmosfeer neemt dan ook langzaam af met de hoogte, tot ze overgaat in de interplanetaire ruimte. Zonder atmosfeer zou er geen leven op Aarde mogelijk zijn. De atmosfeer zorgt namelijk voor het in stand houden van de energiebalans op Aarde, wat er voor zorgt dat het op Aarde niet te warm of te koud wordt. Bovendien houdt de atmosfeer de schadelijke UV-stralen van de Zon tegen. Planten zijn afhankelijk van de zuurstof en koolstofdioxide in de atmosfeer. Ook de mens heeft zuurstof nodig om te ademen. De atmosfeer bestaat uit een mengsel van gassen. Stikstof en zuurstof vormen samen meer dan 99% van de gasmassa. Daarnaast zijn er nog sporengassen, zoals de edelgassen en de broeikasgassen, en vloeibare en vaste deeltjes in suspensie aanwezig. Deeltjes die in de lucht zweven noemt men aërosolen. Er zijn verschillende typen aërosolen, die ruwweg in vijf categorieën in te delen zijn, namelijk: stof, roet, sulfaat, zeezout (ook wel marien aërosol genoemd) en organisch aërosol. Stof en zeezout hebben een typische diameter groter dan 1 µm. Roet, sulfaat en organisch aërosol hebben een typische diameter kleiner dan 1 µm. Deze deeltjes kunnen een natuurlijke oorsprong hebben, maar ze kunnen ook in de lucht gebracht worden door menselijke activiteit. De atmosfeer kan je op verschillende manieren gaan indelen. Eén ervan is de indeling op basis van temperatuur in troposfeer, stratosfeer, mesosfeer en thermosfeer; in de onderste laag, de troposfeer, speelt het weer zich af.

2 Luchtdruk De luchtdruk is de druk uitgeoefend door het gewicht van een kolom lucht in de atmosfeer op een oppervlak. De luchtdruk staat loodrecht op het aardoppervlak. In de weerberichten wordt de luchtdruk opgegeven in hectopascal (hpa), wat gelijk is aan millibar, de oude eenheid voor de luchtdruk. De lucht om ons heen bestaat uit ontelbare moleculen die constant in alle richtingen bewegen. Deze lucht heeft een gewicht. Dat gewicht van de luchtmassa is niets anders dan de aantrekkingskracht van de Aarde. Hoewel we er niets van merken, oefent de lucht constant een druk op ons uit van gemiddeld 1 kg per cm². De luchtdruk verandert met de hoogte. Enerzijds is de hoogte van de kolom lucht lager met toenemende hoogte en anderzijds wordt de lucht ijler op grotere hoogte. Doordat de luchtmoleculen als gevolg van de zwaartekracht naar de Aarde getrokken worden, is de dichtheid van de lucht het grootst aan het aardoppervlak. Dus ook de luchtdruk is het grootst aan het aardoppervlak en neemt af met de hoogte. Deze afname is niet lineair maar exponentieel; de meeste moleculen bevinden zich in de onderste 16 km. Een vuistregel waarbij deze 16 kilometer een rol speelt, luidt als volgt: bij een stijging van 16 kilometer, wordt het aantal moleculen 10 maal zo klein. In de onderste luchtlagen mag je rekenen dat de luchtdruk daalt met 10 hpa per 100m. Met andere woorden; 90% van de atmosferische luchtmoleculen bevinden zich in de troposfeer. Om de metingen van luchtdruk internationaal te kunnen vergelijken, worden ze herleid naar luchtdruk op zeeniveau.

3 Temperatuur Temperatuur is een maat voor de warmte van een voorwerp. Fysisch wordt de temperatuur van een voorwerp bepaald door zijn kinetische energie. M.a.w. temperatuur is een maat voor de hevigheid van de thermische beweging van atomen en moleculen. De luchttemperatuur op Aarde komt tot stand doordat er een evenwicht ingesteld wordt tussen enerzijds zonnestralen die geabsorbeerd worden (kortgolvige instraling) en anderzijds warmte die uitgestraald wordt (langgolvige uitstraling) door het aardoppervlak. Overdag, als de kortgolvige instraling groter is dan de langgolvige uitstraling, loopt de temperatuur op. Als de zon onder is, ontvangt de Aarde geen zonnestraling meer. Maar het aardoppervlak gaat door met het uitstralen van warmte. Vandaar dat het 's nachts afkoelt. Er is een tijdsverschil tussen het optreden van de maximumtemperatuur en het maximum van de binnenkomende zonnestralen. Doordat er ook na de middag nog meer straling binnenkomt dan er verdwijnt, duurt de opwarming nog een tijdje voort, ook al staat de zon niet meer op het hoogste punt. De nachtelijke afkoeling is verder sterk afhankelijk van het soort oppervlak. Ook de wind en de bewolking spelen hierbij een belangrijke rol.

4 Wind Wind is eigenlijk niets anders dan de horizontale beweging van lucht. Die beweging ontstaat doordat verschillende krachten op de luchtdeeltjes inwerken. Gradiëntkracht De belangrijkste kracht die de lucht in beweging doet komen is de gradiëntkracht. Lucht beweegt van gebieden van hogere druk naar gebieden met lagere druk. Het verschil in luchtdruk wordt de drukgradiënt genoemd. Hoe groter het verschil in druk tussen twee luchtmassa's, des te groter de drukgradiënt en des te sterker de kracht van de wind. Op weerkaarten worden isobaren (=lijnen van gelijke druk) gebruikt om aan te geven in welke mate de luchtdruk verandert. Hoe dichter de isobaren bij elkaar liggen, des te sterker de heersende wind. Figuur 1. Kaart met isobaren Corioliskracht Doordat de aarde rond haar as draait, ondervinden alle luchtdeeltjes die in beweging zijn een bijkomende kracht, de corioliskracht. De grootte van de corioliskracht is afhankelijk van de breedtegraad. Op de evenaar is de corioliskracht gelijk aan 0, naarmate men zich poolwaarts verplaatst neemt ze toe. De corioliskracht is ook sterker naarmate de windsnelheid groter is. Op het noordelijk halfrond vertonen alle bewegingen een afwijking naar rechts, op het zuidelijk halfrond naar links. In het dagelijks leven merken we niets van deze kracht. Enkel bij grootschalige bewegingen die langer dan enkele uren duren, zoals bij grote lagedrukgebieden, is deze kracht merkbaar. Door het corioliseffect gaat de wind niet meer rechtuit ten opzichte van het aardoppervlak, maar vertoont de lucht een draaiing. Het effect is omschreven in de wet van Buys-Ballot; met de rug naar de wind op het noordelijk halfrond, ligt het lagedrukgebied links, en het hogedrukgebied rechts.

