Kansen voor particuliere huur in Nederland Tineke Lupi

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kansen voor particuliere huur in Nederland Tineke Lupi"

Transcriptie

1 Kansen voor particuliere huur in Nederland Tineke Lupi Marieke Jonker-Verkaart en Frank Wassenberg (Platform31)

2 Uitgave Platform31 Postbus 30833, 2500 GV Den Haag

3 Inhoudsopgave 1 Samenvatting 5 2 De Nederlandse particuliere huursector De Nederlandse woningmarkt in een notendop De Nederlandse huursector in Europese context Spelers op de particuliere huurmarkt Ruimtelijke spreiding van particuliere huurwoningen 20 3 Kansen en belemmeringen in de particuliere huursector Toenemende vraag naar particuliere huurwoningen Grotere investeringsbereidheid Belemmeringen voor de particuliere huursector in 2013 en Het vergroten van de particuliere huursector 31 4 Conclusies en adviezen 39 5 Bronnen 43 Bijlage 1 Deelnemers aan CoP Kansen voor de particuliere huursector 45 Colofon 47

4

5 1 Samenvatting Er zijn drie smaken op de Nederlandse woningmarkt: je koopt een huis (circa 60%), je huurt bij een corporatie (circa 31%) of je huurt particulier. Met 9% is de laatste smaak duidelijk het ondergeschoven kindje, terwijl het in de jaren vijftig nog de grootste sector was. Sinds de Tweede Wereldoorlog werden beleidsmatig zowel de sociale huursector gesteund, met goedkope leningen, lage grondprijzen en huursubsidies, als de koopsector (hypotheekrenteaftrek), maar de particuliere huursector niet. De Nederlandse woningmarkt is dus een wonderlijke. Eigenlijk is het geen echte markt want op een echte markt zoeken vraag en aanbod elkaar. Er wordt geleverd waar de meeste vraag naar is. Onze woningmarkt functioneert anders. Figuur 1 laat dat zien. Links zien we de inkomensverdeling. In het middelste plaatje staat de woningmarkt zoals die geldt voor steden als Leiden of Utrecht. Met veel goedkope (vaak sociale huur)woningen. Rechts staan dure (vaak koop)woningen. De groep middeldure (vaak particuliere huur)woningen is klein. In het rechterplaatje staan ze over elkaar getekend. Het tekort aan middeldure (huur)woningen is in een oogopslag zichtbaar. Figuur 1: De wonderlijke Nederlandse woningmarkt 5 Vier kansen en vier aanbevelingen voor de particuliere huursector Hoe zorg je voor meer particuliere huurwoningen? Dat is in het kort de hoofdvraag in dit rapport. We gebruiken de term particuliere huurwoning hier voor alle private of commerciële woningen van winstbeogende instellingen, dus alle huurwoningen die niet van een woningcorporatie zijn. Het gaat zowel om goedkope als dure woningen. In hoofdstuk 2 laten we zien hoe de particuliere huurmarkt in elkaar zit en in hoofdstuk 3 kijken we naar kansen en belemmeringen voor een grotere particuliere huursector. We constateren dat de woningmarkt weliswaar op slot lijkt te zitten, maar dat de ontwikkelingen op de particuliere huurmarkt hard gaan. Er is sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo n gunstig klimaat geweest voor de smaak particuliere huurwoningen. Het is nu zaak om die kansen te verzilveren. Dit rapport is het sluitstuk van een verkennend onderzoek uit 2013, een leerkring met stedelijke professionals uit 2014 en de actuele situatie in Dat is een korte periode, maar de wereld van particuliere huurwoningen is aanzienlijk veranderd. We zien vier concrete mogelijkheden om een grotere particuliere huursector te krijgen. Deze betreffen het beeld van de sector, de mismatch tussen middelen en product, de kansen buiten de topregio s en de hardheid van de liberalisatiegrens.

6 Advies 1 aan gemeenten en investeerders: Leer elkaar beter kennen Bij gemeenten en bij investeerders is een professionaliseringsslag nodig op het gebied van particuliere verhuur. Leer wederzijds de partijen kennen; leer preciezer gebieden kennen en zorg ervoor dat goede voorbeelden van huisvesting de slechte overstemmen. Advies 2 aan gemeenten en investeerders: Zorg voor een makelende en schakelende houding Wacht als gemeente niet tot het geld en de locaties vanzelf bij elkaar komen. Heb als gemeente een makelende en schakelende houding. Zorg als gemeente actief voor arrangementen. Daarnaast is het van belang dat investeerders hun blik verruimen naar andere plekken dan de (bekende) toplocaties. Advies 3 aan gemeenten: Zoek de investeerder die bij je past Gemeenten die door grote beleggers niet als primary locations worden beschouwd, moeten focussen op lokale of regionale financiers. Dat vereist dikwijls een andere opstelling van gemeenten, zie ook het eerste advies. Zoek lokale investeerders actief op. Lokale investeringen komen doorgaans van lokale partijen. Advies 4 aan het Rijk: Verken mogelijkheden voor regelluwe locaties Dit advies geldt voor verschillende schaalniveaus: in bepaalde gebouwen, wijken of regio s in het land zou nieuwbouw, of nog beter verbouw, mogelijk moeten zijn zonder de dwang van de puntengrens. Laat de gemeente regelluwe locaties aanwijzen en laat de markt zelf bepalen welke huur gevraagd wordt. En laat ze zelf een bepaalde kwaliteit (groot, klein, duur, goedkoop) aanbieden. 6

7 2 De Nederlandse particuliere huursector 2.1 De Nederlandse woningmarkt in een notendop Ontwikkeling woningmarkt na de Tweede Wereldoorlog In de jaren vijftig werden de woningcorporaties in Nederland onder overheidsinvloed gebracht om het nijpende woningtekort daadkrachtig op te lossen. Betaalbaar en kwalitatief goed wonen was decennialang het devies. En dat in zo groot mogelijke aantallen om de niet aflatende woningnood te lenigen. Wat later, vanaf de jaren zeventig, werden grote delen van de particuliere huurhuizenvoorraad gesloopt en vervangen door sociale woningbouw. Tevens namen in deze periode de mogelijkheden tot het kopen van een eigen huis toe. Gunstige koopvoorwaarden en een ruime hypotheekrenteaftrek maakten een koopwoning bereikbaar voor groepen die vroeger van de huursector afhankelijk waren. Zowel de sociale huursector als de koopsector hadden na de Tweede Wereldoorlog veel beleidmakende vrienden waar de particuliere huursector deze niet had. Dit had ook te maken met de slechte reputatie die de particuliere huursector in de loop der jaren had opgebouwd. Huisjesmelkers, verwaarlozing, uitbuiting en leegstand zorgden voor een stigma dat deze sector geen goed heeft gedaan. Als gevolg hiervan heeft de Nederlandse woningmarkt zich de afgelopen vijftig jaar met name ontwikkeld in twee smaken : koopwoningen en sociale huurwoningen (zie figuur 1). Daarmee werd de derde smaak, de particuliere huursector, langzamerhand steeds verder gemarginaliseerd tot 9% van de totale woningmarkt anno Dit terwijl particuliere huur tot in de jaren vijftig de grootste sector was in Nederland. 1 De particuliere huursector wordt ook wel beschouwd als de smeerolie tussen de sociale huursector en de koopsector. Meer hierover in het kader Particuliere huur als smeerolie. 7 Figuur 1: Ontwikkeling van de Nederlandse woningmarkt sinds de Tweede Wereldoorlog Bron: Elsinga, M. en F. Wassenberg, TU Delft/OTB, Deursen, J., Particuliere huursector in Nederland: Kansen voor groei. Platform31, 2013

