Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas"

Transcriptie

1 Capita selecta Analyse en behandeling van cysteuze aandoeningen van het pancreas h.g.gooszen, r.f.schmitz, p.c.smit, m.e.i.schipper, m.s.van leeuwen en c.j.h.m.van laarhoven De spectaculaire vooruitgang in de beeldvormende technieken heeft de diagnostische mogelijkheden voor aandoeningen van de alvleesklier aanzienlijk verbeterd. De keerzijde van deze verbetering is dat aandoeningen die bij toeval worden ontdekt een therapeutisch dilemma opleveren. Moet men die behandelen? Cysteuze afwijkingen aan de alvleesklier zijn hiervan een bekend voorbeeld. Het betreft aandoeningen waarvan de behandeling van keuze tot voor kort chirurgisch was en het is genoegzaam bekend dat morbiditeit en sterfte bij dergelijke operaties niet verwaarloosbaar zijn. Sinds enige tijd worden pancreaspseudocysten ook behandeld door interventieradiologen en gastro-enterologen. Cysteuze tumoren daarentegen dienen chirurgisch behandeld te worden. Het is dus van groot belang om voorafgaande aan de behandeling een zekere diagnose te stellen en bij twijfel af te zien van behandeling door interventieradioloog of gastro-enteroloog. In dit overzicht bespreken wij de huidige stand van zaken betreffende de diagnostiek en de behandeling van cysteuze pancreasafwijkingen. Buiten het bestek van deze beschouwing blijven het (cysteuze) adenocarcinoom en de retentiecyste bij een obstruerend carcinoom, die uiteraard wel in de differentiaaldiagnose moeten worden opgenomen. Academisch Ziekenhuis, Postbus , 3508 GA Utrecht. Afd. Heelkunde: prof.dr.h.g.gooszen en dr.c.j.h.m.van Laarhoven, chirurgen; P.C.Smit, assistent-geneeskundige. Afd. Pathologie: mw.m.e.i.schipper, patholoog. Afd. Radiodiagnostiek: dr.m.s.van Leeuwen, radioloog. St. Antonius Ziekenhuis, afd. Heelkunde, Nieuwegein. R.F.Schmitz, chirurg. Correspondentieadres: prof.dr.h.g.gooszen. samenvatting Cysteuze pancreasafwijkingen worden door de spectaculaire vooruitgang in de beeldvormende technieken vaker opgespoord dan voorheen, hetgeen therapeutische dilemma s oplevert. Van de cysteuze pancreasafwijkingen blijkt 80% te berusten op een pseudocyste en 10-15% op een neoplastische cyste. De definitie van pseudocyste luidt: een ophoping van pancreassap omgeven door een wal van bindweefsel of granulatieweefsel, ontstaan als gevolg van acute pancreatitis, pancreastrauma of chronische pancreatitis. Bij asymptomatische pseudocysten kan men volstaan met blijven controleren; bij groei komt interventie in aanmerking, evenals bij symptomatische pseudocysten. Naast chirurgische interne drainage (cystojejunostomie) zijn er nieuwe behandelingstechnieken: uitwendige drainage op geleide van echografie of CT en inwendige drainage met behulp van endoscopie. Endoscopische drainage is de eerste keus, maar daarvoor moet de behandelaar ervaren zijn. De cysteuze tumoren worden onderverdeeld in 2 groepen: sereuze en mucineuze cystadenomen. De groep van mucineuze tumoren valt uiteen in het mucineus cystadenoom en de intraductale papillaire mucineuze tumor. Het mucineuze of macrocysteuze adenoom is potentieel maligne en dient als maligniteit te worden behandeld. pseudocysten van het pancreas Het gaat hier om cysteuze afwijkingen van het pancreas die zich ontwikkelen in het beloop van acute of chronische pancreatitis of na een trauma boven in de buik. Er is in het verleden nogal eens onzorgvuldig omgesprongen met de definitie van pancreaspseudocyste. Zo kon het gebeuren dat ook een peripancreatische vochtcollectie en een pancreasabces werden gediagnosticeerd als pseudocyste. De definitie van pseudocyste luidt: een ophoping van pancreassap omgeven door een wal van bindweefsel of granulatieweefsel, ontstaan als gevolg van acute pancreatitis, pancreastrauma of chronische pancreatitis. 1 Bij histologisch onderzoek onderscheidt de pseudocyste zich van de echte cyste door de afwezigheid van een epitheliale bekleding. De vorming van een pancreaspseudocyste vergt vier tot zes weken. Iedere vochtcollectie die binnen vier weken na acute pancreatitis wordt gediagnosticeerd mag volgens de definitie dan ook geen pancreaspseudocyste worden genoemd, maar is een peripancreatische vochtcollectie. Meestal is pijn in de bovenbuik het symptoom dat leidt tot het vaststellen van de pseudocyste. Andere symptomen zijn misselijkheid en braken (bij 70% van de patiënten), gewichtsverlies (bij 35%) en icterus door compressie van de ductus choledochus (bij 10-15%). Soms zal de pseudocyste zich manifesteren door een complicatie als een bloeding, een ruptuur of een infectie. Een dergelijke manifestatie is echter ongewoon en meestal is hernieuwde bovenbuikpijn na een doorgemaakte aanval van pancreatitis de aanleiding tot verder onderzoek en tot vaststellen van de pseudocyste. Diagnostiek. Bij vermoeden van het bestaan van een pseudocyste zal veelal begonnen worden met het verrichten van echografisch onderzoek. Dit onderzoek heeft een hoge sensitiviteit. Indien gedetailleerder morfologische informatie gewenst is over de pseudocyste, het pancreasparenchym en de aard van de onderliggende ziekte, is CT-onderzoek aangewezen (figuur 1). Voor een goede afweging van de verschillende therapeutische mogelijkheden is het van belang te weten of er een verbinding tussen de pseudocyste en de ductus pancreaticus bestaat. Indien de pseudocyste in de staart is gelokaliseerd, is het noodzakelijk om endoscopische Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18) 925

