CRITICALLY APPRAISED TOPIC

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "CRITICALLY APPRAISED TOPIC"

Transcriptie

1 CRITICALLY APPRAISED TOPIC VOCHTBEPERKING BIJ HARTFALEN "MAG HET EEN SLOKJE MEER ZIJN?" Naam E.M. Blom Functie CCU verpleegkundige i.o. Locatie OLVG locatie Oost Mentor Marlies Bakker Praktijkopleider Petrouschka Werker Klinisch epidemioloog Anne Pannekeet Datum 25 januari 2017

2 INHOUDSOPGAVE Achtergrond 3 Vraagstelling 4 Zoekstrategie en uitkomst 4 Kritische beoordeling van het bewijs 5 Conclusie 7 Niveau van aanbeveling 7 Commentaar 7 Klinische relevantie met vertaling naar de praktijk 7 Referenties 8 Bijlage 1: Checklist Cochrane - systematic review 9 Bijlage 2: Checklist AGREE - richtlijn 10 2

3 ACHTERGROND Hartfalen (HF) is een klinisch syndroom dat wordt gekenmerkt door een tekortschietende pompfunctie van het hart. Volgens de recente richtlijn chronisch HF van de European Society of Cardiology (ESC) hebben patiënten met HF de volgende kenmerken; symptomen van kortademigheid of moeheid, in rust of tijdens inspanning, met objectieve aanwijzingen voor een cardiale dysfunctie 1. Bij voorkeur vastgesteld middels echografie. Wanneer er twijfel bestaat over de diagnose, moet er tevens een adequate respons zijn op de standaard behandeling van chronisch HF. Er wordt onderscheid gemaakt tussen systolisch en diastolisch HF. Men spreekt van systolisch HF als de symptomen van hartfalen gepaard gaan met een afgenomen linkerventrikelejectiefractie (LVEF) tot minder dan 35-40%. Is er een redelijke tot normale LVEF (> 45%) dan gaat het om diastolisch HF omdat de symptomen worden toegeschreven aan een afgenomen relaxatie van het hart tijdens de diastole. Soms gebruikt men nog de termen links- en rechtsfalen, waarbij linksfalen betrekking heeft op patiënten die voornamelijk kortademigheidsklachten hebben op basis van alveolair oedeem en rechtsfalen op patiënten met voornamelijk perifeer oedeem. HF gaat per definitie gepaard met een tekortschietende pompfunctie, deze kan verschillende oorzaken hebben. Bijvoorbeeld ischemie, myocarditis, cardiomyopathie en druk- en/of volumeoverbelasting. De ernst van de klachten wordt beschreven met behulp van de New York Heart Association (NYHA-)classificatie: NYHA I : Geen klachten NYHA II : Klachten tijdens forse inspanning NYHA III : Klachten tijdens matige inspanning NYHA IV : Klachten in rust of tijdens lichte inspanning 2. Uit cijfers van de Nederlandse hartstichting blijkt dat er in Nederland bijna patiënten bekend zijn met HF. Naar schatting neemt dit aantal alleen maar toe en zal het naar verwachting in 2025 wel patiënten betreffen. De stijging wordt verwacht doordat mensen ouder worden dankzij de succesvolle behandeling van coronaire hartziekten. HF heeft een slechte prognose en betreft een grote patiëntengroep. Waar er jaarlijks patiënten de diagnose hartfalen krijgen, overlijden er in hetzelfde jaar patiënten aan hartfalen 3. De gemiddelde vijfjaarsoverleving is ongeveer 45%. Bij degenen die opgenomen worden in het ziekenhuis met als diagnose hartfalen is binnen één jaar 40% overleden of her- opgenomen 4. Om deze reden zijn er veel onderzoeken gaande betreffende het optimaliseren van de medicatie en behandeling. In OLVG locatie Oost krijgen patiënten met HF op de CCU vrijwel meteen bij opname een vochtbeperking opgelegd van 1500ml per 24uur, dit onafhankelijk van de NYHA-klasse. Deze vochtbeperking wordt gestart door artsen als onderdeel van de behandeling/beleid. Echter vragen verpleegkundigen zich af of deze interventie ook daadwerkelijk altijd nodig is. Voor patiënten is het lastig om zich aan de vochtbeperking te houden en door frequente intraveneuze toediening van vocht wordt de orale intake nog verder beperkt. De vraag van verpleegkundigen heeft er toe geleid om te gaan onderzoeken of een vochtbeperking van 1500ml per 24uur invloed heeft op de behandelduur van de patiënt met HF opgenomen op de CCU in OLVG locatie Oost. 3

4 VRAAGSTELLING Om tot een juiste vraagstelling te komen is de volgende PICO opgesteld: P I C O Patiënten met HF die zijn opgenomen op de CCU van OLVG locatie Oost (NYHA klasse I-IV) Geen vochtbeperking Vochtbeperking van 1500ml per 24uur Geen verschil in behandelduur voor de patiënt De klinische vraagstelling hierbij luidt: Het verwerpen van een vochtbeperking (I) heeft geen verschil in behandelduur (O) voor patiënten met HF die zijn opgenomen in OLVG locatie Oost (P) ten opzichte van het opleggen van een vochtbeperking van 1500ml per 24 uur (C). ZOEKSTRATEGIE EN UITKOMST Met behulp van de informatiespecialist van de bibliotheek uit OLVG locatie Oost, is op 8 november 2016 de volgende search string samengesteld voor het zoeken in PubMed; ("Heart Failure"[Majr] OR "heart failure"[tiab]) AND (Water Deprivation[Majr] OR ((drink*[ti] OR water[ti] OR fluid*[ti]) AND (limit*[ti] OR restrict*[ti]))) Inclusie criteria Exclusie criteria - Patiënten gediagnostiseerd met HF ouder dan 18 jaar - Studies waarin een vochtbeperking wordt vergeleken met vrij drinken - Patiënten met pulmonale hypertensie - Studies die verricht zijn op dieren Deze zoekstrategie leverde 27 artikelen op. Na het lezen van de titels en samenvattingen van de artikelen met behulp van de klinisch epidemioloog van het hartcentrum, is één systematic review geselecteerd. De systematic review is volledig gelezen en beoordeeld middels de Cochrane checklist; Systematische review van Randomized Controlled Trials (zie bijlage 1). Daarnaast is de ESC richtlijn met betrekking tot hartfalen geselecteerd en beoordeeld middels de AGREE checklist (zie bijlage 2). De richtlijn is gevonden via de website Deze richtlijn wordt gebruikt bij bepalen van het beleid/behandeling voor patiënten met HF in OLVG locatie Oost. 4

