DE TURKSE MANTELZORGER BETER ONDERSTEUND!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DE TURKSE MANTELZORGER BETER ONDERSTEUND!"

Transcriptie

1 FASE 1 EVALUATIERAPPORT DE TURKSE MANTELZORGER BETER ONDERSTEUND! Een project van GG&GD Utrecht, Stade en Cumulus in Utrecht Overvecht December 2004 GEMEENTELIJKE GENEESKUNDIGE EN GEZONDHEIDSDIENST UTRECHT Jaarbeursplein 17 Postbus GK Utrecht Telefoon (030) ADDI VAN BERGEN Afdeling Bestuur en Bedrijf, Bureau Epidemiologie en Informatie

2 DIT PROJECT IS TOT STAND GEKOMEN DANKZIJ EEN VIA HET FONDS OGZ VERLEENDE FINANCIELE BIJDRAGE.

3 INHOUD SAMENVATTING INLEIDING ACHTERGROND MANTELZORG DE DEELNEMENDE PARTIJEN DOELSTELLINGEN VAN HET PROJECT PROJECTBESCHRIJVING LEESWIJZER DOELSTELLING EN METHODEN VAN ONDERZOEK ONDERZOEKSDOELSTELLING ONDERZOEKSMETHODEN BESCHRIJVING PROCES: OPZET EN VOORBEREIDING PROJECTFASE VOORBEREIDINGSFASE WERVING PROJECTGROEPLEDEN OPZET SCHOLING BESCHRIJVING PROCES: SCHOLING PROJECTGROEP MOTIVATIE SAMENSTELLING PROJECTGROEP INHOUDELIJKE SCHOLING VAARDIGHEDENTRAINING BESCHRIJVING PROCES: VOORLICHTINGS EN DISCUSSIEBIJEENKOMSTEN OPZET VOORLICHTINGS- EN DISCUSSIEBIJEENKOMSTEN WERVING DEELNEMERS UITVOERING BIJEENKOMSTEN OORDEEL VAN BETROKKENEN DE PROJECTORGANISATIE RESULTATEN PROCESEVALUATIE DOELEN RESULTATEN EFFECTEN DOELEN RESULTATEN BEPERKINGEN BESPREKING, CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN LITERATUURLIJST BIJLAGEN

4

5 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! Samenvatting De Turkse mantelzorger beter ondersteund! is een project van de GG&GD Utrecht in samenwerking met de welzijnsorganisatie Cumulus en Stade. Het project stelt zich ten doel de overbelasting van Turkse mantelzorgers in Utrecht Overvecht te verminderen door middel van een wijkgerichte aanpak. Dit wil men bereiken door het bespreekbaar maken van de zorgopvattingen, het bespreekbaar maken van de belasting van mantelzorgers, het vergroten van de toegankelijkheid van het welzijns- en zorgaanbod en door empowerment van de doelgroep. Hiervoor zijn drie strategieën ontwikkeld: voorlichting en bewustwording, participatie van de doelgroep en samenwerking met zorgen welzijnsinstellingen. Het project bestaat uit twee fasen. Projectfase 1 is onderwerp van deze evaluatie. Door middel van een procesevaluatie is geïnventariseerd hoe het project is uitgevoerd en welke factoren positief dan wel negatief hebben bijgedragen aan het succes ervan. De hieruit voortgekomen aanbevelingen zijn verwerkt in het draaiboek van dit project. Daarnaast is gekeken naar de behaalde effecten. Vanwege de kleine aantallen, de veelheid aan doelen op diverse niveaus en het ontbreken van een controlegroep worden hier alleen uitspraken gedaan over de mogelijke effectiviteit van de interventie. Een deel van de evaluatie is uitgevoerd door Annelies Kooiman in het kader van een afstudeeronderzoek voor de opleiding Toegepaste Communicatiewetenschap aan de Universiteit Twente. Uit de Volksgezondheidsmonitor Utrecht 2003 kwamen een aantal signalen naar voren die voor de GG&GD Utrecht aanleiding waren om dit project voor financiering voor te leggen bij het Fonds OGZ. Het aantal allochtone ouderen in de Gemeente Utrecht neemt toe. Deze groep kampt met veel gezondheidsproblemen en heeft veel behoefte aan ondersteuning. Daarvoor doet men vooral een beroep op de naaste familieleden. Men maakt niet of nauwelijks gebruik van professionele zorgvoorzieningen. De combinatie van deze factoren én het niet bespreekbaar zijn van de zorg en belasting van mantelzorgers maakt dat het risico op overbelasting en daarmee gepaard gaande gezondheidsproblemen bij allochtone mantelzorgers groot is. In dit project is gekozen voor de Turkse doelgroep omdat zij in Utrecht, na de Marokkanen, de grootste allochtone groep vormen en omdat, op basis van de literatuur, verwacht werd dat de Turkse gemeenschap meer open zou staan voor het ter discussie stellen van de traditionele zorgopvattingen. Voor de wijk Overvecht is gekozen vanwege het hoge aantal Turkse bewoners in deze wijk en de mogelijkheid aan te sluiten bij de activiteiten van Cumulus en Stade. De belangrijkste activiteiten in projectfase 1 waren de opzet en training van een projectgroep bestaande uit Turkse ouderen en mantelzorgers, de organisatie van informatie- en discussie- 1

6 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. bijeenkomsten voor Turkse ouderen en mantelzorgers door de projectgroep en de inventarisatie van behoeften van Turkse ouderen en mantelzorgers en knelpunten in het gebruik van welzijns- en zorgvoorzieningen. De resultaten dienen als basis voor de ontwikkeling van een aangepast aanbod in projectfase 2. Uit de procesevaluatie blijkt dat het project succesvol en uiteindelijk ook binnen de tijdsplanning is uitgevoerd. Alle gestelde doelen op uitvoeringsniveau zijn behaald. Een projectgroep is gevormd bestaande uit 15 Turkse ouderen en mantelzorgers. De groep was divers samengesteld: ouderen, jongeren, mannen, vrouwen, traditioneel, modern; maar de grootste groep bestond uit vrouwelijke mantelzorgers, in de leeftijd van 30 tot 45 jaar met VMBO opleidingsniveau. Het scholingstraject bestond uit twee delen: 5 bijeenkomsten inhoudelijke scholing gevolgd door 5 dagdelen vaardighedentraining. Tijdens de inhoudelijke scholing maakten de deelnemers kennis met het bestaande welzijns- en zorgaanbod (breed en globaal) en werden gestimuleerd om over hun zorgopvattingen te discussiëren. Bij de vaardighedentraining stond het organiseren en leiden van discussiebijeenkomsten centraal. Het niveau van de scholing bleek voor een aantal deelnemers té hoog. Zij besloten ná de inhoudelijke scholing te stoppen. Tien projectgroepleden hebben hele project doorlopen. De projectgroep is actief betrokken geweest bij de opzet van het draaiboek en de organisatie en uitvoering van de informatie- en discussiebijeenkomsten. In totaal zijn in de periode maart mei 2004 twee series van vier informatie- en discussiebijeenkomsten georganiseerd, één serie voor Turkse vrouwen en één voor Turkse mannen. De opkomst bij de vrouwengroep was hoog met gemiddeld 30 deelnemers per bijeenkomst. Bij de mannengroep was de opkomst lager met slechts 9 deelnemers per bijeenkomst. De bijeenkomsten bestonden uit een informatief deel, waarin voorlichting werd gegeven door een hulpverlener uit de wijk of stad (ouderenadviseur, medewerker Steunpunt Mantelzorg en allochtone zorgconsulent Thuiszorg) en een discussiedeel. Voor het stimuleren van de discussie werd gebruik gemaakt van acteurs en vooraf opgestelde stellingen die door de projectgroepleden werden ingebracht. De inzet van de acteurs werd door de diverse partijen als positief ervaren. Deze zorgden voor herkenning, prikkeling en relativering. Een afsluitende gezamenlijke bijeenkomst met excursie naar een Turkse dagopvang kon geen doorgang vinden vanwege sluiting van de dagopvang. De bijeenkomst heeft uiteindelijk in een iets gewijzigde vorm in september 2004 plaatsgevonden. Tijdens de informatie- en discussiebijeenkomsten zijn de knelpunten bij het gebruik van welzijns- en zorgvoorzieningen voor ouderen en mantelzorgers geïnventariseerd evenals de wensen en behoeften die bij de Turkse ouderen en mantelzorgers leven. Knelpunten die naar voren kwamen waren: gebrek aan kennis over het aanbod, niet weten waar men deze kennis kan halen, taal, niet passend 2