8 Particuliere huur als smeerolie In het geval van een perfecte markt met complete keuzevrijheid, perfecte doorstroom, een perfecte nationale inkomensopbouw, bevolkingsspreiding en complete en vrije informatie van vraag en aanbod zouden de koopsector, sociale huursector en particuliere huursector vloeiend met elkaar in verband moeten staan (zie figuur 2). Het model suggereert een optimale balans tussen de sectoren, waarbij vraag en aanbod met elkaar in evenwicht zijn en men altijd een alternatief heeft voor de huidige huisvestingsvorm. In geen enkel land is dit ideale model van de woningmarkt van toepassing. Echter, de particuliere huursector is in andere omringende landen een stuk groter dan in Nederland. Figuur 2: Drie sectoren van de woningmarkt in evenwicht Bron: Deursen, J. van (2013) 8 Een kleine particuliere huursector kan om diverse redenen een probleem vormen. Een van die redenen is de doorstroming. De particuliere huursector is belangrijk als smeerolie tussen de sociale huursector en de koopsector (zie figuur 3). Gedurende de afgelopen jaren is vaak geconstateerd dat de Nederlandse woningmarkt vastzit en de smeeroliefunctie van de particuliere huursector ontbreekt. Dit wordt bevestigd door diverse onderzoeken zoals het WoON en het rapport Kosten Koper van de Tijdelijke Commissie Huizenprijzen. Bartelsman et al verwoorden die ontbrekende dynamiek als volgt: "De grote kloof tussen koop en huur en het ontbreken van een goed functionerende huurmarkt met lange wachtlijsten in de sociale sector zorgt voor een aantal problemen. Huishoudens met bovenmodale inkomens in de sociale sector kunnen en willen de overstap naar de koopsector niet maken. Starters worden geconfronteerd met lange wachtlijsten in de huursector, en een koopsector die duur is ten opzichte van hun kredietcapaciteit. Oudere eigenwoningbezitters kunnen het in de woning opgebouwde vermogen moeilijk te gelde maken door te gaan huren. Figuur 3: Particuliere huursector als smeerolie tussen sociale huur en koop Bron: Deursen, J. van (2013)

9 In deze context winnen de middeldure woningen (tussen ) in de particuliere huursector aan populariteit onder mensen die niet (meer) in aanmerking komen voor een sociale huurwoning en tegelijkertijd niet in de positie zitten om een huis te kunnen kopen. Daarnaast is er een trend zichtbaar van een steeds flexibeler wordende maatschappij: dit geldt voor de arbeidsmarkt (het aantal vaste contracten neemt af en tijdelijke contracten nemen toe) en veel andere sectoren (hoge mobiliteit in werk en relaties, geen harde scheiding meer tussen woon- en werklocaties, diversiteit aan huishoudens, meer ouderen). Deze ontwikkelingen zorgen voor een groei in de vraag naar flexibele woonvormen. De particuliere huursector heeft daar de beste mogelijkheden voor: het biedt flexibiliteit, tijdelijke woonruimte en snelle beschikbaarheid voor uiteenlopende groepen. Huidige woningmarkt Van de 7,5 miljoen zelfstandige woningen in Nederland bestaat 57% uit koop- en 42% uit huurwoningen. Er bestaat dikwijls verwarring over de scheidslijn en definities van de sociale en particuliere huursector. Dit wordt veroorzaakt door het feit dat de Nederlandse huursector op twee manieren is in te delen: naar huurhoogte en type verhuurder. Die tweedeling resulteert in verschillende categorieën (zie ook figuur 4). Gereguleerde woningen: huurwoningen met een huurprijs onder de liberalisatiegrens ( 710,68 per 2015) van toegelaten instellingen met een non-profitlabel (woningcorporaties) en van particuliere verhuurders met een winstoogmerk (zij moeten daarmee tevens voldoen aan de wettelijk vastgestelde prijsreguleringen van het Woningwaarderingsstelsel). Sociale huurwoningen definiëren wij als het gereguleerde woningbestand van woningcorporaties. 2 Geliberaliseerde woningen: huurwoningen boven de liberalisatiegrens van toegelaten instellingen en particuliere verhuurders. De huurprijzen van deze woningen worden vrij bepaald. Deze categorie wordt ook wel de vrije huursector genoemd. 1 9 Figuur 4: Vier categorieën binnen de huursector, naar type verhuurder en huurhoogte Toegelaten instellingen / non-profit Met winstoogmerk / commerciële huursector Totaal Gereguleerd (Huren t/m 710,68 en huren volgens WWS) Sociale huursector (DAEB) woningen Particuliere huursector woningen woningen Geliberaliseerd (vrije huursector) (Huren vanaf 710,68 en huren vrij bepaald) Woningen van corporaties boven liberalisatiegrens (niet- DAEB) woningen Particuliere huursector woningen woningen Totaal (Restcategorie Totaal aantal verhuurde zelfstandige woningen woningen woningen ) woningen Bron: Auteurs, op basis van cijfers van IVBN, WoON, CBS, Capital Value Over de term sociale huursector bestaat verwarring. Soms staat een sociale huurwoning gelijk aan een betaalbare of gereguleerde huurwoning, ongeacht de eigenaar. Wij hanteren de term sociale huurwoning als het een gereguleerde huurwoning (tot de liberalisatiegrens van 710,68) is van een toegelaten instelling (woningcorporatie).

10 De woningcorporaties zijn met 72% de grootste aanbieders van woningen op de huurmarkt. Veruit het grootste deel van het corporatiebezit (94%) wordt in de gereguleerde sector verhuurd. De particuliere verhuurders bezitten 19% van alle huurwoningen. Er valt binnen deze groep onderscheid te maken in institutionele beleggers en private beleggers. Bij de institutionele beleggers is de verhouding tussen gereguleerde en geliberaliseerde woningen bijna gelijk, terwijl driekwart van het bezit van de private beleggers in het gereguleerde segment wordt verhuurd. Daarnaast is er nog een restcategorie ( overig ). Dit is een zeer diverse groep verhuurders, waaronder huishoudens die hun onverkochte tweede woning tijdelijk verhuren, eenpitters, erfgenamen en eigenaren van slechts een paar huurwoningen zonder sterk beleggingsperspectief (zie ook figuur 5). 3 Figuur 5: De Nederlandse woningmarkt in aantallen 10 Bron: Capital Value, IVBN, CBS, Capital Value, De woning(beleggings)markt in beeld, 2015

11 2.2 De Nederlandse huursector in Europese context We leven in een tijd waarin arbeidsmarkten flexibeler worden en waarin mobiliteit, ook op de woningmarkt, belangrijk is voor de economische ontwikkeling (zie ook kader Particuliere huur als smeerolie ). Als op Europees niveau wordt gekeken naar de relatie tussen de omvang van de private huurmarkt en de verhuismobiliteit zit Nederland in de middenmoot. Het blijkt over het algemeen dat hoe groter de private huurmarkt, des te meer verhuismobiliteit er is. De OESO heeft de private huursector in vier landen onderzocht: Nederland, Duitsland, Tsjechië en Finland. Nederland heeft veruit de grootste sociale huursector (31%) en een kleine particuliere huursector vergeleken met de andere drie landen. In Duitsland steekt juist de omvang van de particuliere huursector met kop en schouders boven die van overige Europese landen uit (zie figuur 6). Finland kende twintig jaar geleden een even gereguleerde huurmarkt als in Nederland, maar heeft sindsdien de omslag gemaakt naar een flink grotere geliberaliseerde huurmarkt. In Tsjechië bestond 25 jaar geleden in feite geen woningmarkt; de woningen waren van de staat en huur betalen hoefde ook niet. In twintig jaar tijd is daar erg veel veranderd. Een ander belangrijk verschil is dat Nederland de koopsector decennialang flink heeft gestimuleerd, terwijl andere landen dit geleidelijk hebben afgebouwd waardoor huren aantrekkelijker werd. Gebleken is dat dit voor zowel de huizenmarkt als de economie voordelen heeft. Een versnelling van de afbouw van de hypotheekrenteaftrek in Nederland leidt tot minder risico s en meer flexibiliteit. 4 Figuur 6: Grote verschillen tussen Europese landen in omvang particuliere huursector 11 Bron: Haffner, M., C. Lennartz en K. Dol, TU Delft/OTB, Boer, R. de en Bitetti, R., A Revival of the Private Rental Sector of the Housing Market?: Lessons from Germany, Finland, the Czech Republic and the Netherlands. OECD Economics Department Working Papers, 2014.