5 KRITISCHE BEOORDELING VAN HET BEWIJS 5

6 6

7 CONCLUSIE Zowel de richtlijn als de systematic review geven niet direct antwoord op de vraag of het verwerpen van een vochtbeperking van 1500ml per 24uur geen verschil heeft in de behandelduur voor patiënten met HF. Wel zijn er andere relevante bruikbare resultaten, die betrekking hebben op andere uitkomstmaten. Volgens de Vecchis, R. et al. 5 kan er bijvoorbeeld worden geconcludeerd dat vrije vochtinname geen nadelig effect heeft op heropname op basis van HF en op mortaliteit. Echter is de gepoolde OR voor beide variabelen niet statistisch significant. Om deze bevindingen definitief te bevestigen concluderen zij wel dat er aanvullende RTC's nodig zijn met grotere sample sizes. Uit de ESC richtlijn voor acuut en chronisch HF komen de volgende bruikbare aanbevelingen voor de patiënt naar voren; vermijd overmatige vochtinname en herken behoefte aan veranderde vochtinname, zoals hoge temperatuur en braken. Voor de zorgverlener is het van belang om bij een hoge lichaamstemperatuur en braken de vochtbeperking aan te passen. Daarnaast kan een vochtbeperking van ml overwogen worden bij patiënten met ernstig HF om symptomen te verlichten. Ook is een belangrijke aanbeveling voor de zorgverlener dat de hoeveelheid vochtinname geïndividualiseerd wordt, rekening houdend met lichaamsgewicht en periodes met hitte. De richtlijn heeft een hoge level of evidence en de methodologische kwaliteit van de richtlijn is goed genoeg om te concluderen dat de bovenstaande aanbevelingen dienen te worden opgenomen in het huidige protocol voor de behandeling van patiënten met HF in het OLVG. NIVEAU VAN AANBEVELING Niveau van aanbeveling is 16. COMMENTAAR De methodologische kwaliteit van de systematic review 'Effects of limiting fluid intake on clinical and laboratory outcomes in patients with heart failure' is hoog. Echter is er door de onderzoekers een taalrestrictie gebruikt, alleen Engelstalige studies zijn geselecteerd. Ook is er sprake van statische significante heterogeniteit tussen de studies. De gepoolde OR voor beide variabelen berust op toeval (heropnames p=0,32 - mortaliteit p=0,14) en er is voor de variabele heropnames sprake van statische heterogeniteit (I 2 =65,10%, p=0,02). Daarbij hebben de meeste studies een kleine sample size en is er een groot verschil in follow-up duur. De ESC richtlijn is beoordeeld middels de AGREE checklist, de methodologische kwaliteit van de richtlijn is voldoende. Echter staan de methode voor het systematisch zoeken naar de wetenschappelijke artikelen, de sterke punten en beperkingen en de wijze van het selecteren van de onderzoeken niet beschreven. Aannemelijk is dat dit wel goed is uitgevoerd en dat het mogelijk in een ander document beschreven staat. De kosten voor het toepassen van deze richtlijn zijn ook niet beschreven. Verder valt op dat het niet is benoemd of het perspectief en de voorkeuren van de doelpopulatie zijn nagegaan, mogelijk is dit wel gedaan. KLINISCHE RELEVANTIE MET VERTALING NAAR DE PRAKTIJK Het is van belang dat patiënten met HF zo goed mogelijk behandeld worden volgens het best beschikbare bewijsmateriaal. Een onderdeel van de behandeling/leefregels voor patiënten met HF is nu een vochtbeperking van 1500ml per 24u. Uit de hier bovenstaande bevindingen blijkt dat: - Overmatige vochtinname vermeden moet worden. - De behoefte van veranderde vochtinname herkent moet worden, zoals hoge temperatuur en braken. De zorgverlener dient hierop de anticiperen. - Een vochtbeperking van ml per 24uur overwogen kan worden bij patiënten met ernstig HF om symptomen te verlichten. - Het voor de zorgverlener van belang is dat de vochtinname geïndividualiseerd wordt, rekening houdend met lichaamsgewicht en periodes met hitte. De bevindingen zijn van hoge mate klinisch relevant waardoor het is aan te bevelen om deze op te nemen in het protocol/beleid van OLVG. Dit houdt in dat het is aan te bevelen om als behandelend arts de vochtbeperking van ml per 24u alleen in het beleid op te nemen bij patiënten met ernstig HF. Voor het geheel verwerpen van de vochtbeperking is meer onderzoek nodig. 7

8 REFERENTIES 1. Ponikowski P, Adriaan A, et al. ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. 2016; juni. Beschikbaar via: Practice-Guidelines/Acute-and-Chronic-Heart-Failure. Geraadpleegd 2016 november Wall EE van der, Werf F van de, et al. Cardiologie. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; p Koopman C, Dis I van, et al. Hartfalen. Feiten en cijfers hartfalen. 2012; juni. Beschikbaar via: Geraadpleegd 2016 november Hoes AW, Walma EP, et al. Multidisciplinaire richtlijn hartfalen. 2010; juni. Beschikbaar via: Geraadpleegd 2016 november Vecchis R de, Baldi C, et al. Effects of limiting fluid intake on clinical and laboratory outcomes in patients with heart failure. Herz 2016: 41: Offringa et al. Inleiding Evidence Based-medicine 3de herziene druk. Houten: Bohn Stafleu van Loghum; p

