Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding"

Transcriptie

1 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 1 / 20 ( ) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing van feit cases voor Fase 1 [0 tot 4 jaar], Thema 2 [evolutie van kinderen] Labor improbus omnia vincit Het onvermoeid werken overwint alles

2 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 2 / 20 ( ) 1 Inhoudstafel 1Inhoudstafel Inleiding Het doel van dit document Versies van dit document Commentaar voor cases voor Fase 1 [0 tot 4 jaar], Thema 2 [evolutie van kinderen] Commentaren voor Geen bundel case 1: Roken tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 1, reactie Commentaar op Case 1, reactie Commentaar op Case 1, reactie Commentaar op Case 1, reactie Commentaren voor Geen bundel case 2: Alcohol tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 2, reactie Commentaar op Case 2, reactie Commentaar op Case 2, reactie Commentaar op Case 2, reactie Commentaren voor Geen bundel case 3: Drugs tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 3, reactie Commentaar op Case 3, reactie Commentaar op Case 3, reactie Commentaar op Case 3, reactie Commentaar voor Geen bundel case 4: De mens is instinctzwak Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 1: Sociale gerichtheid in de babytijd Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 2: Ontstaan in de babytijd van een hechtingsrelatie Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 3: Sociale ontwikkeling in de peuterjaren Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 4: In de peuterjaren ontstaat een zelfbewustzijn...20

3 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 3 / 20 ( ) 2 Inleiding 2.1 Het doel van dit document De DTA Preventie Cursus is bedoeld om hulpverleners en ouders te leren hoe kinderen op te voeden zodat het risico dat ze aan drugs, tabak, alcohol verslaafd zouden geraken minimaal is. De cursisten moeten cases oplossen via groepsdiscussies. Sommigen van de cases zijn 'feit' cases waarvoor maar één juiste oplossing bestaat. Dit document bevat commentaar bij elke mogelijk door een cursist gekozen oplossing voor een 'feit' case in fase 1 [0 tot 4 jaar] voor thema 2 [evolutie van kinderen]. 2.2 Versies van dit document Versies startend met 0 zijn klad versies. Versie Gepubliceerd Commentaar /08/13

4 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 4 / 20 ( ) 3 Commentaar voor cases voor Fase 1 [0 tot 4 jaar], Thema 2 [evolutie van kinderen] 3.1 Commentaren voor Geen bundel case 1: Roken tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 1, reactie 1 Als zwangere vrouwen tabak roken of passief roken (als hun partner rookt), dan is er een sterk verhoogd risico dat de kinderen ernstige lichamelijke en geestelijke misvormingen vertonen voor de rest van hun leven. Deze kinderen zullen ook automatisch reeds van bij de geboorte verslaafd zijn aan de nicotine die in tabak zit. Neen, er is geen sterk verhoogd risico op ernstige misvormingen en de kinderen zullen ook geen aangeboren nicotineverslaving hebben. Zie de correcte reactie even verder. Deze reactie is niet correct. Reactie 2 is een correcte reactie: 2....krijgen zij kinderen met een te laag geboortegewicht, naargelang het aantal sigaretten dat men rookt. Er is ook een verhoogd risico op een miskraam of een te vroeg geboren baby. Er zou ook een iets grotere kans zijn op psychische problemen bij het kind, zoals een verminderde aandacht, een zwakker geheugen en zwakkere intelligentie. Bron: [PVDL P90]

5 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 5 / 20 ( ) Commentaar op Case 1, reactie 2 Als zwangere vrouwen tabak roken of passief roken (als hun partner rookt), dan krijgen zij kinderen met een te laag geboortegewicht, naargelang het aantal sigaretten dat men rookt. Er is ook een verhoogd risico op een miskraam of een te vroeg geboren baby. Er zou ook een iets grotere kans zijn op psychische problemen bij het kind, zoals een verminderde aandacht, een zwakker geheugen en zwakkere intelligentie. Inderdaad, dit is een correcte reactie! Bron: [PVDL P90]

6 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 6 / 20 ( ) Commentaar op Case 1, reactie 3 Als zwangere vrouwen tabak roken of passief roken (als hun partner rookt), dan krijgen zij kinderen met een te hoog geboortegewicht, die ook voor de rest van hun leven last zullen hebben van zwaarlijvigheid, met allerlei gezondheidsproblemen tot gevolg. Tevens zullen deze kinderen automatisch reeds van bij de geboorte verslaafd zijn aan de nicotine die in tabak zit. Neen, het geboortegewicht zal eerder te laag zijn, want het roken van tabak veroorzaakt een vernauwing van de bloedvaten waardoor er minder bloed naar de foetus loopt... En er is geen aangeboren nicotineverslaving. Deze reactie is niet correct. Reactie 2 is een correcte reactie: 2....krijgen zij kinderen met een te laag geboortegewicht, naargelang het aantal sigaretten dat men rookt. Er is ook een verhoogd risico op een miskraam of een te vroeg geboren baby. Er zou ook een iets grotere kans zijn op psychische problemen bij het kind, zoals een verminderde aandacht, een zwakker geheugen en zwakkere intelligentie. Bron: [PVDL P90]

7 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 7 / 20 ( ) Commentaar op Case 1, reactie 4 Als zwangere vrouwen tabak roken of passief roken (als hun partner rookt), dan is er een sterk verhoogd risico dat de kinderen reeds van bij de geboorte last zullen hebben van allerlei longziekten en last bij het ademhalen, zodat zij een toestelletje zullen nodig hebben om hen te helpen bij het ademhalen (zogenaamd puffertje ). Neen, longziekten komen er pas later in het leven als het kind zelf jarenlang gerookt zal hebben! Deze reactie is niet correct. Reactie 2 is een correcte reactie: 2....krijgen zij kinderen met een te laag geboortegewicht, naargelang het aantal sigaretten dat men rookt. Er is ook een verhoogd risico op een miskraam of een te vroeg geboren baby. Er zou ook een iets grotere kans zijn op psychische problemen bij het kind, zoals een verminderde aandacht, een zwakker geheugen en zwakkere intelligentie. Bron: [PVDL P90]

8 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 8 / 20 ( ) 3.2 Commentaren voor Geen bundel case 2: Alcohol tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 2, reactie 1 Als zwangere vrouwen veelvuldig alcohol drinken, dan is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aangeboren alcoholverslaving zijn de belangrijkste afwijkingen: misvormingen aan de ledematen, zoals uitgesproken O-benen, en voeten waaraan een teen ontbreekt. Tevens functioneren de nieren niet goed, zodat het kind van bij de geboorte regelmatig een nierdialyse nodig heeft. Neen, er is geen aangeboren alcoholverslaving. En ook geen O-benen en geen slechte nieren. Zie de correcte reactie even verder. Deze reactie is niet correct. Reactie 4 is een correcte reactie: 4....is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aantal lichamelijke kenmerken (groeiachterstand, karakteristieke gelaatstrekken) zijn de belangrijkste afwijkingen: een geestelijke handicap, een verminderde motorische coördinatie, en aandachtsstoornissen met hyperactiviteit. Bron: [PVDL P90]