7 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! hulpaanbod en moeizame en tijdrovende procedures. Deze knelpunten hebben vooral betrekking op de zorg voor ouderen. Om ook de behoeften en knelpunten van mantelzorgers naar boven te halen is aanvullend een focusgroepdiscussie met vrouwelijke mantelzorgsters georganiseerd. Hieruit kwam vooral een diepgevoelde behoefte aan lotgenotencontact naar voren. Uit de effectevaluatie blijkt dat het project bij de deelnemers heeft geleid tot een toename van de kennis over het zorgaanbod, tot meer bewustwording bij de mantelzorgers binnen de projectgroep over hun positie en tot het bespreekbaar maken van het inschakelen van hulp van buiten. Ook in het toeleiden van Turkse ouderen en mantelzorgers naar zorg- en welzijnsvoorzieningen bleek de aanpak effectief. Alle hulpverleners die als gastspreker betrokken waren geweest bij de informatie- en discussiebijeenkomsten rapporteerden naar aanleiding van het project meer contacten te hebben gehad met Turkse mantelzorgers en ouderen. Anders dan vanuit de literatuur verwacht werd, waren de attitude en intentie om gebruik te maken van zorgvoorzieningen bij de Turkse ouderen en mantelzorgers vóór de interventie al positief. Hier was geen verbetering meer mogelijk. Een uitzondering hierop vormde de attitude en intentie om gebruik te maken van professionele hulp bij persoonlijke verzorging. Deze waren beiden minder positief en bleken na de bijeenkomsten niet veranderd te zijn. Twee van de vooraf gestelde effectdoelen werden niet gehaald. Dit betreft de bewustwording bij leden van de Turkse gemeenschap dat mantelzorg kan leiden tot overbelasting en het opgang brengen van de discussie binnen de Turkse gemeenschap over zorgopvattingen. Bewustwording is een langdurig proces, waarop men op deze korte termijn geen veranderingen kan verwachten. Bij het op gang te brengen van de discussie in de Turkse gemeenschap was gerekend op de samenwerking met Turkse zelforganisaties in de wijk. Deze bleken grotendeels afwezig of niet geschikt als samenwerkingspartners, wat de realisatie van deze doelstelling belemmerde. Een aantal elementen in de projectaanpak hebben in positieve zin aan het succes bijgedragen. Door de keuze om de voorlichting door hulpverleners uit de wijk te laten verzorgen in plaats van door bijvoorbeeld VETC ers, zijn contacten tot stand gekomen tussen de Turkse ouderen en mantelzorgers en de participerende instellingen. Ook de keuze om dit project vanuit een community benadering op te zetten is een goede keuze geweest. De opkomst bij de voorlichtings- en discussiebijeenkomsten was goed. Door de inbreng van de projectgroepleden was de inhoud en vorm beter aangepast aan de doelgroep. Verder heeft deze aanpak er inderdaad toe geleid dat een groep Turkse mantelzorgers in zelf aan de slag gaan met het werken aan oplossingen. Zij hebben als groep ondersteuning gezocht bij LOT, de Vereniging van Mantelzorgers. Hiermee worden zij (één van) de eerste zelforganisaties van allochtone mantelzorgers in Nederland. De intentie is om dit proces in projectfase 2 verder te 3

8 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. ondersteunen. De aanpak heeft ook een positief effect naar buiten. Binnen de Turkse gemeenschap ín en buiten Utrecht is veel belangstelling. Ook in andere wijken is men nieuwsgierig. Deelnemers tijdens de slotbijeenkomst uitten hun trots over het feit dat zo n initiatief binnen de Turkse gemeenschap is genomen. Uit de procesevaluatie komen een aantal aspecten naar voren waarop in de toekomst verbeteringen mogelijk zijn. Aanbevolen wordt om in de toekomst vooraf een community-analyse uit te voeren, of de voorbereidingsfase ruimer te plannen zodat informatie kan worden ingewonnen over de organisaties in de wijk, de leden van deze organisaties en mogelijke gemeenschappelijke belangen. Ook kunnen dan aannames vooraf worden getest en draagvlak gecreëerd. Een van de belemmerende factoren in de projectuitvoering was de discrepantie tussen de verwachtingen en ambities vanuit de projectorganisatie en het niveau van de projectgroepleden. Dit kan men in de toekomst ondervangen door enerzijds de ambities tijdig bij te stellen, iets hogere eisen aan de deelnemers te stellen, een differentiatie aan te brengen in de taken van de projectgroepleden en in de daarbij passende scholing. Verder is het te overwegen om naast wijkgericht ook stadsbreed te werven. Bij de vrouwengroep bleek het combineren van zowel voorlichting als discussie binnen één bijeenkomst op problemen te stuiten. De voorlichting duurde steeds langer dan gepland waardoor vragen niet (allemaal) beantwoord konden worden. Het gevolg was dat tijdens de discussie deze vragen alsnog naar voren kwamen. Dit rapport bevat een aantal aanbevelingen om dit te ondervangen. Een laatste knelpunt betrof een te krappe begroting. De aanstelling van de projectleider voor 18 uur per week bleek in de praktijk onvoldoende evenals de gebudgetteerde tijdsbesteding van de projectverantwoordelijke binnen de GG&GD. Ook waren geen kosten voor de evaluatie in het budget opgenomen. Aanbevolen wordt in de toekomst ruimer te begroten. 4

9 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! 1. Inleiding 1.1 Achtergrond In de gemeente Utrecht wonen zo n mensen van Turkse afkomst waarvan ongeveer 1000 ouder zijn dan 55 jaar 1. Het aantal Turkse ouderen in de stad Utrecht is op dit moment dus nog relatief gering, maar in de nabije toekomst zal het aantal Turkse ouderen geleidelijk aan toenemen. Naar verwachting zal tussen 2003 en 2015 het aandeel niet-westerse allochtonen binnen de leeftijdscategorie van 55 jaar en ouder verdubbelen (1). Dit betekent dat de zorginstellingen en dienstverlenende instanties in Utrecht steeds vaker met allochtone ouderen te maken zullen krijgen. Uit onderzoek blijkt dat deze groep met veel chronische aandoeningen kampt, veel behoefte heeft aan ondersteuning en daarvoor vooral een beroep doet op de naaste familieleden. Turkse ouderen houden sterk vast aan de traditionele zorgopvattingen waardoor hulp van buitenaf niet gemakkelijk wordt geaccepteerd en in de taboesfeer blijft. Daarnaast is men weinig bekend met het bestaande ondersteuningsaanbod voor ouderen en chronisch zieken en is het aanbod zelf vaak niet voldoende afgestemd op de behoeftes van de Turkse ouderen. Het gebruik van professionele zorgvoorzieningen ligt dan ook laag. Zo ligt in Utrecht het percentage hulpaanvragen via Loket 1 voor Turkse ouderen een factor 4 lager dan onder autochtone ouderen (5% versus 19%) 2. Ook maken allochtonen weinig gebruik van het bestaande ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers. Binnen de Turkse gemeenschap is de belasting van mantelzorgers een moeilijk bespreekbaar onderwerp. De combinatie van véél gezondheidsklachten bij Turkse ouderen, weinig gebruik van professionele hulp, véél beroep op familieleden, weinig gebruik van mantelzorgondersteuning én het niet bespreekbaar zijn van de belasting van mantelzorg maakt dat het risico op overbelasting en daarmee gepaard gaande gezondheidsproblemen bij Turkse mantelzorgers groot is. Vanuit de GG&GD Utrecht zijn deze signalen en ontwikkelingen reden geweest om in overleg met de welzijnsorganisatie Cumulus en Stade een projectvoorstel te formuleren en voor financiering voor te leggen aan het Fonds OGZ. De doelstelling van het project is het verminderen van overbelasting bij Turkse mantelzorgers in de Utrechtse wijk Overvecht door het verbeteren van de ondersteuning en het vergroten van empowerment van de Turkse mantelzorgers. Er is gekozen voor de Turkse doelgroep omdat zij in Utrecht, na de Marokkanen, de grootste allochtone groep vormen en omdat, op basis van de literatuur, verwacht werd dat de Turkse gemeenschap meer open zou staan voor het ter discussie stellen van de traditionele zorgopvattingen, dan de Marokkaanse gemeenschap. Voor de wijk Overvecht is gekozen vanwege het hoge aantal Turkse bewoners in deze wijk en de mogelijkheid aan te sluiten bij de activiteiten van Cumulus en Stade. 1 8% van de Turkse Utrechters is ouder dan 55 jaar; 23% van de Nederlandse Utrechters is ouder dan 55 jaar (zie literatuur 1). 2 Bron: Loket 1, Gemeente Utrecht. Cijfers over periode 1 jan 22 oktober