5 Hoog in de atmosfeer stelt zich, in eerste benadering, een evenwicht in tussen de gradiëntkracht die gericht is naar het lagedrukcentrum, en de corioliskracht die de tegenovergestelde kant opwijst. Deze twee krachten heffen mekaar op. De wind die dan waait wordt de geostrofische wind genoemd. Het luchtdeeltje verplaatst zich evenwijdig met de isobaren, met de hoge druk rechts en de lage druk links. De geostrofische wind is recht evenredig met de horizontale drukgradiënt. Deze wind is de regel op grote hoogten. Wrijvingskracht Nabij het aardoppervlak, in de wrijvingslaag, wordt de luchtstroming afgeremd door de wrijvingskracht. De wrijvingskracht is niets anders dan de weerstand die het luchtdeeltje ondervindt van het aard- of zeeoppervlak. De dikte van de wrijvingslaag is afhankelijk van een aantal factoren zoals de ruwheid van het oppervlak. Een open vlakte of een polderlandschap is niet zo ruw, een bosachtig of verstedelijkt gebied is zeer ruw. Een factor die ook van invloed is op de wrijvingskracht - en dus op de windrichting en de windsnelheid - is de mate van stabiliteit van de atmosfeer: in een stabiele atmosfeer is de wrijving het grootst. Door de wrijvingskracht neemt de windsnelheid af, want de wrijvingskracht werkt de bewegingsrichting van de luchtdeeltjes tegen. Wetende dat de corioliskracht evenredig is met de snelheid wordt de corioliskracht dus kleiner. De gradientkracht blijft onveranderd en wordt dus groter dan de corioliskracht. De gradientkracht krijgt de overhand en het luchtdeeltje wordt dus richting gradientkracht getrokken. Figuur2. De invloed van de wrijvingskracht. Zoals je in bovenstaande figuur kan zien wordt het luchtdeeltje in de richting van de lage druk afgebogen. Dit heeft tot gevolg dat in de wrijvingslaag rond een lagedrukgebied de wind in tegenwijzerzin in een samenkomende beweging naar de kern wordt afgebogen. Deze beweging noemen we convergentie. In de wrijvingslaag rond het hogedrukgebied zal de wind in wijzerzin in een uitspreidende beweging van de kern weg worden afgebogen. Deze beweging noemen we divergentie. Deze bewegingszin geldt op het noordelijke halfrond. Op het zuidelijke halfrond is de bewegingszin andersom.

6 Luchtvochtigheid Luchtvochtigheid verwijst naar de hoeveelheid vocht in de lucht. Water is in de atmosfeer meestal als waterdamp aanwezig. Wij kunnen die niet zien, maar we merken het wel, bvb aan de behaaglijkheid of aan het zicht. Er zijn een aantal grootheden om aan te geven hoeveel vocht er in de lucht zit. Absolute vochtigheid De absolute vochtigheid is de massa waterdamp die in een bepaald volume lucht aanwezig is. Dit wordt uitgedrukt in g/m³. Als een luchtbel stijgt of daalt, ondergaat die volumeveranderingen door veranderingen in de omgevende luchtdruk. Bijgevolg zal de absolute vochtigheid veranderen, ook al blijft de massa waterdamp gelijk. Om die reden wordt de absolute vochtigheid niet vaak gebruikt in de studie van de atmosfeer. Specifieke vochtigheid en mixing ratio Er bestaan andere manieren om vochtigheid uit te drukken, waarbij de invloed van volumeveranderingen geen rol speelt. Specifieke vochtigheid wordt bekomen als men de massa waterdamp vergelijkt met de totale massa van de lucht. Een andere manier om vochtigheid uit te drukken bestaat erin om de massa waterdamp te vergelijken met de massa van de overblijvende droge lucht. Beide worden uitgedrukt in g/kg. Specifieke vochtigheid en mixing ratio blijven constant, zolang er geen waterdamp toegevoegd of verwijderd wordt. Het totale aantal moleculen verandert niet. De specifieke vochtigheid varieert met de breedtegraad. Gemiddeld is de specifieke vochtigheid het hoogst in de tropen, en het laagst op polaire breedten. Dampspanning of dampdruk Een andere manier om de vochtigheid in de lucht uit te drukken is de dampdruk. De dampdruk (uitgedrukt door de letter e) is de kracht die door de watermoleculen in de lucht wordt uitgeoefend op 1 m². De eenheid waarin dampdruk wordt uitgedrukt is de Pascal (Pa). De dampdruk is veel lager dan de luchtdruk en het maximum, de zogenaamde verzadigingsdampspanning, hangt af van de

7 temperatuur. Als de verzadigingsdampspanning wordt overschreden, condenseert het teveel aan waterdamp. In onderstaande figuur is het verloop van de verzadigingsdampspanning van waterdamp met de temperatuur weergegeven. Figuur 3. Verband tussen maximale dampspanning en temperatuur Uit de figuur kan men afleiden dat men bij een hogere temperatuur een hogere maximale dampspanning kan bereiken. Zo bedraagt bij een temperatuur van 10 C de verzadigingsdampspanning 12hPa, terwijl dit bij een temperatuur van 30 C toegenomen is tot 42 hpa. Een gevolg hiervan is dat in de zomer wolken meer vocht kunnen bevatten dan in de winter. Daardoor zijn de buien in de zomer heviger, en produceren de wolken veel meer neerslag. Relatieve vochtigheid De luchtvochtigheid wordt meestal uitgedrukt in de relatieve vochtigheid. Dit is de verhouding tussen de hoeveelheid waterdamp die in de lucht aanwezig is en de maximale hoeveelheid waterdamp die de lucht bij de gegeven temperatuur en druk kan bevatten. Ze wordt uitgedrukt in %. Een voorbeeld: Een m³ lucht van 20 C bevat 5g waterdamp. Lucht van 20 C kan 17,55g/m³ bevatten. De absolute vochtigheid = 5g/m³. De relatieve vochtigheid = (5g/m³)/(17,55g/m³) = 0,28 = 28%. We kunnen het ook anders uitdrukken; een maat voor de hoeveelheid waterdamp in de lucht is de dampdruk, een maat voor de hoeveelheid waterdamp die de lucht maximaal kan bevatten is de verzadigingsdampspanning. We kunnen dus stellen:

8 Relatieve vochtigheid en temperatuur zijn omgekeerd evenredig. Bij dalende temperatuur neemt het vermogen van de lucht om waterdamp te bevatten af; bij dezelfde hoeveelheid waterdamp neemt de relatieve vochtigheid dan toe. Een voorbeeld: Een hoeveelheid lucht van 11,4 C die 10,7 cm³/m³ waterdamp bevat, heeft een relatieve vochtigheid van 100 %. Bij een stijging van de temperatuur tot 24,2 C bedraagt de relatieve vochtigheid 50 %, omdat de lucht dan nog maar de helft aan waterdamp bevat die hij theoretisch zou kunnen opnemen, namelijk 24,1 cm³/m³. Dauwpuntstemperatuur of dauwpunt (Td) Het dauwpunt is die temperatuur waarbij waterdamp begint te condenseren door afkoeling van de lucht zonder dat er vocht wordt toegevoerd of afgevoerd. Bij het bereiken van het dauwpunt is de lucht juist verzadigd met waterdamp. De relatieve vochtigheid bedraagt 100%. De kromme die de verzadigingsdampspanning aangeeft kan opgevat worden als de lijn waarvoor geldt dat temperatuur en dauwpunt gelijk zijn. Een voorbeeld: Brilglazen die beslaan als iemand van buiten in een warme vochtige ruimte komt; de temperatuur van de bril is lager dan het dauwpunt van de lucht rond de bril, waardoor condensatie optreedt tegen de brilglazen. Natteboltemperatuur Een tweede manier -naast afkoelen- om lucht verzadigd te krijgen is toevoegen van water. Dat water verdampt waardoor de vochtigheid toeneemt. Verdampen vereist energie, nl. warmte die aan de lucht onttrokken wordt. Hierdoor koelt deze lucht af. Na verloop van tijd raakt de lucht verzadigd, er treedt dan condensatie op. De temperatuur waarbij dat gebeurt is de zogeheten natteboltemperatuur. Zij is altijd hoger dan de dauwpuntstemperatuur. Een voorbeeld: In de badkamer tijdens het douchen; het hete water verdampt, de lucht wordt vochtiger, koelt tegelijkertijd af, bereikt verzadiging en het vocht slaat neer op koude voorwerpen, spiegels en ramen beslaan.

9 Bewolking Ontstaan Wolken ontstaan door de afkoeling van lucht tot het dauwpunt en condensatie van de waterdamp. Om de waterdamp in de lucht te laten condenseren en druppelvorming te krijgen is het niet voldoende dat de lucht verzadigd is. Er moeten zogenaamde condensatiekernen aanwezig zijn om het proces van druppelvorming op gang te brengen. Op die kernen condenseren de waterdampdeeltjes waardoor een druppel ontstaat. Zonder condensatiekernen is oververzadiging mogelijk, waarbij de relatieve vochtigheid waarden bereikt van meer dan 100 %. Voorbeelden van in de natuur voorkomende condensatiekernen zijn zeezoutkristallen, klei- en zandstof, deeltjes afkomstig van bosbranden en vulkaanuitbarstingen Daarnaast zijn er ook de condensatiekernen afkomstig van menselijke activiteiten, industrie en verkeer, zoals ammoniumsulfaat, zwavelzuur, salpeterzuur. Hoge concentraties daarvan veroorzaken zure regen. Er bestaan vier voorname wolkenvormingsprocessen; de schaal waarop het fenomeen zich gemiddeld voordoet is tussen haakjes weergegeven. - Convectieve wolkenvorming (5 km) Bij convectieve wolkenvorming stijgen warme luchtbellen op ten gevolge van ongelijke opwarming van bodemoppervlakken (vb: asfalt vs grasperk). - Orografische wolkenvormng (150 km) Wanneer (vooral vochtige) lucht langs een berghelling omhoogglijdt, zal waterdamp condenseren en een wolk doen ontstaan. - Wolkenvorming bij een convergentiezone (500 km) De grootste en meest bekende convergentiezone is uiteraard de Intertropische Convergentiezone of ITC, een permanente zone aan de evenaar waar passaatwinden tegen elkaar botsen. De lucht wordt gedwongen om op te stijgen, waardoor wolkenvorming plaatsvindt. - opglijding langs fronten (1500 km) Een dynamisch lagedrukgebied, ook wel frontale depressie genoemd, bepaalt vaak het weer op onze breedteligging. Bij een dergelijk type lagedrukgebied zijn twee smalle, lange wolkenbanden verbonden, die op de scheiding van koude en warme lucht ontstaan. We noemen zo n wolkenband op de scheidingslijn van twee verschillende luchtmassa s een front. Het principe van fronten is dat de verschillende luchtmassa s botsen zonder te mengen. Classificatie Wolken worden onderverdeeld in geslachten, soorten en varianten, waarbij men zich uitsluitend baseert op het uitzicht van de wolken. Cumulusbewolking ontstaat door convectie. Warme luchtbellen zetten uit, stijgen op en koelen af tot het dauwpunt. De waterdamp gaat condenseren en vormt een stapelwolk. Een belangrijke voorwaarde hiervoor is dat de atmosfeer in de onderste niveaus onstabiel van opbouw moet zijn.

10 Stratusbewolking is een egale, grijze wolkenlaag zonder structuur. Ze bestaan uit hele kleine waterdruppeltjes. Stratus ontstaat door verzadiging van een luchtlaag. Door afkoeling kan de luchtvochtigheid op een gegeven moment 100% zijn. Het afkoelings- en verzadigingsproces kan op verschillende manieren plaatshebben: sterke uitstraling en lichte turbulentie s nachts of s ochtends vroeg; uitstroming van warme lucht over een koud oppervlak; optillen van een luchtlaag. De 10 geslachten worden gewoonlijk gerangschikt naar hoogte. Er zijn drie grote categorieën: hoge, middelbare en lage wolken. In alle gevallen wordt bij het bepalen van de hoogte uitgegaan van de basis van de wolk. Een overzicht van het classificatiesysteem wordt gegeven in onderstaande tabel. Tabel 1. Wolkengeslachten (Genera) Genus Afkorting Korte beschrijving Altocumulus Ac Wolkenlaag die op middelbare hoogte voorkomt, bestaande uit ballen of rollen, met eigen schaduw en openingen ertussen Altostratus As Egale, witte of grijze wolkenlaag op middelbare hoog Cirrocumulus Cc Wolkenlaag die op grote hoogte voorkomt, bestaande uit kleine wolkenplukjes zonder licht-donkerstructuur, met openingen. Cirrostratus Cs Egale laag dunne bewolking op grote hoogte Cirrus Ci Vezelige witte fijne draden op plukjes, op grote hoogte Cumulonimbus Cb Grote stapelwolk, tot grote hoogte oprijzend, met een rafelige basis en zware neerslag Cumulus Cu Afzonderlijke, gebolde wolken, op laag niveau Nimbostratus Ns Donkere, grijze wolken op middelbare hoogte, vaak reikend naar de grond, en met langdurige neerslag Stratocumulus Sc Wolkenlaag op laag niveau, bestaande uit ballen of rollen met duidelijke openingen en zware licht-donkercontrasten Stratus St Een grijze, egale wolkenlaag op het lage niveau