9 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 9 / 20 ( ) Commentaar op Case 2, reactie 2 Als zwangere vrouwen veelvuldig alcohol drinken, dan is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aangeboren alcoholverslaving zijn de belangrijkste afwijkingen een geestelijke handicap en het slecht functioneren van de nieren, zodat het kind van bij de geboorte regelmatig een nierdialyse nodig heeft. Neen, er is geen aangeboren alcoholverslaving. Er is wel degelijk een geestelijke handicap mogelijk. Maar er zijn normaal geen slecht functionerende nieren. Deze reactie is niet correct. Reactie 4 is een correcte reactie: 4....is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aantal lichamelijke kenmerken (groeiachterstand, karakteristieke gelaatstrekken) zijn de belangrijkste afwijkingen: een geestelijke handicap, een verminderde motorische coördinatie, en aandachtsstoornissen met hyperactiviteit. Bron: [PVDL P90]

10 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 10 / 20 ( ) Commentaar op Case 2, reactie 3 Als zwangere vrouwen veelvuldig alcohol drinken, dan is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aantal lichamelijke kenmerken (groeiachterstand en een slecht werkende lever) zijn de belangrijkste afwijkingen een verminderde motorische coördinatie en aandachtsstoornissen met hyperactiviteit. Neen, er is normaal geen sprake van een slecht werkende lever. Het laatste klopt wel. Deze reactie is niet correct. Reactie 4 is een correcte reactie: 4....is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aantal lichamelijke kenmerken (groeiachterstand, karakteristieke gelaatstrekken) zijn de belangrijkste afwijkingen: een geestelijke handicap, een verminderde motorische coördinatie, en aandachtsstoornissen met hyperactiviteit. Bron: [PVDL P90]

11 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 11 / 20 ( ) Commentaar op Case 2, reactie 4 Als zwangere vrouwen veelvuldig alcohol drinken, dan is er een geheel van afwijkingen mogelijk bij het kind. Naast een aantal lichamelijke kenmerken (groeiachterstand, karakteristieke gelaatstrekken) zijn de belangrijkste afwijkingen: een geestelijke handicap, een verminderde motorische coördinatie, en aandachtsstoornissen met hyperactiviteit. Inderdaad, dit is een correcte reactie! Bron: [PVDL P90]

12 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 12 / 20 ( ) 3.3 Commentaren voor Geen bundel case 3: Drugs tijdens de zwangerschap Commentaar op Case 3, reactie 1 Als zwangere vrouwen drugs zoals cocaïne of heroïne of het heroïne vervangmiddel methadon gebruiken, dan vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij aanvallen van vallende ziekte krijgen, met eventueel blijvende hersenbeschadiging. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij veelvuldig alcohol gebruik tijdens de zwangerschap. Inderdaad, dit is een correcte reactie! Bron: [PVDL P90-91]

13 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 13 / 20 ( ) Commentaar op Case 3, reactie 2 Als zwangere vrouwen drugs zoals cocaïne of heroïne of het heroïne vervangmiddel methadon gebruiken, dan vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij een extreem hoge lichaamstemperatuur krijgen, waardoor hij sterft. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij veelvuldig alcohol gebruik tijdens de zwangerschap. Neen, extreem hoge lichaamstemperatuur komt niet voor als ontwenningsverschijnsel en is trouwens iets wat voorkomt bij gebruik van bijvoorbeeld ecstasy, niet heroïne, methadon, of cocaïne. De rest klopt wel. Deze reactie is niet correct. Reactie 1 is een correcte reactie: 1. vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij aanvallen van vallende ziekte krijgen, met eventueel blijvende hersenbeschadiging. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij veelvuldig alcohol gebruik tijdens de zwangerschap. Bron: [PVDL P90-91]

14 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 14 / 20 ( ) Commentaar op Case 3, reactie 3 Als zwangere vrouwen drugs zoals cocaïne of heroïne of het heroïne vervangmiddel methadon gebruiken, dan vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij een extreem hoge lichaamstemperatuur krijgen, waardoor hij sterft. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij roken tijdens de zwangerschap. Neen, extreem hoge lichaamstemperatuur komt niet voor als ontwenningsverschijnsel, en is trouwens meer iets voor drugs zoals ecstasy, niet heroïne, methadon, of cocaïne. En de afwijkingen zijn niet die die voorkomen na roken tijdens de zwangerschap. Deze reactie is niet correct. Reactie 1 is een correcte reactie: 1. vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij aanvallen van vallende ziekte krijgen, met eventueel blijvende hersenbeschadiging. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij veelvuldig alcohol gebruik tijdens de zwangerschap. Bron: [PVDL P90-91]

15 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 15 / 20 ( ) Commentaar op Case 3, reactie 4 Als zwangere vrouwen drugs zoals cocaïne of heroïne of het heroïne vervangmiddel methadon gebruiken, dan vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij aanvallen van vallende ziekte krijgen, met eventueel blijvende hersenbeschadiging. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij roken tijdens de zwangerschap, als cocaïne onder de vorm van crack gebruikt wordt. Het eerste deel klopt, maar de afwijkingen zijn niet die die voorkomen bij roken tijdens de zwangerschap, ook niet bij het roken van crack (rookbare cocaïne). Deze reactie is niet correct. Reactie 1 is een correcte reactie: 1. vertonen de kinderen na de geboorte ook tekenen van verslaving. Wanneer zo'n baby dan ineens zonder drugs komt te vallen, kan hij aanvallen van vallende ziekte krijgen, met eventueel blijvende hersenbeschadiging. Er is tevens een verhoogd risico voor een miskraam of een vroeggeboorte en voor een aantal afwijkingen zoals bij veelvuldig alcohol gebruik tijdens de zwangerschap. Bron: [PVDL P90-91]