9 BIJLAGE 1 Artikel SR-RCTs checklist Validiteit Toepasbaarheid Bewijskracht Algemeen oordeel Eventuele aanvullingen Effects of limiting fluid intake in clinical and laboratory outcomes in patients with heart failure Soort onderzoek: Systematic review 1. Is de vraagstelling adequaat geformuleerd? (Score: ja) 2. Is de zoekactie adequaat uitgevoerd? (Score: ja) 3. Is de selectieprocedure adequaat uitgevoerd? (Score: ja) 4. Is de kwaliteitsbeoordeling adequaat uitgevoerd? (Score: ja) 5. Is adequaat beschreven hoe date-extractie heeft plaatsgevonden? (Score: ja) 6. Zijn de belangrijkste kenmerken van de oorspronkelijke onderzoeken beschreven? (Score: ja) 7. Is statische pooling op een correcte manier uitgevoerd? (Score: ja) 8. Is adequaat omgegaan met klinische en statische heterogeniteit van de onderzoeken? (Score:?) 1. Overeenkomst van de patiënten in het onderzoek met de eigen patiënten? Ja, geheel overeenkomstig. 2. Haalbaarheid in de eigen praktijkvoering? Ja, het OLVG wil werken volgende de best beschikbare evidence. 3. Voor en nadelen voor de behandeling voor de patiënt? Indien het verwerpen van een vochtbeperking geen extra behandelduur dan wel mortaliteit oplevert voor de patiënt, zijn er alleen maar voordelen. De patiënt wordt minder belemmerd in het dagelijks leven. 4. Verwachtingen, voorkeuren en waarderingen van uw patiënt? Onbekend. A Goed - Selectiecriteria is taalrestrictie; alleen Engelstalige studies zijn geselecteerd - Studies hadden een relatief kleine sample size - Fors verschil in follow-up - Er is sprake van een significante heterogeniteit waardoor de studieresultaten niet goed vergelijkbaar zijn 9

10 BIJLAGE 2 Artikel AGREE 2016 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure Soort onderzoek: Richtlijn Domein 1: Onderwerp en doel 1. Het doel van de richtlijn is helder beschreven en eenvoudig te vinden (score: zeer eens) 2. De vragen die in de richtlijn aan de orde komen zijn duidelijk beschreven (score: zeer eens) 3. De populatie waarop de richtlijn van toepassing is, is specifiek beschreven (score: zeer eens) Domein 2: Betrokkenheid van belanghebbende 4. De leden van de werkgroep die de richtlijn heeft ontwikkeld komen uit alle relevante beroepsgroepen (score: eens) 5. Het perspectief en de voorkeuren van de doelpopulatie zijn nagegaan (score: zeer oneens) 6. De beoogde gebruikers van de richtlijn zijn duidelijk benoemd (score: zeer eens) Domein 3: Methodologie 7. Er zijn systematische methoden gebruikt voor het zoeken naar wetenschappelijk bewijsmateriaal (score: zeer oneens) 8. De criteria voor het selecteren van het wetenschappelijk bewijsmateriaal zijn duidelijk beschreven (score: zeer oneens) 9. De sterke punten en beperkingen van het wetenschappelijk bewijs staan beschreven (score: zeer oneens) 10. De gebruikte methoden om de aanbevelingen op te stellen staan duidelijk beschreven (score: zeer oneens) 11. Gezondheidswinst, bijwerkingen en risico s zijn overwogen bij het opstellen van de aanbevelingen (score: eens) 12. Er bestaat een expliciet verband tussen aanbevelingen en het onderliggend wetenschappelijk bewijsmateriaal (score: eens) 13. De richtlijn is door externe experts beoordeeld (score: eens) 14. Een procedure voor herziening van de richtlijn is vermeld (score: zeer eens) Domein 4: Helderheid en presentatie 15. De aanbevelingen zijn specifiek en ondubbelzinnig (score: zeer eens) 16. De verschillende beleidsopties zijn duidelijk vermeld (score: zeer eens) 17. De kernaanbevelingen zijn gemakkelijk te herkennen (score: zeer eens) Domein 5: Toepassing 18. De richtlijn beschrijft de bevorderende en belemmerende factoren bij het toepassen van de richtlijn (score: eens) 19. De richtlijn geeft advies en hulpmiddelen voor de toepassing van de aanbevelingen in de praktijk (score: eens) 20. De mogelijke implicaties van het toepassen van de aanbevelingen voor de kosten en benodigde middelen zijn overwogen (score: zeer oneens) 21. De richtlijn geeft criteria om te toetsen of de richtlijn wordt gevolgd (score: zeer oneens) Domein 6: Onafhankelijkheid van de opstellers 22. De opvattingen van de financierende instantie hebben geen invloed gehad op de inhoud van de richtlijn (score: zeer eens) 23. Conflicterende belangen van leden van de richtlijn-werkgroep zijn vastgelegd en besproken (score: zeer eens) Bewijskracht Algemeen oordeel Eventuele aanvullingen Staat bovenaan in de piramide van bewijs De richtlijn wordt aanbevolen, met aanpassingen. Nu ontbreekt iedere verantwoording en wetenschappelijke onderbouwing maar de richtlijn geeft goede handvaten voor het diagnostiseren en behandelen van patiënten met hartfalen. 10