2 cyste figuur 1. Geïsoleerde cysteuze afwijking in de pancreaskop op een CT-scan. rechter nier V. cava inferior darmlissen wervelkanaal aorta linker nier retrograde cholangiopancreatografie (ERCP) te verrichten. De configuratie van de ductus pancreaticus en vooral de aanwezigheid van één of meerdere stenosen, is van belang voor de optimale behandeling van de pseudocyste. 2 3 ERCP is onder deze omstandigheden relatief gecontraïndiceerd vanwege het risico op de introductie van infectie. Definitieve behandeling dient dan ook te worden gepland binnen 48 uur na de ERCP. Een afsluiting van de ductus pancreaticus in het kopgebied kan het onmogelijk maken om een verbinding tussen de ductus pancreaticus en de pseudocyste aan te tonen en dan is magnetic resonance -cholangiopancreatografie aangewezen. Natuurlijk beloop. Sinds de komst van echografie en computertomografie is meer bekend geworden over het natuurlijk beloop van cysteuze pancreasafwijkingen. In de jaren zeventig werd ervan uitgegaan dat pseudocysten in de eerste 6 weken na acute pancreatitis bij 40% van de patiënten spontaan werden geresorbeerd en dat in die periode bij 20% complicaties optraden, zoals infectie, ruptuur van de pseudocysten en intracystische bloeding. In deze vroege beschrijvingen bleken de pseudocysten die langer dan 6 weken bestonden, een veel kleinere kans op spontane resolutie te hebben en een hogere kans op complicaties. 4 In latere onderzoeken betwistte men de lagere kans op resolutie van pseudocysten met een diameter groter dan 6 cm. In de patiëntengroepen beschreven door Yeo et al. in 1990 en Vitas en Sarr in 1992 bleek dat respectievelijk 48 en 63% van dergelijke patiënten succesvol zonder chirurgische interventie kon worden behandeld. 5 6 De frequentie van serieuze complicaties tijdens dit natuurlijk beloop bedroeg ongeveer 10%. Behandeling van pseudocysten. Voor een (operatieve) interventie komen alle symptomatische pseudocysten in aanmerking. Voor asymptomatische pseudocysten geldt dat bij groei een interventie wordt geadviseerd. 6 Behalve chirurgische interne drainage hebben zich nieuwe behandelingstechnieken aangediend, zoals uitwendige drainage op geleide van echografie of CT en inwendige drainage met behulp van de endoscoop. chirurgische therapie van pancreaspseudocysten Hoewel chirurgische behandeling nog steeds de gouden standaard is, dient men te beseffen dat dit is gebaseerd op resultaten van veelal retrospectief onderzoek en slechts enkele prospectieve onderzoeken. Cystogastrostomie en cystojejunostomie zijn de meest toegepaste technieken (figuur 2). In het eerste geval wordt een ruime verbinding gemaakt tussen de achterzijde van de maag en de pseudocyste, die tegen de maag aan ligt. Bij de cystojejunostomie wordt een geïsoleerde Roux-en-Yjejunumlis op de pseudocyste gehecht. Deze operaties hebben een sterfte van ongeveer 1% onder electieve omstandigheden, oplopend tot 6% in geval van acute operatie. Recidiefpercentages variëren van 0 tot 17. Complicaties worden gezien bij 25%. Recidiefpercentages en complicaties zijn hoger bij cystogastrostomie dan bij cystojejunostomie Bij pseudocysten in de pancreasstaart kan tot distale pancreatectomie worden besloten. Het recidiefpercentage is dan lager dan bij inwendige drainage. Indien zich stroomafwaarts (bijvoorbeeld in het caput) een stenose bevindt, is het aangewezen het sneevlak niet dicht te hechten, maar te verbinden met een darmlis voor drainage ter voorkoming van lekkage van pancreassap. Het pancreassap draineert in de darmlis die eindstandig op het sneevlak is gehecht. Drainage van de pseudocyste naar een geïsoleerde jejunumlis is echter aanzienlijk 926 Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18)

3 eenvoudiger en gaat gepaard met een lagere morbiditeit en sterfte. In tegenstelling tot de hiernavolgende behandelmethoden kan bij operatie weefselmateriaal worden verkregen voor histologisch onderzoek. percutane katheterdrainage van pancreaspseudocysten Externe drainage van een pseudocyste onder echo- of CT-geleide wordt slechts door enkelen met succes op vrij grote schaal verricht Het is de vraag of deze vorm van externe drainage wel vergeleken mag worden met interne drainage. Immers, externe drainage werd en wordt ook toegepast bij onrijpe symptomatische pseudocysten (in de huidige terminologie peripancreatische vochtcollecties ) en onrijpe geïnfecteerde pseudocysten ( pancreasabces ) in een fase waarin volgens de definitie nog geen sprake is van een pancreaspseudocyste. Vaak is langdurige drainage (soms tot 5 maanden) noodzakelijk en de langetermijnresultaten lijken tegen te vallen. 14 Het is niet aannemelijk dat de percutane katheterdrainage zich in Nederland een plaats zal verwerven bij de electieve behandeling van de pseudocyste van het pancreas. Ervaring met de verschillende endoscopische technieken ter behandeling van pseudocysten: endoscopische cystogastrostomie, cystoduodenostomie en transpapillaire drainage, opgedaan in meerdere centra in Europa en de Verenigde Staten (resultaten weergegeven als percentage) endoscopische cystoduo- transpapillaire cystogastrostomie denostomie drainage (n = 50) (n = 71) (n = 117) technisch mislukt 10* 5 12 succes bloeding 8 3 andere complicaties* recidief *Andere complicaties: perforatie, infectie. Niet alle complicaties leidden tot chirurgische interventie. endoscopische therapie van pancreaspseudocysten In de jaren tachtig en negentig is geleidelijk ervaring opgebouwd met endoscopische cystogastrostomie, cystoduodenostomie en transpapillaire drainage van de pseudocyste. Goede resultaten worden gerapporteerd door enkele groepen met succespercentages van boven de 80, met een aanvaardbaar complicatiepercentage (0-16) en een recidiefpercentage tot ongeveer 20 (tabel) Endoscopische therapie is minder invasief dan operatie en de resultaten lijken bij experts, in grote lijnen, vergelijkbaar met die van chirurgische interventie. Het is echter moeilijk om uit de verschillende publicaties uit endoscopische centra op te maken of de behandelde patiëntenpopulaties vergelijkbaar zijn of dat er toch selectie van patiënten heeft plaatsgevonden. Een gerandomiseerd klinisch onderzoek zou duidelijk kunnen maken wat de optimale strategie is bij pseudocysten die interventie behoeven. In de huidige fase lijkt een strategie te prefereren waarbij in eerste instantie endoscopische interne drainage wordt verricht, bij falen of recidief gevolgd door chirurgische drainage, op voorwaarde dat de endoscopische drainage in een expertcentrum wordt uitgevoerd. Conclusie. Wanneer het bij een cysteuze afwijking van het pancreas vaststaat dat het gaat om een pseudocyste, dient endoscopische therapie als eerste optie te worden overwogen. Indien dit om technische redenen niet uit- maag pseudocyste pancreas jejunum cystogastrostomie cystojejunostomie figuur 2. Chirurgische behandelingsvormen van pancreaspseudocysten: cystogastrostomie en cystojejunostomie. Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18) 927