16 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 16 / 20 ( ) 3.4 Commentaar voor Geen bundel case 4: De mens is instinctzwak Men zegt van de mens dat hij instinctzwak is. In vergelijking met andere zoogdieren beschikt hij bij de geboorte slechts over een minimaal aantal kant-en-klare reactieschema's voor prikkels die op hem afkomen. De mens is echter een geweldig 'leerdier'. Op korte termijn is dat een nadeel, maar op lange termijn is het een belangrijk winstpunt. Waarom? Het gebrek aan instincten maakt de mens tot een leerdier: de meeste vaardigheden moet hij zich via leerprocessen eigen maken. Dat verleent hem een grote flexibiliteit, want daardoor verwerft hij gedragsschema's die een maximale aanpassing garanderen ten aanzien van de omgeving waarin hij zal moeten functioneren, en indien wenselijk kunnen die later ook nog gewijzigd worden. Vergelijk het met de aanschaf van een computer: Een computer met een vaste reeks ingebouwde programma's biedt het voordeel dat je er onmiddellijk mee aan de slag kunt, maar daar houdt het ook mee op. Omgekeerd heeft een computer die enkel de noodzakelijke software bevat om hem te kunnen opstarten en om met zijn input en output toestellen (scherm, muis, klavier, netwerkverbinding) te werken op zich niet zoveel te bieden, maar daar staat tegenover dat hij onbeperkt flexibel is: Naargelang de programma's die je installeert, kun je er heel verschillende dingen mee gaan doen, en na verloop van tijd kun je een uitgebreidere versie van die programma's bekomen of ze vervangen door iets totaal anders. Bron: [PVDL P109]

17 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 17 / 20 ( ) 3.5 Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 1: Sociale gerichtheid in de babytijd De eerste tekenen die wijzen op het ontstaan van een sociale gerichtheid manifesteren zich tussen 6 en 8 weken, wanneer het kind gaat glimlachen naar een expressief menselijk gelaat met een intensiteit die toeneemt naarmate de glimlach door de volwassene beantwoord wordt met passende geluidjes en gelaatsexpressies. Is het kind kieskeurig wat de persoon betreft waarnaar het glimlacht? Hoe evolueert dat? In het begin is het kind helemaal niet kieskeurig in sociaal opzicht en glimlacht het naar iedereen die er wat aardig tegen doet. Vanaf een maand of 3 verandert dat en wordt zowel de snelheid als de intensiteit van de glimlach steeds meer bepaald door de mate waarin het kind vertrouwd is met het gezicht dat hem toelacht. De personen met wie het dagelijks contact heeft, slagen er dan veel makkelijker in om het aan het lachen te brengen, terwijl onbekende gezichten veeleer aarzelende, en enkele maanden nadien zelfs ronduit negatieve reacties uitlokken. Dat laatste bereikt vanaf een maand of 8 een climax in de vreemdenangst. Enerzijds is het een teken dat het kind een scherp onderscheid heeft leren maken tussen verschillende gezichten. En daarnaast is het biologisch ook best zinvol dat het, vooral nu het begint te kruipen en straks ook zijn eerste passen gaat zetten, niet met om het even wie zal meelopen maar zich bij voorkeur richt op de vaste verzorgers. Ten aanzien van een vertrouwd persoon kan de glimlach in het tweede trimester al makkelijk overgaan in een meer uitbundig lachen of zelfs een kraaien van plezier, vooral wanneer de volwassene op een expressieve en speelse manier het contact stimuleert. Daardoor wordt de band met de volwassene steeds intenser. Bron: [PVDL P ]

18 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 18 / 20 ( ) 3.6 Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 2: Ontstaan in de babytijd van een hechtingsrelatie Vooral na de Tweede Wereldoorlog (groot aantal kinderen in weeshuizen) is het inzicht gegroeid dat de band die een kind in de loop van het eerste levensjaar aangaat met één of enkele vertrouwde personen niet alleen beantwoordt aan een specifieke behoefte, maar bovendien van grote betekenis is voor het verdere leven. Volgens Kinderpsychiater John Bowlby krijgt een mens net zoals veel andere diersoorten van bij de geboorte een erfelijk 'programma' mee, dat hem als kind ertoe aanzet om zich te hechten aan een volwassen soortgenoot. Waarom? Denk onder andere aan de situatie van de mens duizenden jaren geleden. Die hechtingsrelatie is niet alleen van levensbelang omdat het kind zeker in de primitieve situatie waarin de mens duizenden jaren geleden moest overleven anders hulpeloos overgeleverd zou zijn aan allerlei belagers. Het nauwe contact dat aldus ontstaat, heeft als bijkomend effect dat het kind heel wat kan opsteken van de volwassene, zowel inzake kennis en sociale vaardigheden als bij de verwerving van de taal en de bredere cultuur. In zijn theorie probeerde Kinderpsychiater John Bowlby vooral aan te tonen hoe die hechting tot stand komt en hoe ze verder evolueert wanneer het kind later een zekere zelfstandigheid bereikt. Hij onderscheidde 4 periodes. Alleen de eerste twee die samen een soort voorbereiding vormen op de eigenlijke hechting maken volledig deel uit van het eerste levensjaar. De derde fase, waarin de feitelijke hechting plaatsvindt, neemt een aanvang halfweg het eerste jaar, maar loopt nog een heel eind door in de peutertijd. De vierde fase begint rond de overgang van peuter naar kleuter: de hechtingsband wordt dan op een hoger niveau getild, doordat de fysieke nabijheid van de volwassene vanaf dan minder belangrijk wordt dan het psychische contact. Bron: [PVDL P ]

19 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 19 / 20 ( ) 3.7 Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 3: Sociale ontwikkeling in de peuterjaren Kinderen ontwikkelen vanaf halfweg het eerste levensjaar een intense hechtingsband met één of meerdere personen uit hun directe omgeving. Die band blijft in intensiteit toenemen tijdens de peuterjaren, maar geleidelijk komt hij op een ander niveau te liggen. In het begin is het kind er vooral op uit om de fysieke nabijheid van de hechtingspersoon te handhaven, maar gaandeweg ervaart het dat dit niet altijd mogelijk is en tegelijk dringt het besef tot hem door dat het geen noodzakelijke voorwaarde is om de band in stand te houden. Welke spelletjes kunnen daarbij helpen? Hoe belangrijk is de hechtingsband en hoe moet hij evolueren? Tevens krijgen leeftijdgenoten nu meer aandacht. Is er al sprake van echt samen spelen en delen van speelgoed? Hulpmiddeltjes daarbij zijn onder meer de verdwijnspelletjes [kiekeboe] waar kinderen in de peutertijd zo verzot op zijn. Het plezier dat ze daarbij ervaren zit vooral hierin dat de angst die ontstaat bij het verdwijnen van de volwassene iedere keer gevolgd wordt door de opluchting van het weerzien. Een kind dat niemand heeft aan wie het zich kan hechten, kan voor het leven getekend worden door wat men bodemloosheid is gaan noemen. Maar anderzijds is het natuurlijk ook niet gezond wanneer het te lang blijft in een soort samensmelting met de volwassene. Een heel nieuw aspect in de sociale ontwikkeling van peuters is dat ook leeftijdgenoten nu meer aandacht krijgen. Voor een baby waren ze nog niet veel meer dan te exploreren objecten, maar peuters vinden het leuk om in elkaars gezelschap te vertoeven. In de regel is er wel nog geen sprake van echt samen spelen. Het liefst spelen ze ieder apart, maar wel in dezelfde ruimte [parallelspel], waarbij ze helemaal opgaan in de eigen activiteiten maar elkaar van op een afstand in de gaten houden en hun eigen speelgoed desnoods met geweld zullen verdedigen. Bron: [PVDL P ]