11 Artikel AGREE Domein 1 (score: zeer eens) 2016 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure TOELICHTING BEOORDELING Het doel van de richtlijn is beschreven in de introductie: Hartfalen wordt te voorkomen en te behandelen. Een praktische richtlijn voor het stellen van een diagnose en behandeling en hierin beslissingen nemen, samengesteld voor mensen in de gezondheidszorg. De vraag is beschreven in kopje 3.1; de definitie van hartfalen beperkt zichzelf tot de fase waarin er klinische symptomen zichtbaar zijn. Voordat deze klinische symptomen zich openbaren zijn er asymptomatische klachten welke de voorlopers zijn van hartfalen. Herkennen van deze voorlopers is belangrijk. Indien deze eerder behandeld worden kan de mortaliteit verlaagd worden. De interventies waarmee ze dit willen doen, staan duidelijk beschreven. De populatie waarop de richtlijn van toepassing is, is duidelijk beschreven. Het betreft patiënten met hartfalen, beschreven in o.a. kopje 3.3. Daarbij is de NYHA klasse beschreven in een bijlage van dit document wat de stadium van de ziekte vermeld daarbij is een prognose beschreven. De co-morbiditeit is uitgebreid meegenomen in dit document en wordt per kopje beschreven. Domein 2 (score: eens) De namen en plaatsen van de mensen die hebben meegewerkt staan duidelijk beschreven op de eerste pagina van het document. Daarnaast staat in de appendix de organisatie dan wel instelling beschreven. Onduidelijk is wat de exacte discipline is in de vereniging waarin ze werken. Wel staat beschreven dat de groep is samengesteld uit cardiologen, Via de link op pagina 2 zijn werkgroepen beschreven, echter zijn hierbij niet alle leden vermeld. Het is niet beschreven of er is gekeken naar het perspectief van de patiënten. De beoogde gebruikers zijn duidelijk beschreven namelijk de gezondheidsprofessionals om hen te helpen bij de klinische besluitvorming. Domein 3 (score: oneens) De systematische zoekstrategie is niet beschreven in het artikel. De criteria voor het selecteren van het bewijsmateriaal is niet beschreven. De sterke punten en beperkingen van artikelen staan niet beschreven. In de richtlijn wordt gebruik gemaakt van een gestandaardiseerde indeling van onderzoeksresultaten van interventie studies zoals opgesteld door de ESC. Hiermee worden de artikelen ingedeeld naar mate van bewijskracht. dit wordt weergeven in een tabel. Na indeling van de bewijskracht worden conclusies getrokken over de effectiviteit van de artikelen. De bijwerkingen en risico s zijn meegenomen bij het opstellen van de aanbevelingen. Per behandeling wordt gekeken naar de gezondheidswinst en risico s voor zover van toepassing. Zo ook vermeld in de tabel van aanbeveling. Er bestaat een expliciet verband tussen de aanbevelingen en het onderliggende wetenschappelijke bewijsmateriaal. Dit wordt tweemaal vermeld, eenmaal in de toelichting van het onderwerp d.m.v. referenties. Verder staat het ook vermeld in een samenvattende tabel. De richtlijn is voor publicatie door externe experts beoordeeld. De richtlijn ondergaat een uitgebreide review door CPG (Clinical Practice Guidelines) en externe experts. Daarna wordt de richtlijn aangepast, CPG keurt de uiteindelijke richtlijn goed voor publicatie voor de European Heart Journal. Voor het updaten van de richtlijn wordt verwezen naar een ander document, hierin staat beschreven dat de richtlijn minimaal elke 4 jaar een update krijgt. 11

12 Artikel Domein 4 (score: zeer eens) 2016 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure De aanbevelingen staat duidelijk beschreven met concrete doelgroep hierbij beschreven. Wanneer wel en wanneer niet een bepaalde behandeling toe te passen met hierbij het beoogde resultaat. De beleidsopties zijn duidelijk vermeld, er zijn stroomschema s opgesteld m.b.t. toepassen van medicatie. Hierbij staan de start dosering en de beoogde dosering vermeld. Hartfalen heeft verschillende oorzaken, ze raden aan deze eerst te behandelen, daarbij hebben ze verschillende co-morbiditeit uitgebreid besproken en aangeven wat hierop voor actie te ondernemen. De kernaanbevelingen zijn voor chronisch en acuut hartfalen apart van elkaar weergegeven in een stroomdiagram. Domein 5 (score: neutraal) De richtlijn beschrijft de bevorderende en belemmerende factoren voor het toepassen van de richtlijn. Er worden toelichtingen gegeven ter overweging. De richtlijn geeft advies en hulpmiddelen voor de toepassing in de praktijk. Zo is er een pocket editie van de richtlijn beschikbaar, welke een samenvatting van de richtlijn bevat. Helaas is deze alleen te bestellen en niet online beschikbaar. De kosten voor het toepassen van de aanbevelingen zijn niet beschreven. Er zijn geen criteria beschreven om te toetsen of de richtlijn gevolgd wordt. Domein 6 (score: zeer eens) De financierde partij is beschreven in een bijlage. Hierin staat beschreven dat ESC het maken van de richtlijn financiert en dat er geen commerciële partijen van buitenaf bij betrokken zijn. Zij kunnen dus geen invloed uitoefenen op de richtlijn. Conflicterende belangen van leden van de werkgroep zijn besproken. 12

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE Drs. Willemke Stilma Docent verpleegkunde HvA Mede met dank aan dr. Anne Eskes 1 INHOUD 5 stappen EBP Formuleren van een klinische vraagstelling PICO Zoekstrategie

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Systematisch literatuur onderzoek RCT s worden gemaakt om

Nadere informatie

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts EBM Wetenschappelijke uitkomsten uit klinisch relevant prognostisch, diagnostisch en therapeutisch onderzoek. Kennis, ervaring, persoonlijke waarden en verwachtingen van de dokter zelf. De individuele

Nadere informatie

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG

Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Handleiding Critically Appraised Topic (CAT) OLVG Wat is een Critically Appraised Topic Een Critically Appraised Topic (CAT) is een korte systematische samenvatting en kritische beoordeling van de resultaten

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Evidence Based Practice. Marije de Lange. MANP, MSc verpleegkundig specialist CTC - klinisch epidemioloog

Evidence Based Practice. Marije de Lange. MANP, MSc verpleegkundig specialist CTC - klinisch epidemioloog Evidence Based Practice Marije de Lange. MANP, MSc verpleegkundig specialist CTC - klinisch epidemioloog Inhoud presentatie - Inleiding - Ervaringen EBP - Herhaling theorie en de 5 EBP-stappen met praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

FORMULIER IV voor het beoordelen van een PATIËNT-CONTROLEONDERZOEK Versie oktober 2002, geldig t/m december 2005 Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier IV: beoordeling patiënt-controleonderzoek

Nadere informatie

De beantwoordbare vraag (PICO)

De beantwoordbare vraag (PICO) 4. Interpretatie effect (relevantie) 5. Toepassen in de praktijk De beantwoordbare vraag (PICO) Welke patiënten? P Welke interventie? Welk alternatief (comparison)? Welke uitkomst (outcome)? I C O P I

Nadere informatie

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice?