10 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. Fase 1 van het project is in maart 2003 door het Fonds OGZ goedgekeurd; de goedkeuring van fase 2 is gedaan onder voorbehoud van de uitkomsten van fase 1. De uitvoering is op 15 april 2003 van start gegaan en de looptijd van het hele project bedraagt drie jaar. 1.2 Mantelzorg Het begrip mantelzorg is in de jaren zeventig in Nederland geïntroduceerd om de zorgactiviteiten te benoemen die mensen in de informele sfeer voor elkaar verrichten (lit. 2). De mantel is daarin de metafoor voor alles wat ons met warmte omringt. De Nationale Raad voor de Volksgezondheid hanteert de volgende definitie: Mantelzorg is de zorg die, niet in het kader van een hulpverlenend beroep, wordt gegeven aan een hulpbehoevende door een of meer leden van diens naaste omgeving, waarbij de zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie (3). Op de website van de LOT, de Vereniging van Mantelzorgers en Xzorg, Vereniging van Steunpunten Mantelzorg en Vrijwillige Thuishulporganisaties (www.mantelzorg.nl) wordt mantelzorg als volgt uitgelegd: Mantelzorgers zorgen voor iemand die gehandicapt, (hoog)bejaard of langdurig ziek is. Bijvoorbeeld voor de echtgenoot, een kind, vader of moeder, maar ook een vriendin of buurman Onbetaald, uit liefde, noodzaak en persoonlijke betrokkenheid. Bijna 4 miljoen mensen in Nederland geven mantelzorg. Zij bieden vooral huishoudelijke hulp (75%) en psychosociale begeleiding (81%). Tweederde van de mantelzorgers in Nederland geeft meerdere vormen van hulp, éénderde is betrokken bij de persoonlijke verzorging van een hulpbehoevende. Gemiddeld wordt 18 uur per week mantelzorg verleent (2). De helft van de mantelzorgers is ouder dan 60 jaar, 10% is zelfs ouder dan 75 jaar. Vrouwen geven tweemaal zo vaak mantelzorg als mannen, vrouwen besteden ook meer tijd aan mantelzorg. Op latere leeftijd verdwijnen de verschillen tussen mannen en vrouwen (www.mantelzorg.nl). Overbelasting Meer dan een kwart van de mantelzorgers in Nederland voelt zich tamelijk tot zeer zwaar belast. Of mantelzorgers hun taken als zwaar ervaren hangt af van de zorgsituatie, het type relatie en de ondersteuningsbehoefte. Veel hulpbehoevenden hebben ernstige fysieke beperkingen en meerdere, meestal chronische, gezondheidsproblemen. De belasting neemt toe naarmate men meer uur per week helpt en de sociale afstand tussen mantelzorger en hulpbehoevende kleiner is. Ook degenen die helpen omdat er geen alternatieven zijn, zijn zwaarder belast. Signalen van overbelasting kunnen lichamelijk zijn (verhoogde hartslag, hoofdpijn), psychisch (piekeren, depressiviteit) en gedragsmatig (rusteloosheid, verwaarlozing, roken/drinken). Overbelasting van mantelzorgers is vaak een reden voor opname van hulpbehoevenden in ziekenhuizen of zorginstellingen (lit. 2). 6

11 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! Factoren die van invloed zijn op de belasting Wanneer gesproken wordt over belasting, wordt vaak onderscheid gemaakt tussen objectieve en subjectieve belasting. De objectieve belasting heeft betrekking op de zorgsituatie zelf: de beperkingen en behoeften van de hulpbehoevende. De subjectieve belasting heeft betrekking op de wijze waarop de mantelzorg deze belasting ervaart. Stress of overbelasting ontstaat wanneer de balans tussen dat wat de mantelzorger moet doen vanuit de eisen die de zorgsituatie aan hem of haar stelt en dat wat de mantelzorger kan en wil doen, is verbroken. Mensen gaan verschillend om met deze disbalans. Zowel persoonlijke als sociale hulpbronnen spelen hierbij een rol. Personen met kennis over zorgvoorzieningen of vaardigheden en sociale netwerken om die kennis te verwerven zullen eerder in staat zijn adequate hulp van buiten in te schakelen en zo de objectieve belasting te verminderen. Ook op de subjectieve belasting hebben persoonlijke en sociale hulpbronnen invloed. Persoonskenmerkende factoren als tevredenheid over zichzelf als verzorger, eigenwaarde, zelfvertrouwen en positieve motivatie verhogen de draagkracht van de mantelzorger, terwijl factoren als het niet kunnen accepteren van de ziekte en gevoelens van machteloosheid en moedeloosheid de draagkracht ondermijnen. Sociale steun kan een positief effect hebben op het omgaan met belasting en stress, terwijl het gebrek aan begrip en waardering door de naaste omgeving en/of hulpverleners een negatief effect heeft 3. Interventies ter ondersteuning van mantelzorgers richten zich dan ook op één of meer van de volgende terreinen: 1. het verkleinen van de objectieve belasting 2. het versterken van de persoonlijke hulpbronnen 3. het versterken van sociale hulpbronnen (lit. 5). Ondersteuningsaanbod voor mantelzorgers Door de Steunpunten Mantelzorg, zo n 200 verspreid over Nederland, en Vrijwillige Thuishulporganisaties wordt ondersteuning gegeven aan de mantelzorgers. Ook in de gemeente Utrecht bestaan een Steunpunt Mantelzorg en verschillende vrijwilligersdiensten, zoals de vrijwilligersdiensten behorend tot Stade, één van de partners in dit project of bijvoorbeeld het Rode Kruis. Het ondersteuningsaanbod van mantelzorgers wordt vaak in vier categorieën ingedeeld: 1. informatie, advies en emotionele steun, bijv. cursussen, telefoonlijn, zorg-voor-jezelfweekenden, koffie-ochtenden, digitale informatie, folders etc. 2. praktische hulp, bijvoorbeeld maaltijdservice, klussendienst, dagopvang, logeerhuis 3. materiële steun: regelingen voor compensatie extra kosten of derving tijd en inkomen 4. medezeggenschap en belangenbehartiging: patiënten- en ouderenorganisaties, LOT (lit. 2) 3 Theoretisch model van Duzijn et al (2001) zoals gebruikt bij de ontwikkeling van het PoM project. Zie literatuur 5. 7

12 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. Allochtone mantelzorgers Allochtone mantelzorgers hebben deels met dezelfde problemen te maken als autochtone mantelzorgers. Voor hen spelen echter nog een aantal specifieke problemen een rol. Het NIZW onderscheidt drie kernproblemen (lit. 4). 1. Hogere belasting van allochtone mantelzorgers door: extra taken op gebied van begeleiding, tolken en veel ziekenbezoek traditionele zorggewoonten die niet berekend zijn op langdurige zorg generatieverschillen met betrekking tot zorgopvattingen communicatieproblemen met hulpverleners door niet assertieve communicatiestijl en gebrek aan inzicht in aanbod en mogelijkheden 2. Gering bereik van allochtone mantelzorger door zorg- en welzijnsvoorzieningen vanwege: onbekendheid bij de doelgroep met deze voorzieningen een niet-outreachende aanpak van de instellingen waardoor contact met deze groep niet plaats vindt 3. Gebrek aan cultureel passende zorg door: verschillen in gebruiken en visie op zorg ontbreken van voorwaarden voor interculturalisatie van zorg gebrek aan interculturele kennis en vaardigheden bij professionals Dit zijn problemen die zich op het individuele niveau voordoen, maar waarvan de oorzaken of aanknopingspunten voor interventie eerder op het institutionele en groepsniveau liggen. In de Communitybenadering spreekt men wel van subsystemen. 1.3 De deelnemende partijen GG&GD Het beleid van de GG&GD richt zich op het bevorderen van optimale kansen op gezondheid voor alle inwoners van de gemeente Utrecht. Daartoe brengt de GG&GD regelmatig de gezondheid van de Utrechtse burgers in kaart. Dit gebeurt door middel van een jaarlijkse of tweejaarlijkse gezondheidsenquête. Uit de rapportage van 2003 bleek dat de gezondheid van allochtone Utrechters op alle terreinen minder goed was dan van autochtone Utrechters. Zij hadden vaker last van chronische aandoeningen en meer behoefte aan hulp bij persoonlijke verzorging en huishoudelijke activiteiten. Het gebruik van zorgvoorzieningen was echter lager, met name van Loket 1 (RIO). Uit het onderzoek bleek ook dat het percentage mantelzorgers was gedaald, terwijl de behoefte aan mantelzorg toeneemt. De grootste groepen ontvangers van mantelzorg waren allochtonen, vrouwen en ouderen met een laag inkomen. Deze uitkomsten waren aanleiding voor de GG&GD om meer aandacht te 8

13 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! willen schenken aan de preventie van overbelasting van (autochtone en allochtone) mantelzorgers en het verbeteren van de toegankelijkheid van zorg- en informatievoorziening voor allochtone ouderen. Door het opzetten en uitvoeren van dit project en door samenwerking met sleutelorganisaties op dit gebied wil de GG&GD hieraan een bijdrage leveren. Stade Een belangrijke partij in Utrecht is Stade. Het Steunpunt Mantelzorg Utrecht en verschillende vrijwilligersdiensten behoren tot Stade. Het Steunpunt Mantelzorg Utrecht geeft individueel informatie en advies over ziekten, regelingen, cursussen en vervangende mantelzorg. Zij organiseert emotionele ondersteuning en lotgenotencontact en behartigt de belangen van mantelzorgers in Utrecht. Vrijwilligersdiensten die in Utrecht worden aangeboden zijn o.a. Bezoekdienst dementerende en chronisch zieke ouderen, voor tijdelijke overname van de informele zorg, Vriendschapsbemiddeling, Activerend Huisbezoek en de Algemene Hulpdienst Utrecht. Ook de Maaltijdvoorziening valt onder Stade. Allochtone mantelzorgers maken niet of nauwelijks gebruik van de diensten van het Steunpunt Mantelzorg en vrijwilligersdiensten. Door participatie in dit project wil Stade haar diensten beter bekend en toegankelijker maken bij de doelgroep. Cumulus Cumulus is in de gemeente Utrecht verantwoordelijk voor alle welzijnsdiensten in de Utrechtse binnenstad, Utrecht Noord-Oost, Overvecht en Oost. In de wijk Overvecht speelt de welzijnsorganisatie een grote rol. Cumulus beheert buurtcentra waar activiteiten voor allochtone buurtbewoners worden georganiseerd, zoals koffieochtenden en computerles. Ook de ouderenadviseurs zijn verbonden aan Cumulus. De doelstelling van Cumulus voor deelname aan dit project is het beter afstemmen van het aanbod aan de behoeften van de doelgroep. 1.4 Doelstellingen van het project De hoofddoelstelling van het project is het verminderen van de overbelasting van Turkse mantelzorgers in Utrecht Overvecht. De oorzaken van overbelasting bij deze groep liggen, volgens de projectbeschrijving op drie terreinen: 1. Traditionele zorgopvattingen waardoor enerzijds hulp van buitenaf voor Turkse ouderen en mantelzorgers niet geaccepteerd wordt en de overbelasting van mantelzorgers binnen de Turkse gemeenschap een moeilijk bespreekbaar onderwerp is 2. Ontoegankelijkheid van zorg- en welzijnsvoorzieningen voor allochtone ouderen door enerzijds onbekendheid en anderzijds het niet afgestemd zijn van het aanbod op hun behoeftes 9