20 Commentaar op oplossing feit cases fase 1 thema 2 Pagina 20 / 20 ( ) 3.8 Commentaar voor Kaartenbundel 1, Bundelcase 4: In de peuterjaren ontstaat een zelfbewustzijn Een baby merkt al dat hij met zijn gedrag iets teweeg kan brengen in zijn omgeving. Maar daarmee heeft hij zich nog geen beeld gevormd van zichzelf. Een baby heeft nog geen besef van hoe hij eruitziet en hoe hij zich onderscheidt van andere mensen. De aanzet daartoe ontstaat in de peuterjaren. Peuters beginnen zichzelf te herkennen in een spiegel, daarna ook op foto of video. Een ander teken van een groeiend zelfbewustzijn is dat ze steeds vaker de persoonlijke voornaamwoorden ik en mijn gebruiken in plaats van hun voornaam. Voor wat betreft de moraal van een peuter, die is ook sterk op het ik gericht: hoe kan je kort en krachtig de moraal van een peuter samenvatten? Wat is volgens een peuter 'goed'? Voor een peuter is 'goed' alles wat ik wil en wens. Dit is het vertrekpunt voor de studie die Lawrence Kohlberg gemaakt heeft van de evolutie van de moraal bij kinderen tot aan de volwassenheid. Dit niveau 0 van de moraal blijft tot de leeftijd van 5 à 6 jaar. Bronnen: [PVDL P ] en [DTA3 H7.2.1]

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Commentaar op oplossing feit cases fase 2 thema 2 Pagina 1 / 9 (17-08-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Case kaarten fase 1 Pagina 1 / 66 (01-02-14) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document om de case kaarten te maken voor Fase 1 [van 0 tot 4 jaar] Dit document

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Commentaar op oplossing feit cases fase 3 thema 2 Pagina 1 / 10 (18-08-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Gebruik van de dta preventie cursus Pagina 1 / 16 (01-02-14) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Hoe deze cursus gebruiken, met of zonder begeleiding. Gebruik

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Case kaarten fase 2 Pagina 1 / 56 (19-11-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document om de case kaarten te maken voor Fase 2 [van 4 tot 6 jaar] Dit document

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Commentaar op gekozen oplossing feit cases thema 1 Pagina 1 / 150 (30-07-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document met de commentaar op de gekozen oplossing

Nadere informatie

26/02/2013. Prenatale ontwikkeling. De geboorte. Pasgeborene

26/02/2013. Prenatale ontwikkeling. De geboorte. Pasgeborene Prenatale ontwikkeling De geboorte Pasgeborene 1 Motorische ontwikkeling 5 fasen van arousal state 1. Rustige slaap (1/3) 2. REM slaap (1/3 1/4) 3. Passieve waaktoestand 4. Actieve waaktoestand 5. Huilen

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Case kaarten fase 3 Pagina 1 / 68 (01-02-14) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document om de case kaarten te maken voor Fase 3 [van 6 tot 10/11 jaar] Dit

Nadere informatie

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren!

Reken maar eens uit wat je per week, per maand of per jaar uitgeeft aan het kopen van sigaretten, sigaren of andere rookwaren! Bezint voor ge begint ROKEN Stoppen met roken is niet eenvoudig! Iets afleren is altijd veel moeilijker dan iets aanleren. DAAROM: begin niet met roken! WANT: In tabaksrook zitten heel wat stoffen die

Nadere informatie

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten

Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Wat je moet weten over roken voor, tijdens en na de zwangerschap Longziekten Beter voor elkaar 2 Roken als je zwanger probeert te worden Minder vruchtbaar Roken maakt vrouwen en mannen minder vruchtbaar.

Nadere informatie

Drugs en zwangerschap. De meest gestelde vragen

Drugs en zwangerschap. De meest gestelde vragen Drugs en zwangerschap. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - december 2011 (herziene herdruk) -

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3

Patiëntenvoorlichting Verloskunde. Roken en zwangerschap. Inhoudsopgave. Als je zwanger probeert te worden 2. Als je zwanger bent 3 Patiëntenvoorlichting Verloskunde Roken en zwangerschap Inhoudsopgave Als je zwanger probeert te worden 2 Als je zwanger bent 3 Na de zwangerschap 5 Stoppen met roken 6 Tips om te stoppen 7 Hulp bij het

Nadere informatie

Alcohol, tabak en drugs tijdens de zwangerschap

Alcohol, tabak en drugs tijdens de zwangerschap Alcohol, tabak en drugs tijdens de zwangerschap V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - september 2012 (herziene herdruk)

Nadere informatie

Jong zijn, oud worden

Jong zijn, oud worden Jong zijn, oud worden Van baby tot bejaarde Mensen worden allemaal geboren als baby. En als alles goed gaat, worden we uiteindelijk allemaal oude opaatjes en omaatjes. Maar tussen jong zijn en oud worden,

Nadere informatie

1. Sociaal Spel in het kort

1. Sociaal Spel in het kort 1. Sociaal Spel in het kort Sociaal Spel bestaat uit 40 posters met doelgerichte groepsactiviteiten, waarmee je de sociaalemotionele ontwikkeling van kinderen stimuleert. Met de bijbehorende ouderkaarten

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Case kaarten fase 4 Pagina 1 / 318 (01-02-14) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document om de case kaarten te maken voor Fase 4 [van 10/11 tot 20/21 jaar]

Nadere informatie

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

speciaal onderwijs lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL speciaal onderwijs UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud LES 1: KENNISMAKING MET ROKEN 3 GEWOONTEN 3 ROKEN EN JOUW GEZONDHEID 4 VERSLAAFD AAN

Nadere informatie

8/03/2013. Prenatale ontwikkeling. De geboorte. Pasgeborene

8/03/2013. Prenatale ontwikkeling. De geboorte. Pasgeborene Prenatale ontwikkeling De geboorte Pasgeborene 1 Baby Motorische ontwikkeling Kijkstadium (0 3m) Grijpstadium (3 6) Zitstadium (6 9) Rechtop staan (-9-12) Loopstadium (12-15) Geboorte = beperkt aantal

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu. Het foetaal alcohol syndroom. www.kinderneurologie.eu Het foetaal alcohol syndroom Wat is het foetaal alcohol syndroom? Het foetaal alcohol syndroom is een combinatie van aangeboren afwijkingen bij een baby die veroorzaakt zijn door alcohol gebruik van de

Nadere informatie

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is.

Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Roken Wij hebben dit onderwerp gekozen omdat het slecht is voor de gezondheid en wij willen vertellen waarom dit slecht is. Inleiding In restaurants,wijkcentra,kantines van sporthallen en op het werk roken

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicijnen

Gebruik van SSRI-medicijnen Gebruik van SSRI-medicijnen voor en tijdens uw zwangerschap en in uw kraambed Uw huisarts of psychiater heeft u een SSRI voorgeschreven. SSRI staat voor selectieve serotonine heropname remmer. SSRI is

Nadere informatie

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding

Cursus. Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Case kaarten Thema 1 Pagina 1 / 84 (20-07-13) Cursus Preventie van Drugs, Tabak, en Alcohol misbruik door een goede opvoeding Document om de case kaarten te maken voor Thema 1 [kennis over drugs, tabak,

Nadere informatie

Roken en zwangerschap

Roken en zwangerschap Roken en zwangerschap Verloskunde alle aandacht Inhoudsopgave Als je zwanger probeert te worden 3 Als je zwanger bent 4 Na de zwangerschap 7 Stoppen met roken 8 Tips om te stoppen 10 Hulp bij het stoppen

Nadere informatie

Een gezonde start? Cohorte 0-jarigen. Cohorte 0-jarigen: Aspecten van de gezondheid en groei van een Vlaamse geboortecohorte

Een gezonde start? Cohorte 0-jarigen. Cohorte 0-jarigen: Aspecten van de gezondheid en groei van een Vlaamse geboortecohorte Cohorte 0-jarigen Een gezonde start? Aspecten van de gezondheid en groei van een Vlaamse geboortecohorte Cécile Guérin - Mathieu Roelants Prof. dr. Karel Hoppenbrouwers Studiedag SWVG Leuven, 2 december

Nadere informatie

Naam: Geboortedatum: Geboorteland: Huisarts: Wanneer was de eerste dag van je laatste menstruatie?

Naam: Geboortedatum: Geboorteland: Huisarts: Wanneer was de eerste dag van je laatste menstruatie? We vragen je voorafgaand aan het eerste bezoek aan onze praktijk deze vragenlijst zo compleet mogelijk in te vullen. Je kunt de lijst daarna naar onze praktijk mailen of printen en aan de assistente geven

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

Deel 1: tijd om na te denken

Deel 1: tijd om na te denken Je rookgedrag veranderen Deel 1: tijd om na te denken Dit boekje wil je doen stilstaan bij je rookgedrag. De bedoeling is niet meteen dat je je rookgedrag gaat veranderen. Doel is na te denken over hoe

Nadere informatie

Deel 2: maak een keuze

Deel 2: maak een keuze Je rookgedrag veranderen Deel 2: maak een keuze In deel 1 heb je stilgestaan bij je rookgedrag. Je hebt geregistreerd hoeveel en in welke omstandigheden je rookt. Mogelijks was je wel verwonderd over de

Nadere informatie

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret?

Health. 5h Roken 1. Theorieboek. TFG Hellegers 18-5-2013. Wat zit er in een sigaret? 5h Roken 1 Dagelijks proberen in Nederland alleen al honderden mensen te stoppen met roken. Soms met succes maar vooral ook met ergernis en frustratie. De strijd tegen de sigaret of sigaar is geen makkelijke

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN?

HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? HOE KUNNEN OUDERS TABAK-, ALCOHOL- EN DRUGGEBRUIK BIJ HUN KINDEREN VOORKOMEN OF UITSTELLEN? Deinze 4 juni 2013 www.drugpunt.be/heelwatinhuis Drugpunt Leie & Schelde Filip Claeys Sanne Foulon www.drugpunt.be

Nadere informatie

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik.

stoppen zware drinkers minder vaak met het drinken van alcoholhoudende drank dan vrouwen met een lager alcoholgebruik. Samenvatting In Nederland gebruikt ongeveer 80% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd alcoholhoudende drank. Veel vrouwen staken het alcoholgebruik zodra ze zwanger zijn of eerder al, als ze zwanger

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Heeft behandeling van ankyloserende spondylitis met medicatie enig nadelig effect op de nakomelingen?

Heeft behandeling van ankyloserende spondylitis met medicatie enig nadelig effect op de nakomelingen? Heeft behandeling van ankyloserende spondylitis met medicatie enig nadelig effect op de nakomelingen? Zoals in de inleiding reeds aangehaald, gaan anti-reumatische medicijnen nog steeds gepaard met een

Nadere informatie

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL

lesbrief roken UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL UITGAVE: STICHTING VOORKOM! T (030) 637 31 44 E-MAIL: STICHTING@VOORKOM.NL WWW.VOORKOM.NL inhoud Les 1: Kennismaking met roken 3 Meer of minder rook? 3 Roken en jouw gezondheid 4 Roken en verslaving 5

Nadere informatie

Alcohol, Roken en opvoeding

Alcohol, Roken en opvoeding Alcohol, Roken en opvoeding Uw kind in klas 1 van het voortgezet onderwijs Als kinderen naar het voortgezet onderwijs gaan, verandert er veel in hun leven. Ze krijgen andere interesses en hun vriendengroep

Nadere informatie

Vragenlijst Intakegesprek

Vragenlijst Intakegesprek Vragenlijst Intakegesprek Voorletters: Meisjesnaam: Roepnaam: Nationaliteit: Spreektaal: Gehuwd/samenwonend/anders: Achternaam partner: Voorletters en roepnaam partner: Geboortedatum partner: Welke achternaam

Nadere informatie

Aspirine Pijnstiller - Risico op sterfte tijdens geboorte - Laag geboortegewicht - Tragere motorische ontwikkeling

Aspirine Pijnstiller - Risico op sterfte tijdens geboorte - Laag geboortegewicht - Tragere motorische ontwikkeling Drugs/medicijnen Op voorschrift Invloed van teratogenen Middel Gebruik Effect Latere effecten?? Thalidomide (Softenon) Kalmeermiddel - Misvormingen van ledematen - Misvormingen van oren, hart, nieren,

Nadere informatie

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken

voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken voor al uw vragen over opgroeien en opvoeden en voor gezondheidsonderzoeken Het Centrum voor Jeugd en Gezin is er voor iedereen Kinderen zijn voortdurend in ontwikkeling. Zowel lichamelijk, geestelijk

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Vragenlijst Verloskundigen praktijk Almelo

Vragenlijst Verloskundigen praktijk Almelo Vragenlijst Verloskundigen praktijk Almelo Wil je deze vragenlijst invullen en meenemen naar het spreekuur bij de eerste controle? We zullen hem dan samen doornemen. Persoonlijke gegevens Roepnaam:...