4 voerbaar is, indien een recidief na eerdere endoscopische behandeling is ontstaan of indien een complicatie van endoscopische therapie is opgetreden, moet worden overgegaan tot chirurgische behandeling. Cystojejunostomie is de techniek van voorkeur wegens haar eenvoud, het lagere complicatiepercentage en de recidiefkans, die lager is dan bij cystogastrostomie. Bij de geringste twijfel aan de diagnose pseudocyste is histologisch onderzoek gewenst en dient de voorkeur uit te gaan naar operatieve behandeling. cysteuze tumoren Cysteuze pancreastumoren worden meestal ontdekt bij analyse van langer bestaande bovenbuikklachten of bij toeval. Cysteuze tumoren zijn zeldzaam en maken ongeveer 10-15% uit van alle cysteuze afwijkingen van het pancreas. 19 In de afgelopen jaren is met succes duidelijkheid gebracht in de voorheen verwarrende terminologie Terminologie. De cysteuze tumoren worden onderverdeeld in twee groepen: sereuze en mucineuze cystadenomen. De groep van mucineuze tumoren valt uiteen in het mucineus cystadenoom en de intraductale papillaire mucineuze tumor (IPMT). Sereuze cystadenomen zijn vaak klein, bevatten kalkdeposities (40%), waardoor ze zichtbaar zijn op de buikoverzichtsfoto en de CT-scan. Sereuze cystadenomen zijn goedaardig. Het mucineus cystadenoom is groter, vaak multiloculair, bevat geen kalk en heeft de potentie tot maligne ontaarding. Door sommigen wordt IPMT een aparte ziekte-eenheid genoemd. Recentelijk is echter duidelijk geworden dat IPMT ook voorkomt bij het mucineus cystadenoom, bij adenocarcinoom van het pancreas en bij chronische pancreatitis in percentages wisselend van IPMT wordt gekenmerkt door diffuse dilatatie van de ductus pancreaticus op de CT-scan en bij ERCP. Bij ERCP wordt tevens de zogenaamde snotneuspapil waargenomen, die het gevolg is van taai exocrien secreet, waarvan het pancreas zich met moeite ontlast via de papil van Vater (figuur 3). Behandeling. Omdat sereuze cystadenomen benigne zijn, is een conservatief beleid gerechtvaardigd. Dit bestaat uit herhaling van noninvasieve diagnostiek 6 maanden na het vaststellen van de diagnose. Indien de tumor niet in omvang is toegenomen, kan van verdere analyse en behandeling worden afgezien. Bij twijfel aan de diagnose, omdat de CT-scan niet het typische beeld klein, microcysteus, kalkdeposities vertoont, heeft men waarschijnlijk te maken met een mucineus cystadenoom. Resectie is dan de aangewezen behandeling. Afhankelijk van de lokalisatie zal distale pancreatectomie (van corpus en staart) of een pancreaskopresectie worden uitgevoerd. Zowel bij mucineus cystadenoom als bij IPMT kan een dilemma ontstaan, als in het resectiepreparaat naast de circumscripte afwijking ook matige of ernstige dysplasie wordt aangetroffen (figuur 4). De ontwikkeling van een adenocarcinoom lijkt dan slechts een kwestie van tijd en bovendien is effectieve controle door biopsie na partiële pancreasresectie niet betrouwbaar uitvoerbaar. Het natuurlijke beloop en de ontwikkeling van matige dysplasie, via ernstige dysplasie naar carcinoom is niet bekend. Totale pancreatectomie is de effectieve behandeling, maar de morbiditeit van deze ingreep is aanzienlijk en de hierdoor ontstane diabetes mellitus is vaak moeilijk te behandelen. Wij neigen ertoe om bij patiënten met ernstige dysplasie van wie wij denken dat zij goed overweg zullen kunnen met figuur 3. Zogenaamde snotneuspapil. De slijmerig doorschemerende massa is taai pancreassecreet. 928 Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18)

5 papillaire transformatie tak van ductus pancreaticus figuur 4. Ductus-pancreaticustak met epitheel dat papillaire transformatie heeft ondergaan en waarin ernstige dysplasie te zien is, onder meer gekenmerkt door grote blazige kernen (HE-kleuring; 130 maal vergroot). de moeilijk te behandelen diabetes mellitus, toch totale pancreatectomie te verrichten. De kans op maligne degeneratie wordt in de literatuur namelijk geschat op %. beschouwing Omdat 80% van de cysteuze pancreasafwijkingen blijkt te berusten op een pseudocyste en 10-15% op een neoplastische cyste, dient altijd met de mogelijkheid van een cysteuze tumor rekening te worden gehouden. Als de diagnose pseudocyste vaststaat en de indicatie voor behandeling is gesteld, kan 80% van de patiënten effectief worden behandeld met behulp van endoscopische technieken, maar de behandelaar moet dan wel ervaren zijn. Van deze groep patiënten krijgt ongeveer 15% een recidief, dat chirurgisch kan worden behandeld met een kans op een volgend recidief van ongeveer 5%. De sterfte bij electieve operatie bedraagt 1%. Endoscopische behandeling is slechts op beperkte schaal beschikbaar in enkele centra in Nederland. Gaat het echter om een cysteuze tumor of is er twijfel over de diagnose, dan dient te worden geopereerd, behalve in geval van een microcysteuze afwijking. Het mucineuze of macrocysteuze adenoom is potentieel maligne en dient als maligniteit te worden behandeld. Indien de cysteuze tumor benigne blijkt te zijn en zich elders ernstige dysplasie in de ductus pancreaticus bevindt, dient totale pancreatectomie ernstig te worden overwogen. Effectieve follow-up met regelmatige biopsieën is immers niet uitvoerbaar en de CT-scan toont de uit de dysplasie ontstane maligniteit pas als het te laat is. Wanneer de cysteuze tumor maligne is en er zich bijvoorbeeld in het chirurgische sneevlak ernstige dysplasie bevindt, ligt totale pancreatectomie veel minder voor de hand en is een afwachtend beleid te rechtvaardigen, op basis van de veronderstelling dat de uiteindelijke prognose wordt bepaald door het carcinoom en niet door de verdere ontwikkeling van ernstige dysplasie tot een carcinoom. abstract Analysis and treatment of cystic diseases of the pancreas Owing to the spectacular progress in imaging techniques, cystic lesions of the pancreas are detected more often than previously, and this leads to therapeutic dilemmas. Of the cystic Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18) 929