14 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. 3. Het niet bereiken van allochtone mantelzorgers door de bestaande ondersteuningsstructuren en belangenbehartiging. Het project richt zich op alle drie deze terreinen door: Het bespreekbaar maken van zorgopvattingen en belasting van mantelzorgers De toegankelijkheid vergroten door: o voorlichting aan Turkse ouderen en mantelzorgers o inventarisatie van knelpunten en wensen van Turkse ouderen en mantelzorgers o het betrekken van zorg- en welzijnsorganisaties bij dit project o het ontwikkelen van een aangepast of nieuw aanbod in de tweede projectfase. Empowerment van de doelgroep door het opzetten van een projectgroep bestaande uit Turkse mantelzorgers en Turkse ouderen die geschoold worden en betrokken worden bij de opzet en uitvoering van voorlichtings- en discussiebijeenkomsten en gestimuleerd en gefaciliteerd worden daarna zelf verder te gaan. Gekozen is voor een community aanpak waarbij niet alleen gestreefd wordt naar veranderingen op individueel niveau (kennis, attitude) maar ook op het niveau van de gemeenschap, in dit geval de Turkse gemeenschap in de wijk Overvecht (taboe doorbreking en empowerment). In figuur 1 is dit weergegeven in een logmodel. Kenmerkende elementen uit de community benadering die in dit project gebruikt worden zijn: participatieve werkwijze: Turkse ouderen en mantelzorgers worden actief betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van het project wijkgerichte aanpak: de interventie richt zich op de wijk Overvecht en formele en informele netwerken binnen de wijk samenwerking met andere partijen die streven naar verbetering van de toegankelijkheid van zorg- en ondersteuningsvoorzieningen voor allochtone ouderen en mantelzorgers 1.5 Projectbeschrijving Het project is opgedeeld in 2 projectfasen. Kernactiviteiten in projectfase 1 zijn: Opzet en training van een projectgroep bestaande uit een vertegenwoordiging van Turkse zelforganisaties, Turkse ouderen en mantelzorgers Organisatie door de projectgroep van informatiebijeenkomsten voor Turkse mantelzorgers en ouderen, gekoppeld aan discussie over zorgopvattingen en een behoeftepeiling In projectfase 2 wordt op basis van de resultaten van projectfase 1, in samenwerking met andere partijen, een aangepast aanbod ontwikkeld. 10

15 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! Primaire doelstelling Vermindering overbelasting Turkse mantelzorgers in Utrecht Overvecht en daaruit voortkomende gezondheidsklachten TO entmz Intermediaire doelen TMZ en TO maken meer gebruik van bestaand en/of nieuw en aangepast aanbod Overbelasting Turkse mantelzorgers en zorgopvattingen zijn beter bespreekbaar. Ondersteuning van de Turkse mantelzorgers is verbeterd Korte termijn uitkomsten naar doelgroep TMZ hebben een positievere attitude tav het inschakelen van hulp van buitenaf TO hebben een positievere attitude tav het inschakelen van hulp van buitenaf Discussie over zorgopvattingen tussen 1e, 2e en 3e generatie wordt opgepakt door de Turkse gemeenschap in Overvecht Inzicht is verkregen in de wensen en behoeften van de TMZ en TO Contacten met Turkse doelgroep TMZ zijn beter bekend met het bestaande ondersteuningsaanbod TO zijn beter bekend met het bestaande ondersteuningsaanbod TMZ participeren in het nieuw te ontwikkelen ondersteuningsaanbod (fase 2) Nieuw/aangepast aanbod voor TO/TMZ beschikbaar Strategie Voorlichting en bewustwording Voorlichting en bewustwording Participatie & empowerment Samenwerking Programma activiteit Organiseren van voorlichtings en discussie bijeenkomsten Organiseren van voorlichtings en discussie bijeenkomsten Stimuleren van leden Turkse gemeenschap tot deelname in Projectgroep Betrekken van zorg- en welzijnsorganisaties bij het project d.m.v * deelname aan stuurgroep en adviesgroep Scholing Projectgroep * leveren gastsprekers aan voorl.- en disc. bijeenkomsten Betrekken van Projectgroep bij ontwikkeling en uitvoering van de inf o- en discussiebijeenkomsten Behoeftenpeiling TO en TMZ Ontwikkeling draaiboek door NIZW Doelgroep Turkse mantelzorgers Turkse ouderen Turkse gemeenschap in Overvecht Zorg- en welzijnsorganisaties Figuur 1. Projectdoelen en strategieën. Logic model naar Dwyer et al.( lit. 6)

16 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. Projectfase 1 is opgedeeld in een voorbereidings-, ontwikkelings-, uitvoerings- en evaluatiefase: a) Voorbereidingsfase. In deze fase worden een stuurgroep, adviesgroep en projectgroep opgericht, scholing georganiseerd voor de projectgroepleden en een draaiboek ontwikkeld voor de opzet en training van een projectgroep. Deze fase loopt van april tot augustus b) Ontwikkelingsfase. In deze fase worden, tezamen met de projectgroepleden een draaiboek ontwikkeld voor de voorlichtings- en discussie bijeenkomsten voor Turkse ouderen en mantelzorgers. Deze fase is gepland van september tot december c) Uitvoeringsfase. Op basis van het draaiboek worden in de uitvoeringsfase informatie en discussiebijeenkomsten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten worden knelpunten gesignaleerd en behoeften en wensen van Turkse mantelzorgers gepeild en in een rapport vastgelegd. Deze fase loopt van januari tot en met september 2004 d. Evaluatiefase. Deze fase wordt parallel aan de andere drie fasen uitgevoerd. Op basis van de resultaten worden de draaiboeken aangepast. Deze fase loopt tot december De looptijd is van april 2003 tot oktober Ook projectfase 2 is op dezelfde manier opgedeeld en loopt van januari 2005 tot maart Fase 2 maakt geen deel uit van deze evaluatie. Als gunstige factoren voor de haalbaarheid worden genoemd: - de twijfel bij de Turkse ouderen aan de haalbaarheid van de zorg door hun kinderen (dit in vergelijking met Marokkaanse ouderen). - wijkgerichte aanpak waardoor de herkenbaarheid en betrokkenheid van de doelgroep wordt vergroot en formele en informele netwerken bij het project betrokken kunnen worden. - samenwerking met organisaties Cumulus en Stade waardoor aangesloten kan worden op de activiteiten van deze organisaties in de wijk en het vergroten van toegankelijkheid daarvan voor de doelgroep. - de aanwezigheid van contacten met diverse netwerken, waaronder allochtone zorgconsulenten, VETC, MIU, Steunpunt Mantelzorg en Turkse zelforganisaties. Als ongunstige factoren voor de haalbaarheid worden genoemd: - de diversiteit binnen de Turkse gemeenschap waardoor het moeilijk kan zijn alle partijen bij dit project te betrekken. Belangrijk is daarom de werving van een neutraal persoon als cursusleider. - de benodigde inzet en motivatie van de projectgroepleden. In het projectvoorstel wordt dan ook voorzien in een vergoeding van de onkosten (o.a. van overblijf en kinderopvang) en van de inzet als discussieleider tijdens de informatie en discussie bijeenkomsten. - de diepe overtuiging van de zorgplicht voor ouders en andere familieleden, waardoor het bespreekbaar maken ervan moeilijk is en een langdurig proces zal zijn. Dit is de reden dat gekozen is voor een community benadering waarbij na afloop van het project de Turkse 10

17 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! gemeenschap over vaardigheden, tools en de motivatie beschikt om deze discussie te blijven voeren. 1.6 Leeswijzer Het rapport is als volgt ingedeeld. Hoofdstuk 1 bevat de inleiding. Hoofdstuk 2 behandelt de gebruikte onderzoeksmethodiek. De hoofdstukken 3, 4 en 5 beschrijven het proces. In hoofdstuk 3 wordt de opzet van het project en de voorbereidingen beschreven. Hoofdstuk 4 gaat in op de werving en training van de projectgroep. In hoofdstuk 5 komt de planning, ontwikkeling en uitvoering van de voorlichtings - en discussiebijeenkomsten aan bod. In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op de effecten van de interventie. Hoofdstuk 7 tenslotte bevat de conclusies en aanbevelingen. 11