11 Neerslag Ontstaan Wolken bestaan uit waterdruppels, onderkoelde waterdruppels, ijskristallen, of combinaties daarvan. Als deze groot genoeg zijn om naar beneden te vallen en het aardoppervlak te bereiken, ontstaat er neerslag. Er zijn twee processen die het ontstaan van neerslag kunnen veroorzaken; het coalescentieproces en het Wegener-Bergeronproces. Het proces van coalescentie of samensmelting is gebaseerd op wolkenelementen met verschil in grootte. De grotere druppels zijn zwaarder en zullen sneller vallen dan de kleinere druppels die min of meer blijven zweven. Door hun grotere valsnelheid zullen de grotere druppels de kleinere op hun weg invangen en aangroeien. Als gevolg van turbulentie in de wolk neemt het aantal botsingen toe en wordt het effect nog groter. De druppels botsen tegen elkaar, smelten samen en groeien totdat ze als regen- of motregendruppel uit de wolk vallen. Het tweede proces is het Wegener-Bergeron-Findeisen proces, genoemd naar de ontdekkers ervan. Dit proces speelt zich af in wolken waar onderkoelde waterdruppels en ijskristallen naast elkaar bestaan, dit is in de temperatuurzone tussen -10 en -23 graden. Hierbij speelt het verschil in dampspanning tussen water en ijs een rol. De dampspanning boven ijs is lager dan boven water bij dezelfde temperatuur. Dit verschil is bij ca. -12 C het grootst. Het verschil in dampspanning brengt een transport van waterdamp op gang van de waterdruppels naar de ijskristallen. Of, met andere woorden, de waterdruppels verdampen en de ijskristallen groeien aan ten koste van de waterdruppels. De ijskristallen worden groter en zwaarder en vallen uiteindelijk als sneeuw of motsneeuw naar beneden. Zodra ze ver genoeg onder de vorstgrens vallen (ongeveer 1500 voet of meer) zal de sneeuw smelten en overgaan in regen. De regendruppels ondergaan in de onderste delen van de neerslaggevende wolk het coalescentie-proces waardoor de druppels verder zullen groeien. Frontale en buiige neerslag worden dus gevormd door deze twee genoemde processen. Hele lichte regen en motregen of motsneeuw ontstaat door coalescentie in bijvoorbeeld stratus en stratocumulus. Soorten neerslag Neerslag wordt onderverdeeld naar de vorm waarin het de bodem bereikt. Dit is afhankelijk van het ontstaansproces, van de temperatuur en van eventuele op- en neerwaartse bewegingen in en onder een wolk. Vooral bij 0 C is er een grote verscheidenheid aan neerslagvormen. In wat volgt worden de verschillende vormen besproken. Regen en motregen Motregen is de lichtste vorm van regen. Het is neerslag met een geringe intensiteit (minder dan 1mm per uur) en kleine druppels (kleiner dan 0,5 mm diameter). Motregen en lichte regen met geringe intensiteit ontstaat doorgaans in horizontaal uitgestrekte bewolking, waar de temperatuur van de wolk en van de onderliggende lucht boven 0 C is. Hier doet het coalescentieproces de waterdruppels aangroeien tot ze zwaar genoeg zijn om uit de wolk naar beneden te vallen. Als wolken grote verticale afmetingen hebben, bevindt een belangrijk deel van de wolk zich op een hoogte waar de temperatuur lager is dan 0 C. Waar het meer dan 10 C vriest komen er in de wolken onderkoelde waterdruppels en ijskristallen voor en kan het Wegener-Bergeron-Findeisen proces zijn werk doen. De neerslagelementen worden voldoende groot en talrijk, zodat grotere

12 neerslagintensiteiten mogelijk worden. Als de neerslag volledig smelt tijdens de val naar het oppervlak krijgt men regen. Onderkoelde regen en ijsregen In de winter kan het voorkomen dat de temperatuur van de onderste lagen van de atmosfeer onder nul graden is, terwijl er zich daarboven een warmere luchtlaag bevindt met een temperatuur boven nul. In deze warmere zone smelten de neerslagelementen die als sneeuw ontstaan zijn tot regendruppels. In de koudere zone daalt de temperatuur van de regendruppels onder nul. Er valt onderkoelde regen als de regendruppels het aardoppervlak bereiken vooraleer ze zijn bevroren. Als de vallende neerslag lang genoeg onderkoeld geweest is, bevriest die geheel of gedeeltelijk. De regen gaat dan over in ijsregen. Ijsregen leidt tot gladheid want vormt direct een laagje ijs op de grond. IJzel IJzel ontstaat wanneer neerslag (regen, motregen, gedeeltelijk uit vloeibaar water bestaande ijsregen)valt op een ondergrond waarvan de temperatuur onder nul is. De neerslag bevriest zodra hij in contact komt met het koude oppervlak. Sneeuw Sneeuw bestaat uit sterk vertakte ijskristallen die samengeklonterd zijn tot vlokken. Om grote sneeuwvlokken te krijgen mag het niet meer dan 5 C vriezen. Bij strenge vorst kunnen de sneeuwvlokken nauwelijks samenklonteren, en blijft het bij poedersneeuw. De meeste neerslag in België en Nederland ontstaat als sneeuw. Afhankelijk van de temperatuur van de lucht zal de sneeuw geheel of gedeeltelijk smelten en als regen of natte sneeuw de grond bereiken. Als de lucht kouder is dan 0 C, bereikt de neerslag als sneeuw de grond. Regen kan ook overgaan in natte sneeuw of later in sneeuw, aangezien de doorvallende sneeuw de lucht afkoelt. Soms is er ook sprake van motsneeuw: neerslag die ontstaat volgens het coalescentieproces en onder vaste vorm naar beneden komt bij lage temperaturen. Hagel Hagelstenen ontstaan als ijsdeeltjes in een buienwolk enkele malen in de stijgstroom van die wolk terechtkomen. Op zijn weg door een zone met onderkoelde waterdruppels, ontstaat er rond een ijskern een waterfilmpje, dat bevriest op zijn weg naar nog hogere luchtlagen. Daarna komt de aangegroeide steen weer in zwakkere stijgstromen terecht en zakt. Dit proces kan zich een aantal keren herhalen tot de steen zo zwaar is dat de turbulente stijgende bewegingen er geen vat meer op hebben. De hagelsteen valt uiteindelijk op de grond, soms met een omvang van vele centimeters. Hagelstenen vallen meestal slechts in een klein gedeelte van het totale neerslaggebied.

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden 6. Luchtvochtigheid 6.1 inleiding Vocht heeft een grote invloed op het weer zoals wij dat ervaren. Zaken als zicht, luchtvochtigheid, bewolking en neerslag worden er direct door bepaald. Afkoeling kan

Nadere informatie

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden.