6 lesions of the pancreas, 80% are found to be pseudocysts and 10-15%, neoplastic cysts. The definition of a pseudocyst is: an accumulation of pancreatic juice surrounded by a wall of connective tissue or granulation tissue, developed as the result of acute pancreatitis, pancreatic injury or chronic pancreatitis. In cases of asymptomatic pseudocyst, an expectative policy suffices; growth and symptomatic pseudocysts justify intervention. In addition to surgical internal drainage (cystojejunostomy) there are new therapeutic techniques: external drainage guided by ultrasonography or CT, and internal drainage guided by endoscopy. Endoscopic drainage is the treatment of choice, but it requires experienced hands. The cystic tumours are subdivided into two groups: serous and mucinous cystadenomas. The group of mucinous tumours is subdivided into mucinous cystadenomas and intraductal papillary mucinous tumours. The mucinous or macrocystic adenoma is potentially malignant and should be treated as a malignancy. literatuur 1 Bradley 3d EL. A clinically based classification system for acute pancreatitis. Arch Surg 1993;128: Nealon WH, Townsend jr CM, Thompson JC. Preoperative endoscopic retrograde cholangiopancreatography (ERCP) in patients with pancreatic pseudocyst associated with resolving acute and chronic pancreatitis. Ann Surg 1989;209: Ahearne PM, Baillie JM, Cotton PB, Baker ME, Meyers WC, Pappas TN. An endoscopic retrograde cholangiopancreatography (ERCP)-based algorithm for the management of pancreatic pseudocysts. Am J Surg 1992;163: Bradley 3d EL, Clements jr JL, Gonzalez AC. The natural history of pancreatic pseudocysts: a unified concept of management. Am J Surg 1979;137: Yeo CJ, Bastidas JA, Lynch-Nyhan A, Fishman EK, Zinner MJ, Cameron JL. The natural history of pancreatic pseudocysts documented by computed tomography. Surg Gynecol Obstet 1990; 170: Vitas GJ, Sarr MG. Selected management of pancreatic pseudocysts: operative versus expectant management. Surgery 1992;111: Lillemoe KD, Yeo CJ. Management of complications of pancreatitis. Curr Probl Surg 1998;35: Bradley 3d EL. Cysts and pseudocysts of the pancreas. Surgical aspects. In: Berk JE, editor. Gastroenterology. Vol 6. Londen: Saunders; p Yeo CJ, Sarr MG. Cystic and pseudocystic diseases of the pancreas. Curr Probl Surg 1994;31: Grace PA, Williamson RC. Modern management of pancreatic pseudocysts. Br J Surg 1993;80: Thorbjarnarson B, Gooszen HG, McSherry CK. Inflammatory diseases of the pancreas. In: Winawer SJ, editor. Management of gastrointestinal diseases. New York: Gower; p VanSonnenberg E, Wittich GR, Casola G, Brannigan TC, Karnel F, Stabile BE, et al. Percutaneous drainage of infected and noninfected pancreatic pseudocysts: experience in 101 cases. Radiology 1989;170(3 Pt 1): Adams DB, Anderson MC. Percutaneous catheter drainage compared with internal drainage in the management of pancreatic pseudocyst. Ann Surg 1992;215: Criado E, De Stefano AA, Weiner TM, Jaques PF. Long term results of percutaneous catheter drainage of pancreatic pseudocysts. Surg Gynecol Obstet 1992;175: Smits ME, Rauws EA, Tytgat GN, Huibregtse K. The efficacy of endoscopic treatment of pancreatic pseudocysts. Gastrointest Endosc 1995;42: Dohmoto M, Rupp KD. Endoscopic drainage of pancreatic pseudocysts. Surg Endosc 1992;6: Kozarek RA, Ball TJ, Patterson DJ, Freeny PC, Ryan JA, Traverso LW. Endoscopic transpapillary therapy for disrupted pancreatic duct and peripancreatic fluid collections. Gastroenterology 1991; 100(5 Pt 1): Beckingham IJ, Krige JEJ, Bornman PC, Terblanche J. Endoscopic management of pancreatic pseudocysts. Br J Surg 1997;84: Cubilla AL, Fitzgerald PJ. Classification of pancreatic cancer (nonendocrine). Mayo Clin Proc 1979;54: Parienty RA, Ducellier R, Lubrano JM, Picard JD, Pradel J, Smolarski N. Cystadenomas of the pancreas: diagnosis by computed tomography. J Comput Assist Tomogr 1980;4: Ohhashi K, Murakami Y, Maruyama M, Takekoshi T, Ohta H, Ohhashi I, et al. Four cases of mucin-producing cancer of the pancreas on specific findings of the papilla of Vater. Prog Dig Endosc 1982;20: Case records of the Massachusetts General Hospital. Weekly clinicopathologic exercises. Case A 37-year-old man with several bouts of acute pancreatitis and pancreatic-duct filling defects. N Engl J Med 1994;330: Kojima Y, Akiyama T, Saito H, Kosaka T, Kita I, Takashima S, et al. Multifocal intraductal papillary adenocarcinoma of the pancreas: report of a case. Surg Today 1993;23: Obara T, Maguchi H, Saitoh Y, Sohma M, Tsuji K, Koike Y, et al. Intraductal papillary neoplasms of the pancreas: diagnosis by endoscopic pancreatic biopsy. Endoscopy 1993;25: Nishihara K, Fukuda T, Tsuneyoshi M, Kominami T, Maeda S, Saku M. Intraductal papillary neoplasm of the pancreas. Cancer 1993; 72: Loftus jr EV, Olivares-Pakzad BA, Batts KP, Adkins MC, Stephens DH, Sarr MG, et al. Intraductal papillary-mucinous tumors of the pancreas: clinicopathologic features, outcome, and nomenclature. Gastroenterology 1996;110: Sessa F, Solcia E, Capella C, Bonato M, Scarpa A, Zambioni G, et al. Intraductal papillary-mucinous tumours represent a distinct group of pancreatic neoplasms: an investigation of tumour cell differentation and K-ras, p53 and c-erbb-2 abnormalities in 26 patients. Virchows Arch 1994;425: Compagno J, Oertel JE. Microcystic adenomas of the pancreas (glycogen-rich cystadenomas): a clinicopathologic study of 34 cases. Am J Clin Pathol 1978;69: Compagno J, Oertel JE. Mucinous cystic neoplasms of the pancreas with overt and latent malignancy (cystadenocarcinoma and cystadenoma). A clinicopathologic study of 41 cases. Am J Clin Pathol 1978;69: Shyr YM, Su CH, Tsay SH, Lui WY. Mucin-producing neoplasms of the pancreas. Intraductal papillary and mucinous cystic neoplasms. Ann Surg 1996;223: Smit PC, Laarhoven CJHM van, Schipper MEI, Leeuwen MS van, Gooszen HG. Non-inflammatory cystic pancreatic lesions, diagnosis and therapy. Eur Radiol 1997;7: Friedman AC, Lichtenstein JE, Dachman AH. Cystic neoplasms of the pancreas. Radiological-pathological correlation. Radiology 1983; 149: Madura JA, Wiebke EA, Howard TJ, Cummings OW, Hull MT, Sherman S, et al. Mucin-hypersecreting intraductal neoplasms of the pancreas: a precursor to cystic pancreatic malignancies. Surgery 1997;122: Nagai E, Ueki T, Chijiiwa K, Tanaka M, Tsuneyoshi M. Intraductal papillary mucinous neoplasms of the pancreas associated with socalled mucinous ductal ectasia. Histochemical and immunohistochemical analysis of 29 cases. Am J Surg Pathol 1995;19: Aanvaard op 9 november Ned Tijdschr Geneeskd mei;143(18)

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL

TRAUMATISCH PANCREASLETSEL TRAUMATISCH PANCREASLETSEL Frank Oort Gutclub 29 oktober 2014 1 2 Opbouw Casus Achtergrond Traumatisch pancreas letsel bij kinderen Vervolg casus Leerpunten casus 3 Casus Mw. C. 13 jaar Overplaatsing vanuit