18 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. 2. Doelstelling en methoden van onderzoek 2.1 Onderzoeksdoelstelling De evaluatie heeft tot doel: vast te stellen in hoeverre fase 1 van het project succesvol is geweest na te gaan welke factoren positief dan wel negatief aan het succes hebben bijgedragen concrete aanbevelingen te doen voor verbetering van de aanpak. De resultaten van de evaluatie zullen onder andere gebruikt worden als input voor het door NIZW te ontwikkelen draaiboek. Door de Stuurgroep zijn de volgende criteria voor het welslagen van projectfase 1 geformuleerd: 1. Criteria voor een succesvolle uitvoering : a. Leden uit de doelgroep (TO en TMZ) zijn gemotiveerd om een projectgroep te vormen die de voorlichtings - en discussiebijeenkomsten vormgeeft en de discussie leidt. b. In fase 1 hebben 10 voorlichtings- en discussiebijeenkomsten plaatsgevonden voor TMZ en TO. c. Met de bijeenkomsten worden 40 Turkse ouderen en mantelzorgers in Overvecht bereikt. d. Er ligt een rapportage waarin de knelpunten en behoeften zijn beschreven. e. Een draaiboek is beschikbaar waarin de gehanteerde discussie- en voorlichtingsmethodiek is beschreven 4. Criteria voor te bereiken effecten : a. Uit de voor- en nameting blijkt dat de kennis over een aantal belangrijke voorzieningen is toegenomen bij de deelnemers aan deze bijeenkomsten. b. Uit de voor- en nameting blijkt dat de attitude ten aanzien van het inschakelen van voorzieningen positiever is geworden c. TO en TMZ hebben naar aanleiding van het project met hun familie of omgeving een gesprek gehad over het inschakelen van hulp van buitenaf d. TO en TMZ overwegen het inschakelen van professionele voorzieningen e. Hulpverleners in Overvecht rapporteren meer contacten met TMZ en TO te hebben gehad naar aanleiding van het project. f. Er is een bewustwordingsproces op gang gebracht bij TMZ dat de zorg kan leiden tot overbelasting g. Binnen de Turkse gemeenschap vinden in diverse gelederen gesprekken plaats over ouder worden in Nederland en de verwachtingen van de Turkse ouderen ten aanzien van hun kinderen. 12

19 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund! 2.2 Onderzoeksmethoden In het onderzoek is gebruik gemaakt van verschillende onderzoeksmethoden: schriftelijke vragenlijsten, verslagen, observatie, groepsgesprekken en interviews. 1. Intake vragenlijst projectgroep 2. Tevredenheidsmeting vaardighedentraining 3. Schriftelijke vragenlijsten (voor- en nameting) voorlichtings- en discussiebijeenkomsten 4. Verslagen van bijeenkomsten 5. Observatie van een aantal bijeenkomsten 6. Projectdocumentatie waaronder notulen stuur- en adviesgroep 7. Groepsgesprekken met projectgroepleden 8. Evaluatieve gesprekken, telefonisch of mondeling, met de gastsprekers van de informatie- en discussiebijeenkomsten en de vaardighedentrainer. Een deel van het evaluatieonderzoek is uitgevoerd door Annelies Kooiman als afstudeeronderzoek voor de opleiding Toegepaste Communicatiewetenschap aan de Universiteit Twente. Haar onderzoek betrof de evaluatie van de eerste vier voorlichtings- en discussiebijeenkomsten op basis van vragenlijsten (voor- en nameting), verslagen van de bijeenkomsten en haar aanwezigheid bij bijeenkomsten. De resultaten zijn neergelegd in een rapportage: Zorgen voor Turkse ouderen in Utrecht Overvecht. Determinanten van het gebruik van professionele zorgvoorzieningen en evaluatie van een voorlichtingsprogramma. De resultaten van haar onderzoek worden in dit rapport gebruikt met bronvermelding. 1. De intakevragenlijst projectgroep Deze lijst bevat een aantal vragen over achtergrondkenmerken van de deelnemers (geboortedatum, geslacht, adres, aantal jaren in Nederland, beroep, beheersing Nederlandse taal, etniciteit), de vraag voor wie men zorgt, de soort hulp die men geeft, de beleving en of men kennis heeft van en behoefte heeft aan hulp- en ondersteuningsmogelijkheden. De vragenlijst is afkomstig van het NIZW en is bedoeld om de situatie en belasting van mantelzorgers in kaart te brengen. De lijst is Nederlandstalig. Tijdens de tweede bijeenkomst is de vragenlijst door 10 van de 12 mantelzorgers in de projectgroep ingevuld, met vertaling en instructie van de projectleider. 2 projectgroepleden hebben geen vragenlijst ingevuld omdat zij geen mantelzorger zijn. 2. Tevredenheidsmeting vaardighedentraining Tijdens de laatste vaardighedentraining is de deelnemers gevraagd een vragenlijst in te vullen. Dit was een standaardvragenlijst (in het Nederlands) zoals die door het trainingsinstituut wordt gebruikt. Zes projectgroepleden hebben de vragenlijst ingevuld. De overige vier deelnemers vonden de vragen té ingewikkeld. 13

20 Evaluatie projectfase 1 De Turkse mantelzorger beter ondersteund!. 3. Schriftelijke vragenlijsten voorlichtings- en discussiebijeenkomsten (lit 3) Er is gebruik gemaakt van 4 vragenlijsten: twee vragenlijsten voor de voormeting, één voor mantelzorgers en één voor ouderen, en twee voor de nameting. Alle vragenlijsten zijn vertaald in het Turks door een vertaalbureau. In de voormetingsvragenlijst zijn naast algemene achtergrondsvariabelen, vragen opgenomen over het ontvangen/verlenen van mantelzorg (van wie, welk soort zorg, hoe vaak en belasting), over het gebruik van professionele zorgvoorzieningen en determinanten van het gebruik van deze voorzieningen volgens het model voor gepland gedrag van Ajzen (kennis, intentie, attitude, subjectieve norm en waargenomen gedragscontrole). De voormetingsvragenlijst is tijdens de eerste bijeenkomst van de vrouwengroep door 29 vrouwen (12 ouderen en 17 mantelzorgers) ingevuld. Dit bleek een tamelijk moeizaam proces mede door de lengte van de vragenlijst, de moeilijkheidsgraad van de vragen, de vertaling en het lage niveau van de deelnemers. Bij de mannengroep is daarom een ingekorte versie gebruikt. Deze is, in verband met het geringe aantal deelnemers tijdens de eerste bijeenkomst, afgenomen tijdens de 2 e bijeenkomst en door 7 oudere mannen ingevuld. De nametingsvragenlijst bevatte met name de vragen over het gebruik van professionele zorgvoorzieningen en de determinanten daarvan. Een aantal items waarop geen veranderingen verwacht konden worden, zijn in verband met de lengte van de vragenlijst, weggelaten. Ook is gevraagd naar de waardering van de bijeenkomsten. De nametingsvragenlijst is tijdens de 4 e bijeenkomst ingevuld door 25 vrouwen (14 ouderen en 11 mantelzorgers) en 10 oudere mannen. 18 personen hebben zowel de vóór- als nameting ingevuld (3). 4. Verslagen van de bijeenkomsten Voor de verslaglegging van de scholingsbijeenkomsten van de projectgroep is een vast stramien gebruikt met daarin de volgende onderwerpen: aantal deelnemers, aanpassingen aan het draaiboek, aanleiding voor aanpassing draaiboek, vragen en discussiepunten vanuit de deelnemers, sfeer tijdens de bijeenkomst, vragen achteraf en overige bijzonderheden. De verslagen zijn, vanwege tijdsdruk, pas na afloop van de scholing geschreven en zijn helaas weinig gedetailleerd en niet volledig. Van de voorlichtings- en discussiebijeenkomsten zijn notulen gemaakt door een professionele notuliste. Bij een aantal bijeenkomsten zijn ook bandopnamen gemaakt. De notulen zijn gedetailleerd maar helaas niet altijd helder en volledig. De ontbrekende informatie is aangevuld door middel van observatie, mondelinge terugkoppeling ná de bijeenkomsten, door de groepsgesprekken en interviews met gastsprekers. 5. Observatie van bijeenkomsten Alle voorlichtings - en discussiebijeenkomsten zijn bijgewoond door de stagaire of onderzoeker (3 e bijeenkomst mannengroep en gezamenlijke 5 e bijeenkomst). De stagaire was ook aanwezig bij de nabesprekingen door de projectgroepleden. Verder zijn een scholingsbijeenkomst en een vaardighedentraining van de projectgroep geobserveerd door de onderzoeker. 14

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere

Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere Stimuleren dat oudere migranten de weg naar voorzieningen voor zorg en welzijn, wonen en inkomen weten te vinden. Dat beoogt Stem van de oudere migrant. Dit Netwerk Utrecht Zorg voor Ouderenproject (NUZO;