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden. Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Werkblad:weersverwachtingen

Werkblad:weersverwachtingen Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen

12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12. Depressies, fronten en andere neerslagproducerende weersystemen 12.1 Inleiding In hoofdstuk 10 (Neerslag en buien) is de samenhang besproken tussen neerslag en bewolking; ook zagen we hoe de neerslagsoort

Nadere informatie

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5 Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en

Nadere informatie

Inspectie Verkeer en Waterstaat

Inspectie Verkeer en Waterstaat Inspectie Verkeer en Waterstaat PPL voorbeeldexamen Meteorologie 1 Waarvan zijn zichtbare weersverschijnselen in de troposfeer voornamelijk het gevolg? A) Van subsidentie. B) Van luchtvervuiling. C) Van

Nadere informatie

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4)

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4) Het Weer (hoofdstuk 4) Luchtdruk Om te begrijpen wat voor weer het is en ook wat voor weer er komt zijn een paar dingen belangrijk Luchtdruk windsnelheid en windrichting temperatuur luchtvochtigheid dec

Nadere informatie

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer

K1 Geofysica. Diagnostische toets. Weer en klimaat vwo. Paragraaf 1.2 Atmosfeer K1 Geofysica Weer en klimaat vwo Diagnostische toets Paragraaf 1.2 Atmosfeer Figuur 1 weerkaart met isobaren 1 a Een isobaar is een lijn van gelijke luchtdruk op een weerkaart, de getallen geven de luchtdruk

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van

Nadere informatie

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling

3. De atmosfeer. 3.1 Verticale indeling 3. De atmosfeer De atmosfeer is het gasvormige omhulsel van de aarde en is door de zwaartekracht aan de aarde gebonden. Zonder atmosfeer zou er op aarde geen leven mogelijk zijn. Zo weten we dat de atmosfeer:

Nadere informatie

Theorie windmodellen 15.1

Theorie windmodellen 15.1 Theorie windmodellen 15.1 15 THEORIE WINDMODELLEN 15.1 Inleiding Doordat er drukverschillen zijn in de atmosfeer waait er wind. Tengevolge van horizontale drukverschillen zal een luchtbeweging willen ontstaan

Nadere informatie

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv

hoofdstuk AK Noordhoff Uitgevers bv AK 2 hoofdstuk AK 244037_Physics_AKL.indd 2 Aarde en klimaat Heftige stormen en flinke overstromingen lijken steeds vaker voor te komen, soms met ernstige gevolgen. Het is belangrijk dat je je daar goed

Nadere informatie

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen

Klimaatmodellen. Projecties van een toekomstig klimaat. Wiskundige vergelijkingen Klimaatmodellen Projecties van een toekomstig klimaat Aan de hand van klimaatmodellen kunnen we klimaatveranderingen in het verleden verklaren en een projectie maken van klimaatveranderingen in de toekomst,

Nadere informatie

De algemene luchtcirculatie

De algemene luchtcirculatie De algemene luchtcirculatie De Aarde wordt niet gelijkmatig opgewarmd door de Zon. Bij de polen is het het hele jaar beduidend kouder dan aan de evenaar. Er is dus een effect van de breedteligging op de

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Het Weer 1. Wolken Als je vaak naar buiten kijkt zie je soms wolken. Aan dan vraag jij je soms wel eens af wat er allemaal in een wolk zit. Nou ik zal eens uitleggen hoe een wolk in elkaar zit. Een wolk

Nadere informatie

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

Samenvatting aardrijkskunde H9:

Samenvatting aardrijkskunde H9: Samenvatting aardrijkskunde H9: 1.Opbouw van de atmosfeer: opbouw atmosfeer of dampkring gebaseerd op temperatuursschommelingen. Hoogte atmosfeer Naam atmosfeerlaag Temp.-verloop verschijnsel 80-1000Km

Nadere informatie

Wat is Meteorologie?

Wat is Meteorologie? Meteorologie Niek van Andel www.alweeronline.nl Wat is Meteorologie? Latijn: Meteorologia Grieks: Meteorologos metewros (hoog in de lucht) logos (leer van) Leer van iets, hoog in de lucht (abstract) 1

Nadere informatie

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype 11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;

Nadere informatie

4. Straling, warmte, temperatuur

4. Straling, warmte, temperatuur 4. Straling, warmte, temperatuur 4.1 Inleiding De zon levert met zijn zonnestraling alle energie die de luchtstromingen op aarde op gang houden. Minder bekend is dat ook de aarde warmte uitstraalt; daarbij

Nadere informatie

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid.

p V T Een ruimte van 24 ºC heeft een dauwpuntstemperatuur van 19 ºC. Bereken de absolute vochtigheid. 8. Luchtvochtigheid relatieve vochtigheid p e 100 % p absolute vochtigheid = dichtheid van waterdamp dauwpuntstemperatuur T d = de temperatuur waarbij de heersende waterdampdruk de maximale dampdruk is.

Nadere informatie

Wolken en wind René Poriau. Zo simpel is het niet...

Wolken en wind René Poriau. Zo simpel is het niet... Wolken en wind René Poriau Zo simpel is het niet... 1. De kringloop van het water 2. Luchtvochtigheid Lucht bevat altijd waterdamp Hoeveelheid varieert zeer sterk Meest gebruikte eenheid : relatieve vochtigheid

Nadere informatie

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN 54 II. Hoe kunnen we verklaren dat we in België vaak een wisselvallig weer hebben? Wat wordt bedoeld met wisselvallig weer? De verklaring: op ca. 50 NB hebben we een botsing

Nadere informatie

Luchtvochtigheid en temperatuur

Luchtvochtigheid en temperatuur Luchtvochtigheid en temperatuur Een plant moet groeien. Voor die groei heeft de plant onder meer voedingszouten en water nodig uit de bodem of het substraat. De opname van voedingszouten en water gebeurt

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Opgave 1 Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden.

Opgave 1 Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden. Uitwerkingen Een ideaal gas is een gas waarvan de moleculen elkaar niet aantrekken en bovendien als puntmassa s opgevat kunnen worden. Opmerking: in een ideaal gas hebben de moleculen wel een massa. Alleen

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

1. De atmosfeer Weerkaart voor zaterdag 9 januari 2010

1. De atmosfeer Weerkaart voor zaterdag 9 januari 2010 METEOROLOGIE Meteorologie (weerkunde); het bestuderen van de condities van de atmosfeer 1. De atmosfeer 2. Wind 3. Wolken en mist 4. Thermodynamica 5. Neerslag 6. Luchtmassa s en fronten 7. Druksystemen

Nadere informatie

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom?

Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt op tafel gezet. De buitenkant wordt nat. Waarom? Docentversie (24/05/2012) Natte Glazen Benodigdheden -glazen -ijsklontjes -koud water in kan of thermos of plastic flessen -maatbeker -weegschaal Een glas water uit de ijskast en met ijsklontjes wordt

Nadere informatie

2 De atmosfeer. Algemeen. Sferen

2 De atmosfeer. Algemeen. Sferen Inhoud 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Inleiding De atmosfeer Temperatuur en temperatuursverschillen Verticale luchtstromen, thermiek Drukverschillen en wind De rol van het water Weersystemen Lokale weersverschijnselen

Nadere informatie

WATER IN AL ZIJN VORMEN

WATER IN AL ZIJN VORMEN WATER IN AL ZIJN VORMEN Meteoz is een beetje sip vandaag. Buiten regent het pijpestelen! En hij wou net gaan fietsen in het bos Wanneer hij zijn vriendinnetje Nova ziet, vraagt hij zich plots af: Nova,

Nadere informatie

Klimaatbeheersing (2)

Klimaatbeheersing (2) Klimaatbeheersing (2) E. Gernaat (ISBN 978-90-808907-6-3) 1 Natuurkundige begrippen 1.1 Warmte () Warmte is een vorm van energie welke tussen twee lichamen met een verschillende temperatuur kan worden

Nadere informatie

WEERKUNDE METEOROLOGIE VOOR IEDEREEN KEES FLOOR

WEERKUNDE METEOROLOGIE VOOR IEDEREEN KEES FLOOR WEERKUNDE METEOROLOGIE VOOR IEDEREEN KEES FLOOR Inhoud Voorwoord 11 1 Weer en samenleving 12 1.1 Het KNMI 12 1.2 Gevaarlijk weer en weeralarm 13 1.2.1 Zware storm 13 1.2.2 Stormvloeden 13 1.2.3 Windstoten

Nadere informatie

10. Neerslag en buien

10. Neerslag en buien 10. Neerslag en buien 10.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt besproken hoe neerslag gevormd wordt en onder welke omstandigheden de verschillende typen neerslag ontstaan. Ook gaan we in op het gebruik van

Nadere informatie

Naam: Klas: Versie A REPETITIE GASSEN EN DAMPEN 3 VWO

Naam: Klas: Versie A REPETITIE GASSEN EN DAMPEN 3 VWO Naam: Klas: Versie A REPETITIE GASSEN EN DAMPEN 3 VWO Bij deze toets hoort een blad met enige gegevens van stoffen. OPGAVE 1 Twee Maagdenburger halve bollen zijn tegen elkaar gezet en de lucht tussen de

Nadere informatie

Yvonne van der Meer-Balster. Meteorologie voor zweefvliegers

Yvonne van der Meer-Balster. Meteorologie voor zweefvliegers Yvonne van der Meer-Balster Meteorologie voor zweefvliegers Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 4 De atmosfeer... 5 Algemeen... 5 Sferen... 5 Het weer... 6 Eigenschappen van lucht... 6 Meten is weten... 8

Nadere informatie

- Meteorologie. zaterdag 1 november 2014 21:21. Deltavliegen Pagina 1

- Meteorologie. zaterdag 1 november 2014 21:21. Deltavliegen Pagina 1 - Meteorologie zaterdag 1 november 2014 21:21 -- Hoe de opbouw is van de atmosfeer (Atmosfeer, Troposfeer, Topopauze, Stratosfeer, Stratopauze). Atmosfeer=Dampkring=Lucht om de aarde). Opgedeeld in lagen

Nadere informatie

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt.

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt. Werken met klimaatgegevens Introductie Weer en klimaatgegevens worden gemeten. Om deze meetgegevens snel te kunnen beoordelen worden ze vaak gepresenteerd in de vorm van grafieken of kaarten. Over de hele

Nadere informatie

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte.

10 Materie en warmte. Onderwerpen. 3.2 Temperatuur en warmte. 1 Materie en warmte Onderwerpen - Temperatuur en warmte. - Verschillende temperatuurschalen - Berekening hoeveelheid warmte t.o.v. bepaalde temperatuur. - Thermische geleidbaarheid van een stof. - Warmteweerstand

Nadere informatie

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 06 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63740 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Het weer van 19 november 2016 Les 4

Het weer van 19 november 2016 Les 4 Het weer van 19 november 2016 Les 4 Kans op onweer, vlagerige wind Analyse van Lex: een groot Lagedrukgebied met kernen boven Schotland en tussen IJsland en Noorwegen beheerst het weer boven Nederland.

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Antwoorden Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: dinsdag 31 januari 2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15,

Nadere informatie

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Inhoud Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Handleiding 4 - Voorbereiding in de klas - Inleiding - Praktische organisatie

Nadere informatie

Allemaal water Oppervlakte water: Water in sloten, rivieren, meren, zeeën en oceanen.

Allemaal water Oppervlakte water: Water in sloten, rivieren, meren, zeeën en oceanen. Module 5: Basisstof 1: Een dag met water Allemaal water Oppervlakte water: Water in sloten, rivieren, meren, zeeën en oceanen. Grondwater: water diep in de grond. Zoet: Oppervlakte water zoet. Zout: Oppervlakte

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van en

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van  en it werkboekje maakt onderdeel uit van http://winter.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net et begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. e zomer duurt tot 22 of 23 september.

Nadere informatie

Condensatie op mijn ramen

Condensatie op mijn ramen 1-5 De vorming van condensatie op je ramen is niet altijd te wijten aan een fout aan je ramen, het kan het gevolg zijn van een natuurlijk fenomeen. Hoe ontstaat condensatie? Lucht kan, volgens zijn temperatuur,

Nadere informatie

Spiekbrief METEO GZV 2006/2007

Spiekbrief METEO GZV 2006/2007 Troposfeer Onderste laag, bij polen t/m 6 km, bij tropen 18 km. Hier speelt het weer zich af. (Gasvormig, vloeibaar en vast). Temp daalt 6,5 graden per km stijging (=normale temperatuurdaling) Tropopauze:

Nadere informatie

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer

Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer Fysische modellen De Aarde zonder en met atmosfeer J. Kortland Cdb, Universiteit Utrecht Inleiding Bij het ontwerpen van een computermodel van de broeikas Aarde maak je gebruik van fysische modellen. Deze

Nadere informatie

+31 (0)900 1200 003 E:

+31 (0)900 1200 003 E: Klimaat anemometer AVM-40 (Kestrel 4000) mobiele klimaat anemometer om de volgende milieu-gegevens te bepalen: windsnelheid, temperatuur, relatieve vochtigheid, dauwpunt, wind chill, opwarmsnelheid, luchtdruk,

Nadere informatie

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado

De aardse atmosfeer. Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado De aardse atmosfeer Robert Parson Associate Professor Department of Chemistry and Biochemistry University of Colorado Vertaling en tekstbewerking: Gjalt T.Prins Cdß, Universiteit Utrecht Inleiding De ozonlaag

Nadere informatie

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden

10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:46 Pagina 65 10. Wasbordpatroon in bewolking achter bergen en eilanden Satellietbeelden tonen achter gebergten of bergachtige eilanden vaak wolkenribbels. Zo n wasbordpatroon

Nadere informatie

toelatingsexamen-geneeskunde.be

toelatingsexamen-geneeskunde.be Fysica juli 2009 Laatste update: 31/07/2009. Vragen gebaseerd op het ingangsexamen juli 2009. Vraag 1 Een landingsbaan is 500 lang. Een vliegtuig heeft de volledige lengte van de startbaan nodig om op

Nadere informatie

Factsheet KNMI waarschuwingen zicht

Factsheet KNMI waarschuwingen zicht Factsheet KNMI waarschuwingen zicht Factsheet Zicht figuur 1 Goed zicht, beperkt zicht Bron: Bosatlas van het klimaat Risicosignalering zicht Wanneer het weer om extra oplettendheid vraagt vanwege gladheid

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van

Nadere informatie

Kun je elke stof vloeibaar maken?