Nadere informatie

Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma

Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma casuïstische mededelingen Cysteuze afwijkingen van het pancreas: inflammatoire pseudocyste of neoplasma C.A.Wientjes, N.A.Koedam, E.M.van Keulen en A.H.J.Naber Een 79-jarige vrouw meldde zich met sinds

Nadere informatie

11.2 Chronische bovenbuikpijn

11.2 Chronische bovenbuikpijn 27-Chirurgie 11.2 01-06-2005 10:04 Pagina 211 211 11.2 Chronische bovenbuikpijn Th.M. van Gulik Op uw spreekuur ziet u een 45-jarige man met pijn in de bovenbuik. De pijn wisselt in intensiteit en is niet

Nadere informatie

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis

Acute ontsteking van de alvleesklier. Acute pancreatitis Acute ontsteking van de alvleesklier Acute pancreatitis Uw behandelend arts heeft met u besproken dat een u een acute otsteking van de alvleesklier (pancreatitis) hebt. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

Chirurgie. Acute Pancreatitis. Afdeling: Onderwerp:

Chirurgie. Acute Pancreatitis. Afdeling: Onderwerp: Afdeling: Onderwerp: Chirurgie Acute Pancreatitis 1 Acute Pancreatitis Acute ontsteking van de alvleesklier Ligging en functie van de alvleesklier De alvleesklier (het pancreas) is een orgaan dat dwars

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting

Samenvatting in het Nederlands. Samenvatting Samenvatting Dit proefschrift bevat de resultaten van enkele wetenschappelijke studies over magnetische resonantie (MR) enteroclyse en video capsule endoscopie (VCE). Deze twee minimaalinvasieve onderzoeksmethoden

Nadere informatie

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Klinisch College Decentrale Selectie 2013 Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013 Buikpijn Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Afdeling Maag-. Darm- en Leverziekten Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling. Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht

Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling. Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht Pancreascarcinoom anatomie, diagnostiek en behandeling Dr. Maarten Nijkamp Chirurg i.o. UMC Utrecht Pancreas Endocriene en exocriene functie Suiker regulatie Vertering (enzymen) Lengte 5-25 cm Gewicht

Nadere informatie

Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak

Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak FACULTEIT GENEESKUNDE EN GEZONDHEIDSWETENSCHAPPEN Academiejaar 2011-2012 Cystische letsels van de pancreas: evaluatie van diagnose en therapeutische aanpak Brecht Pauwels Promotor: Prof. Dr. M. De Vos

Nadere informatie

Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie

Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie Klinische les Mammadiagnostiek: integratie pathologie en radiologie Harmien M. Zonderland, Marc J. van de Vijver en Mike Visser Academisch Medisch Centrum, Amsterdam. Afd. Radiologie: dr. H.M. Zonderland,

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

Acute ontsteking van de alvleesklier

Acute ontsteking van de alvleesklier Acute ontsteking van de alvleesklier (acute pancreatitis) afdeling chirurgie Deze brochure geeft informatie over de acute ontsteking van de alvleesklier (pancreatitis) en de meest gebruikelijke behandelingsmogelijkheden.

Nadere informatie

Chronische ontsteking

Chronische ontsteking Chronische ontsteking van de alvleesklier - Chronische pancreatitis Chirurgie Beter voor elkaar Chronische ontsteking van de alvleesklier Chronische Pancreatitis Inleiding Deze folder geeft u informatie

Nadere informatie

Acute alvleesklierontsteking

Acute alvleesklierontsteking Acute alvleesklierontsteking U bent opgenomen in het ziekenhuis in verband met een alvleesklierontsteking (Acute Pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van een

Nadere informatie

5.4 Gastro-intestinaal

5.4 Gastro-intestinaal 5.4 Gastro-intestinaal 5.4.1 Indicator: Deelname aan de Dutch UpperGI Cancer Audit (DUCA) De mortaliteit en morbiditeit van de chirurgische behandeling van slokdarmkanker heeft de laatste jaren veel aandacht

Nadere informatie

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker

Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker Radiofrequente ablatie van lokaal doorgegroeide alvleesklierkanker lokale verbranding van de alvleeskliertumor Doel Het doel van de studie is te onderzoeken of radiofrequente ablatie (RFA) gevolgd door

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit (NBCA)

NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NABON Breast Cancer Audit (NBCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA. De ontsluiting

Nadere informatie

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endoscopie behandelcentrum Op.... dag..... om.... uur Verwachten wij u op: O afdeling 2B/223 MDL van Máxima Medisch Centrum,

Nadere informatie

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts

Infectierisico na ERCP. Marcel Groenen MDL-arts Infectierisico na ERCP Marcel Groenen MDL-arts Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium

Nadere informatie

NABON Breast Cancer Audit (NBCA)

NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NABON Breast Cancer Audit (NBCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA. De ontsluiting

Nadere informatie

Echo-endoscopie. Dr. Mike Cool. AZ Damiaan Oostende UZ Leuven. Echo-endoscopie

Echo-endoscopie. Dr. Mike Cool. AZ Damiaan Oostende UZ Leuven. Echo-endoscopie Echo-endoscopie Dr. Mike Cool AZ Damiaan Oostende UZ Leuven 1. Wat is echo-endoscopie? 2. Wat is de meerwaarde van echo-endoscopie? 3. Diagnostische toepassingen A. Oncologie 1. Slo kdarmcarcinoom 2. Maagcarcinoom

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 8 Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

Mammacarcinoom en zwangerschap. PJ Westenend Laboratorium voor Pathologie Dordrecht

Mammacarcinoom en zwangerschap. PJ Westenend Laboratorium voor Pathologie Dordrecht Mammacarcinoom en zwangerschap PJ Westenend Laboratorium voor Pathologie Dordrecht Relatie met zwangerschap Zwangerschap en risico later mammacarcinoom te krijgen Mammacarcinoom tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39153 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Hommes, M. Title: The injured liver : management and hepatic injuries in the traumapatient

Nadere informatie

ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas

ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas info voor patiënten ERCP Endoscopisch onderzoek van de galwegen en pancreas Inhoud 01 Inleiding... 04 02 Wat is een ERCP?... 04 03 Welke voorbereiding is nodig?... 05 04 Hoe verloopt het onderzoek?...

Nadere informatie

Alvleesklierontsteking

Alvleesklierontsteking Alvleesklierontsteking Uit onderzoek is gebleken dat u een alvleesklierontsteking (pancreatitis) heeft. In deze folder leest u meer over de oorzaken en behandeling van een alvleesklierontsteking. Neem

Nadere informatie

chronische alvleesklierontsteking

chronische alvleesklierontsteking patiënteninformatie chronische alvleesklierontsteking U heeft last van een terugkerende ontsteking van de alvleesklier. We noemen dit een chronische alvleesklierontsteking. Wat is een chronische alvleesklierontsteking?