12 % Particuliere huur Figuur 7: De huursector in 28 landen Duitsland Zwitserland Korea VS Canada Japan N-Zeeland Zweden Australie Belgie Frankrijk Griekenland Denemarken Noorwegen Oostenrijk Italie Finland Ierland G-Brittanie Nederland Spanje Portugal Hongarije Tsjechie Estland Slovenie Polen % Sociale huur 12 Bron: Haffner, M., C. Lennartz en K. Dol, TU Delft/OTB, 2012 (bewerking Platform31) In Figuur 7 staat de huursector in een reeks westerse landen weergegeven. Duidelijk is in welke landen bewoners kunnen huren in de sociale huursector, en waar de private huursector overheerst. Een van de belangrijkste constateringen uit het OESO-onderzoek is dat huurbescherming belangrijk is, ongeacht de verschillende huisvestingssystemen. Veel regulering (bijvoorbeeld in de vorm van contractbescherming) wordt vaak als niet wenselijk gezien; er zou meer gedereguleerd moeten worden. Duitsland en Nederland hebben een traditie van sterk huurrecht en contractbescherming. Een sterk gereguleerd huurrecht biedt zekerheid voor de huurder en is bepalend voor de vraag naar woningen. Met contractbescherming weten huurders immers dat zij bescherming hebben. De huurbescherming kan echter ook doorschieten. Bij te sterke bescherming is het bijvoorbeeld niet meer mogelijk om huurders bij wanbetaling uit huis te zetten. In Tsjechië was dit probleem zichtbaar. Tot tien jaar geleden ontbraken daar efficiënte gerechtelijke procedures en contractbescherming was heilig. Mensen betaalden geen huur aangezien er toch geen risico was van ontruiming. Dit beleid is de afgelopen jaren flink aangepast. Een sterke liberalisering van het huurrecht heeft met name effect op de vraag naar huurwoningen. Zowel Finland als Tsjechië hebben forse stappen gezet om het huurrecht uit te kleden. In Finland kan de woningeigenaar bijvoorbeeld het huurcontract opzeggen als hij zijn woning wil verkopen. Men ziet de huurwoning als iets tijdelijks dat flexibel moet zijn. Huren wordt tweederangs. 4 De OESO stelt dat de huurprijsregulering een balans is tussen zekerheid voor huurders (voorspelbaarheid over de prijsontwikkeling) en mogelijkheden voor rendement en aanpassingen aan de marktsituatie voor verhuurders. De huurprijsregulering heeft effect op het aanbod: maximalisatie drukt het aanbod en flexibiliteit biedt kansen voor een hoger rendement. De balans is delicaat: zowel te veel als te weinig regulering leidt tot slechte uitkomsten (zekerheid voor de huurder versus weinig flexibiliteit voor investeerders/rendement en andersom). Nederland is een duidelijk voorbeeld van zeer sterke huurprijsregulering met bijna 90% van de markt. Dat is veel vergeleken met andere Europese landen. 4 In onderstaand kader staat meer over de woningmarkt in Duitsland, Finland en Tsjechië.

13 Finland als de meest liberale huurmarkt van de westerse wereld Finland had 25 jaar geleden een huurmarkt die minstens even gereguleerd was als die van Nederland. Eind jaren tachtig ontstond er een grote economische crisis (mede veroorzaakt door een bubbel op de koopwoningenmarkt). Er bleef een massa aan onverkoopbare koopwoningen over. Daarom werd begin jaren negentig een private huurmarkt gecreëerd die deze klappen kon opvangen. Alle belemmeringen voor de ontwikkeling van de private huurmarkt werden weggehaald: geen regels voor aanvangshuren, geen regels voor huurverhogingen in private huur en een liberaal contractrecht. De Finse huurmarkt wordt daarmee ook wel de meest liberale huurmarkt van de westerse wereld genoemd. Door deze aanpak werden drempels weggehaald en is het aanbod in de private huurmarkt flink gestegen. Een nadeel is dat deregulering niet alleen invloed heeft op het aanbod, maar ook op de vraag. De meer liberale regelgeving betekent een meer tijdelijke en flexibele vraag naar private huurwoningen en een pushfactor richting koop, maar plaatst het huren van een woning als tijdelijke second-bestoplossing. Lokale vergelijkingshuren als maatstaf in Duitsland Duitsland heeft een hele grote en stabiele private huursector. Ook is er sprake van een grote diversiteit: zowel in de hoge, midden- als lage prijsklassen zijn woningen te vinden. Het is ook normaal om een wooncarrière in de huursector te maken, men hoeft niet per se te kopen. De stimulering van de koopsector is in Duitsland nooit zo extreem geweest als in Nederland. De huurprijsregulering is er gebalanceerd. Verder is er sprake van een sterke contractregulering, net als in Nederland. Duitsland kent een huurbeleid gebaseerd op de Mietspiegel: alle gemeenten met meer dan inwoners hebben een Mietspiegel. Daarin wordt berekend wat een bepaald type woning in de afgelopen vier jaar op de lokale markt heeft opgebracht. De huurprijzen mogen niet heel ver boven de Mietspiegel uitkomen. Duitsland stelt dus marktgebaseerde maximale huren vast. In Nederland kennen we het WWS (Woningwaarderingstelsel) dat voor het hele land geldt. Daar zit echter weinig regionale differentiatie in (de WOZ-waarde gaat meetellen, maar daar blijft het bij). De huurprijsregulering in Duitsland is veel flexibeler, meer lokaal gericht en marktgeoriënteerd en biedt toch zekerheid. Als er geen Mietspiegel is, bijvoorbeeld in kleine gemeenten, zijn er andere manieren om de maximale huur vast te stellen. 13 Ervaringen met deregulering in Tsjechië In 1991 besloeg de sociale huur in Tsjechië 40% van de woningmarkt, terwijl dat momenteel nog maar een magere 8 à 9% is. De teruggang van de sociale huursector was een van de meest zichtbare gevolgen van de val van het communistisch regime. Het eigenwoningbezit daarentegen is in twintig jaar tijd van 35% naar 65% toegenomen. De private huursector is van non existent in 1991 naar 14% gegroeid in De deregulering in Tsjechië is redelijk te vergelijken met die in Finland: huurregulering gold niet meer voor de private sector. Dit heeft ook in Tsjechië geleid tot een snelle toename van het aanbod. Daar was wel het probleem dat de deregulering eerst alleen voor de nieuwe contracten gold en mensen met bestaande contracten erbuiten vielen. Met een dergelijke gespleten markt ontstonden grote problemen (in huurachterstanden et cetera). Nu beweegt de Tsjechische regulering van de huurmarkt meer richting het Duitse model. Op basis van de analyse van de vier Europese woningmarkten concludeert de OESO dat het van belang is om een grotere particuliere huurmarkt in Nederland te creëren. Zij trekken een aantal conclusies en doen aanbevelingen voor de Nederlandse woningmarkt: Een grotere particuliere sector creëert meer keuzemogelijkheden, investeringen en flexibiliteit op de woningmarkt;