Nadere informatie

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur

Inleiding. Doelen en uitgangspunten van het gemeentebestuur Inleiding TRILL is een methodiek die de verantwoordelijkheden en de te leveren prestaties van betrokken partijen in kaart brengt. Zo moet de ambtenaar de beleidsdoelstellingen die door het gemeentebestuur

Nadere informatie

Samen werken aan het verminderen van overbelasting

Samen werken aan het verminderen van overbelasting Samen werken aan het verminderen van overbelasting Doelgroep Wij zijn begonnen met 3 bij ons bekende Marokkaanse mantelzorgers, die alledrie balanceerde op het randje van afknappen. Zij hadden dezelfde

Nadere informatie

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen,

waardering Zwolle Jonge mantelzorgers (jonger dan 18 jaar) zijn in de onderzoeken van de gemeente niet meegenomen, Zwolle Rapportage Mantelzorg in beeld Resultaten uit onderzoeken onder mantelzorgers 2012 en 2014 De gemeente Zwolle wil de positie van de mantelzorger versterken en hun taak verlichten. Met de komst van

Nadere informatie

Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse

Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse Prestatieplan 2015 Welzijn Lisse Kernfuncties (wat willen we) Producten (wat gaan we doen) Resultaatindicatoren Uren/ Kosten 1. Preventie en signalering 1.1 Algemene informatievoorziening Ten behoeve van

Nadere informatie

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM Mantelzorg Op 10 november 2014 is het de Dag van de Mantelzorg. Dit jaar wordt deze dag voor de 16 e maal georganiseerd. De Dag van de Mantelzorg is bedoeld om mantelzorgers in het zonnetje te zetten en

Nadere informatie

Participatiewiel: een andere manier van kijken

Participatiewiel: een andere manier van kijken Participatiewiel: een andere manier van kijken Ideeën voor gebruik door activeerders en hun cliënten Participatiewiel: samenhang in beeld WWB Schuldhulpverlening Wajong / WIA / WW / WIJ AWBZ en zorgverzekeringswet

Nadere informatie

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Een wensen- en ideeënlijst vanuit cliëntenperspectief als leidraad voor de samenwerkende gemeenten

Nadere informatie

WMO-WERKPLAATS TWENTE

WMO-WERKPLAATS TWENTE WMO-WERKPLAATS TWENTE nieuwe werkvormen voor zorg en welzijn d e juni 2010 Dit is de tweede nieuwsbrief in een serie van vier over het programma Wmo-werkplaats Netwerkregio Twente. De nieuwsbrieven geven

Nadere informatie

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg

Beleid mantelzorg en vrijwilligers Fener Zorg P a g i n a 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 1 2. Begrippen 1-2 3. Verschillen tussen mantelzorg en vrijwilligerswerk 2 4. Mantelzorg in Rotterdam 2-3 5. Visie van Fener Zorg op mantelzorg en vrijwilligers

Nadere informatie

Manifest. van de mantelzorger

Manifest. van de mantelzorger Manifest van de mantelzorger Manifest van de Mantelzorger Mantelzorgers zijn mensen die onbetaald en vanuit een persoonlijke band zorgen voor een hulpbehoevende oudere, chronische zieke of gehandicapte

Nadere informatie

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM

Doel. Inleiding. De mantelzorger als samenwerkingspartner MANTELZORGBELEID VIERSTROOM MANTELZORGBELEID VIERSTROOM Doel Het doel van deze tekst is een kader beschrijven waarbinnen doelstellingen en randvoorwaarden zijn vastgelegd die de samenwerking met mantelzorgers en ondersteuning van

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Inleiding Inwoners van Haren met fysieke of psychosociale beperkingen hebben vaak ondersteuning nodig om nog zo veel mogelijk volwaardig deel uit te kunnen maken

Nadere informatie

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden

pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden pggm.nl Mantelzorg en dementie in de beleving van PGGM&CO-leden Enquête Mantelzorg en dementie 2014 Vooraf In juli 2014 vroegen wij onze leden naar hun ervaringen met mantelzorg in het algemeen, en mantelzorg

Nadere informatie

Prestatieplan 2014 Stichting Welzijn Ouderen

Prestatieplan 2014 Stichting Welzijn Ouderen Prestatieplan 2014 Stichting Welzijn Ouderen Kernfuncties (wat willen we) Producten (wat gaan we doen) Resultaatindicatoren Uren/ Kosten 1. Preventie en signalering 1.1 Algemene informatievoorziening Ten

Nadere informatie

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld.

Bij deze bieden wij u de resultaten aan van het onderzoek naar de eerste effecten van de decentralisaties in de gemeente Barneveld. rriercoj Gemeenteraad Barneveld Postbus 63 3770 AB BARNEVELD Barneveld, 27 augustus 2015 f Ons kenmerk: Ö^OOJcfc Behandelend ambtenaar: I.M.T. Spoor Doorkiesnummer: 0342-495 830 Uw brief van: Bijlage(n):

Nadere informatie

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012

Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 Rapportage Enquête Mantelzorgondersteuning 2012 November 2012 Inhoudsopgave Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Onderzoeksopzet... 4 Doel... 4 Aanpak... 4 Blok I: Algemene gegevens... 5 Figuur 1: Leeftijd...

Nadere informatie

Groepsbijeenkomst 30 september 2014

Groepsbijeenkomst 30 september 2014 Groepsbijeenkomst 30 september 2014 Programma van vandaag 16.30 Stand van zaken Precuro: Patiëntervaringen (Precuro II) Uitkomsten: zelfredzaamheid en teamspirit (Precuro I) 17.10 De rol van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn

Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn Toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn De toolkit Cliëntenparticipatie Zorg en Welzijn bevat vier praktische instrumenten om samen met cliënten te werken aan verbetering of vernieuwing van diensten

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

Inhoud masterclass. Achtergrond. Zorgbeleid. Gevolgen voor omgeving. Gevolgen dementie in dagelijks leven. EMGO Institute - Common Mental Disorders 1

Inhoud masterclass. Achtergrond. Zorgbeleid. Gevolgen voor omgeving. Gevolgen dementie in dagelijks leven. EMGO Institute - Common Mental Disorders 1 Ontmoetingscentra voor mensen met dementie en Inhoud masterclass Franka Meiland fj.meiland@vumc.nl Brabantse dementiedag 5 november 2015 Quality of Care EMGO Institute for Health and Care Research Onderzoekslijn

Nadere informatie

Je steunsysteem is overal om je heen.

Je steunsysteem is overal om je heen. Je steunsysteem is overal om je heen. Kwartiermaken in de wijken in Oss en in de regio. Burgerkracht en Presentie Definitie kwartiermaken: Kwartiermaken gaat over het bevorderen van het maatschappelijk

Nadere informatie

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD)

PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) PROJECT ALLOCHTONE OUDEREN DEVENTER (PAOD) WERKGEBIED 1 Deventer DOELSTELLING 2 integratie van allochtone ouderen te versterken, daarbij de verantwoordelijkheid te laten bij eerstverantwoordelijke uitvoerende

Nadere informatie

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010

Senioren ontmoeten elkaar. Verslag van 2 oktober 2010 Senioren ontmoeten elkaar Verslag van 2 oktober 2010 Meer overeenkomsten dan verschillen Dit is, in het kort, de conclusie van de lunchbijeenkomst Senioren ontmoeten elkaar 1 op 2 oktober 2010. De lunchbijeenkomst

Nadere informatie

Palliatieve zorg aan allochtonen Informatie bestemd voor zorgverleners. In deze InZicht ...

Palliatieve zorg aan allochtonen Informatie bestemd voor zorgverleners. In deze InZicht ... Inleiding Waar autochtonen de weg naar de thuiszorg en palliatieve zorg weten te vinden als er meer zorg nodig is, blijven allochtonen langer op het niveau van de mantelzorg steken 1) Enerzijds heeft dit

Nadere informatie

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten

Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten Projectvoorstel Borging Programma Lokale Versterking GGz Project B: Regionale borgingsactiviteiten 20 april 2009 Landelijk Platform GGz Postbus 13223 3507 LE Utrecht 1 Inleiding Op 1 januari 2007 trad

Nadere informatie

Sociale netwerken. Waarom en hoe?

Sociale netwerken. Waarom en hoe? Sociale netwerken Waarom en hoe? Opbouw verhaal Zorg in Nederland -recente ontwikkelingen en hun achtergronden Verschijningsvormen en omvang informele zorg Zorg voor de informele zorg De kracht van netwerken

Nadere informatie

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112

Beleid mantelzorg. Versie 031109 Herzieningsdatum 031112 Beleid mantelzorg Herzieningsdatum 031112 Mantelzorgbeleid Cederhof Mantelzorg kan worden gedefinieerd als de extra zorg en begeleiding die mensen, vrijwillig, langdurig en onbetaald, verlenen aan personen

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland

Mantelzorgbeleid ZAB Nederland Mantelzorgbeleid ZAB Nederland 1. Inleiding Mantelzorg is een thema dat momenteel veel aandacht krijgt in onze samenleving. Het gaat om zorg die noodzakelijkerwijs langdurig, onbetaald en vanuit een persoonlijke

Nadere informatie

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op?