Nadere informatie

MRI: more is less? Emiel Rutgers

MRI: more is less? Emiel Rutgers Het 9e NKI-AVL mammacarcinoom symposium Less is more? Minder overbehandeling voor meer borstkankerpatiënten MRI: more is less? Emiel Rutgers Indicaties MRI mammae Opsporen van onbekende primaire bij patiënten

Nadere informatie

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline?

Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Welke behandeling voor obese type 2 patiënten? Gewoon insuline? Joost Hoekstra, internist, AMC Potentiële belangenverstrengeling Klinische Diabetologie AMC ontvangt sponsoring van cq doet projecten met

Nadere informatie

Factsheet NABON Breast Cancer Audit (NBCA)

Factsheet NABON Breast Cancer Audit (NBCA) Factsheet NABON Breast Cancer Audit () [1.0.; 15-09-] Registratie gestart: 2011 Als algemene voorwaarde voor het meenemen van een patiënt in de berekening van de kwaliteitsindicatoren is gesteld dat ten

Nadere informatie

Samenvatting en conclusies

Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies 8 Chapter 8 74 Samenvatting Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. De belangrijkste doelen van dit proefschrift waren achtereenvolgens: het beschrijven

Nadere informatie

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen

Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen 22 mei 2007 Jaarbeurs Utrecht Gastro-Intestinale Tumoren Ontwikkelingen in de diagnostiek en behandelingen Erik van Muilekom MANP Verpleegkundig specialist Nederlands Kanker Instituut-Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014

Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Neuroendocriene Tumoren in het Pancreas: Hoe behandel je? Els Nieveen van Dijkum, Chirurg AMC 10 januari 2014 Presentatie NET - neuroendocriene tumor Pancreas NET Behandeling van pancreas NET Neuroendocriene

Nadere informatie

Echoscopisch onderzoek van een congenitale cysteuze malformatie van de long (CCAML)

Echoscopisch onderzoek van een congenitale cysteuze malformatie van de long (CCAML) Echoscopisch onderzoek van een congenitale cysteuze malformatie van de long (CCAML) Nina C.J. Peters Titia E. Cohen-Overbeek Verloskunde en Prenatale Geneeskunde Erasmus MC Normaal long weefsel schematisch

Nadere informatie

Chronische alvleesklierontsteking

Chronische alvleesklierontsteking Chronische alvleesklierontsteking U bent opgenomen in Maasziekenhuis Pantein in verband met een chronische alvleesklierontsteking (chronische pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken

Nadere informatie

Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier

Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier Chirurgie Abdominale Chirurgie Goedaardige ontsteking van de alvleesklier Chronische pancreatitis Chirurgie Abdominale Chirurgie Deze brochure geeft u een globaal overzicht van oorzaken en klachten bij

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16

Geschreven door Diernet Team zaterdag, 11 december 2010 15:44 - Laatst aangepast vrijdag, 17 december 2010 13:16 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Chronische diarree is een verandering in de frequentie, consistentie, of het volume van de stoelgang (ontlasting) voor meer

Nadere informatie

Aanvraag gegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek

Aanvraag gegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek Aanvraag gegevens ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek Registratie waarvan gegevens worden opgevraagd: DSCA Contactpersoon: Naam: Mw. Drs. J. t Lam - Boer Centrum/ziekenhuis: Radboud umc Adres: Postbus

Nadere informatie

Inclusie criteria Ja Nee. 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano?

Inclusie criteria Ja Nee. 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano? In- en exclusie criteria Visite datum: In- en exclusie criteria Inclusie criteria Ja Nee 1. Non-pedunculated rectal adenoma 3cm 2. Lower (distal) border of adenoma between dentate line 15cm ab ano? 3.

Nadere informatie

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis

Darmoperatie bij Diverticulitis. Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Darmoperatie bij Diverticulitis Chirurgie Waregem O.L.V. van Lourdes Ziekenhuis Chirurgie Waregem_Versie 1_Feb 2016 Inleiding Deze folder geeft uitleg over een operatie van de dikkedarm bij diverticulitis.

Nadere informatie

Autoimmune pancreatitis

Autoimmune pancreatitis Oorzaken van chronische pancreatitis TIGARO-classificatie T: toxisch (alcohol/roken) I: idiopatisch G: genetisch A: auto-immuun R: na ernstige acute O: obstructief Autoimmune pancreatitis IgG4-gerelateerde

Nadere informatie

Polycysteuze leverziekte

Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte Polycysteuze leverziekte is een erfelijke aandoening waarbij in de lever meerdere cysten aanwezig zijn. Deze folder is bedoeld om u meer informatie te geven over dit ziektebeeld.

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

ERCP. Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/ 443.36.57. Sint Jozefziekenhuis, Mortsel Tel 03/ 444.12.07

ERCP. Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/ 443.36.57. Sint Jozefziekenhuis, Mortsel Tel 03/ 444.12.07 ERCP Artsen: Dr. P. Borgers Dr. Th. Botelberge Dr. I. Buytaert Dr. I. Dero Dr. B. De Schepper Dr. I. Maurissen Dr. D. Sprengers Dr. F. Van de Mierop Praktijken: Sint Augustinusziekenhuis, Wilrijk Tel 03/

Nadere informatie

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Een prospectief gerandomiseerd onderzoek N.M.A. Krekel M.H. Haloua M.P. van den Tol S. Meijer Chirurgische oncologie VU Universitair Medisch Centrum Incidentie

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

Een patiënte met een dikke buik. Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen

Een patiënte met een dikke buik. Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen Een patiënte met een dikke buik Tumor werkgroep gynaecologische oncologie Henriette Arts, Boelo Poppema en Henriette van Geffen Een patiënte met een dikke buik Mevrouw X komt bij de huisarts. Sinds kort

Nadere informatie

Dutch Lung Surgery Audit (DLSA)

Dutch Lung Surgery Audit (DLSA) Dutch Lung Surgery Audit (DLSA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA. De ontsluiting

Nadere informatie

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker

Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker Vlaams Indicatorenproject VIP²: Kwaliteitsindicatoren Borstkanker INDICATOR B1 Proportie van patiënten gediagnosticeerd met invasieve borstkanker bij wie een systeembehandeling voorafgegaan werd door ER/PR-

Nadere informatie

Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA)

Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA) Dutch Surgical Colorectal Audit (DSCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA.