14 Het creëert ook meer neutraliteit: een goed functionerende huurmarkt heeft economische voordelen (zie Duitsland); - houd daarbij rekening met lokale marktomstandigheden (zoals de Duitse Mietspiegel); Er zijn positieve ervaringen met deregulering, flexibiliteit in huurbeleid en afbouw van de stimulering van koop (zie Duitsland, Finland, Tsjechië); - wees bewust van de risico s van over- en onderregulering; - kijk altijd goed naar het effect van hervormingen in vraag en aanbod Spelers op de particuliere huurmarkt Het beeld bij veel mensen dat pensioenfondsen meer woningen bezitten dan private beleggers is onjuist. Private beleggers bezitten met 77% veruit de meeste woningen ( woningen) op de Nederlandse particuliere huurmarkt, de overige 23% bestaat uit institutionele beleggers ( woningen; zie figuur 5). In een periode van twintig jaar heeft er een grote verschuiving plaatsgevonden waarbij institutionele beleggers afscheid hebben genomen van vastgoedportefeuilles. Zij hebben deze meestal verkocht aan private beleggers, die ze vaak hebben uitgepond. Er zijn sinds kort ook veel nieuwkomers op de markt (zoals private retailbeleggers) met interesse in woningen. 5 Voor ieder type belegger zijn kenmerkende werkwijzen en voorkeuren op de particuliere huurmarkt te onderscheiden. 14 Institutionele beleggers In Nederland zijn er ca. vijftien grote institutionele beleggers zeer actief op de woningbeleggingsmarkt (denk aan Delta Lloyd, Syntrus Achmea, Amvest, Bouwinvest, et cetera). Institutionele beleggers beleggen geld van derden zoals pensioenfondsen en verzekeraars en hebben een duidelijke voorkeur voor nieuw te ontwikkelen of zeer recente woningcomplexen van minder dan vijf jaar oud in het middeldure huursegment (boven de liberalisatiegrens van 710,68 tot ca ). 5 Een institutionele belegger als Syntrus Achmea Real Estate & Finance kiest bewust voor het middensegment omdat daar de grootste vraag ligt. Dit maakt het middensegment een stabiele belegging met een gegarandeerd rendement; een belangrijk criterium voor pensioenfondsen. Duurzaamheid wordt een steeds belangrijker aspect om de woonlasten te verlagen, maar ook vanwege de langetermijnvisie die een belegger heeft. Daarnaast spelen de onderhoudsgevoeligheid van gebouwen en een hoogwaardige kwaliteit (goede buitenruimtes en plattegronden) ook een belangrijke rol voor beleggers. 6 Ook de focus van Amvest ligt op de middeldure huursector (boven 710 tot ongeveer 900/1.000). Alles wat daarboven komt is een niche waar je een heel specifiek product voor moet maken. En dat is in de meeste gebieden over het algemeen niet mogelijk. Daarbij vormt een huur van voor veel mensen een soort psychologische grens. 7 Huurwoningen van die prijsklasse hebben tevens veel concurrentie van de koopwoningmarkt. Institutionele beleggers verkopen zelf ook veel, vaak oudere complexen uit de jaren zestig en zeventig. Daarmee maken ze middelen vrij om te investeren in nieuwbouw. Voor de institutionele beleggers geldt over het algemeen dat zij zich focussen op een categorie waar een zekere schaarste voor is en daarmee vissen ze snel in dezelfde vijver. Ze willen investeren in het middeldure huursegment in de 5 Harten, K. van, Capital Value, tijdens Platform31 CoP-bijeenkomst, november Jol, A., Syntrus Achmea Real Estate & Finance, tijdens Platform31 CoP-bijeenkomst, maart Peeters, R., Amvest, tijdens Platform31 CoP-bijeenkomst, juni 2014

15 Randstad, maar lopen vaak tegen ontwikkellocaties aan met een te hoge grondprijs of projecten die zijn bedoeld voor de koopsector. 5 Qua type woningen en locaties kiest een belegger als Syntrus Achmea bijvoorbeeld hoofdzakelijk voor grondgebonden woningen nabij steden en appartementen op centrumlocaties in binnensteden. De focus ligt op gebieden waar groei in inwoneraantal wordt verwacht. Er wordt ook wel voor locaties buiten steden gekozen, maar dan is de bereikbaarheid (bijvoorbeeld de ligging bij een OV-knooppunt) een belangrijke bepalende factor. 6 Amvest investeert niet in heel Nederland. De belegger maakt een selectie van de economisch krachtige regio s met de G4 als belangrijkste steden, de Randstad en de flanken van de Randstad. Onder de flanken van de Randstad verstaat Amvest Brabant-stad en in het oosten Arnhem, Nijmegen en af en toe Zwolle. In de overige regio s doet Amvest op reguliere portefeuilles voor particuliere huurwoningen heel weinig. Daar spelen hele andere vraagstukken, bijvoorbeeld op wonenzorg. Amvest kijkt naar gebieden waar veel vraag is en toekomstige waardegroei. 7 Qua omvang zit het gros van de projecten van Syntrus Achmea tussen de dertig en vijftig woningen. Minder woningen zijn niet interessant vanwege de exploitatie en bij meer dan vijftig woningen wordt het spannend omdat er voldoende huurders gevonden moeten worden binnen een tijdbestek van een half jaar. Op dit moment is dat niet zo moeilijk, maar dat moet ook voor een langere periode gelden. Hoe groter de omvang, hoe meer research en hoe meer tijd er voor zo n investeringsbeslissing wordt genomen. 6 Institutionele beleggers zijn sporadisch betrokken bij transformatieprojecten van kantoren naar woningen. 5 De transformatie van twee voormalige ministerietorens aan de Wijnhaven in Den Haag is een uitzondering. De Wijnhaven biedt m 2 lege kantoorruimte en ligt op een toplocatie in Den Haag. Het gebouw ligt aan een belangrijke aanlooproute van het centrale station richting de stad (de rode loper ). Syntrus Achmea realiseert hier 132 vrije sector huurappartementen namens twee pensioenfondsen. In de onderste verdiepingen komt een dependance van de Universiteit van Leiden. Op de begane grond ontwikkelt Heijmans een commerciële plint en een uitbouw voor de entree. De ondergrondse parkeergarage blijft in eigendom van de parkeerexploitant. De woningen hebben een huurrecht op de parkeerplaatsen. De ontwikkeling van de Wijnhaven is op basis van een convenant tussen Syntrus Achmea en de gemeente Den Haag tot stand gekomen (zie kader Gemeente als makelende en schakelende partij ). 6 15