Nadere informatie

Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding

Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding Epilepsie, zwangerschap en borstvoeding Wat is epilepsie? Epilepsie is een stoornis die ongeveer 1 op de 150 à 250 personen treft. In België gaat het dus om meer dan 60.000 personen. Er bestaan trouwens

Nadere informatie

Auteur: A. Franx Redacteur: dr. E. Bakkum Bureauredacteur: Jet Quadekker

Auteur: A. Franx Redacteur: dr. E. Bakkum Bureauredacteur: Jet Quadekker 1 Prenatale screening Onderzoek naar aangeboren aandoeningen in het begin van de zwangerschap Commissie Patiënten Voorlichting NVOG I.s.m. Erfocentrum en VSOP Auteur: A. Franx Redacteur: dr. E. Bakkum

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) SAMENVATTING Jaarlijks wordt 8% van alle kinderen in Nederland prematuur geboren. Ernstige prematuriteit heeft consequenties voor zowel het kind als de ouder. Premature

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9

Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Achtergrondinformatie opdracht 3, module 5, les 9 Roken alcohol en drugs Roken, alcohol en drugs zijn schrikbeelden voor veel ouders. Dit geldt voor allochtone ouders én Nederlandse ouders. Sommige kinderen

Nadere informatie

Het hechtingsproces. bij kinderen tussen de 0 en 2 jaar. Kindergeneeskunde. Hechting. Hoe verloopt het hechtingsproces?

Het hechtingsproces. bij kinderen tussen de 0 en 2 jaar. Kindergeneeskunde. Hechting. Hoe verloopt het hechtingsproces? Het hechtingsproces bij kinderen tussen de 0 en 2 jaar Kindergeneeskunde In deze brochure leest u meer over de hechtingsprocessen bij baby s in de leeftijd van 0 tot 12 maanden. Daar waar ouders staat

Nadere informatie

Zwangerschapsdiabetes

Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes Zwangerschapsdiabetes U bent zwanger en halverwege de zwangerschap krijgt u te horen dat u diabetes heeft. Er komt dan veel op u af. U wilt weten wat zwangerschapsdiabetes precies

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Waarom worden uw risico s in kaart gebracht?

Waarom worden uw risico s in kaart gebracht? Deze folder is ontwikkeld door het Expect onderzoeksteam van de Universiteit Maastricht. Meer informatie over het Expect onderzoek vindt u op www.zwangerinlimburg.nl Waarom worden uw risico s in kaart

Nadere informatie

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting:

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Mijn hersenletsel Ik heb moeite met het vasthouden of verdelen van mijn aandacht. Ik ben snel afgeleid. Ik heb moeite om alles bij te houden/de wereld gaat zo snel. Ik heb moeite met flexibiliteit en veranderingen.

Nadere informatie

Zwanger? Luister naar het goede nieuws! Informatie over rhesusziekte en de rhesusprik. Bloed is leven

Zwanger? Luister naar het goede nieuws! Informatie over rhesusziekte en de rhesusprik. Bloed is leven Zwanger? Luister naar het goede nieuws! Informatie over rhesusziekte en de rhesusprik Bloed is leven Zwanger? Luister naar het goede nieuws! Rhesus D 3 De rhesus D-factor en zwangerschap 4 Mogelijke gevolgen

Nadere informatie

ROOKSTOPBEGELEIDING IN DE APOTHEEK. Stagedag KLAV 20 januari 2014 Apr. Bart Maris

ROOKSTOPBEGELEIDING IN DE APOTHEEK. Stagedag KLAV 20 januari 2014 Apr. Bart Maris ROOKSTOPBEGELEIDING IN DE APOTHEEK Stagedag KLAV 20 januari 2014 Apr. Bart Maris TABAK: EEN VERSLAVENDE DRUG James et al. 1994 MECHANISME VAN VERSLAVING BELONINGSSYSTEEM: Gelegen in het mesocorticolimbisch

Nadere informatie

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding

Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen bij zwangerschap en borstvoeding Geneesmiddelen en zwangerschap Enige tientallen jaren geleden dacht men nog dat ongeboren kinderen in de baarmoeder goed beschermd waren tegen schadelijke

Nadere informatie

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

WWW.VOORKOM.NL LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 WWW.VOORKOM.NL V.S.O. Roken stoer? Stoppen is sterker! LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief Over Roken V.S.O. Colofon: Deze lesbrief hoort

Nadere informatie

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken

Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Zwanger? Een goed moment om te stoppen met roken Je bent in verwachting! Een nieuwe periode in je leven begint. Je wilt het beste voor je kindje. Stoppen met roken hoort daarbij. Het is goed voor je eigen

Nadere informatie

Vragenlijst Verloskundigen Westelijke Mijnstreek

Vragenlijst Verloskundigen Westelijke Mijnstreek Van harte welkom in onze praktijk! U komt voor het eerste gesprek, het intakegesprek. Daarom willen wij graag wat meer weten over uw (medische) achtergrond en die van uw partner en beide families. Op sommige

Nadere informatie

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training

Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie. Welkom. iri Kruit Voorlichting en training Keuzevak Effectieve Verslavingspreventie Welkom Docent: Siri Kruit s.r.kruit@hr.nl 1 Huiswerkopdracht : Programma les 2 Theorie basis informatie Cannabis -presentatie Voorlichtingsmateriaal -nabespreken

Nadere informatie

Achternaam en roepnaam van je partner:... Geboortedatum partner:. Welke achternaam gebruik je?.

Achternaam en roepnaam van je partner:... Geboortedatum partner:. Welke achternaam gebruik je?. Voor je ligt de vragenlijst van Verloskundigenpraktijk Zuid. Tijdens de eerste controle willen we graag wat meer te weten komen over je medische achtergrond, je eventuele eerdere zwangerschappen en je

Nadere informatie

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan

Verslaving. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving. Als iemand niet meer zonder... kan ggz voor doven & slechthorenden Verslaving Als iemand niet meer zonder... kan Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over verslaving Herkent u dit? Veel mensen gebruiken soms

Nadere informatie

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs

Genotmiddelen. Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen Omgaan met tabak, alcohol en drugs Genotmiddelen als tabak, alcohol en drugs zijn vaak verleidelijk voor tieners. Ze weten dat het niet mag,

Nadere informatie

Liska Vulperhorst Preventiewerker

Liska Vulperhorst Preventiewerker Liska Vulperhorst Preventiewerker Tactus Verslavingszorg Vijf circuits Behandeling & Begeleiding Sociale Verslavingszorg Forensische Verslavingszorg Verslavingsreclassering Preventie & Consultancy Programma

Nadere informatie

Het is nooit te laat om te stoppen met roken

Het is nooit te laat om te stoppen met roken Het is nooit te laat om te stoppen met roken Roken is levensgevaarlijk Actief en passief roken zijn volgens een rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie wereldwijd verantwoordelijk voor ongeveer 4 miljoen

Nadere informatie

In het kort. Welke testen zijn er mogelijk bij prenatale screening? Wat is prenatale screening?