Kun je elke stof vloeibaar maken? Antwoorden bij de bundel natuurkunde nova hoofdstuk 3 water en lucht. Schrijf zo veel mogelijk vormen van water op die je kent. regen vloeibaar ijzel vast sneeuw vast ijs vast mist vloeibaar waterdamp

Nadere informatie

Lesbrief Ontstaan van sneeuwvlokken

Lesbrief Ontstaan van sneeuwvlokken Lesbrief Ontstaan van sneeuwvlokken Sneeuwvlokken zijn een speciale kristalvorm van bevroren water. Ze worden gevormd in wolken. Wolken bestaan uit waterdamp. Bij lage temperatuur condenseert de waterdamp

Nadere informatie

Anemometer PCE-007 precisie anemometer met dockconnector, geheugen en software voor het meten van de luchtsnelheid, de temperatuur en de volume stroom

Anemometer PCE-007 precisie anemometer met dockconnector, geheugen en software voor het meten van de luchtsnelheid, de temperatuur en de volume stroom Anemometer PCE-007 precisie anemometer met dockconnector, geheugen en software voor het meten van de luchtsnelheid, de temperatuur en de volume stroom De luchtdebietmeter is heel economisch en heeft een

Nadere informatie

Weer of geen Weer. Deel 2 Wolkenvorming en satellietfoto s

Weer of geen Weer. Deel 2 Wolkenvorming en satellietfoto s Weer of geen Weer Basiskennis Meteo en Begrijpen van weerbericht en weerkaart Deel 2 Wolkenvorming en satellietfoto s voorjaar 2010, Arend Jan Klinkhamer Weer of geen weer Deel 2 V2.3 1 Programma Kort

Nadere informatie

Condensatie, condensdruppels

Condensatie, condensdruppels Anti-condensvlies Condensatie, condensdruppels Lucht kan afhankelijk van de ruimtetemperatuur maar een bepaalde hoeveelheid waterdamp opnemen. Hoe hoger de temperatuur, hoe hoger het maximale watergehalte

Nadere informatie

Regen en het weer voorspellen

Regen en het weer voorspellen Uitdager van de maand Regen en het weer voorspellen Natuur en Techniek, Groep 7/8 Algemeen Titel Regen en het weer voorspellen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Het maken van

Nadere informatie

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12 Het weer Ruben 6B inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 Temperatuur blz. 4 De seizoenen blz. 5 Wind + windkracht blz. 6 Wolken blz. 7 Neerslag blz. 9 nawoord Blz. 11 bibliografie

Nadere informatie

BWV De EEM. Weerkunde voor CWO

BWV De EEM. Weerkunde voor CWO BWV De EEM Weerkunde voor CWO 1 Het weer op aarde gezien vanaf de maan 2 Doel I: exameneisen Een weerbericht kunnen interpreteren op basis van geraadpleegde bronnen. Het tijdig kunnen herkennen van voortekenen

Nadere informatie

L E S V O O R B E R E I D I N G T r a d i t i o n e l e l e s

L E S V O O R B E R E I D I N G T r a d i t i o n e l e l e s KU Leuven Specifieke Lerarenopleiding NW - optie Aardrijkskunde Celestijnenlaan 200E 3001 Heverlee L E S V O O R B E R E I D I N G T r a d i t i o n e l e l e s Identificatiegegevens Lesgegevens Vak: Lesonderwerp:

Nadere informatie

AARDE & KLIMAAT HAVO

AARDE & KLIMAAT HAVO AARDE & KLIMAAT HAVO Foton is een opgavenverzameling voor het nieuwe eindexamenprogramma natuurkunde. Foton is gratis te downloaden via natuurkundeuitgelegd.nl/foton Uitwerkingen van alle opgaven staan

Nadere informatie

Natuurkunde van de dampkring. G. de Bont en B. Zwart

Natuurkunde van de dampkring. G. de Bont en B. Zwart Natuurkunde van de dampkring G. de Bont en B. Zwart Natuurkunde van de dampkring De dampkring Wolken ontstaan in de dampkring, in hoofdzaak in het onderste gedeelte, een ongeveer 10 km dikke luchtlaag.

Nadere informatie

Wolken. Soorten en maten 84 Sluierwolken 85 Gelaagde wolken 86 Stapelwolken 88

Wolken. Soorten en maten 84 Sluierwolken 85 Gelaagde wolken 86 Stapelwolken 88 8 Wolken Soorten en maten 84 Sluierwolken 85 Gelaagde wolken 86 Stapelwolken 88 In de Gouden Eeuw maakte de schilderkunst Hollandse wolken wereldberoemd. Vooral vanwege hun typisch Hollandse luchten kregen

Nadere informatie

Lessenserie bij WOW. Weather Observations Website VMBO. WOW lessenserie 1

Lessenserie bij WOW. Weather Observations Website VMBO. WOW lessenserie 1 Lessenserie bij WOW Weather Observations Website VMBO WOW lessenserie 1 Colofon Deze lessenserie is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het KNMI Redactie:

Nadere informatie

Meteorologie voor zweefvlieginstructeurs

Meteorologie voor zweefvlieginstructeurs Meteorologie voor zweefvlieginstructeurs Yvonne van der Meer-Balster Inhoud Inleiding... 3 De atmosfeer in beweging... 4 Samenhang tussen temperatuur en druk... 5 Drukgradiënt, gradiëntkracht... 5 Luchtcirculatie...