WELKOM! Definitie EBP. Belangrijke vraag bij EBP. 3 Perspectieven EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? WELKOM! Wat is nu Evidence-Based Practice? Cursus ICO-groep Goes 03 juni 2016 Definitie EBP Belangrijke vraag bij EBP Het nemen van een beslissing op basis van het beschikbare bewijs in combinatie met

Nadere informatie

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Ton Kuijpers, Epidemioloog

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Ton Kuijpers, Epidemioloog Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten Ton Kuijpers, Epidemioloog Guru based medicine Inhoud Voorbeeld van een wetenschappelijk onderzoeksdesign (RCT) Mate van bewijs Conclusies

Nadere informatie

Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV

Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV Arno Roest en Saskia Le Cessie CAT-project@lumc.nl Evidence based medicine (EBM) (Patho)fysiologie: Klachten, ziekte,

Nadere informatie

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016

Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk. Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 Evidence-based Practice voor de dagelijkse praktijk Nationaal Congres GGZ-verpleegkunde 16 juni 2016 100% meer? Of 2x zoveel?!? Resultaten >20% minder tandplak

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

Methodologie & onderzoek

Methodologie & onderzoek JAAR 2 Methodologie & onderzoek Klinische les en Critical Appraised Topic deeltaak 11.3a en KET 11 in de leerlijn wetenschap. Wat is Een klinische les Een CAT Wat is een klinische les In een klinische

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT

HANDLEIDING CAT. Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 9 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Voorwoord 1 0. Inleiding 1 1

Voorwoord 1 0. Inleiding 1 1 Inhoud Voorwoord 1 0 Inleiding 1 1 1 Evidence-based diëtetiek: principes en werkwijze 1 3 Inleiding 1 3 1.1 Evidence-based diëtetiek 1 3 1.2 Het ontstaan van evidence-based handelen 1 5 1.3 Evidence-based

Nadere informatie

Evidence Based Practice

Evidence Based Practice Evidence Based Practice V&VN VAR Netwerkdag 25 november 2016 'Leiderschap met lef' Dr. Getty Huisman de Waal, RN Basis voor alledaagse beslissingen Traditie Ervaring Intuïtie Anekdote Eén artikel Financieel

Nadere informatie

HARTFALEN BEHANDELRICHTLIJNEN

HARTFALEN BEHANDELRICHTLIJNEN HRTFLEN BEHNDELRCHTLJNEN Voor meer informatie zie hartfalen.nl 2015 Novartis Pharma, oktober 2015, 1015HF466074 Wat is de definitie van hartfalen? De richtlijn van de European Society of Cardiology (ESC)

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

De 7 stappen van een CAT

De 7 stappen van een CAT De 7 stappen van een CAT Patiënt (praktijk) Vertaalslag (expert) Wetenschap (literatuur) 1 klinisch scenario trefwoorden 2 klinische vraag 3 literatuur search 4 kritisch beoordelen artikel 7 bottom line

Nadere informatie

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Samenvatting Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Dit proefschrift heeft ten doel bij te dragen aan het

Nadere informatie

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010

Dirk Ubbink. Evidence Based Surgery Workshop 2010 Dirk Ubbink Evidence Based Surgery Workshop 2010 Jaarlijks: 20.000 tijdschriften 17.000 nieuwe boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties per dag!

Nadere informatie

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

Samenvatting Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Vallen komt in alle leeftijdsgroepen voor, maar vormt vooral bij ouderen een groot gezondheidsprobleem. Onder een val wordt verstaan een gebeurtenis waarbij de betrokkene onbedoeld op de grond of een lager

Nadere informatie

De oudere patiënt met comorbiditeit

De oudere patiënt met comorbiditeit De oudere patiënt met comorbiditeit Dr. Arend Mosterd cardioloog Meander Medisch Centrum, Amersfoort Dr. Irène Oudejans klinisch geriater Elkerliek ziekenhuis, Helmond Hartfalen Prevalentie 85 plussers

Nadere informatie

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals

Cochrane Netherlands. Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Cochrane Netherlands Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 6 en 7 oktober 2016 Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld

Nadere informatie

Evidence based nursing: wat is dat?

Evidence based nursing: wat is dat? Evidence based nursing: wat is dat? Sandra Beurskens Lector kenniskring autonomie en participatie van mensen met een chronische ziekte Kenniskring autonomie en participatie EBN in de praktijk: veel vragen

Nadere informatie

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane

Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals. Utrecht, 14 en 15 oktober 2015. Cochrane Cursus Evidence-Based Practice voor zorgprofessionals Utrecht, 14 en 15 oktober 2015 Cochrane Achtergrond Iedere zorgprofessional neemt gedurende een werkdag continu beslissingen, bijvoorbeeld over welke

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering actieve opsporing van chlamydia trachomatis-infecties in de huisartspraktijk

Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering actieve opsporing van chlamydia trachomatis-infecties in de huisartspraktijk Opvolgrapport Aanbeveling voor goede medische praktijkvoering actieve opsporing van chlamydia trachomatis-infecties in de huisartspraktijk Auteur: Veronique Verhoeven Augustus 2009 Conclusie van deze opvolging

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Evidence Based Practice

Evidence Based Practice Hoe lees je als verpleegkundige een artikel? Anne-Margreet van Dishoeck en Marjolein Snaterse Namens de Werkgroep Wetenschappelijk onderzoek; Mattie Lenzen Ingrid Schiks Henri van de Wetering Ellen van

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a.