Stappenplan Taalcoach. Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? Stappenplan Taalcoach Uitgangspunt: Hoe zet je een taalcoachproject op? I nleiding Eind juni is het project Taalcoach van start gegaan. Het doel van het project is het realiseren van een taalkoppel, bestaande

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten

Effecten van cliëntondersteuning. Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten Effecten van cliëntondersteuning Samenvatting van een haalbaarheidsonderzoek naar de meetbaarheid van door de cliënt ervaren effecten MEE Nederland, 4 februari 2014 1. Inleiding In deze samenvatting beschrijven

Nadere informatie

Preventief huisbezoek 75+

Preventief huisbezoek 75+ Hollandsspoor 37 3994 VT Houten Postbus 209 3990 GA Houten tel. 030-7001500 info@vanhoutenenco.nl www.vanhoutenenco.nl Preventief huisbezoek 75+ Houten Noord-West de ERVEN en het OUDE DORP 'van Houten&co'

Nadere informatie

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen

Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Mantelzorgers maken weinig gebruik van verlofregelingen Martijn Souren Ongeveer 7 procent van de werknemers met een verleent zelf mantelzorg. Ze maken daar slechts in beperkte mate gebruik van aanvullende

Nadere informatie

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden:

Met de wervingscirkel kun je stap voor stap een wervingsactie voorbereiden: Wervingscirkel 1 Veel vrijwilligersorganisaties hebben probelemen met het werven van vrijwilligers. Je hebt tenslotte geen baan te bieden met salaris, maar je biedt een vorm van vrijetijdsbesteding. In

Nadere informatie

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V.

Mantelzorgbeleid AYA Thuiszorg B.V. 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 : Visie op werken met mantelzorgers Hoofdstuk 2 : Wat kunnen mantelzorgers doen bij AYA Thuiszorg? Hoofdstuk 3 : Ondersteuning van mantelzorgers Hoofdstuk 4 : Mantelzorg en

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen Achtergrondinformatie Man 2.0 Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen April 2010 1 Inleiding Het is het Oranje Fonds gebleken dat veel maatschappelijke

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning

Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Sociale contacten, vrijetijdsbesteding en praktische ondersteuning Resultaten van de tweede schriftelijke vragenronde onder de deelnemers aan het GGZ-panel regio Delft Westland Oostland juli 2006 - L.M.

Nadere informatie

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden.

Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Checklist voor kwaliteit van de uitvoering van de groep Daar waar groep vermeld staat kan ook cursus of training gelezen worden. Nr. Werving/eerste contact/aanmelding 1. Op de doelgroep gerichte publiciteit

Nadere informatie

Hof de Vriendschap Oordeel deelnemers en bewoners

Hof de Vriendschap Oordeel deelnemers en bewoners Hof de Vriendschap Oordeel deelnemers en bewoners Inhoud:. Conclusies. Oordeel over communicatie 3. Hoe ging de samenwerking? 4. Oordeel over verloop en resultaat 5. Oordeel over nieuwe participatie werkwijze.

Nadere informatie

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL!

SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! SAMENVATTING EVALUATIE PROGRAMMA SCHAKEL! Aanleiding Het Vervangingsfonds voert regelmatig grootschalige projecten of programma s uit om een extra impuls te geven aan de aanpak van het ziekteverzuim in

Nadere informatie

Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden

Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden Functiebeschrijving netwerk dementie regio Haaglanden Inleiding De voor de cliënt en zijn omgeving zeer ingrijpende diagnose dementie roept veel vragen op over de ziekte en het verloop hiervan maar ook

Nadere informatie

Beleidsplan Mantelzorg

Beleidsplan Mantelzorg Opsteller: Golein Klein Bramel Versie: 1 december 2010 Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 INLEIDING... 3 1. WAT IS MANTELZORG?... 3 2. VISIE OP MANTELZORG... 4 3. WAT KUNNEN MANTELZORGERS VERWACHTEN VAN

Nadere informatie

Rotterdams Ambassadrices Netwerk

Rotterdams Ambassadrices Netwerk De ambassadrice als werver van inburgeraars 1. Inleiding; eigen ervaringen 2 A. Wat is werven 2 B. Het belang van werven 2 C. Verwachtingen 3 D. Rollenspel 4 E. Opdracht 4 2. Voortraject: 4 A. Doel 4 B.

Nadere informatie

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug

NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug NAASTENPARTICIPATIEBELEID ISZ De Brug Dit beleid is in eerste instantie opgesteld voor intramurale cliënten van ISZ De Brug. De vertaalslag naar extramurale cliënten moet nog worden gemaakt. Inleiding

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle

Jaarverslag 2011. Mantelzorg Adviesraad Zwolle Jaarverslag 2011 Mantelzorg Adviesraad Zwolle Inhoud 1. Voorwoord 2 2. De Mantelzorg Adviesraad 2 3. PR en communicatie 3 4. Activiteiten 3 5. Advisering 3 6. Deskundigheidsbevordering 3 7. Vertegenwoordiging

Nadere informatie

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT

WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT WERKPLAN EN ACTIVITEITENOVERZICHT 2015 Stichting Gezondheid Allochtonen Nederland (SGAN), Adres: postbus 56666, 1040 AR Amsterdam, e-mail: info@sgan.nl tel: 0880036501 www.sgan.nl IBAN: NL57 INGB 0005961390

Nadere informatie

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg!

Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! Op weg naar een diverse en toegankelijke zorg! diversiteit π kleurrijk π bewustwording mantelzorg π netwerken π zorgaanbod kleurrijk π diversiteit π ondersteuning netwerken π mantelzorg π zorgaanbod bewustwording

Nadere informatie

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers

Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Werkvloer mantelzorg en vrijwilligers Thema/Bron/Beleid Ondersteuning vrijwilligers/ mantelzorgers, WMO prestatieveld 4 Begroting 2015 Bedrag Notitie Mantelzorg Notitie Vrijwilligers AWBZ Pakketmaatregel

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent

Welkom. Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013. Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Welkom Raadsconferentie Gulpen-Wittem 3 oktober 2013 Gertie de Veen en Sonja Vlaming Directeur en mantelzorgconsulent Inhoud presentatie Informatie en kengegevens Steunpunt Mantelzorg De praktijk aan het

Nadere informatie

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF

FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF FACTSHEET VOORLOPIGE RESULTATEN LEFF SANNE NIEMER & EMMA VAN DEN EYNDE FEBRUARI 2015 Introductie In het najaar van 2014 is in 8 steden, op 10 locaties de pilot LEFF uitgevoerd. In deze factsheet worden

Nadere informatie

Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen

Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen Rapportage onderzoeksproject Genieten aan tafel Een toegepast onderzoek naar maaltijdbeleving in verpleeghuizen De samenvatting van de interventie Genieten aan tafel die in zorginstellingen is uitgevoerd,

Nadere informatie

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting

Vrijwilligersonderzoek 2011. Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente Groningen Meting 2 Samenvatting Vrijwilligersonderzoek 2011 Een onderzoek naar vrijwilligersorganisaties in de gemeente

Nadere informatie

Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl

Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl LE S LY TA D SP A N H ul p aa n an de re n en vr ijw ill ig er w er k EL Onderzoek en Statistiek Gemeente Lelystad Telefoon: 0320-278574 E-mail: lelystadspanel@lelystad.nl www.lelystadspanel.nl Colofon

Nadere informatie

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011

Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan. Aan de Waterkant 2008-2011 Evaluatie nota vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Aan de Waterkant 2008-2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Evaluatiekader 3 1.2 Leeswijzer 3 2 Vrijwilligerswerk Oostzaan 4 2.1 De situatie toen 4 2.2 De

Nadere informatie

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY INLEIDING Met ingang van 1 januari 2015 krijgen gemeenten een groot aantal taken overgeheveld, de zogeheten decentralisaties AWBZ-Wmo, de Jeugdwet en de

Nadere informatie

Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam. Prof.dr. Anna Nieboer

Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam. Prof.dr. Anna Nieboer Welzijn en zorg voor ouderen in Rotterdam Prof.dr. Anna Nieboer Presentatie Toelichting Even Buurten Integrale wijkaanpak in Rotterdam Gericht op de ondersteuning van zelfstandigwonende ouderen Onderdeel

Nadere informatie

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model

Inhoudsopgave: Inleiding. Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Inhoudsopgave: Inleiding Hoofdstuk 1: Achtergrond van de vragenlijst 1.1 : Het Team Leadership Competence Model Hoofdstuk 2: De Team Leadership Competence Questionnaire 2.1 : Opbouw van de lijst 2.2 :

Nadere informatie

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans

pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans pggm.nl Persoonlijke Balans in de beleving van PGGM- leden Enquête De Persoonlijke Balans In maart 2014 heeft PGGM haar leden gevraagd naar hun persoonlijke balans: wat betekent persoonlijke balans voor

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem

Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Werkplan project Eergerelateerd Geweld Eervol Arnhem Datum: November 2009 Project periode Mei 2009 - mei 2011 Van Nuray Kanik, Projectleider Eergerelateerd geweld Hera. Opdrachtgever Gemeente Arnhem Inhoudsopgave

Nadere informatie

Checklist MTO voor OR-en

Checklist MTO voor OR-en Checklist MTO voor OR-en Wat is een MTO: Een medewerkertevredenheidsonderzoek (MTO) is een belangrijk instrument om een beeld te krijgen van wat medewerkers van de organisatie vinden, hoe zij in hun werk