Nadere informatie

Gerichte niet-invasieve borst-biopsies

Gerichte niet-invasieve borst-biopsies Gerichte niet-invasieve borst-biopsies Dr. Bart Claikens Dienst Radiologie NMR AZ Damiaan Oostende www.radiologie-azdamiaan.be Inhoud -Borstkanker -Het doel van borst biopsies -Wat wordt van radioloog

Nadere informatie

Dutch Upper GI Cancer Audit (DUCA)

Dutch Upper GI Cancer Audit (DUCA) Dutch Upper GI Cancer Audit (DUCA) Beschrijving Dit overzicht toont de kwaliteitsindicatoren welke per 1 april 2014 ontsloten zullen worden in het kader van het getrapte transparantiemodel van DICA. De

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Oncologie 2015 Handboek met indicatoren en normen voor tien oncologische aandoeningen. Versie juli 2014

Oncologie 2015 Handboek met indicatoren en normen voor tien oncologische aandoeningen. Versie juli 2014 Oncologie 2015 Handboek met indicatoren en normen voor tien oncologische aandoeningen Versie juli 2014 VGZ kiest voor kwaliteit VGZ staat voor zorg van goede medische kwaliteit, die klantvriendelijk en

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Evidence based Medicine II Korte casus III

Evidence based Medicine II Korte casus III Evidence based Medicine II Korte casus III Sil van Cauwenberghe Melissa De Henau Tutor: Chelsey Plas Clinicus: Prof. Dr. Waelput 17/02/15 pag. 1 Inhoud Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Cyste Lymfekliermetastase

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kanker van de dikkedarm en endeldarm (darmkanker of colorectaal carcinoom) is een zeer belangrijke doodsoorzaak in de westerse wereld. Jaarlijks worden in Nederland meer dan 12.000

Nadere informatie

Vroege detectie van naadlekkage. Marcel den Dulk 25 juni 2013

Vroege detectie van naadlekkage. Marcel den Dulk 25 juni 2013 Vroege detectie van naadlekkage Marcel den Dulk 25 juni 2013 Take home message Naadlekkage is een gevreesde complicatie geassocieerd met hoge morbiditeit en mortaliteit Leakage scores resulteren in gereduceerde

Nadere informatie

Richtlijn: Thorax wand tumoren

Richtlijn: Thorax wand tumoren Richtlijn: Thorax wand tumoren Primaire thoraxwand tumoren zijn een multidisciplinaire topic waar verschillende groepen aan samenwerken. Ze komen zelden voor. Een overzicht van de verschillende histologische

Nadere informatie

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk

Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort. 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Pien de Haas en John de Klerk nucleair geneeskundigen Meander Medisch Centrum Amersfoort 2e Mammacongres 28 januari 2011 Harderwijk Siemens Biograph true point PET/CT 40 slice Sinds 21 januari 2011 Sinds

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015]

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015] Factsheet en NABON Breast Cancer Audit () 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05112015] Inclusiecriteria Nabon Breast Cancer Audit Inclusie Alle primaire invasieve mammacarcinomen volgens de WHO classificatie

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding In veel landen is dikke-darmkanker een belangrijk volksgezondheidsprobleem; zo werden in 1997 ongeveer 8.500 nieuwe gevallen van dikke-darmkanker geconstateerd in Nederland en meer

Nadere informatie

Chapter 13. Nederlandse samenvatting

Chapter 13. Nederlandse samenvatting Chapter 13 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 145 In hoofdstuk 1 hebben we het onderwerp van dit proefschrift geïntroduceerd. Nauw betrokken bij de behandeling van kinderen met stomp buiktrauma

Nadere informatie

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten

Vreemde voorwerpen in slokdarm en/of maagdarmstelsel bij honden en katten Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Vreemde voorwerpen in slokdarm of maagdarmstelsel zijn niet eetbare en onverteerbare dingen die zich in de slokdarm, maag of

Nadere informatie

Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis. Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl

Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis. Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl Nieuwe evidence-based richtlijn acute pancreatitis Marc Besselink HPB chirurg, AMC Amsterdam m.g.besselink@amc.nl Pancreatitis.nl Het idee Update van de 2002 acute pancreatitis richtlijn van de International

Nadere informatie

Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF)

Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF) Chronische ontsteking in de buik met bindweefselvorming Retroperitoneale fibrose (RPF) Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 1184 Inleiding U heeft deze folder gekregen, omdat u retroperitoneale

Nadere informatie

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET

Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET Disseminatiediagnostiek bij locoregionaal recidief van mammacarcinoom: klinische praktijk en perspectief voor PET F.J. van Oost 1, J.J.M. van der Hoeven 2,3, O.S. Hoekstra 3, A.C. Voogd 1,4, J.W.W. Coebergh

Nadere informatie

EINDTERMEN VOOR DE ENDOSCOPIST (januari 2006)

EINDTERMEN VOOR DE ENDOSCOPIST (januari 2006) EINDTERMEN VOOR DE ENDOSCOPIST (januari 2006) De in dit stuk genoemde getallen gelden als minimum-eisen. Voor bijzondere endoscopische verrichtingen zoals stentplaatsing, alle vormen van dilatatie, PEG-plaatsing,

Nadere informatie

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden.

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden. Casus 05L Fase A Titel Mevrouw Klaassen Onderwerp Pancreaskop carcinoom Inhoudsdeskundige J.M. van Baalen Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Literatuur Bestaande Cascoo casus. Multimedia materiaal

Nadere informatie

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013

Opleiding Orthopedische Manuele Therapie. 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie 18 april 2013 Opleiding Orthopedische Manuele Therapie Is Orthopedische Manuele Therapie nog Orthopedische Manuele Therapie? Zijn de huidige paradigma shifts wenselijk?

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Afwijking van of in de alvleesklier

Afwijking van of in de alvleesklier Afwijking van of in de alvleesklier Deze folder geeft u informatie over afwijkingen in de alvleesklier. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. De

Nadere informatie

Process Mining in Hospitals. Prof.dr.ir. Hajo Reijers

Process Mining in Hospitals. Prof.dr.ir. Hajo Reijers Process Mining in Hospitals Prof.dr.ir. Hajo Reijers Process Process Mining: The idea 3 Process Mining: The technology Case Activity Case 1 Case 2 Case 3 1 First 2 First 1 MRI 1 Lab test 3 First 2 Lab

Nadere informatie

Osteonecrosis of the jaw (ONJ)

Osteonecrosis of the jaw (ONJ) INLEIDING Welkom 1 2 Osteonecrosis of the jaw (ONJ) Hoe kunnen we dit voorkomen en als het toch optreedt, hoe kunnen we het managen? 3 Complication of bisphosphonate and denosumab use 1 Dit ga je echter

Nadere informatie

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht

Snelle mutatiescreening bij borstkanker. Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Snelle mutatiescreening bij borstkanker Dr. Margreet Ausems Afdeling Medische Genetica UMC Utrecht Erfelijke borstkanker Tenminste 5% van de patiënten met mammacarcinoom Dominante overerving Oorzaak:

Nadere informatie

Achtergrond. capitatum lunatum. trapezoideum. duim scafoïd. pink. trapezium

Achtergrond. capitatum lunatum. trapezoideum. duim scafoïd. pink. trapezium Chapter 11 Samenvatting Achtergrond Het scafoïd (scaphoideum) is een van de 8 handwortelbeenderen en vormt de belangrijkste schakel tussen de hand en pols (Figuur 11.1). Scafoïdfracturen komen veel voor

Nadere informatie

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:)

[Man] [Vrouw] (LLLL:) (DDMMJJJJ:) (NNNNLL:) DPCA Dutch Pancreatic Cancer Audit Vetgedrukte items zijn verplicht voor invoer. Overige items zijn inhoudelijk verplicht. Identificatie Kliniek Burger Service Nummer Patiëntnummer binnen kliniek Geslacht