WELKOM! Belangrijke vraag bij EBP. Definitie EBP Wat is nu Evidence-Based Practice? Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. WELKOM! Waarom is evidence-based mondzorg nodig? O.a. Veel informatie mondzorg/verzorging in media en internet Nieuwe ontwikkelingen in behandelingen, producten en materialen Bijhouden vakkennis & Levenlang

Nadere informatie

Onderzoeksdesigns. Ellen Tromp, epidemioloog St Antonius ziekenhuis

Onderzoeksdesigns. Ellen Tromp, epidemioloog St Antonius ziekenhuis Onderzoeksdesigns Ellen Tromp, epidemioloog St Antonius ziekenhuis Inhoud Inleiding Wetenschappelijk bewijs Opdracht Verschillende onderzoekdesigns De drie componenten van evidence-based practice Wetenschappelijk

Nadere informatie

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog

Hartfalen. Duo-avonden 20-4-2015. Jaco Houtgraaf, cardioloog Hartfalen Duo-avonden 20-4-2015 Jaco Houtgraaf, cardioloog Opbouw presentatie Inleiding Wat is het? Hoe ziet het eruit? Hoe ontstaat het? Behandeling Waar op te letten? Symptomen / klachten / dieet / vocht

Nadere informatie

Evidence Based Nursing

Evidence Based Nursing Evidence Based Nursing - filosofie - Bart Geurden, RN, MScN Van verpleegkundige Diagnostiek naar evidence-based handelen Medische Diagnostiek >1900 Multi- Disciplinaire Problemen 1980- Verpleegkundige

Nadere informatie

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA)

Inhoud. Verpleegkunde Cardiologie. Symptomen. Diagnose. Verpleegkunde Cardiologie 1. Indeling New York Heart Association (NYHA) Inhoud Verpleegkunde Cardiologie Han van der Borgh Verpleegkundige aspecten bij: Angina Pectoris Acuut coronair syndroom Prinz Metal Decompensatie cordis Cardiogene shock P.C.I./STENT/ spoed CABG in perifeer

Nadere informatie

Peer review EBM. Ontwikkeld door WVVK in opdracht van Pro-Q-Kine

Peer review EBM. Ontwikkeld door WVVK in opdracht van Pro-Q-Kine Peer review EBM Inleiding Doelstellingen? Attitude: bereid zijn om evidence based te handelen, om expertise te delen, om evidentie te bespreken Kennis: wat is EBM, wat is evidentie, wat is een richtlijn,

Nadere informatie

MODULE Evidence Based Midwifery

MODULE Evidence Based Midwifery VZW Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen vzw MODULE Evidence Based Midwifery Van Schoonbekestraat 143 Sint-Jacobsmarkt 84 2018 Antwerpen 2000 Antwerpen Programma Overzicht Dag 1: maandag 8 november 2010

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

Belangenverklaring. L. Ottevanger. In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ)

Belangenverklaring. L. Ottevanger. In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Belangenverklaring In overeenstemming met de regels van de Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) Naam: Organisatie: L. Ottevanger Erasmus MC Ik heb geen 'potentiële' belangenverstrengeling Cryotherapie

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument.

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 3. Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

Multidisciplinaire Richtlijn ALS ergotherapie, fysiotherapie en logopedie: een update

Multidisciplinaire Richtlijn ALS ergotherapie, fysiotherapie en logopedie: een update www.als-centrum.nl Multidisciplinaire Richtlijn ALS ergotherapie, fysiotherapie en logopedie: een update Anita Beelen Senioronderzoeker Revalidatie AMC Projectleider Richtlijnproject Update bestaande richtlijn

Nadere informatie

Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie

Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie Onderwerp: Epidurale en periradiculaire injecties bij chronische rugklachten is geen te verzekeren prestatie Samenvatting: Soort uitspraak: Datum: 10 juli 2007 Uitgebracht aan: Er is onvoldoende evidence

Nadere informatie

Comorbiditeit & richtlijnen: gaat dat samen?

Comorbiditeit & richtlijnen: gaat dat samen? Comorbiditeit & richtlijnen: gaat dat samen? TRANZO ZORGSALON 14 oktober 2010 Marjolein Lugtenberg TRANZO, UvT/ PZO, RIVM Richtlijnen o Ter verbetering van kwaliteit van zorg o Bron van evidence-based

Nadere informatie

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic

Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie. Critically Appraised Topic Farmacotherapie in de acute fase van alcoholdetoxificatie Critically Appraised Topic Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten?

Literatuuronderzoek. Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? HOGESCHOOL VAN AMSTERDAM Literatuuronderzoek Hoe lang mag een waaknaald blijven zitten? Michelle Entius 500635128 LV13-3IKZ1 Stagebegeleiders: Anetha van Waveren Samantha Carrot Literatuuronderzoek Inhoudsopgave

Nadere informatie

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK FORMULIER Vc voor het beoordelen van een SYSTEMATISCHE REVIEW VAN OBSERVATIONEEL ONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier Vc: beoordeling systematische review van observationeel onderzoek

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: INLEIDING

HOOFDSTUK 1: INLEIDING 168 Samenvatting 169 HOOFDSTUK 1: INLEIDING Bij circa 13.5% van de ouderen komen depressieve klachten voor. Met de term depressieve klachten worden klachten bedoeld die klinisch relevant zijn, maar niet

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Staken van de behandeling op de IC wat zegt literatuur? Jacqueline Wallage AIOS Anesthesiologie 26 juli 2017

Staken van de behandeling op de IC wat zegt literatuur? Jacqueline Wallage AIOS Anesthesiologie 26 juli 2017 Staken van de behandeling op de IC wat zegt literatuur? Jacqueline Wallage AIOS Anesthesiologie 26 juli 2017 Inleiding Tegenwoordig overlijden patienten op de IC nadat wij besluiten met behandelen te staken

Nadere informatie

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken

Samenvatting. Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Samenvatting Effectiviteit van ergotherapie: stand van zaken Ergotherapie is een paramedisch beroep dat gericht is op het verbeteren van het zelfstandig functioneren door het individu in de voor die persoon

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/43602 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Fenema, E.M. van Title: Treatment quality in times of ROM Issue Date: 2016-09-15

Nadere informatie

CRITICALLY APPRAISED TOPIC

CRITICALLY APPRAISED TOPIC CRITICALLY APPRAISED TOPIC Onderwijs 4 januari 2011, Claire Franke Achtergrond Toename complexiteit geneeskunde Toename aantal wetenschappelijke publicaties Groei Evidence Based Medicine EBM is het zorgvuldig,