In het kort. Welke testen zijn er mogelijk bij prenatale screening? Wat is prenatale screening? prenatale screening Inhoudsopgave In het kort 3 Wat is prenatale screening? 3 Welke testen zijn er mogelijk bij prenatale screening? 3 Bij welke zwangerschapsduur vindt prenatale screening plaats? 3 Wie

Nadere informatie

Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren

Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren Risico s en DILEMMA s VOOR MOEDER EN KIND 16 april 2013 Mary Janssen van Raaij & Susanne Wegen Programma Inleiding Gevolgen voor de moeder Gevolgen voor het kind

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt

BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt Polikliniek Longgeneeskunde BENT U ER KLAAR VOOR? Stoppen met roken, het Vlietland Ziekenhuis helpt STOPPEN MET ROKEN Langzamerhand weet iedereen dat roken een ongezonde gewoonte is. Roken speelt een belangrijke

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) * 132 Baby s die te vroeg geboren worden (bij een zwangerschapsduur korter dan 37 weken) hebben een verhoogd risico op zowel ernstige ontwikkelingproblemen (zoals mentale

Nadere informatie

Vragen Ouderdag Congenitale CMV infectie. CMV-groep

Vragen Ouderdag Congenitale CMV infectie. CMV-groep Vragen Ouderdag Congenitale CMV infectie CMV-groep Vragen voor het vragenuurtje Wat zijn de risico s voor een volgende zwangerschap? Borstvoeding en CMV Wat moet ik doen bij andere zwangeren nu ik en mijn

Nadere informatie

Zwangerschap bij een chronische darmziekte

Zwangerschap bij een chronische darmziekte Maag-, Darm- en Leverziekten Zwangerschap bij een chronische darmziekte www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Vruchtbaarheid... 3 Erfelijkheid... 4 Medicijnen... 4 Invloed chronische darmziekte op de zwangerschap...

Nadere informatie

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7

a) In heel je leven... b) In de voorbije 12 maanden... c) In de voorbije 30 dagen... 1 2 3 4 5 6 7 1. Je bent 1 een jongen 2 een meisje 2. In welk jaar ben je geboren? Jaar 19 3. Welke van de volgende personen maken deel uit van je huisgezin? Kruis aan wat van toepassing is. 1 Vader 1 Stiefvader 1 Moeder

Nadere informatie

Prenatale screening: het berekenen van de kans op aangeboren afwijkingen in het begin van de zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie

Prenatale screening: het berekenen van de kans op aangeboren afwijkingen in het begin van de zwangerschap. Afdeling Verloskunde/Gynaecologie Prenatale screening: het berekenen van de kans op aangeboren afwijkingen in het begin van de zwangerschap Afdeling Verloskunde/Gynaecologie In het kort De meeste kinderen worden gezond geboren, maar een

Nadere informatie

VRAGENLIJST ANESTHESIE (IN TE VULLEN DOOR DE OUDER OF VOOGD VAN DE PATIËNT (EVENTUEEL SAMEN MET DE HUISARTS))

VRAGENLIJST ANESTHESIE (IN TE VULLEN DOOR DE OUDER OF VOOGD VAN DE PATIËNT (EVENTUEEL SAMEN MET DE HUISARTS)) VRAGENLIJST ANESTHESIE (IN TE VULLEN DOOR DE OUDER OF VOOGD VAN DE PATIËNT (EVENTUEEL SAMEN MET DE HUISARTS)) Geachte ouder, u heeft met de behandelende arts van uw kind een ingreep, procedure of onderzoek

Nadere informatie

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag

Rapport. Roken en Zwangerschap. Jordy van der Steen. B-1272 Juli 2002. Bestemd voor: DEFACTO voor een rookvrije toekomst Den Haag nipo het marktonderzoekinstituut Postbus 247 1000 ae Amsterdam Grote Bickersstraat 74 Telefoon (020) 522 54 44 Fax (020) 522 53 33 Email info@nipo.nl Internet www.nipo.nl Rapport Roken en Zwangerschap

Nadere informatie

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017)

Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) Richtlijn Gezonde slaap en slaapproblemen bij kinderen (2017) 2. Introductie slaapproblemen Deze introductie beschrijft de definitie van slaapproblemen en slaapstoornissen, de prevalentie en de gevolgen

Nadere informatie

SSRI-medicatie en zwangerschap BEHANDELING

SSRI-medicatie en zwangerschap BEHANDELING SSRI-medicatie en zwangerschap BEHANDELING SSRI-medicatie en zwangerschap Je huisarts of psychiater heeft je een SSRI voorgeschreven. SSRI staat voor selectieve serotonine heropnameremmer. Het zijn medicijnen

Nadere informatie

LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144

LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 LESBRIEF OVER ROKEN UITGAVE: STICHTING VOORKOM! POSTBUS 91 3990 DB HOUTEN TELEFOON 030-6373144 Lesbrief over Roken Colofon: Deze lesbrief hoort bij het Preventie Project Roken dat wordt uitgevoerd door

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Opgave 3 Roken en vrije wil

Opgave 3 Roken en vrije wil Opgave 3 Roken en vrije wil 13 maximumscore 4 een uitleg dat het substantiedualisme van Descartes in tekst 7 is te herkennen: denkende substantie versus uitgebreidheid Er zijn twee soorten verslavingen:

Nadere informatie

Stoppen met. roken. Acupunctuur kan helpen. Algemeen

Stoppen met. roken. Acupunctuur kan helpen. Algemeen Stoppen met roken Algemeen Acupunctuur kan helpen Negen van de tien rokers willen er liever vandaag nog mee ophouden, niet alleen om gezondheidsredenen (hart- en vaatziekten, chronisch longlijden, kanker,

Nadere informatie

LEEFREGELS NA EEN BEROERTE FRANCISCUS VLIETLAND

LEEFREGELS NA EEN BEROERTE FRANCISCUS VLIETLAND LEEFREGELS NA EEN BEROERTE FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding U bent onlangs opgenomen geweest na een beroerte (een herseninfarct, een hersenbloeding). Via deze folder willen wij u informatie geven over de