16 Gemeente als makelende en schakelende partij De gemeente Den Haag kent een bijzondere samenwerkingconstructie bij de realisatie van particuliere huurwoningen. De gemeente werkt samen met een handvol prefered suppliers. Een daarvan is vastgoedbedrijf Syntrus Achmea Real Estate & finance, dat een convenant met de gemeente heeft gesloten om gedurende vijf jaar 250 woningen per jaar te realiseren. De gemeente Den Haag draagt verschillende locaties aan, waaruit Syntrus kiest. De gemeente zit maandelijks aan tafel met Syntrus en er wordt open onderhandeld over de projecten. Hiermee krijgt de gemeente een soort makelende rol in het matchen van grond, positie, de partijen, het programma en de financiering. De gemeente stelt zich hierin flexibel op: als het niet kan zoals het moet, dan moet het zoals het kan, aldus Gert Jan Giele, aanjager woningbouwproductie bij de gemeente Den Haag. Je moet oppassen dat je als gemeente niet in je eigen kaders blijft hangen: je verplaatst je meer dan vroeger in datgene wat de markt wil. De open dialoog, het bundelen van belangen en een flexibele houding van alle partijen (af en toe geven, af en toe nemen) zorgen ervoor dat creatieve oplossingen mogelijk zijn om projecten van de grond te krijgen of vlot te trekken. Gert Jan Giele constateert dat daar waar het vroeger om locatie, locatie, locatie draaide, nu gericht is op relatie, relatie, relatie. De goede samenwerking tussen de partijen en de vertrouwensbasis die daaraan ten grondslag ligt, zijn dus cruciaal in het realiseren van projecten. 16 De ontwikkeling van de Wijnhaven is op basis van het convenant tot stand gekomen. Tegelijkertijd betekent de samenwerking op basis van dat convenant ook dat partijen eerder bereid zijn om zich hard te maken voor projecten die voor henzelf minder interessant zijn, maar wel voor de ander. Zo heeft Syntrus Achmea naast de Wijnhaven in 2014 ook project Kloosterburen ontwikkeld, gelegen aan de rand van Moerwijk, een van de krachtwijken in Den Haag. De eengezinswoningen bleken Private beleggers met huren tussen de 750 en 900, een goed bruto aanvangsrendement en een scherpe De private beleggers vormen met 77% van de particuliere huurwoningen veruit de grootste groep op de acquisitieprijs uitstekend verhuurd te kunnen worden. Op termijn is verkoop een goede optie. Nederlandse particuliere huurmarkt. Het aantal private beleggers groeit, er zijn veel nieuwkomers. De In dit geval is de combinatie van Wijnhaven en Kloosterburen een win-winsituatie voor gemeente én groep is heterogeen: er zijn zeer veel private beleggers in Nederland, variërend van partijen met enkele Syntrus Achmea. tientallen woningen in bezit tot woningen. 5 De vindbaarheid van private beleggers in Nederland is ook lastig, zelfs voor een vereniging als Vastgoed Belang (landelijke vereniging van particuliere beleggers) met leden. Het totale aantal particuliere verhuurders in Nederland is niet bekend (ook door die groep overig uit figuur 4), maar bedraagt naar schatting rond de Figuur 8 toont de spreiding van het bezit van private beleggers tegenover het aantal verhuurders (deze grafiek is gebaseerd op een meting bij de achterban van Vastgoed Belang). Hieruit blijkt dat een groot aandeel private beleggers een gering aantal woningen bezit, en enkele grote beleggers meer dan duizend woningen. Zo heeft 2% van alle beleggers 55% van het totale bezit van deze beleggersgroep in handen (zie rechterkant van de grafiek). Dit zijn vaak familiebedrijven. 8 8 Miserus, L., Vastgoed Belang, tijdens Platform31 CoP-bijeenkomst, november 2014

17 Figuur 8: Aandeel private beleggers en aandeel woningen van private beleggers met zelfstandige woningen naar grootteklasse Bron: Ledenpeiling Vastgoed Belang, 2014 Anders dan de corporaties en de institutionele beleggers wordt een groot deel van het vermogen dat private beleggers investeren gevormd door eigen geld. Nog een verschil is dat een private belegger vaak een combinatie van gereguleerde en geliberaliseerde huurwoningen bezit. Van het bezit van de private beleggers is 75% gereguleerd en 25% geliberaliseerd. Bij de institutionele beleggers ligt die verhouding op 45-55%. Een groot deel van het bezit van private beleggers (zowel gereguleerd als geliberaliseerd) bevindt zich in de Randstad (zie figuur 9). Alleen al in de vier grootste steden van Nederland (G4) is 41% van het totale gereguleerde bezit van particuliere verhuurders geconcentreerd en bijna 30% van de geliberaliseerde huurwoningen Figuur 9: Zelfstandige gereguleerde (links) en geliberaliseerde woningen (rechts) naar provincie (procentueel) Bron: Ledenpeiling Vastgoed Belang, 2014

18 Figuur 10: Woningbezit van grote en kleine particuliere verhuurders in Nijmegen en Arnhem 18 Bron: Kadaster, 2015

19 Private beleggers hebben in tegenstelling tot institutionele beleggers voorkeur voor bestaande bouw. Zij nemen wat ouder bezit over van pensioenfondsen of woningcorporaties. Figuur 10 laat het verschil in voorkeur voor nieuw en ouder bezit tussen grote en kleinere beleggers mooi zien voor Arnhem en Nijmegen. De grens tussen groot en klein is gelegd op 500 woningen. Private beleggers sturen vaker op de stenen dan op de kasstroom en weten vaak waarde toe te voegen. Private beleggers gaan heel actief om met het woningbezit en brengen vaak verbeteringen aan. Na mutaties trekken ze de huren op naar markthuur of ze verkopen de woning door uitponden. 5 Wat betreft de huurklassen is een interessante ontwikkeling zichtbaar: in juni 2014 lag 20% van de huurprijzen van private beleggers boven de liberalisatiegrens en in juli 2014 was dat al ruim 25% (zie figuur 11). Dit verschil wordt veroorzaakt door de boveninflatoire en inkomensafhankelijke huurverhogingen (meer hierover in Hoofdstuk 3). 8 Private beleggers hadden in 2014 circa 1 miljard beschikbaar voor aankopen. Er vinden zeer diverse transacties plaats: plukjes van een tiental woningen tot transacties van meer dan 50 miljoen. De private beleggers vormen dus een zeer heterogene groep in Nederland, met wisselende transactiegroottes. 5 Figuur 11: Zelfstandige woningen van private beleggers naar huurklasse (in juni en juli 2014) 19 Bron: Ledenpeiling Vastgoed Belang, 2014 Buitenlandse beleggers Er wordt de laatste tijd veel over buitenlandse beleggers gesproken, soms met enige scepsis of ze daadwerkelijk gaan investeren in Nederland. Ze hebben dit de laatste vijftien jaar niet gedaan, maar sinds anderhalf jaar zijn ze actiever geworden. Dat is begonnen met BNP Paribas en daarna volgden andere partijen die zoeken naar veilige beleggingen, met name in woningbeleggingen in Europa. Nederland is sinds anderhalf jaar meer in het vizier gekomen bij buitenlandse beleggers gezien het politiek stabiele klimaat en de relatief goede macro-economische situatie. Woningen zijn gemiddeld

20 goedkoper geworden (met 18% sinds 2008), maar die daling is tot stilstand gekomen. Daarbij krijgt Nederland een wat liberaler klimaat, dat maakt dat buitenlandse beleggers Nederland aantrekkelijker gaan vinden. In Europees perspectief ligt de grootste voorkeur van buitenlandse beleggers bij Duitsland en Scandinavië. Nederland staat op een goede derde plaats. Er kijken momenteel ongeveer veertig internationale partijen naar de mogelijkheden in Nederland. Een aantal heeft inmiddels posities verworven, waarvan Patrizia met de Vestia-deal een bekend voorbeeld is in Nederland (zie kader Vestia verkoopt portefeuille aan Duitse belegger ). Buitenlandse beleggers verwerven een groter aandeel in de woningbeleggingsmarkt. Het zijn veelal Duitse en Zwitserse beleggers met pensioenfondsgeld, een langetermijnhorizon (investeringen voor vijf tot tien jaar) die niet gaan uitponden en gericht zijn op de kasstroom (versus de wat meer opportunistisch gedreven handelspartijen uit Engeland en Amerika met dikwijls een kortere horizon). Buitenlandse beleggers zijn bereid om ook in sommige gebieden buiten de Randstad te investeren, zoals in Limburg en Zeeland. De buitenlandse partijen hebben substantieel kapitaal beschikbaar en zij zullen in de komende jaren een belangrijke partij zijn als meer corporatiebezit beschikbaar komt (meer hierover in het volgende hoofdstuk) Vestia verkoopt portefeuille aan Duitse investeerder Op 24 juli 2014 zetten woningcorporatie Vestia en de Duitse woninginvesteerder Patrizia hun handtekening onder een koopovereenkomst van de portefeuille van circa woningen. De verkoopprijs bedraagt 577 miljoen. De overeenkomst is gesloten onder voorwaarde van goedkeuring door het ministerie van BZK, het WSW en de toezichthouders. De verkoop levert volgens de corporatie een belangrijke bijdrage aan het duurzaam financieel herstel van Vestia en sluit naadloos aan op de doelstelling van Vestia om zich te richten op haar kerngebied, de regio s Haaglanden en Rijnmond. De huurinkomsten laten zich volgens VastgoedJournaal globaal berekenen op 37 miljoen, uitgesplitst naar 13 miljoen voor de geliberaliseerde huurwoningen en 24 miljoen voor de niet geliberaliseerde woningen. Het bruto-aanvangsrendement komt daarmee op 6,4%. Nooit eerder werd er in Nederland een woningportefeuille van dit formaat verkocht. Sinds 20 maart 2014 stond de Vestia-portefeuille te koop. Tot 14 mei 2014 konden geïnteresseerden uit binnen- en buitenland bieden op deze portefeuille. Oorspronkelijk betrof het circa woningen. Gedurende het proces heeft Vestia besloten een specifiek deel, het zorgvastgoed, niet te betrekken in de transactie. De transactie is echter nog niet rond. Uit de profielschetsen van de verschillende typen beleggers in Nederland blijkt dat zij redelijk complementair zijn aan elkaar: de institutionele beleggers richten zich voornamelijk op nieuwbouw binnen stedelijke groeiregio s en de private beleggers richten zich op bestaand bezit en zijn vaker regionaal actief. De buitenlandse beleggers zijn gericht op portefeuilles van substantieel volume en zijn bereid te investeren in heel Nederland. 5 Uiteindelijk geldt voor iedere belegger op de particuliere huurmarkt dat zij zoeken naar een stabiel rendement en een laag risicoprofiel. Zij investeren in die gebieden waar voldoende marktvraag is: de markt bepaalt dus uiteindelijk het tempo en de producten. 2.4 Ruimtelijke spreiding van particuliere huurwoningen Woningcorporaties zitten door heel Nederland, maar particuliere verhuurders zoeken vooral de sterke woningmarktgebieden op. Huren en rendementen zijn immers hoger als er veel vraag is. Het risico op leegstand is ook lager in deze gebieden, wat aantrekkelijk is voor beleggers. Het Kadaster heeft ten