Nadere informatie

BASISCURSUS WEERKUNDE

BASISCURSUS WEERKUNDE Samenstelling: Jan Kerkhof Januari 2016 BASISCURSUS WEERKUNDE Voorjaar 2016 Inhouden -Voorwoord -Cursusprogramma -Selectie van hoofdstukken uit Weerkunde-Meteorologie voor iedereen van Kees Floor, deze

Nadere informatie

Meteo, stabiel en onstabiel weer

Meteo, stabiel en onstabiel weer Meteo, stabiel en onstabiel weer 1. Basiskennis Meteo Stabiele en onstabiele lucht 2. Weerberichten, weerkaarten en Gribfiles Deel 1 maart 2013, Arend Jan Klinkhamer Meteo Stabiel-onstabiel-GriibV2.3 1

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

elementen van het weer

elementen van het weer Meteorologie Meteorologie 1 Inhoud inleiding elementen van het weer & definities algemene luchtcirculatie algemene windtheorie water in de atmosfeer hydrometeoren het isobarisch systeem locale winden het

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: Dampen 4.1 AGGREGATIETOESTANDEN SMELTEN EN STOLLEN SMELTPUNT. Figuur 4.1: Smelten zuivere stof

Hoofdstuk 4: Dampen 4.1 AGGREGATIETOESTANDEN SMELTEN EN STOLLEN SMELTPUNT. Figuur 4.1: Smelten zuivere stof Hoofdstuk 4: Dampen 4.1 AGGREGATIETOESTANDEN 4.1.1 SMELTEN EN STOLLEN SMELTPUNT Wanneer we een zuivere vaste stof (figuur 4.1) verwarmen zal de temperatuur ervan stijgen. Na enige tijd wordt de vaste stof

Nadere informatie

Over orkanen, onweer en tornado s. Pieter De Meutter

Over orkanen, onweer en tornado s. Pieter De Meutter Over orkanen, onweer en tornado s Pieter De Meutter 1 Onderzoek in België Orkaan Onweer Geschatte grootteorde van schade in België: 0 wikimedia.org Geschatte grootteorde van schade in België: 100 000 000

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 17, 18, 19,

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

Bliksem Bliksem is een elektrische ontlading in de atmosfeer die gepaard gaat met donder.

Bliksem Bliksem is een elektrische ontlading in de atmosfeer die gepaard gaat met donder. Cirrus Afzonderlijke wolken, in de vorm van witte, fijne draden of van witte (of overwegend witte) kleinere of grotere plukken of smalle banden. De wolken hebben een vezelachtig (of haarachtig) uiterlijk

Nadere informatie

Meteorologie: Wolken

Meteorologie: Wolken Meteorologie: Wolken Een inleiding over het ontstaan, verdwijnen en herkennen van wolken en de (soms) daarmee verbonden weerpatronen Arend Jan Klinkhamer Louis Richard Wolken V8.2 1 Inhoud Een overzicht,

Nadere informatie

Een les met WOW - Temperatuur

Een les met WOW - Temperatuur Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Hygroscopische eigenschappen

Hygroscopische eigenschappen 2013/12 Hout Hygroscopische eigenschappen Hout en vocht Hout is een natuurproduct dat na droging en verwerking gevoelig blijft voor vocht. Dit betekent dat het kan uitzetten en krimpen. Gebeurt dit ongelijkmatig,

Nadere informatie

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70

Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Opmaak-Satelliet-pam 20-06-2005 16:47 Pagina 70 Saharastof veroorzaakt de bruine tinten in de bewolking boven onder andere Engeland en Schotland. De tint van de Noordzee ten noorden en noordwesten van

Nadere informatie

Secundaire Scholen De Wedstrijd

Secundaire Scholen De Wedstrijd Secundaire Scholen De ruimte lijkt erg ver weg, maar dat is ze niet. Het Internationaal Ruimtestation ISS draait rond de Aarde op een hoogte van zo'n 400km. Wanneer hij niet naar het ISS moet vliegt de

Nadere informatie

VWO 4/5. Weer en Klimaat

VWO 4/5. Weer en Klimaat VWO 4/5 Weer en Klimaat WEER EN KLIMAAT Over deze lessenserie De lessenserie Weer en Klimaat voor klas 4/5 vwo gaat over de vraag hoe je vanuit de natuurkunde komt tot begrip van het weer en het klimaat

Nadere informatie

Meteo het weer in FSX

Meteo het weer in FSX Meteo het weer in FSX De atmosfeer eigenschappen van de lucht In het hoofdmenu van FSX, onder Learning Center keuze Weather is hierover al heel wat te lezen, en natuurlijk ook over de manieren waarop je

Nadere informatie

Broeikas Aarde: een leefbare temperatuur

Broeikas Aarde: een leefbare temperatuur Computerondersteund modelleren Natuurkunde Broeikas Aarde: een leefbare temperatuur Universiteit Utrecht Cd Centrum voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen Computerondersteund modelleren Natuurkunde

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

Storm in het nieuws!

Storm in het nieuws! Kopieerblad 1 Storm in het nieuws! Storm in het nieuws! Wat weet je over de storm die heeft plaatsgevonden? Waar heeft de storm plaatsgevonden? Duid dit aan op de wereldkaart. Voeg hier eventueel een artikel

Nadere informatie

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

een vrij gas heeft de neiging een zo groot mogelijk volume in te nemen

een vrij gas heeft de neiging een zo groot mogelijk volume in te nemen De atmosfeer Samenstelling - ca. 78% moleculair stikstof (N 2 ) - ca. 21% moleculair zuurstof (O 2 ) - ca. 1% al het overige : water (H 2 O), ozon (O 3 ), koolstofdioxide (CO 2 ), koolstofmonoxide (CO),

Nadere informatie

H7 werken met stoffen

H7 werken met stoffen H7 werken met stoffen Stofeigenschappen Faseovergangen Veilig werken met stoffen Chemische reacties Stoffen Zuivere stoffen mengsels legeringen één soort moleculen opgebouwd uit een aantal verschillende

Nadere informatie

Weersgerelateerde interferentie

Weersgerelateerde interferentie Weersgerelateerde interferentie Voor de zendamateur is het een geschenk uit de hemel: op een frequentie waar normaal niets of iets anders te horen is, is nu ineens het signaal van een zender uit België,

Nadere informatie

Kaart 10 Sneeuw en ijs

Kaart 10 Sneeuw en ijs Kaart 10 Sneeuw en ijs Informatiekaart Werkblad Proefjes: o Warme sneeuw? o Gesmolten sneeuw o Een koud kunstje Quiz: o http://natuur.ariena.com Voor de leerkracht: De kinderen leren de volgende begrippen:

Nadere informatie

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg.

1ste ronde van de 19de Vlaamse Fysica Olympiade 1. = kx. = mgh. E k F A. l A. ρ water = 1,00.10 3 kg/m 3 ( θ = 4 C ) c water = 4,19.10 3 J/(kg. ste ronde van de 9de Vlaamse Fysica Olympiade Formules ste onde Vlaamse Fysica Olympiade 7 9de Vlaamse Fysica Olympiade Eerste ronde De eerste ronde van deze Vlaamse Fysica Olympiade bestaat uit 5 vragen

Nadere informatie

Droogijs. IJskappen Antarctica smelten ongelooflijk snel Bron: www. metrotime.be

Droogijs. IJskappen Antarctica smelten ongelooflijk snel Bron: www. metrotime.be IJskappen Antarctica smelten ongelooflijk snel Bron: www. metrotime.be De 3D pen laat kinderen veilig 3D objecten tekenen Door middel van LED dioden aan het uiteinde van de pen zal de inkt direct stollen,

Nadere informatie