Nadere informatie

Psychosociale ontwikkeling

Psychosociale ontwikkeling Psychosociale ontwikkeling De psychosociale ontwikkeling van het kind Reeds in de baarmoeder ontstaat er een wisselwerking tussen ouder en kind. De baby is al vertrouwd geraakt met de stem van de ouder

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding 11

Hoofdstuk 1 Inleiding 11 5 INHOUD Hoofdstuk 1 Inleiding 11 1.1. De ontwikkeling van het kind: gewikt en gewogen 11 1.2. Wat is ontwikkeling? 13 1.3. Wat is psychologie? 14 1.4. Hoe ontstaat ontwikkeling? 15 1.4.1. De natuur (je

Nadere informatie

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's

Nederlands. Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland. opvattingen, feiten en risico's Nederlands Alcohol, tabak, drugs en medicijnen in Nederland 1 opvattingen, feiten en risico's Bijna overal ter wereld... Bijna overal ter wereld gebruiken mensen alcohol, tabak en drugs. Voor de smaak

Nadere informatie

POP polikliniek. voor vrouwen vóór, tijdens en na de zwangerschap. Wat moet u echt weten! We kijken samen hoe we u kunnen helpen.

POP polikliniek. voor vrouwen vóór, tijdens en na de zwangerschap. Wat moet u echt weten! We kijken samen hoe we u kunnen helpen. POP polikliniek voor vrouwen vóór, tijdens en na de zwangerschap U heeft een afspraak op de POP-poli. Dit betekent Psychiatrie, Obstetrie (verloskunde) en Pediatrie (kindergeneeskunde). In de POP polikliniek

Nadere informatie

Prenatale screening: de combinatietest Kansbepaling vroeg in de zwangerschap op het syndroom van Down

Prenatale screening: de combinatietest Kansbepaling vroeg in de zwangerschap op het syndroom van Down Prenatale screening: de combinatietest Kansbepaling vroeg in de zwangerschap op het syndroom van Down Albert Schweitzer ziekenhuis polikliniek Gynaecologie april 2012 Pavo 0530 Inleiding Iedere ouder wenst

Nadere informatie

Diabetes en zwangerschap - Suikerziekte tijdens zwangerschap -

Diabetes en zwangerschap - Suikerziekte tijdens zwangerschap - Diabetes en zwangerschap - Suikerziekte tijdens zwangerschap - Dit document bevat vertrouwelijke informatie van JijWij. Het kopiëren en/of verspreiden van dit document zonder voorgaand schriftelijke toestemming

Nadere informatie

Leerlijn drugs. 1 ste graad. tabak alcohol Illegale drugs Kennis aanbrengen Basiskennis aanbrengen Herkomst alcohol Verslavende stof

Leerlijn drugs. 1 ste graad. tabak alcohol Illegale drugs Kennis aanbrengen Basiskennis aanbrengen Herkomst alcohol Verslavende stof Leerlijn drugs Kennis aanbrengen Basiskennis aanbrengen Herkomst tabak Samenstelling tabak(srook) Verslavende stof nicotine Sociale, gezondheids- en financiële effecten: - korte termijn effecten - lange

Nadere informatie

Ketenprotocol. Minder leven. Auteurs: E. Davelaar & S. van der Lugt

Ketenprotocol. Minder leven. Auteurs: E. Davelaar & S. van der Lugt Ketenprotocol Auteurs: E. Davelaar & S. van der Lugt Datum: September 2015 Algemeen Het Verloskundig Samenwerkings Verband Zoetermeer (VSV Zoetermeer ) is in 2012 formeel opgericht ter verbetering van

Nadere informatie

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde

Prenatale screening. Gynaecologie en verloskunde Prenatale screening Gynaecologie en verloskunde Wat is prenatale screening? De meeste kinderen worden gezond geboren. Een klein percentage (3 4 %) heeft echter bij de geboorte een aangeboren aandoening.

Nadere informatie

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm

Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Zwangerschap bij chronische ontstekingsziekten van de darm Inleiding Zwanger worden als je een chronische ontstekingsziekte van de darm (IBD = inflammatory Bowel disease) hebt zoals de ziekte van Crohn

Nadere informatie

Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind.

Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind. Dit zijn Kelly en Karim. Ze willen graag een kind. 1. Kelly en Karim willen over een half jaar zwanger zijn. Kelly en Karim willen zwanger worden. Ze willen graag dat hun kindje straks gezond is. Het is

Nadere informatie

Inhoud. - Hechting - Werkplek - Visie - Video-interactiebegeleiding - Tot slot

Inhoud. - Hechting - Werkplek - Visie - Video-interactiebegeleiding - Tot slot Wie Ben ik? Inhoud - Hechting - Werkplek - Visie - Video-interactiebegeleiding - Tot slot Kind en ziekenhuis Ouderparticipatie september 1993 Kind en ziekenhuis kindgericht = gezinsgericht februari 2009

Nadere informatie

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure

alcohol roken zwangerschap vóór, tijdens en na de Wat je moet weten over Over deze brochure Over deze brochure Heb je een kinderwens of is er een kindje op komst? Dan wil je er alles aan doen om een gezonde baby te krijgen. De meeste mensen weten wel dat roken en drinken tijdens de zwangerschap

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi.

Patiënteninformatie. Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli. Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Patiënteninformatie Psychiatrie- Obstetrie- Paediatrie (POP)-poli Informatie voor patiënten over de POP-poli van Tergooi. Inhoudsopgave Pagina Inleiding 4 Psychiatrische aandoeningen en kinderwens of

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicatie tijdens zwangerschap en borstvoeding. Maatschap Gynaecologie & Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Gebruik van SSRI-medicatie tijdens zwangerschap en borstvoeding. Maatschap Gynaecologie & Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis Gebruik van SSRI-medicatie tijdens zwangerschap en borstvoeding Maatschap Gynaecologie & Kindergeneeskunde IJsselland Ziekenhuis Inleiding Uw huisarts of psychiater heeft u een SSRI voorgeschreven. (Selectieve

Nadere informatie

Hoe ga je om met stress?

Hoe ga je om met stress? Hoe ga je om met stress? Bij stress ontstaat er in ons lichaam een natuurlijke reactie die ons in staat stelt om snel en alert te reageren op gevaar: onze polsslag en ademhaling versnellen, de spieren

Nadere informatie

BIJSLUITER. ERGOCOFFEÏNE 1 mg/100 mg zetpil

BIJSLUITER. ERGOCOFFEÏNE 1 mg/100 mg zetpil BIJSLUITER ERGOCOFFEÏNE 1 mg/100 mg zetpil Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft

Nadere informatie

Groep B streptokokken en zwangerschap

Groep B streptokokken en zwangerschap Groep B streptokokken en zwangerschap Informatie voor patiënten F0538-3415 oktober 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK

Nadere informatie