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De levensverwachting van mensen met een ernstige psychiatrische aandoening (EPA) is gemiddeld 13-30 jaar korter dan die van de algemene bevolking. Onnatuurlijke doodsoorzaken zoals

Nadere informatie

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011

Dieet bij hartfalen. Een kwestie van smaak. Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Dieet bij hartfalen Een kwestie van smaak Marjon Achterberg- Budding, diëtist 4 e Nationale Voedingscongres 8 februari 2011 Wat komt aan de orde? Achtergronden bij de nieuwe Multidisciplinaire Richtlijn

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 121 Nederlandse samenvatting Patiënten met type 2 diabetes mellitus (T2DM) hebben een verhoogd risico op de ontwikkeling van microvasculaire en macrovasculaire complicaties. Echter,

Nadere informatie

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010

De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt. Loes Klieverik WES 11-03-2010 De behandeling van hartfalen bij de oudere patiënt Loes Klieverik WES 11-03-2010 Wat is oud?? Definitie Hartfalen Tekortschieten van de pompwerking van het hart en veranderingen in de neurohumorale activatie

Nadere informatie

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors

Gender differences in heart disease. Dr Danny Schoors Gender differences in heart disease Dr Danny Schoors Women are meant to be loved, not to be understood Oscar Wilde (1854-1900) 2 05/01/16 Inleiding Cardiovasculaire ziekte 7 tot 10 jaar later dan bij mannen

Nadere informatie

3. Zorgvraag/aandoening(en) waarop de kwaliteitsstandaard betrekking heeft: Transmurale zorg hartfalen

3. Zorgvraag/aandoening(en) waarop de kwaliteitsstandaard betrekking heeft: Transmurale zorg hartfalen Aanbiedingsformulier Op grond van dit aanbiedingsformulier heeft Zorginstituut Nederland getoetst of de kwaliteitsstandaard voldoet aan de criteria uit het Toetsingskader. Dit document speelt een essentiële

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Op grond van klinische ervaring en wetenschappelijk onderzoek, is bekend dat het gezamenlijk voorkomen van een pervasieve ontwikkelingsstoornis en een verstandelijke beperking tot veel bijkomende

Nadere informatie

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011

CBO RICHTLIJN. Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010. Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 CBO RICHTLIJN HARTFALEN Multidisciplinaire richtlijn Hartfalen 2010 Ad Bakx, cardioloog BovenIJ Ziekenhuis Amsterdam SAHO 28 juni 2011 ESC guidelines Richtlijn is gebaseerd op de ESC Guidelines for the

Nadere informatie

ONDERZOEK HARTREVALIDATIE: KAN HET KORTER? Sabrine de Vries Spithoven ANIOS Cardiologie

ONDERZOEK HARTREVALIDATIE: KAN HET KORTER? Sabrine de Vries Spithoven ANIOS Cardiologie ONDERZOEK HARTREVALIDATIE: KAN HET KORTER? Sabrine de Vries Spithoven ANIOS Cardiologie 21-11-2014 INHOUDSOPGAVE Introductie Relevantie Onderzoeksvragen Methode Resultaten Discussie Conclusie Aanbeveling

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT)

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 4 1 Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT:

LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT: Op weg naar een Kamer Mondzorg Josef Bruers LUSTRUMPROGRAMMA OPLEIDING MONDZORGKUNDE UTRECHT: Quality for the future 4 oktober 2013 Kamer Mondzorg Werktitel voor een initiatief om in Nederland te komen

Nadere informatie

Kennis in Beweging. 30/10/14 MTP Fysiotherapie/KBC Haaglanden 1

Kennis in Beweging. 30/10/14 MTP Fysiotherapie/KBC Haaglanden 1 Kennis in Beweging 30/10/14 MTP Fysiotherapie/KBC Haaglanden 1 Eisen en doelen overheid Opdracht Kwaliteitsinstituut: maak kwaliteit transparant. Kwaliteitsstandaarden & Meetinstrumenten Tripartiet (patiënten,

Nadere informatie

The RIGHT food is the best medicine

The RIGHT food is the best medicine The RIGHT food is the best medicine Nutritie Support Team : Dr G..Lambrecht, E. Museeuw, N. Baillieul Dienst gastro-enterologie: Dr. G. Deboever Dr. G. Lambrecht Dr. M. Cool Inhoud Ondervoeding Voedingsbeleid

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Formulier Beoordeling Critical Appraisal of a Topic (CAT)

Formulier Beoordeling Critical Appraisal of a Topic (CAT) Formulier Beoordeling Critical Appraisal of a Topic (CAT) Datum: Co-schap Beschouwend Co-schap Snijdend Co-schap Moeder & Kind Co-schap Neurowetenschappen Co-schap HAG & Sociale Geneeskunde GEZP Keuzeonderwijs.

Nadere informatie

Voorbeeld adviesrapport MedValue

Voorbeeld adviesrapport MedValue Voorbeeld adviesrapport MedValue (de werkelijke naam van de innovatie en het ziektebeeld zijn verwijderd omdat anders bedrijfsgevoelige informatie van de klant openbaar wordt) Dit onafhankelijke advies

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Inhoud presentatie. 1. Positionering CAT Maastricht 2. Wat is CAT? 3. Structuur CAT 4. Organisatie CAT onderwijs jaar 3 UM

Inhoud presentatie. 1. Positionering CAT Maastricht 2. Wat is CAT? 3. Structuur CAT 4. Organisatie CAT onderwijs jaar 3 UM Critical Appraisal of a Topic (CAT) Christel van Gool, Monique Mommers (& Carin de Brouwer) Capaciteitsgroep Epidemiologie, Universiteit Maastricht, FHML Faculty name Inhoud presentatie 1. Positionering

Nadere informatie

Handleiding voor het maken van een CAT

Handleiding voor het maken van een CAT Pagina 1 van 8 Handleiding voor het maken van een CAT Wat is een CAT? Een CAT (Critically Appraised Topic) is een systematische samenvatting van de resultaten van een klein aantal studies over een onderwerp

Nadere informatie

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Kennisbericht over een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift: Hardell L, Carlberg M, Söderqvist F, Hansson Mild K, Meta-analysis of long-term

Nadere informatie

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network

INTERACT-in-HF. Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure. A European Heart Failure Network INTERACT-in-HF Improving knowldege To Efficaciously RAise level of Contemporary Treatment in Heart Failure A European Heart Failure Network RECAP - Regional Care Portals InterReg IVB, e-ucare, WP2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Cardiovasculaire Beoordeling na Hypertensieve Afwijkingen van de Zwangerschap Hypertensieve zwangerschapscomplicaties rondom de uitgerekende datum zijn veelvoorkomende complicaties.