Verslag. Startbijeenkomst CoP particuliere huursector. 26 maart 2014, Den Haag

Verslag. Startbijeenkomst CoP particuliere huursector. 26 maart 2014, Den Haag Verslag Startbijeenkomst CoP particuliere huursector 26 maart 2014, Den Haag Marieke Verkaart, projectleider Platform31 Frank Wassenberg, senior projectleider Platform31 2 Inhoudelijke introductie particuliere

Nadere informatie

Congres Kansen voor particuliere huur in Nederland 25 maart 2015, Amsterdam Dagvoorzitter: dhr. Hamit Karakus, directeur Platform31

Congres Kansen voor particuliere huur in Nederland 25 maart 2015, Amsterdam Dagvoorzitter: dhr. Hamit Karakus, directeur Platform31 #kansenvoorparticulierehuur Congres Kansen voor particuliere huur in Nederland 25 maart 2015, Amsterdam Dagvoorzitter: dhr. Hamit Karakus, directeur Platform31 #kansenvoorparticulierehuur Programma 14.00

Nadere informatie

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf

VOGON. Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf VOGON Rob Vester, Ontwikkelingsbedrijf Samenwerking: het perspectief van de belegger Syntrus Achmea Vastgoed Ca. 14,0 miljard belegd vermogen; Ca. 1,0 miljard in het buitenland Ca. 4,0 miljard financiering

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015

Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 Verkoop corporatiebezit aan beleggers Kansen en bedreigingen 25 maart 2015 1 Agenda 1. De woningbeleggingsmarkt 2015 2. Verkoop corporatiebezit aan beleggers a. Regelgeving b. Kopersdoelgroepen c. Verkoopproces

Nadere informatie

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers

Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Ontwikkelingen in het huurbeleid: kansen voor beleggers Renske Jongsma en Martijn Schut Directie Woningmarkt Woningvoorraad Woningtype mln % Koopwoningen Corporatie huurwoningen Corporatie huurwoningen

Nadere informatie

Woningmarkt na de crisis. Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance

Woningmarkt na de crisis. Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance Woningmarkt na de crisis Henk Jagersma, Directievoorzitter Syntrus Achmea Real Estate & Finance 1 Waar staan we met Nederland na de crisis? Nederlandse economie is er heel voorzichtig weer bovenop aan

Nadere informatie

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud?

Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Vrijesectorhuur: het nieuwe goud? Frans Wittenberg en Joep Arts 22 mei 2014 Even voorstellen Economisch onderzoek- en adviesbureau Markt en financiële kant van vastgoed Wonen, commercieel vastgoed en gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance

Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Het middensegment in de huursector De ontbrekende schakel Johan Conijn, ASRE/UvA, Ortec Finance Datum 11 mei 2011 Het middensegment Wat verstaan we onder het middensegment in de huursector? - verhuurders:

Nadere informatie

WELKOM bij de training succes boeken met vrijesectorhuur

WELKOM bij de training succes boeken met vrijesectorhuur WELKOM bij de training succes boeken met vrijesectorhuur Frans Wittenberg Arnhem, 27 maart 2013 even voorstellen economisch onderzoek- en adviesbureau markt en financiële kant van vastgoed wonen, commercieel

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 34 Afspraken over verkoop van sociale huurwoningen Sinds 1998 worden in Amsterdam sociale huurwoningen verkocht. Aanleiding was de sterk veranderde samenstelling en woningbehoefte van de Amsterdamse bevolking.

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. Beleggingsklimaat op de woningmarkt

Wilfred van der Neut, directeur Dynamis. Beleggingsklimaat op de woningmarkt Wilfred van der Neut, directeur Dynamis Beleggingsklimaat op de woningmarkt Wilfred van der Neut - Directeur sinds 1 mei 2015 - HBG Vastgoed - ING Vastgoedontwikkeling - Propertize, boegbeeld o.a. The

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

De Nederlandse woningmarkt

De Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt Outlook Nederlandse woningmarkt Afnemende beschikbaarheid in het core segment, toch volop kansen 15 16 17 18 Waardegroei Grote steden Noordvleugel + + + + Overig Noordvleugel

Nadere informatie

Verslag. CoP particuliere huursector. Bijeenkomst 2, 14 mei 2014, Nijmegen (Waalfront)

Verslag. CoP particuliere huursector. Bijeenkomst 2, 14 mei 2014, Nijmegen (Waalfront) Verslag CoP particuliere huursector Bijeenkomst 2, 14 mei 2014, Nijmegen (Waalfront) Marieke Jonker-Verkaart, projectleider Platform31 Frank Wassenberg, senior projectleider Platform31 2 Speelveld, denk-

Nadere informatie

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012. Stec Groep. Stec Groep B.V. oktober 2012

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012. Stec Groep. Stec Groep B.V. oktober 2012 INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2012 Stec Groep Stec Groep B.V. oktober 2012 INHOUDSOPGAVE CORPORATIES BLIJVEN AARZELEN BIJ DE MIDDENINKOMENS 1 Nieuwbouw in 2011 en gewenste toekomstige nieuwbouw

Nadere informatie

Marktherstel loopt langs snelwegen Rompertje reikt tot aan Zwolle; Rotterdam doet het beter Jonge hoogopgeleide vrouwen maken het verschil

Marktherstel loopt langs snelwegen Rompertje reikt tot aan Zwolle; Rotterdam doet het beter Jonge hoogopgeleide vrouwen maken het verschil Woningmarkt op de kaart in het Rompertje 2015 Marktherstel loopt langs snelwegen Rompertje reikt tot aan Zwolle; Rotterdam doet het beter Jonge hoogopgeleide vrouwen maken het verschil prof. mr. Friso

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage

Memo. Algemeen. jm.van.geet@mvgm.nl. Marktontwikkelingen rapportage Aan Memo Behandeld door MVGM Vastgoedtaxaties / +31(0)33 464 02 97 E-mail jm.van.geet@mvgm.nl Datum Kwartaal 3 van 2011 Stationsplein 121 Postbus 442 3800 AK Amersfoort T +31(0)33 464 02 97 F +31(0)33

Nadere informatie

op de vrije sector huurwoningmarkt

op de vrije sector huurwoningmarkt januari 2014 op de vrije sector huurwoningmarkt Beleggersgeld naar een verder te liberaliseren huurmarkt De Nederlandse woningmarkt De Nederlandse woningmarkt is al geruime tijd onderwerp van discussie:

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia.