Nadere informatie

Scheurbuik? Het mysterie rondom type B aorta dissecties Prof.Dr. Hence Verhagen

Scheurbuik? Het mysterie rondom type B aorta dissecties Prof.Dr. Hence Verhagen Scheurbuik? Het mysterie rondom type B aorta dissecties Prof.Dr. Hence Verhagen Vaatchirurg, Erasmus MC, Rotterdam, Dissecties Ingewikkeld ziektebeeld Komen in alle slagaderen voor Hebben, krijgen, veroorzaken

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn... 1

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage

Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Low anterior resectie: vroege en late gevolgen van naadlekkage Dr. Pieter J. Tanis, chirurg Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Anatomische lokatie van CRC Coecum 14 % Colon ascendens 10 % Colon transversum

Nadere informatie

Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014. Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014

Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014. Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014 Maagkanker Multimodale behandeling anno 2014 Henk Boot, MDL-arts 10 januari 2014 Prognose bij maagkanker Prognose maagkanker : TNM 7 (2010) Marelli 2012 In: de Manzoni et al. Surgery in the multimodal

Nadere informatie

PTC drainage procedure

PTC drainage procedure PTC drainage procedure Masterclass GE-oncologie 11 september 2015 Adriaan Moelker Hoofd Interventie Radiologie ErasmusMC Rotterdam Overzicht Interventie radiologie ErasmusMC 4 interventie radiologen 2

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Longkanker

Patiënteninformatie. Longkanker Patiënteninformatie Longkanker Inhoudsopgave Pagina Wat is longkanker? 4 Onderzoek en diagnose 4 De meest voorkomende onderzoeken. 5 Behandeling 7 De meest voorkomende behandelmethoden 8 Revalidatie 9

Nadere informatie

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder?

Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Is intra-articulair hyaluronzuur nuttig bij de behandeling van cuffscheuren in de schouder? Dr. P. Verspeelt Fysische geneeskunde en Revalidatie 15 november 2014 Wat is hyaluronzuur? 2 suikermolecules

Nadere informatie

Ontstoken alvleesklier

Ontstoken alvleesklier INTERNE GENEESKUNDE Ontstoken alvleesklier Pancreatitis Ontstoken alvleesklier In deze folder vindt u informatie over pancreatitis, een ontstoken alvleesklier (de pancreas). De meest voorkomende oorzaken,

Nadere informatie

Echografie van de schouder door de reumatoloog: toy or tool?

Echografie van de schouder door de reumatoloog: toy or tool? Echografie van de schouder door de reumatoloog: toy or tool? Henk Martens, reumatoloog Sint Maartenskliniek Nijmegen 29-11-2013 inleiding echografie in de reumatologie/door de reumatoloog echogeleide interventies

Nadere informatie

Stomp buiktrauma. 28 februari 2013. GAM Govaert, traumachirurg

Stomp buiktrauma. 28 februari 2013. GAM Govaert, traumachirurg Stomp buiktrauma 28 februari 2013 GAM Govaert, traumachirurg Inhoud Incidentie Anatomie Patroonherkenning Diagnostiek Behandeling Verdeling van abdominale letsels Adrenal Omentum Urethra Bladder Pancreas

Nadere informatie

Metastasen (uitzaaiingen)

Metastasen (uitzaaiingen) Metastasen (uitzaaiingen) Inleiding Metastasen zijn uitzaaiingen van kwaadaardige gezwellen (tumoren) elders in het lichaam (de z.g. primaire tumor). Uitzaaiingen van primaire tumoren kunnen overal in

Nadere informatie

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Huub Maas, klinisch geriater TweeSteden ziekenhuis Tilburg IKZ Eindhoven Rotterdam 19-11-2008 Definities Comorbiditeit: bijkomende ziekte(n) naast de index

Nadere informatie

Aneurysma Spurium. Het zorgnetwerk van ons allemaal

Aneurysma Spurium. Het zorgnetwerk van ons allemaal Aneurysma Spurium Disclosure (Potentiële) belangenverstrengeling: Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven: Geen Inhoud Wat is een aneurysma spurium? Oorzaken Symptomen Onderzoek

Nadere informatie

Diabetes: kan een Pancreastransplantatie een oplossing bieden?

Diabetes: kan een Pancreastransplantatie een oplossing bieden? Diabetes: kan een Pancreastransplantatie een oplossing bieden? Daniel Jacobs-Tulleneers-Thevissen Oncologische, Thorax- en Transplantatieheelkunde, UZ Brussel Diabetes Research Center, Vrije Universiteit

Nadere informatie

Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad

Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad Voorspellen van tumor respons op neo-adjuv. therapie bij oesophagusca. Alex Dik, AIOS radiologie Atrium MC Parkstad Indeling Probleembeschrijving evaluatie CRT Nieuwe technieken; MRI DWI Presentatie MRTRACE

Nadere informatie

Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012

Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012 Voeden via dunne darm, vele wegen. Anja Boot Nurse practitioner voedingsteam 29 mei 2012 Inhoud Sonde via jejunum Complicaties 2 Soorten sondes jejunum Jejunostomiekatheter Laparoscopisch Radiologisch

Nadere informatie

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C

C. Wervelkolom. Inhoudsopgave 01 C 02 C 03 C 04 C 05 C 06 C 07 C 08 C 09 C 10 C C. Wervelkolom nhoudsopgave 1 C 2 C 3 C 4 C 5 C 6 C 7 C 8 C 9 C 1 C Congenitale aandoeningen... 1 Myelopathie (excl. trauma s van de wervelkolom)... 1 Mogelijke atlanto-axiale subluxatie... 1 Nekpijn...

Nadere informatie

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016

Carotischirurgie, een halszaak. BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Carotischirurgie, een halszaak BRV jaarcongres Reehorst, Ede 12-03-2016 Anatomie Carotis pathologie Stenoserend vaatlijden Dilaterend vaatlijden Dissectie Carotis pathologie Dilaterend Zeldzaam Atherosclerose,

Nadere informatie

Indicatoren Colorectaal carcinoom (DSCA) A. Beschrijving Indicator. DSCA 2014 [2.0.; 10-10- 2014] Registratie gestart: 2009

Indicatoren Colorectaal carcinoom (DSCA) A. Beschrijving Indicator. DSCA 2014 [2.0.; 10-10- 2014] Registratie gestart: 2009 en Colorectaal carcinoom (DSCA) A. Beschrijving DSCA 2014 [2.0.; 10-10- 2014] Registratie gestart: 2009 Type Uitvraag Bron Nr. indicator over (jaar) 1. Deelname aan de DSCA Structuur 2014 DSCA 2. Volume

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting nederlandse samenvatting Algemene inleiding Primair bot lymfoom is een zeldzame aandoening. Het is een extranodaal subtype van het grootcellig B non Hodgkin lymfoom, dat zich

Nadere informatie