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB)

Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) Werkwijze Commissie voor de Begeleiding (CvB) www.zat.nl Over dit instrument 1 Commissies voor de Begeleiding (CvB s) hebben de taak om er met het team voor te zorgen dat iedere leerling optimaal gebruik

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen

Beleidsnotitie. Hulpdienst Nijmegen Beleidsnotitie Hulpdienst Nijmegen 2012-2016 2 INLEIDING Stichting Hulpdienst Nijmegen is een vrijwilligersorganisatie die zinvolle en nuttige ontmoetingen organiseert tussen vrijwilligers, hulpbehoevenden

Nadere informatie

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten

Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Kwetsbare mensen doen mee in wijken en buurten Leerervaringen uit het ontwikkel- en onderzoeksproject 14 maart 2011 Jolanda Habraken Inhoud presentatie Aanleiding project Structuur Activiteiten Resultaten

Nadere informatie

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T

Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Werkveld Datum Instemming/Advies GMR Vastgesteld R v T Organisatie Januari 2012 nvt 18 Januari 2012 Zelfevaluatie Raad van Toezicht Organisatie/Zelfevaluatie Inhoudsopgave 1. PROCEDURE ZELFEVALUATIE RAAD

Nadere informatie

Project Preventie van Depressie

Project Preventie van Depressie Project Preventie van Depressie Studiedag Weerbaarheid bij ouderen Anja Michiels en Inès De Meyer-Ghekiere WZC Zoniënrust, Tervuren Kirsten van Son CGG VBO Inhoud 2 Depressie in WZC Cijfers Risico en beschermende

Nadere informatie

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen Implementatietrajecten 2015

Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen Implementatietrajecten 2015 Patiëntenparticipatiecultuur in ziekenhuizen Implementatietrajecten 2015 Ondersteuningsplan Meerjarenplan 2013 2017 Prof. dr. Ann Van Hecke Prof. dr. Kristof Eeckloo Simon Malfait Doel van de begeleidingssessies

Nadere informatie

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT

Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT werkveld datum Instemming/advies GMR Vaststelling RvT Vastgesteld CvB Organisatie 28-11-2012 n.v.t. 28-11-2012 n.v.t. Zelfevaluatie Raad van Toezicht RvT Inhoudsopgave 1. Procedure zelfevaluatie Raad van

Nadere informatie

Zorgbarometer 7: Flexwerkers

Zorgbarometer 7: Flexwerkers Zorgbarometer 7: Flexwerkers Onderzoek naar de positie van flexwerkers in de zorg Uitgevoerd door D. Langeveld, MSc Den Dolder, mei 2012 Pagina 2 Het auteursrecht op dit rapport berust bij ADV Market Research

Nadere informatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie

Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Helder zicht: meet het verandervermogen van uw organisatie Zou het niet heerlijk zijn als: veranderingen soepeler verlopen, medewerkers er minder weerstand tegen hebben, projecten eerder klaar zijn en

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan

Uitvoeringsprogramma Vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Uitvoeringsprogramma Vrijwilligerswerkbeleid Oostzaan Kantelen naar vrijwilligers Gemeente Oostzaan 22-12-2011 Joost Nellen, JongeHonden Anne Vrieze, WWZ Consultancy Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 1.

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie 2015

Verordening Tegenprestatie 2015 Bijlage 2 Verordening Tegenprestatie 2015 De raad van de gemeente Hengelo, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 3 november 2014, gelet op artikel 8a, eerste lid, onderdeel b, van de

Nadere informatie

Projectvoorstellen maken

Projectvoorstellen maken Projectvoorstellen maken 1. Kader 1.1. Gebruiksaanwijzing 1.2. Wat zijn de eisen aan een projectvoorstel? 2. Inleiding 2.1 Signalering 2.2 Vooronderzoek 2.3 Probleemsituatie 3. Doelstellingen en randvoorwaarden

Nadere informatie

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015

Hoezo Mantelzorg? INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 INFORMATIEBULLETIN 1OKTOBER 2015 Hoezo Mantelzorg? Dona Daria, het kenniscentrum voor emancipatie in Rotterdam en JSO, kennis- en adviesbureau binnen het sociaal domein, voeren in Overschie en Feyenoord

Nadere informatie

Schakelen naar het juiste recept

Schakelen naar het juiste recept Schakelen naar het juiste recept Onderzoek naar verwijswerkwijze van huisartsen en praktijkondersteuners in Amsterdam-Zuid Voorjaar 2013 Aanleiding onderzoek Er is veel aandacht voor de inzet van de wijkverpleegkundige

Nadere informatie

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Plan van Aanpak Format Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Inhoudsopgave 1 Naar een inclusieve arbeidsorganisatie met functiecreatie. 1 2 Plan van aanpak pilot functiecreatie... 2 3 Projectstructuur

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal:

Samenvatting. Vraagstelling. In het onderhavige onderzoek staan de volgende vragen centraal: Samenvatting Naar schatting hebben jaarlijks ongeveer 50 à 60 duizend minderjarige kinderen te maken met een scheiding. Deze kinderen hebben gemiddeld vaker problemen dan kinderen van gehuwde of samenwonende

Nadere informatie

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt.

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt. Vrijwilligersbeleid binnen de schaatsvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk Schaatsverenigingen en de vrijwilligersproblematiek De doorsnee schaatsvereniging in Nederland is een vrijwilligersorganisatie:

Nadere informatie

Huishoudelijke hulp in de beleving van PGGM&CO-leden

Huishoudelijke hulp in de beleving van PGGM&CO-leden Huishoudelijke hulp in de beleving van PGGM&CO-leden Inleiding In april 2016 vroegen we leden van PGGM&CO naar hun ervaringen met huishoudelijke hulp. En hoe zij de toekomst van de huishoudelijke hulp

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012

Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Platform Maatschappelijke Ondersteuning Jaarverslag 2012 Jaar van 'oprichting' Wij behartigen uw belangen zodat ook u mee kunt doen! Platform Maatschappelijke Ondersteuning Opgericht: 20 juni 2012 Adres:

Nadere informatie

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning

Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Welzijn Ouderen Thuisadministratie Mantelzorg & mantelzorgondersteuning Voor iedereen in Amsterdam-Noord. Dus ook voor u! Doras Maatschappelijke dienstverlening Amsterdam-Noord Zorgt u voor een naaste

Nadere informatie

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant

Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes. Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Interventie zelfmanagement Turkse mannen met diabetes Monica Overmars GVO functionaris GGD Hart voor Brabant Inhoud - Aanleiding - Onderzoekspilot in Tilburg 2010/2011 - Doel - Evaluatie pilot - Sterke

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2013. Platform Mantelzorg Amsterdam

JAARVERSLAG 2013. Platform Mantelzorg Amsterdam JAARVERSLAG 2013 Het PMA behartigt op basis van een onafhankelijke positie de collectieve belangen van mantelzorgers in Amsterdam. Dit gebeurt onder andere door middel van gevraagde en ongevraagde adviezen

Nadere informatie

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13

Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 Goed samenspel met mantelzorgers loont! SharingDay 7-11 13 1 Wat is Mezzo? Landelijke Vereniging voor Mantelzorgers en Vrijwilligerszorg Visie: Wij maken het mogelijk dat mensen op eigen wijze voor elkaar

Nadere informatie

Opvoeden in andere culturen

Opvoeden in andere culturen Opvoeden in andere culturen Bevorderen en versterken: competenties vergroten Een betere leven DVD 1 Bevolkingsgroepen aantal Allochtoon3.287.706 Autochtoon13.198.081 Europese Unie (exclusief autochtoon)877.552

Nadere informatie

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Psychologie Inovum Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Waarom psychologie Deze folder is om bewoners, hun naasten en medewerkers goed te informeren over de mogelijkheden

Nadere informatie

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602 Functieprofiel: Communicatie Functiecode: 0602 Doel Verzorgen van activiteiten op het gebied van communicatie en/of voorlichting voor Hogeschool Utrecht of onderdelen daarvan, aan verschillende in- en

Nadere informatie

PATIËNTENPARTICIPATIE OP DE INTENSIVE CARE VAN TERGOOIZIEKENHUIZEN

PATIËNTENPARTICIPATIE OP DE INTENSIVE CARE VAN TERGOOIZIEKENHUIZEN PATIËNTENPARTICIPATIE OP DE INTENSIVE CARE VAN TERGOOIZIEKENHUIZEN Projectgroep Patiëntenparticipatie September 2011 Patiëntenparticipatie op de Intensive Care van Tergooiziekenhuizen Steeds meer leeft

Nadere informatie

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD)

Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) Het hoofdstuk effectiever werken aan diversiteit geschreven door lector Dr. Sjiera de Vries is onderdeel van De Staat van de Ambtelijke Dienst (STAD) 2013. De gehele publicatie is na te lezen op de website

Nadere informatie

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen

Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen Protocol Organiseren van een Zorgnetwerk Ouderen ZIO, Zorg in Ontwikkeling Versie 1 INLEIDING Het Multidisciplinair Overleg (MDO) krijgt een steeds grotere rol binnen Ketenzorg, redenen hiervoor zijn:

Nadere informatie