Nadere informatie

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis IBOM-2 Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis Abeer Ahmad Ruth Mast Giel Nijpels Jacqueline Dekker Piet Kostense Jacqueline Hugtenburg Afdelingen Klinische

Nadere informatie

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde

Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde Vereniging voor Ziekenhuisgeneeskunde SHELLEY METSELAAR AIOS SOZG Achtergrond Incidentie - 5-11 per 1000 per jaar 1 Diagnose - Combinatie kliniek, lab, X-thorax Sensitiviteit X-thorax 2 - Pneumonie +/-

Nadere informatie

Evidence Based Practise versus Practice Based Evidence

Evidence Based Practise versus Practice Based Evidence Evidence Based Practise versus Practice Based Evidence Dr. John Verhoef (Lector) Lectoraat Eigen Regie Hogeschool Leiden, Cluster Zorg verhoef.j@hsleiden.nl Waar hebben we het over? Evidence Based Practice

Nadere informatie

Inleiding Methodologie Master MBRT Hogeschool INHOLLAND 27 november Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp

Inleiding Methodologie Master MBRT Hogeschool INHOLLAND 27 november Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp Inleiding Methodologie Master Hogeschool INHOLLAND 27 november 2003 Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp WAT GAAN WE DOEN? Inleiding op Evidence-based Practice (EBP) Diagnostisch onderzoek onderzoek Interventieonderzoek

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 195 NEDERLANDSE SAMENVATTING DEEL I Evaluatie van de huidige literatuur De stijgende incidentie van slokdarmkanker zal naar verwachting continueren in

Nadere informatie

Let s get organized P E J va n Po l C a rd i o l o o g, R i j n l a n d zo rg g ro e p, L e i d e rd o r p

Let s get organized P E J va n Po l C a rd i o l o o g, R i j n l a n d zo rg g ro e p, L e i d e rd o r p Let s get organized PEJ van Pol Cardioloog, Rijnland zorggroep, Leiderdorp Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie

De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie Samenvatting 163 De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie Lage rugpijn is een veelvuldig voorkomend probleem in geïndustrialiseerde landen. De kans dat iemand gedurende zijn leven een

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen Dit proefschrift gaat over moeheid bij mensen die dit als belangrijkste klacht presenteren tijdens een bezoek aan de huisarts. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp moeheid in de huisartspraktijk kort geïntroduceerd,

Nadere informatie

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland

Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Leidraad beoordelingen behandelingen tot verzekerde pakket door Kenniscentrum GGZ van Zorgverzekeraars Nederland Mei 2014 Aanleiding Het CVZ beschrijft in het Rapport geneeskundige GGZ deel 2 de begrenzing

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11. 1 Inleiding 15

Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11. 1 Inleiding 15 Inhoud Samenstelling van de verschillende werkgroepen 11 1 Inleiding 15 1.1 Aanleiding voor de richtlijn 15 1.2 Werkwijze 15 1.3 Patiëntenpopulatie 16 1.4 Doelgroep 16 2 De ziekte van Parkinson 17 2.1

Nadere informatie

Presentatie onderzoek Oncologiedagen 18 november Saskia Verhoeven Verpleegkundig specialist MANP Jeroen Bosch Ziekenhuis

Presentatie onderzoek Oncologiedagen 18 november Saskia Verhoeven Verpleegkundig specialist MANP Jeroen Bosch Ziekenhuis Presentatie onderzoek Oncologiedagen 18 november 2014 Saskia Verhoeven Verpleegkundig specialist MANP Jeroen Bosch Ziekenhuis De acute zorg voor de oncologische patiënt met een verdenking op febriele neutropenie:

Nadere informatie

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Margriet Moret - Hartman, methodoloog

Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten. Margriet Moret - Hartman, methodoloog Evidence based richtlijnontwikkeling (EBRO) training voor patiënten Margriet Moret - Hartman, methodoloog Inhoud 1. Evidence Based Richtlijnontwikkeling 2. Voorbeeld van een wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2. Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3. VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1

Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2. Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3. VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1 Functionele mitrale regurgitatie VS 5,1 miljoen patiënten met hartfalen 1 Duitsland 1,7 miljoen patiënten met hartfalen 2 Europa 6,5 miljoen patiënten met hartfalen 3 Hartfalen is een aandoening die wereldwijd

Nadere informatie

Prevalentie en impact van symptomen bij patiënten met hartfalen NYHA III/IV in een Zuid Afrikaans ziekenhuis

Prevalentie en impact van symptomen bij patiënten met hartfalen NYHA III/IV in een Zuid Afrikaans ziekenhuis Prevalentie en impact van symptomen bij patiënten met hartfalen NYHA III/IV in een Zuid Afrikaans ziekenhuis Ineke Lokker Project groep: M.E. Lokker MSc (NL), Dr L. Gwyther (UCT ZA), Professor R. Harding

Nadere informatie

Samenvatting van addendum ouderenproof maken van richtlijnen

Samenvatting van addendum ouderenproof maken van richtlijnen Samenvatting van addendum ouderenproof maken van richtlijnen 25 juni 2015 SAMENVATTING VAN ADDENDUM OUDERENPROOF MAKEN VAN RICHTLIJNEN 1 Doel van dit addendum Dit addendum beoogt de aandacht voor ouderen

Nadere informatie