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia. De heer P. Beeldman Westeinde 12 2841 BV MOORDRECHT ** verzenddatum 27 mei 2014 onderwerp uw kenmerk bijlage afdeling VROM behandeld door J.D. Lindeman telefoon 0180-639976 Geachte heer Beeldman, Op 19

Nadere informatie

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010

Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management. OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille. Delft, 17 maart 2010 Waar op de kaart? Wim Wensing ING Real Estate Investment Management OTB-studiedag Waardecreatie woningportefeuille Delft, 17 maart 2010 ING Real Estate Investment Management ING REIM verzorgt asset management

Nadere informatie

BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael

BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael BELEGGERS EN WONINGCORPORATIES EEN PERFECT MATCH? 21 mei 2014 Thomas Heijdendael NEDERLANDSE WONINGMARKT IN EUROPEES PERSPECTIEF Initiatief van acht institutionele woningbeleggers en de IVBN Doel om Nederlandse

Nadere informatie

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012

BIJLAGE. Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 BIJLAGE Samenvatting trends kantorenmarkt 2012 Opname en aanbod redelijk stabiel De opname van kantoren in 2011 is redelijk vergelijkbaar met de twee jaren daarvoor. In totaal werd 1,25 miljoen m² opgenomen;

Nadere informatie

Stellingen over de Amsterdamse woningmarkt

Stellingen over de Amsterdamse woningmarkt http://maps.amsterdam.nl/woningwaarde/ Aanleiding UBS Global Real Estate Bubble Index Aanleiding woningprijs verhouding Amsterdam/Nederland Bron: UBS Global Real Estate Bubble Index Aanleiding percentage

Nadere informatie

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuidwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuidwest-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuidwest-Nederland (*1. m²) 35.536 13.629 459 Overig Nederland In Zuidwest-Nederland ligt circa 29%

Nadere informatie

De Duitse woningmarkt

De Duitse woningmarkt De Duitse woningmarkt Outlook Duitse woningmarkt De urbanisatie zorgt voor een druk op de markt in de grote steden 15 16 17 18 Waardegroei Woningen top 5 steden + + + + Overige grote steden =/+ =/+ =/+

Nadere informatie

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed

Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie Macro-economische Statistieken en Publicaties 3 november 24 Gemengde verwachtingen institutionele beleggers over vastgoed Drs. J.L. Gebraad De Stichting Leerstoel

Nadere informatie

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Woonwensen en Woningbehoefte Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Opbouw presentatie I. Waar komen we vandaan? Relevante ontwikkelingen in het recente verleden II. Waar gaan we naar toe? Blik

Nadere informatie

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd

In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd In gemeenten met minste huurwoningen worden de meeste huurwoningen geliberaliseerd Een overzicht van de spreiding van huursegmenten per provincie en voor een aantal steden Staf Depla, Lid Tweede Kamer

Nadere informatie

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

kantorenmarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam

Woningmarktrapport 4e kwartaal 2015. Gemeente Amsterdam Woningmarktrapport 4e kwartaal 215 Gemeente Amsterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 3 Aantal verkocht 25 2 15 1 5 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 1e kwartaal

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Vesteda Update Q1 2015

Vesteda Update Q1 2015 Vesteda Update Q1 2015 Wooncomplex De Ooievaar in Purmerend, geacquireerd door Vesteda van woningcorporatie Wooncompagnie in Q1 2015 Vesteda Update Q1 2015 Inhoud 2 Inhoud Introductie Managing Board 3

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers

Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Ouderen op de woningmarkt: feiten en cijfers Prof. mr. Friso de Zeeuw, praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling TU Delft en directeur Nieuwe Markten Bouwfonds Ontwikkeling, met medewerking van Rink Drost,

Nadere informatie

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling Provincie Noord-Brabant De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009 1. Inleiding Voor de voortgang en continuïteit in de woningbouwproductie is het van belang dat

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Check Je Kamer Rapportage 2014

Check Je Kamer Rapportage 2014 Check Je Kamer Rapportage 2014 Kwantitatieve analyse van de studentenwoningmarkt April 2015 Dit is een uitgave van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb). Voor vragen of extra informatie kan gemaild worden

Nadere informatie

Middeninkomens & de staatssteunregeling. Simulatie woningmarkteffecten

Middeninkomens & de staatssteunregeling. Simulatie woningmarkteffecten Middeninkomens & de staatssteunregeling Simulatie woningmarkteffecten 1 Inhoud Context Aanpak Uitkomsten 2 Staatssteunregeling Woningcorporaties Positionering: staat, markt, middenveld? Taakopvatting:

Nadere informatie

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010. Stec Groep B.V. 20 september 2011

INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010. Stec Groep B.V. 20 september 2011 INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2010 Stec Groep B.V. 20 september 2011 INHOUD 1. CONCLUSIES 1 1.1 Scherpe daling investeringen in nieuwbouw koop 1 1.2 Gezocht: betaalbare woningen, maar wel nabij

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Raadsvergadering. Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik. Aan de raad, Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik

RAADSVOORSTEL. Raadsvergadering. Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik. Aan de raad, Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik RAADSVOORSTEL Raadsvergadering Nummer 23-06-2016 16-037 Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik Aan de raad, Onderwerp Financiële compensatie Hof van Bunnik Gevraagde beslissing 1. Een bedrag van

Nadere informatie

Conferentie stedelijke herprogrammering woningbouw 23 juni 2011

Conferentie stedelijke herprogrammering woningbouw 23 juni 2011 Conferentie stedelijke herprogrammering woningbouw 23 juni 2011 De aanpak prof. mr. Friso de Zeeuw praktijkhoogleraar Gebiedsontwikkeling, TU Delft directeur Nieuwe Markten, Bouwfonds Ontwikkeling 1 Vermelding

Nadere informatie

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Stand van zaken zomer 2014 Inleiding Op dit moment volstrekt zich een grote verandering binnen de sociale huursector. Dit is het gevolg van het huidige

Nadere informatie

Uw stad marktklaar voor investeerders

Uw stad marktklaar voor investeerders Uw stad marktklaar voor investeerders Najaarscongres VvG 2015 Anne van Eldonk fakton.nl/consultancy Waarom kijken naar beleggershuur? Burger / consument urbanisatie meer kleinere huishoudens flexibilisering

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Een gemengd woningfonds

Een gemengd woningfonds Een gemengd woningfonds Cathelijne van den Berg 1/43 Inhoudsopgave Introductie Opzet onderzoek Literatuurstudie Onderzoeksresultaten Conclusie & aanbevelingen 2/43 Introductie Housing Woningcorporaties

Nadere informatie

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011

Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 Vastgoedrapport Groningen Assen 2011 9 Beleggersmarkt 2011 9.1 Veranderend investeringsgedrag: vastgoed met weinig risico Klik hier direct door naar regionale ontwikkelingen > Veranderend investeringsgedrag:

Nadere informatie

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam

Woningmarktrapport 3e kwartaal 2015. Gemeente Rotterdam Woningmarktrapport 3e kwartaal 215 Gemeente Rotterdam Aantal verkochte woningen naar type (NVM) 9 Aantal verkocht 8 7 6 5 4 3 2 1 Tussenwoning Hoekwoning Twee onder één kap Vrijstaand Appartement 4e kwartaal

Nadere informatie

Doelgroepen TREND A variant

Doelgroepen TREND A variant Doelgroepen TREND A variant Kleidum Socrates 2013 Doelgroepen 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 1.1 Doelgroepen en Socrates... 5 1.2 Werkgebieden... 6 2 Doelgroepen en bereikbare voorraad... 7 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector.

Huur beleid Ru t te II. Een overzicht van de impact. van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Huur beleid Ru t te II Een overzicht van de impact van het huidige huurbeleid op huurders, woningzoekenden en de huursector. Januari 2015 Inleiding De huren zijn de afgelopen twee jaar fors gestegen.

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses

Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses Verkoop nieuwbouwwoningen opnieuw lager Monitor Nieuwe Woningen Q2 2011 Cijfers en analyses In het tweede kwartaal van 2011 is het aantal verkochte nieuwbouwwoningen gezakt naar circa 4.900 (zie figuur

Nadere informatie

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte

Regio Amsterdam. Kantorenvisie. Januari 2010. Amstelveen. 40% minder opname kantoorruimte. Grootste transacties. 40% minder opname kantoorruimte Research Kantorenvisie Regio Amsterdam Januari 2010 40% minder opname kantoorruimte De negatieve economische ontwikkelingen in Nederland in 2009 hebben bijgedragen aan een terugval in de opname van kantoorruimte

Nadere informatie

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG

VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG VASTGOEDFINANCIERING IN DE ZORG PIM DIEPSTRATEN Doorn, 1 december 2015 AGENDA 1 Financieringsstrategie zorginstelling 2 Huidige financiers en het WFZ 3 Perspectief investeerder op de zorgmarkt 4 Alternatieve

Nadere informatie

Op de voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van..., nr..., Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving;

Op de voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van..., nr..., Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving; Besluit van tot wijziging van het Besluit huurprijzen woonruimte (aanpassing woningwaarderingsstelsel) Op de voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van..., nr...., Directie

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed

Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 18 januari 25 Institutionele beleggers verwachten meer te beleggen in vastgoed Drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013

Koopsom per maand, Nederland 2012-2013 Persbericht Woningmarktcijfers.nl, Heerlen 21-01-2014 Nederlandse woningmarkt stabiel in tweede halfjaar 2013 De gemiddelde koopsom van de door het Kadaster geregistreerde woningtransacties kwam in december

Nadere informatie

Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013

Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013 De corporatie als investerende maatschappelijke onderneming Van dichtbij huis naar vergezicht Presentatie titel Fakton Congres Stadion Galgenwaard Utrecht, 14 februari 2013 mr Arnoud L.M. Vlak Lector Maatschappelijk

Nadere informatie

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Zuid-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Zuid-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Zuid-Nederland (*1. m²) 42.2 2.15 5.518 Overig Nederland Het totale oppervlak aan kantoormeters in en

Nadere informatie

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noordwest-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noordwest- Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noordwest- (*1. m²) 38.116 11.59 Overig In Noordwest- ligt circa 23% van de landelijke kantorenvoorraad.

Nadere informatie

Institutionele vastgoedbeleggers, zoals pensioenfondsen en

Institutionele vastgoedbeleggers, zoals pensioenfondsen en op de huurwoningenmarkt Uitgave September 2011 Naar een vrije sector huurmarkt Institutionele vastgoedbeleggers, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, kunnen een veel grotere rol gaan spelen op de Nederlandse

Nadere informatie

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg

kantorenmarkt zuid-nederland Noord-Brabant en Limburg Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Middeninkomens en het middensegment De ontbrekende schakel op de woningmarkt

Middeninkomens en het middensegment De ontbrekende schakel op de woningmarkt De ontbrekende schakel op de woningmarkt Frans Schilder Johan Conijn 2015-10 Augustus 2015 De ontbrekende schakel op de woningmarkt Frans Schilder Johan Conijn ASRE research papers ISSN 1878-4607 ASRE

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Monitor Haagse woningmarkt. 1 ste helft 2015, nummer 1

Monitor Haagse woningmarkt. 1 ste helft 2015, nummer 1 Monitor Haagse woningmarkt 1 ste helft 215, nummer 1 Managementsamenvatting Haagse koopwoningenmarkt kende een goed half jaar Bestaande bouw in (1 ste helft 215 t.o.v. 1 ste helft 214): Verdere toename

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011

Presentatie. Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen. Zeist. 26 mei 2011 Presentatie Nederlandse Vereniging Bouw Kostendeskundigen Zeist 26 mei 2011 1930 1970 Veilingen, taxaties & schaderegeling 1990 1997 Specialisatie & Focus 1970 1980 Expansie 1997-2007 Diversificatie 1980

Nadere informatie

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft

Fact sheet. Dienst Wonen, Zorg en Samenleven. Eigen woningbezit 1e en 2e generatie allochtonen. Aandeel stijgt, maar afstand blijft Dienst Wonen, Zorg en Samenleven Fact sheet nummer 1 januari 211 Eigen woningbezit 1e en Aandeel stijgt, maar afstand blijft Het eigen woningbezit in Amsterdam is de laatste jaren sterk toegenomen. De

Nadere informatie

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag

Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Nieuwe aanpak van de woningbouwproductie in Den Haag Henk Harms, gemeente Den Haag Directeur Ontwikkeling en Realisatie Internationale stad van Vrede en Recht Den Haag: na New York, tweede VN stad Wereldstad

Nadere informatie

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Oost-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Oost-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Oost-Nederland (*1. m²) 43.8 4.136 2.481 Overig Nederland In de oostelijke provincies is ruim 13% van

Nadere informatie

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012

Woningmarktcijfers 4e kwartaal 2012 7 januari 2013 NVM Data & Research Niveau (t.o.v.) 2012-3 (t.o.v.) 2011-4 Opmerking Aantal transacties 25.031 + 31,8% +13,9% Gemiddelde verandering t.o.v. 3 e kwartaal: +3,1%. Totale markt naar schatting

Nadere informatie

Bouwfonds Proper ty Development Rik Noom MSc. 23-03-2011

Bouwfonds Proper ty Development Rik Noom MSc. 23-03-2011 Bouwfonds Proper ty Development 23-03-2011 EEN ONDERZOEK NAAR DE VERHUISGENEIGDHEID VAN SCHEEFWONERS EN DURE HUURDERS VAN CORPORATIEWONINGEN In de vastgoedsector zijn woningbouwcorporaties tegenwoordig

Nadere informatie

De Vlaamse woonmarkt in Europees perspectief

De Vlaamse woonmarkt in Europees perspectief De Vlaamse woonmarkt in Europees perspectief Sien Winters Coördinator Steunpunt Wonen Onderzoeksleider HIVA KU Leuven www.steunpuntwonen.be Inhoud 1. Erg verschillende woningmarkten 2. Woningkwaliteit

Nadere informatie

Kansrijke aanpassingen van de huurregulering

Kansrijke aanpassingen van de huurregulering Master Thesis Real Estate & Housing Technische Universiteit Delft B.A.J. Nienhuis 24 juni Kansrijke aanpassingen van de huurregulering Het vergroten van het aanbod huurwoningen voor lage midden-inkomens

Nadere informatie

Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014

Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014 Vereniging van Grondbedrijven Voorjaarscongres Utrecht 21 mei 2014 Frank van Blokland (IVBN) 1 IVBN: Vereniging van Institutionele Beleggers in Vastgoed Nederland 1995 ; 30 leden (direct en indirect investeren

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Factsheets Friese Woningmarkt

Factsheets Friese Woningmarkt Factsheets Friese Woningmarkt 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2011 2013 2015 2017 2019 2021 2023 2025 2027 2029 Bevolkings- en huishoudengroei nemen af. Prognose: Nog enige bevolkingsgroei tot

Nadere informatie

Prof. dr. P. van Gool FRICS

Prof. dr. P. van Gool FRICS VOGON symposium 2010 Tijd voor keuzes; houdbaarheid van de Nederlandse (huur)woningenmarkt Prof. dr. P. van Gool FRICS Amsterdam School of Real Estate / Universiteit van Amsterdam / Spoorwegpensioenfonds

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie