Ik ben Niels Mulder en dit is mijn bachelor scriptie.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ik ben Niels Mulder en dit is mijn bachelor scriptie."

Transcriptie

1

2 Ik ben Niels Mulder en dit is mijn bachelor scriptie. Deze scriptie staat niet los maar is een gevolg van Layble, the internet of your things. Binnen Layble kun je eenvoudig je eigen collectie maken of door andere collecties navigeren. Wat er lag was een inspirerend concept maar nog geen bruikbaar product. Om Layble succesvol te maken heb ik onderzoek gedaan naar mensen en verzamelingen, een groep gebruikers die Layble zouden kunnen omarmen. Deze scriptie onderzoekt hoe Layble voor hen virtuele objecten kan verrijken. Als conclusie formuleer ik 6 design principes die helpen om Layble verder te ontwikkelen. Laat je mee nemen in een reis door de wereld van een verzamelaar of start met het maken van een eigen collectie op

3 HOE KAN LAYBLE VIRTUELE OBJECTEN VERRIJKEN? NIels Mulder Student Communication & Multimedia DESIGN (CMD) HOGESCHOOL ROTTERDAM, CMI 2011 INTERN bij SUPERSTEIL the digital agency with passion for interaction

4 IN DE GREEP VAN HET VERZAMELEN - 8 ONTWERPERS ZIJN VERKAPTE VERZAMELAARS - 20 DE TAXONOMIE VAN EEN VERZAMELAAR - 28 LAYBLE THE INTERNET OF YOUR THINGS DESIGN PRINCIPES VOOR LAYBLE - 48

5

6 p. 6 Inleiding VAN POSTZEGELS TOT LAYBLES Deze scriptie draagt bij aan het blootleggen van een onderdeel in een interessante discipline van het internet: het semantische web, geïntroduceerd door [Berners-Lee:2001]. De uitdaging is, dat een dergelijk onderzoeksgebied erg generiek blijft, en vervolgens de vertaalslag naar een bruikbaar product uitblijft. Onderzoekers, developers, docenten, ontwerpers, sociologen etc. hebben allemaal hun eigen perspectief op dit complexe onderwerp. Ondanks dat het al jaren een evoluerend onderwerp is heeft nog niemand de heilige graal gevonden en een juiste oplossing aangedragen. Ik hoop bij te dragen aan mijn vakgebied door de vertaalslag naar een bruikbaar product wel te maken en zo de dialoog tussen het semantische web en het collectief van gebruikers in te vullen met deze scriptie. Hedendaags ontwerp voor het semantische web vraagt om een pragmatische aanpak en kennis van techniek en mensen. Het maakt gebruik van de rijkheid aan informatie die data bezit door metadata uit te lezen. De grenzen tussen privé en publiek, het expliciete en impliciete moeten verkend worden om van betekenis te kunnen zijn. Daardoor is het internet meer geworden dan een collectie van pagina s waar tussen je kunt navigeren, het is een plek waarin iedereen kan participeren door te creëren, beheren en commentariëren. Ik geloof dat deze ontwikkeling heeft bijgedragen aan de explosieve groei van social web applicaties en de mate van betrokkenheid van gebruikers hiervan. We krijgen hierdoor steeds meer inzicht in complexe informatiestructuren en hoe mensen hierbij communiceren. Een dieper inzicht in de content, informatiestructuren en gedrag van mensen als wel de rol van metadata is een vereiste om effectieve interfaces te ontwerpen binnen dit domein. Mede de trend naar kwalitatieve en inhoudelijke content binnen web applicaties zorgt ervoor dat er slimme oplossingen nodig zijn. Zeker voor Layble 1, het platform waar ik aan werk. Het is een platform om objecten te organiseren en te classificeren naar eigen inzicht. Om dit platform betekenisvol te maken zal er onderzoek gedaan moeten worden naar o.a. het gebruik van Layble. Deze scriptie zal zich daarom inhoudelijk richten op de volgende onderwerpen:

7 p. 7 Mensen en verzamelingen Een verzamelaar houdt zich dagelijks bezig met organiseren en classificeren van objecten. Of het nu gaat om theezakjes, bierdopjes of een collectie exclusieve Star Wars figuren, het wordt allemaal verzameld en zorgvuldig bewaard. Layble kan veel leren over de manier waarop verzamelaars dit doen. Mensen verzamelen vanuit verschillende perspectieven: uit nieuwsgierigheid, vanwege de spanning om nieuwe objecten te vinden, vanuit een passie voor een onderwerp of om zichzelf te profileren door selectief te verzamelen. Een verzameling is eigenlijk een zelfportret van de verzamelaar. Het toont goed de drijfveer en motivatie om te verzamelen. Layble biedt de ruimte om expressie aan je verzameling te geven. Informatiestructuren Dagelijks hebben wij te maken met informatiestructuren. Net zoals verzamelaars bezig zijn om hun collectie te structureren zijn wij ook dagelijks bezig om onze bestanden en foto s te organiseren. Layble heeft een goede informatie structuur nodig om de grote hoeveelheid van objecten terug te kunnen vinden. Mensen kunnen binnen Layble zelf een informatiestructuur aanleggen door te taggen. Wanneer dit op grote schaal gebeurt ontstaat er een algemene betekenis van een tag. Dit wordt breed gedragen en daardoor is het goed bruikbaar om objecten te vinden, ook wel bekend als taxonomie. DESIGN PRINCIPES Layble is een platform wat sterk leunt op een intuïtieve interface. Realistische metaforen helpen op een platform als Layble en daarom is er veel interactie mogelijk. De manier waarop mensen hun werkplek organiseren geeft ons veel informatie over dergelijke paradigmaʼs. Zo vertellen stapels dat het lijstjes zijn met taken die nog moeten gebeuren en zijn objecten die dichterbij liggen belangrijker dan objecten die ver weg liggen. Maar ook andere kleine effecten zoals zwaartekracht en schaduw hebben effect op de gebruikservaring van Layble. Daarom zijn er 10 design principes vastgesteld die uitleggen waarom Layble prettig werkt. Zo maken wij onder andere dankbaar gebruik van het ruimtelijke geheugen. Vaak weten wij precies te vinden waar wij iets hebben achter gelaten en daarom bewaren wij exact hoe jij de applicatie de vorige keer verlaten hebt. De context die je hebt achter gelaten blijft het zelfde en vertelt je gelijk waar je gebleven was. The semantic web is designed to smoothly interconnect personal information management, enterprise application integration, and the global sharing of commercial, scientific and cultural data. We are talking about data here, not human documents. Berners-Lee, 2005] 1 Layble, the internet of your things

8 p. 8 IN DE GREEP VAN HET VERZAMELEN Veel mensen verzamelen iets in hun leven. Van postzegels, bierviltjes tot aan kindersuprise speelgoed het wordt allemaal verzameld. En soms komen mensen zo in de greep van een verzameling dat het fataal kan worden. Toch zijn er genoeg mensen die plezier aan hun verzameling beleven en veel tijd ermee doorbrengen. Waarom doen ze dat, en wanneer spreken we eigenlijk over een verzameling? Verzamelingen zijn van alle tijden en letterlijk overal, op je bureau, in de supermarkt, je huis en op het internet. Deze zijn vaak bedoeld om ons leven gemakkelijker te maken of in ieder geval efficiënter. Echter mag dit volgens de definitie van Durost - hij maakte een van de eerste publicaties op dit gebied - geen collectie genoemd worden [Durost:1932]. Wat een collectie maakt zit hem in de aard waarom objecten verzameld worden en de waarde die daar aan verbonden is. Als de dominante waarde voor dit object of van de persoon die het object heeft intrinsiek is, bijv. primair gericht op gebruik of esthetische kwaliteit, dan is het geen onderdeel van een collectie. Als de dominante waarde presenteren of tonen is, bijv. als het object verzameld vanwege de relatie die het heeft tot andere objecten als in een serie, of een deel van een geheel, dan is het wel onderwerp van een collectie. Hierin huist het idee dat collecties zijn samengesteld uit objecten die een relatie tot elkaar dragen in een representatieve zin, meer dan dat ze waarde hebben vanwege hun eigen kwaliteiten. Deze definitie lijkt heel robuust maar Durost sluit hier wel een categorie uit met duidelijk kwaliteiten van zichzelf, namelijk foto s. Deze kunnen verzameld worden om hun esthetische kwaliteit, of om het onderwerp wat is vastgelegd, en kunnen in serie gebruikt worden evenals een los object.

9 p. 9 Obsessie Aristides stelt dat een collectie eigenlijk een georganiseerde obsessie is [Aristides:1988]. Het grote verschil tussen bewaren en collecting is dat de tweede impliceert dat er organisatie in zit, een systeem en misschien zelfs voltooiing van iets. Wat de verzamelaar ook wil, het is niet gebonden bij de waarde van het object, wat het ook kost hij zal het willen hebben. Deze stelling beschrijft de drijfveer van een verzamelaar heel goed. Waar hij niet verder op in gaat is het systematische element. Om je collectie compleet te maken ben je constant bezig met het selecteren, archiveren en de relaties tussen diverse objecten aan het afwegen, zodat het object kan deelnemen en meer betekenis kan geven aan de entiteit (de collectie). Een collectie is meer dan de som der delen, het zijn objecten die onderling een waardevolle relatie kennen. Vertaling In het Engels zijn er mooie termen voor een verzamelaar zoals wij die niet in Nederland kennen. Zij maken verschil tussen een ʻcollectorʼ en ʻaccumulator/hoarderʼ. Een collector heeft een rationeel doel met het verzamelen, anders dan de rest die willekeurig verzamelt. Echter de verschillende drijfveren tussen deze twee zijn niet zo duidelijk als dat de termen doen suggereren. Een verzameling begint namelijk zelden opzettelijk. Het onderstaande voorbeeld maakt dit goed duidelijk. Het kan dat een dame zich plotseling realiseert dat stukken van de Victoriaans sierraden die ze geërfd heeft van haar familie, ergens achterin een lade verscholen, wel eens uit interessante groep kan bestaan, en gaat plotseling opzoek naar vergelijkbare stukken. Objecten kunnen een lange tijd spenderen als een willekeurig stuk en zonder reden bewaard worden voordat de potentie als collectie gezien wordt.

10 p. 10 In de greep van het verzamelen VERZAMELINGEN ZIJN VAN ALLE TIJDEN Veel mensen verzamelen en delen dan ook iets in hun leven. Dit kan gaan om een collectie van familie fotoʼs verspreid over een aantal albums, of misschien vakantie souvenires uitgestald in een kast, allemaal verzameld en geëtaleerd zonder de gedachte zelf een verzamelaar te zijn. Weer andere mensen verzamelen wel met een specifiek doel: schilderijen van bekende artiesten of herinneringen aan vroeger omdat je ouder wordt en bang bent om je herinneringen kwijt te raken. Soms dragen mensen hun volledige collectie van meesterwerken over aan een museum waar ze professioneel opgeslagen kunnen worden en toonbaar voor het publiek gemaakt worden. Regelmatig vormen deze collecties de basis van nieuwe tentoonstellingen binnen een museum. Het professioneel aanleggen van een dergelijke collectie is een complexe klus. Het vergt expertise van de materie, een goede organisatie en gekwalificeerd personeel om met de stukken om te gaan. Musea zijn ontstaan vanuit verzamelingen van burgers [Gerritsen:2011]. Zij verzamelden en toonden hun stukken, die zowel uit kunstwerken konden bestaan als uit bijzondere natuurvondsten, in rariteitenkabinetten en wonderkamers. In een latere periode begonnen de verzamelaars de verzamelingen steeds meer te specialiseren en op andere manieren te presenteren. Langzaam ontstonden de musea die ook meer en meer een verzamelbeleid zijn gaan opstellen. Voor de 19e eeuw waren musea vooral onderzoeksinstituten. Artiesten kwamen langs om werken te bestuderen en liefhebbers wisten hun weg wel te vinden. Pas halverwege de 19e eeuw werd het grotere publiek aangesproken [Bergvelt:2005]. Dit was ten tijde van de verlichting, een periode waarbij men het volk wilde opvoeden en onderwijzen. De musea kregen een steeds belangrijker wordende rol in de educatie van mensen vanwege de omvangrijke collecties. Oerdrang Echter gaat onze verzameldrang nog verder terug dan de rol van musea in de 19e eeuw. Het verzamelen is één van de oudste menselijke activiteiten. In onze drang om te overleven waren wij jager-verzamelaar. Ieder moment van de dag op zoek naar voedsel en zelfs in lastige tijden bezig met het aanleggen van een voorraad. Dat is waar de mens constant mee bezig was. De ontwikkeling van de mens en maatschappij heeft deze rol vandaag de dag verandert. Er zijn legio mogelijkheden voor ons om aan voedsel te komen, het is vanzelfsprekend geworden dat het er is. De drang om eten te verzamelen verwaterde. Jaren later zien we nog steeds dat de mens er een bijzondere relatie erop na houdt tot zijn (materiële) omgeving en objecten. Dagelijks doen wij pogingen om dingen te bezitten en te verzamelen. De meest onbruikbare objecten weten een bepaalde ruilwaarde te vertegenwoordigen of zelfs een esthetische waarde (kunstobjecten). Bijna iedereen verzamelt wel iets. Kijk eens om je heen: iedereen ordent en rangschikt objecten om zich heen. Dit kan zich zelfs vertalen naar een obsessieve verzamelzucht (hoarding) dat tot zelfverwaarlozing kan leiden [Damecour&Charron:1998].

11 p. 11 VERBAND MET sexuele behoeftes Sociologen als Freud (1856), D.C. Jones (1950), Fenichel (1945) en Baudrillard (1968) hebben een stevige stelling als het gaat over verzamelaars. In het boek Hebben is houden [Berveling:2009] schrijft Berveling een interessante passage over o.a. Sigmund Freud en de relatie tussen seksuele verlangens en verzamelaars. Hij citeert het volgende: collectie antieken beelden opgebouwd die hij op zijn bureau en studeerkamer etaleerde. De beeldjes waren voornamelijk van Griekse, Egyptische, Romeinse en Oosterse afkomst. In zijn collectie ziet hij een relatie met zijn werk. Archeologen leggen laag voor laag een begraven stad bloot. Freud ontleedde op een soortgelijke manier de menselijke psyche. When an old maid keeps a dog or an old bachelor collects snuffboxes, the former is finding a substitue for her need for a companion in marriage and the latter for his need for - a multitude of conquests. Every collector is a substitue for a Don Juan Tenerio, and so too is the mountaineer, the sportsman, and such people. These are erotic equivalents. De sociologen beweren dus dat de drang om te verzamelen direct verband houdt met seksuele behoeftes. De excessieve waarde die een verzamelaar aan een object wat hij verzamelt hangt correspondeert met de seksuele verlangens van de liefhebber. Het komt frequent voor dat de passie om te verzamelen een surrogaat voor je seksuele behoeftes is [Pearce:1998]. Het is dan ook geen verrassing dat wanneer een vrijgezel trouwt zijn verzamelingen spoedig verdwijnen. Opmerkelijk dat Freud zich hier over uitlaat, want hij liet zich niet veel uit over dit fenomeen. Nu blijkt dat Freud ook een fervent verzamelaar is geweest. Hij heeft een aanzienlijke Hij zag zichzelf als een archeoloog van de ziel. Zijn verzameling nam daarom ook een bijzondere plaats in zijn leven in. De theorie die hij er op na houdt is ook toepasbaar op zijn eigen leven. Freud begon met verzamelen na de dood van zijn vader, hij vond hier troost in. Zijn verzameling zou een hommage zijn voor de seksuele veroveringen van zijn overleden vader. Behalve het etaleren van zijn collectie streelde hij ook regelmatig zijn favoriete stukken. Het gebrek aan ouderliefde en waardering voelde als een groot gemis en om dat onaangename gevoel kwijt te raken, ga je je op iets anders richten [Berveling:2009:57-59].

12 p. 12 In de greep van het verzamelen HET PORTRET VAN EEN VERZAMELAAR Als we kijken naar hoe mensen hun eigendommen gebruiken kunnen we daar veel uit leren. Pak een willekeurig interieurtijdschrift en mensen zijn vereerd om hun privéverblijf daarin te etaleren. Bovendien vinden wij het maar wat interessant om in die huizen te kunnen kijken. Hoe is het ingericht? Wat staat er in de boekenkast? De voorwerpen die in een huiskamer staan hebben een speciale betekenis voor de eigenaar, omgevingspsychologen noemen dit place attachment [Payton:2003]. Place kun je breder trekken dan alleen een stad, landschap of kamer. Je huis een plaats van meaning. Het kan ook, of juist dan vooral om voorwerpen gaan. Je raakt er aan gehecht omdat het fijne herinneringen op kan roepen. De objecten krijgen een emotionele en persoonlijke betekenis. De collectie vormt dus een zelfportret van de verzamelaar. Dit is een interessante constatering. Door deze insight mee te nemen in het ontwerp proces kunnen wij gebruikers in staat laten om zichzelf te profileren door hun collectie te maken. In het beste geval moet iemand een kwartier door een collectie kunnen struinen en een beeld kunnen geven over de verzamelaar.

13 p. 13 Van een argeloze hobby tot een dodelijke ziekte: verzamelen is niet zonder gevaar. Maar waarom blijven mensen dit dan toch doen? Het verzamelen is niet klasse afhankelijk blijkt uit onderzoek van Susan Pearce [Pearce:1998] en Russel Belk [Belk:1995]. Iedereen doet er aan mee, ongeacht de opleiding. Een bekend voorbeeld is prins Bernard die er een verzameling olifantjes op na hield. Het soort verzameling kan per klasse wel verschillen. Het verzamelen van kunst is voornamelijk besteed aan hoger opgeleide, de hoge sociale klasse. Ook is er een duidelijk verschil in het verzamelen tussen de sekse: het blijkt dat vrouwen (55%) meer verzamelen dan mannen (45%). Bovendien verzamelen ze andere objecten, namelijk veel meer persoonlijke dingen: juwelen, porselein of beeldjes. Hun collecties richten zich vaker op iets wat te maken heeft met het interieur of gezin wat ook wel te verklaren is gezien hun rol in het gezin. Tevens is hun huis een plaats waar ze hun identiteit kunnen tonen. Een collectie is onderdeel van die identiteit. Mannen richten zich eerder op autoʼs, wapens, postzegels of antiek. Bovendien zijn zij veel meer bezig met het classificeren en organiseren dan vrouwen, die willen het liever tentoonstellen en het mooi eruit laten zien. Dit zijn interessante inzichten die gebruikt kunnen worden in het ontwerpproces. Ten tweede zie ik verschil tussen de drijfveren die de verzamelaars hebben. Ik kan hierdoor een viertal type verzamelaars definiëren. Wat volgt is een portret van een verzamelaar.

14 Joachim, 59 Een nieuwsgierige hamsteraar Een brede interesse in combinatie met hebzucht of koopdrang is gevaarlijk. Er wordt verzameld, letterlijk gehamsterd om maar nieuwe objecten te hebben. Als een jager die zijn prooi naar zijn hol sleept. Pijnlijk genoeg voor deze verzamelaar is het genoegen maar voor korte duur. Al snel wordt het volgende object verzameld, de hebzucht is onverzadigbaar.

15 Michel, 66 De detective Spanning de belangrijkste drijfveer. Ze gaan te werk als een detective die altijd en overal moet kijken of er iets moois bij zit. Het doorspitten van kratten met objecten, krat na krat. Dat geeft een kick. Schaarste maakt hebberig en dat werkt ook voor deze verzamelaar. Bij het afnemen van je keuzevrijheid neemt het verlangen voor het product toe. Die spanning en dat verlangen is voor deze verzamelaar het belangrijkst.

16 p. 16 Lenny, 34 Een passievrucht Dit is een echte liefhebber. Wanneer ze bezig zijn met hun collectie dan voelt het als vakantie. Ze kunnen uren praten over hun verzameling, over wanneer ze begonnen zijn en welke stukken ze bezitten. Ze concentreren zich, laten zich niet afleiden door randzaken en vinden hierin hun ontspanning. Op een zeker moment zullen ze in een staat van flow verkeren en vergeten ze hun omgeving.

17 Rutger, 42 De profileerder Het verzamelen van kunst kan gekenmerkt worden als gevoel voor esthetiek. Kunst verzamelen is niet weggelegd voor elke sociale klasse en daardoor kun je door het te verzamelen jezelf goed profileren. Het zal de verzamelaar een gevoel geven dat hij gerespecteerd en gewaardeerd wordt en brengt de verzamelaar meer sociaal kapitaal. Dit zal de behoefte naar meer sociaal kapitaal versterken.

18 p. 18 In de greep van het verzamelen The Strange but True Story of the Collyer Brothers, New York s Greatest Hoarders Het bekendste voorbeeld van obsessieve verzamelzucht zijn de gebroeders Homer & Langley Collyer uit New York. Twee goed opgeleide jonge mannen die bekend stonden als nette, ontwikkelde heren. Het begon in 1917 toen hun telefoon werd afgesloten omdat ze de rekening niet konden betalen. Dit was het begin van een sociaal isolement waarbij ze zich steeds verder terug trokken uit de buitenwereld. Door deze buitenwereld werd niets abnormaals opgemerkt. Elf jaar later werd ook hun water en gas rekening afgesloten vanwege betalingsproblemen. Vanaf dat moment struinde Langley elke avond door de stad om water en eten te verzalemen. Tijdens zijn nachtelijke avonturen liep hij kilometers voor soms maar één stuk brood. Vaak nam hij spullen mee die onderweg op straat lagen en zijn interesse wekte, zoals meubilair, instrumenten, kartonnen dozen, takken, schroot en kranten. Thuis bewaarde hij dit allemaal en bergde het zo op dat er een labyrinth ontstond waarin hij alleen de weg wist. Zijn kruipele broer Homer kwam weinig van zijn plaats. Er werd regelmatig getracht in te breken vanwege ongegronde geruchten over aanwezige kostbaarheden. Ook werd er door jongeren vaak stenen tegen de ramen gegooid. De broers begonnen zich steeds exentrieker te gedragen en in plaats van de ramen te vervangen timmerde ze planken voor de ramen en plaatste Langley boobytraps. Dit was het begin van het einde, een sociaal isolement die hen fataal zou worden. Op 21 maart 1947 kreeg de politie een anonieme tip dat er een lichaam in hun huis zou liggen. Na uren lang ploeteren door een team van 7 agenten slaagde één agent er eindelijk in om een gang te vinden tussen alle opgestapelde rommel. Het lichaam van Homer werd gevonden. Drie weken later werd het lichaam van Langley gevonden, bedolven onder stapels kranten en een koffer. Gestruikeld over zijn eigen boobytrap is hij ten gronde gegaan, en was Homer een stille hongerdood gestorven. Het verzamelen werd de twee broers fataal. [Lidz:2003].

19 p. 19 CONCluDEREND Verzamelen is van alle tijden. Het is onderdeel van onze oerdrang om als jager-verzamelaar zoveel mogelijk voedsel te verzamelen om te overleven. De ontwikkeling van de mens en de maatschappij heeft die rol voor ons veranderd. Voor de 19e eeuw werden objecten vooral verzameld en bewaard in musea om te gebruiken als studiemateriaal. Halverwege de 19e eeuw, ten tijde van de verlichting, werden burgers pas aangetrokken om de collecties te aanschouwen. In onze Nederlandse maatschappij houden we er nog steeds een bijzondere relatie op na tot onze materiële omgeving en objecten. Verzamelaars hebben verschillende drijfveren om te gaan verzamelen. In Nederland kennen wij niet zoʼn sterke vertaling als dat ze in het Engels kennen. Daar wordt een onderscheid gemaakt tussen een verzamelaar (collector) en iemand die hamstert (accumulator/hoarder). Er zitten duidelijke verschillen in de drijfveren van deze verzamelaars. Vaak ontstaat een verzameling spontaan, maar weinig verzamelingen zijn gepland. De mate waarop mensen verzamelen verschilt per sekse. Ondanks dat het niet klasse afhankelijk is zijn er wel verschillen te ontdekken. Vrouwen verzamelen meer om het esthetische en zijn vaak bezig met het tentoonstellen in bijvoorbeeld hun woning. Mannen verzamelen eerder autoʼs of wapens en zijn intensiever bezig met classificeren dan het andere geslacht. EISEN VOOR EEN VERZAMELING Er kan pas over een collectie gesproken worden als het een geheel is, of de objecten onderdeel zijn van één geheel. Objecten kunnen een intrinsieke waarde hebben, je kunt ze mooi vinden los van elkaar. Maar een collectie kenmerkt zich door objecten die tezamen een waarde vertegenwoordigen en niet los van elkaar. Het is een georganiseerde obsessie, een systeem en een voltooiing van iets. Een verzameling is eigenlijk een zelfportret van de verzamelaar. Het toont goed de drijfveer en motivatie om te verzamelen. Door een collectie goed te analyseren kun je karaktereigenschappen van de eigenaar ontdekken. Wanneer ik goed kijk naar mensen en verzamelingen dan kan ik 4 drijfveren definiëren. Nieuwsgierigheid voor alles wat je kan kopen. Er is een koopdrang waar niet vanaf geweken kan worden. Spanning om juist het éne object te vinden waar je al jaren naar op zoek bent. Passie voor een bepaald onderwerp en er daarom alles over willen verzamelen en bewaren Profileren door een specifieke collectie aan te leggen en daar je status aan ontlenen.

20 p. 20 ONTWERPERS ZIJN VERKAPTE VERZAMELAARS Ontwerpers hebben diverse motieven om te verzamelen. Interessant is om te zien welke overeenkomsten er zijn met pure verzamelaars. De sessie die is gehouden met ontwerpers geeft Layble veel nieuwe inzichten en toetst of de genomen ontwerpbeslissingen valide zijn. Layble is een platform waarop verzamelingen gemaakt kunnen worden. Maar verzamelingen zijn er in alle soorten en maten. Het gevaar voor het ontwerp proces is dat we Layble geschikt maken voor alle soorten verzamelaars en het daarom te generiek wordt. Vanwege mijn eigen expertise als ontwerper en de omgeving waarin dit onderzoek plaats vind heb ik besloten om één specifieke groep verzamelaars nader te onderzoeken. Deze groep bestaat uit ontwerpers waarvan de hypothese is dat ze door inspiratie te verzamelen ook verzamelaars zijn. Om inzichten omtrent ʻontwerpers en verzamelingenʼ te krijgen heb ik een speciale sessie georganiseerd. Hier heb ik 3 ontwerpers voor uitgenodigd om te participeren. Het waren mannelijke participanten, variërend van 25 tot 27 jaar. Ze hebben een technische en grafische achtergrond, het zijn dan ook ontwerpers. Het doel van de sessie was om inzicht te krijgen in het hoe en waarom ontwerpers verzamelen. In een informele en inspirerende omgeving hebben we nagedacht over een zestal vragen, een opdracht binnen Layble uitgevoerd en een collectie van afbeeldingen georganiseerd. Dit hoofdstuk omvat de resultaten van deze sessie. Deze resultaten zijn belangrijk omdat ze de keuzes die gemaakt zijn tijdens het ontwerp proces toetsen. Ontwerpers verzamelen vooral inspiratie. Inspireren is een belangrijk onderdeel van het ontwerpen, zonder inspiratie is het lastiger om iets nieuws te ontwerpen. Het verschilt per persoon wat voor rol het inspireren speelt in een ontwerpproces. Inspiratie kan bewaard worden om later tijdens het proces op te roepen (archiveren) en het kan gelabeld worden voor later gebruik (management). Er is een onderscheid in actief inspiratie verzamelen en passief informatie tot je nemen met bijvoorbeeld RSS feeds. Er is voor de ontwerpers geen voorkeur voor het één of het andere. Binnen Layble is het ook mogelijk om actief, door te zoeken of afbeeldingen toe te voegen, of passief, door een livestream te bekijken objecten te verzamelen. Dit sluit aan op de manier waarop ontwerpers informatie verzamelen.

21 p. 21 Het verzamelen van inspiratie Er worden door ontwerpers diverse soorten inspiratie bekeken, van directe resources zoals Dribbble2, FFFFound3 tot TED4 talks waarin experts hun visie over een onderwerp delen. Ook wordt er regelmatig in magazines en boeken inspiratie gevonden. Er zijn diverse categoriseren te herkenen in wat er allemaal verzameld wordt. Het is onder te verdelen in visies van mensen, design gerelateerde inspiratie, abstracte inspiratie of juist heel concreet in de vorm van resources zoals hier boven genoemd. De respondenten ervaren het verzamelen van inspiratie niet zozeer als verzamelen maar zien het meer als archiveren. Soms is de informatie die verzameld wordt ook maar tijdelijk. Bij het afronden van een project kan de inspiratie zonder moeite verwijderd worden. Het archiveren van inspiratie voor lange tijd gebeurt vooral als de inhoud heel waardevol is. Vaak is er vooraf een selectie geweest en worden alleen items bewaard die later van toepassing kunnen zijn. Templates kunnen ook een onderdeel zijn van deze verzameling en worden gebruikt om in het ontwerpproces tijd te besparen. Layble stelt jou in staat om te archiveren en een tayble te maken die bewaard blijft zoals jij hem hebt achter gelaten. Op deze manier kun je tijdens projecten de workflow versnellen door steeds gebruik te maken van een gearchiveerde tayble. Onderdeel van het archiveren is het wegstoppen in een mappenstructuur, het labelen met specifieke software zodat het later terug gevonden kan worden en het delen met vrienden door een verhaal te vertellen of een foto te tonen. Wanneer er geen actie aan verbonden is zal de inspiratie vergeten worden. Een actie zoals het doorvertellen of labelen helpt bij de herinnering. Verzaak je het om een handeling uit te voeren na het vinden van de inspiratie dan is de kans klein om het terug te vinden. De participanten gaven aan wel steeds meer te vertrouwen op het zoekmechanisme van de software die ze gebruiken, zoals een browser, om hun bestanden terug te vinden. Hierdoor is er minder noodzaak om te archiveren. Layble heeft een goede informatie structuur die leunt op de tags en op organisatie. Wanneer gebruikers de items taggen kunnen ze op deze manier hun objecten terug vinden. In de toekomst zal Layble zelf een suggestie voor een tag doen door de content te analyseren. Naast het vinden van objecten aan de hand van een tag maken wij ook gebruik van het ruimtelijk geheugen. De gebruiker heeft zelf een visuele organisatie samen gesteld die voor hem/haar belangrijk is. Het zien van deze organisatie zal voor herkenning zorgen en zal de route naar het object snel gevonden worden. Vroeger verzamelde ik veel televisie series en films. Ik wilde de persoon zijn die altijd alles had zodat vrienden het bij mij konden vinden. Met DE INTERNETVERBINDING van tegenwoordig is dit niet meer nodig, ik heb het zo gevonden en binnengehaald. 2 Dribbble is show and tell for creatives 3 FFFFOUND! image bookmarking 4 TED: Ideas worth spreading

22 p. 22 Ontwerpers zijn verkapte verzamelaars VERZAMELEN OM KENNIS te VERRIJKEN, te vernieuwen en te onderscheiden Een belangrijke drijfveer voor ontwerpers om te verzamelen is kennis verrijken. Door bepaalde artikelen of resources te verzamelen wordt er een rijke collectie aangelegd. Deze collectie is bedoeld voor de verzamelaar zelf en wordt niet vaak gedeeld. Er is geen bezwaar om te delen alleen vragen ze zich af wie er baat bij heeft om het te delen. Ze verwachten dat niet iedereen erin geïnteresseerd is. Deze collectie zien ze ook als een investering: het zal tijd besparen bij het ontwerpen. Het is voornamelijk voor het hergebruik. Op welke manier je ook wilt delen, Layble faciliteert hierin. Je kunt projecten privé houden, publiek maken of enkel op uitnodiging toegankelijk maken. De participanten hebben ook Delicious gebruikt om een collectie van bookmarks aan te leggen. Toch zijn ze er mee gestopt vanwege het ʻovertaggenʼ. Bij het opslaan van een URL wordt een tag bedacht die op dat moment capabel genoeg lijkt om de collectie mee te ontsluiten. Wanneer er twee weken later weer een URL bewaard moet worden die in die zelfde collectie valt is de tag al weer vergeten en wordt er een nieuwe aangemaakt. Op deze manier worden er heel veel tags gecreëerd die vervolgens weinig inhoud hebben. Het overzicht in de tags is kwijt en daarmee gaat er dus kennis verloren. Layble voorziet op een eenvoudige manier om tags toe te voegen en te verwijderen. Echter in het toevoegen van de tags kan Layble een betere rol spelen. Er zouden suggesties gedaan kunnen worden met tags die je al (recent) gebruikt hebt om te zorgen dat je ze niet vergeet. Een andere belangrijke drijfveer is het vernieuwen. Dankzij de inspiratie stelt een ontwerp zich in staat om te innoveren en nieuwe invalshoeken te vinden. Deze invalshoeken zijn nodig om creatief te blijven en goede oplossingen te kunnen bedenken. De drijfveer die overeenkomt met verzamelaars is je identiteit tonen door inspiratie te delen.. Het soort inspiratie wat je deelt en hoe vaak je het doet tekent jou als ontwerper. Net zoals de groep verzamelaars die selectief verzamelen en daarmee sociaal kapitaal winnen kunnen ontwerpers selectief inspiratie delen. Sommige ontwerpers doen dit op grote schaal en krijgen zo veel fans erbij. Tot slot is kennis verrijken een belangrijke drijfveer voor ontwerpers. Door bijvoorbeeld veel inspiratie, voorbeelden of templates te verzamelen krijg je nieuwe kennis. Deze kennis kan je vervolgens helpen in het ontwerpproces om sneller te werken. Dit materiaal is vaak te vinden bij de ontwerpers die graag delen en daardoor hun identiteit tonen.

23 p. 23 Ontwerpers verzamelen structureel kennis verrijken vernieuwen identiteit tonen

24 p. 24 Ontwerpers zijn verkapte verzamelaars Eén participant organiseerde de collectie met een interessante compositie. Door gebruik te maken van verschillende formaten, goed te letten op de kleuren in de foto s en door eigen inzicht onstond dit beeld. Experiment Tot slot hebben de participanten een opdracht binnen Layble uitgevoerd. Ze kregen de taak om een set van fotoʼs te categoriseren en te taggen. Dit hebben ze afzonderlijk van elkaar gedaan en zonder overleg. Het bleek dat ieder op een eigen manier een organisatie maakt en heel persoonlijk classificeert. Een aantal generieke termen als Rotterdam, groen, black & white kwamen terug in beide organisaties. Een grove schatting zegt dat 10% van de tags in beide organisaties zijn gebruikt. Het classificeren blijkt dus een erg persoonlijke aangelegenheid. Een ander onderdeel van deze opdracht was om dezelfde collectie fotoʼs samen te organiseren op een muur en te voorzien van één tag. Hierbij moesten de respondenten dus overeenstemming vinden het in het organiseren en classificeren net zoals gebruikers op internet overeenstemming vinden in het gebruik van tags. Ze hebben alle fotoʼs uitgespreid over de tafel, verschillende organisaties besproken en vonden het lastig om tot één organisatie te komen. Na aandringen werd er actie ondernomen en begonnen ze met het opplakken op de muur. Hier werd weer een andere organisatie gemaakt dan de individuele collecties. Er waren wel invloeden in terug te vinden. Eén respondent had bijvoorbeeld de voorkeur om de fotoʼs op een denkbeeldige as te organiseren en dit kwam ook terug in de gezamenlijke collectie. De participanten hebben de fotoʼs verdeeld in 4 categorieën: Rotterdam, natuur, mensen en verbinding. Ik heb zelf de fotoʼs geselecteerd uit de eerste drie van deze categorieën, de laatste hebben de respondenten zelf gevonden. De fotoʼs zijn wel bewust zo uitgekozen dat ze in meerdere categorieën kunnen vallen en daardoor is de keuze om ze te organiseren moeilijker.

25 p. 25 Weer een andere participant maakte gebruik van een duidelijk patroon en organiseerde de afbeeldingen ook op een assenstelsel. Deze organisatie is eenvoudig maar spreekt ook minder tot de verbeelding. Uiteindelijk bleek dat het taggen minder relevant was geworden naarmate de organisatie completer werd. Een organisatie wordt heel bewust aangelegd en had in haar totaal meer waarde dan de individuele afbeeldingen. Net zoals de collectie van een verzamelaar pas waarde krijgt in de vorm van een totale collectie is deze verzameling fotoʼs ook van waarde gestegen door het organiseren. Ze vonden het bovendien moeilijk om overeenstemming een tag te vinden, er was nog wel eens wat discussie over. Wanneer ze een afbeelding terugzochten wisten ze in welke collectie deze zat en hoe deze georganiseerd was. Het terugvinden aan de hand van een tag vinden ze minder praktisch.

26 p. 26 Ontwerpers zijn verkapte verzamelaars Conclusie Er wordt door ontwerpers veel inspiratie verzameld, variërend van concrete voorbeelden in de vorm van interface elementen op Dribbble tot motiverende talks op TED. Deze inspiratie is waardevol voor de ontwerpers, het brengt ze verder in het creatie proces. Niet elke ontwerper bewaart deze inspiratie op een zelfde manier, maar vaak is er wel een actie aan verbonden om te zorgen dat het teruggevonden kan worden. Deze actie is noodzakelijk anders wordt het snel vergeten. Ontwerpers leggen ook zelf collecties aan met elementen die hun helpen in het ontwerp proces. Dit kan gaan om fonts, kleuren of templates. Deze verzameling is een investering: het kost tijd om het aan te leggen en het bespaart tijd tijdens het ontwerpen. Het organiseren van een collectie fotoʼs verschilt per individu. Er zal een kleine overlap zijn in het classificeren maar het zal hoofdzakelijk ingericht zijn op de soort verzameling. Hoe het visueel gerangschikt is verschilt ook per individu. Wanneer er samengewerkt moet worden om een organisatie te maken ontstaat er vertraging. Het vinden van overeenstemming in de organisatie en classificatie blijkt lastiger. Toch is de organisatie die ontstaat uit een samenwerking sterker dan de individuele organisaties. Wanneer er veel aandacht is besteed aan het organiseren is de classificatie van ondergeschikt belang. Deze conclusies zijn op basis van een steekproef onder 3 respondenten. Op het niveau van functionaliteit werd niet alles even actief gebruikt door de participanten. Het zoomen van het canvas werd helemaal niet gebruikt. Het schalen en roteren werd door één participant gebruikt en dit was gelijk een essentieel onderdeel van zijn organisatie. De organisatie was meer op emotie gemaakt dan uit praktisch oogpunt. De grootte van een foto gaf aan hoe belangrijk deze was binnen de organisatie. De andere respondent gebruikte het schalen en roteren helemaal niet. Ook bij het samenwerken en het organiseren op de muur werd een redelijk stramien aangehouden en werd er niet geroteerd. Behalve bij het sorteren op de tafel voordat alles op de muur werd geplakt lag alles rommelig. In deze fase van het organiseren was het niet belangrijk dat alles recht zou liggen, bovendien zou het veel tijd kosten om dit uit te voeren. Layble voorziet in een aantal andere functionaliteit die door ontwerpers wel gebruikt zou worden, zoals het classifiseren en het visueel maken van een organisatie door te slepen. Ook de manier waarop inspiratie actief of passief verzameld kan worden sluit aan bij de manier waarop ontwerpers dit doen. Ontwerpers hebben andere drijfveren dan verzamelaars maar er is één drijfveer die overeenkomt en een belangrijke rol heeft binnen Layble. Het aanleggen van je eigen collectie bepaald je identiteit. Zoals je aan de collectie van een verzamelaar kunt zien wat zijn karaktereigenschappen zijn, zo kun je aan de tayble van een ontwerper zien wat voor ontwerper hij of zij is. De andere drijfveren zoals vernieuwen en kennis verrijken zijn belangrijk voor het werkproces van een ontwerper.

27 p. 27

28 p. 28 DE TAXONOMIE VAN EEN VERZAMELAAR Layble is een complex systeem vanwege de grote hoeveelheid informatie die het herbergt. Om een dergelijk systeem ook eenvoudig te laten werken is een slimme informatiestructuur nodig. Door te kijken hoe verzamelaars hun collectie inrichten en te kijken naar de geschiedenis van informatiestructuren kan ik een goede structuur bepalen. Aan het begin van het internet was er nog geen organisatie in alle webpaginaʼs die gemaakt werden. In 1995 werd Yahoo!5 opgericht en deed men een poging om een lijst te maken van dingen die beschikbaar waren op het internet. Er werd orde in de chaos geschept. Het web groeide hard en dus ook de lijst. Er werd een ontologist ingehuurd die een top-level structuur ontwierp en definieerde een aantal categorieën. Ieder onderwerp kon plaats hebben in één categorie en niet in meerdere. Ze gebruikte het ʻiets kan maar op één plaats tegelijk zijnʼ principe terwijl die beperkingen er niet waren. Experts begonnen met secundaire links toe voegen aan de lijsten om te refereren naar categorieën die ook interessant waren of over dat onderwerp gingen. Haaks op het principe van Berners-Lee6 dat je ook heel veel links kunt hebben besloot Yahoo! dat elke URL maar drie keer voor kon komen. De groei van de links stagneerde met als gevolg dat het systeem niet evolueerde tot een systeem wat alleen maar functioneerde op links, en zonder hiërarchie. Het bleef functioneren als ons filesysteem, vooraf gedefinieerd door experts en strikt in hiërarchie. Google pakt dit anders aan en baseert hun systeem op alleen maar links en probeert deze te doorzoeken. Ze bepalen de structuur pas nadat ze van gebruikers hebben gehoord of het correct was in plaats van vooraf de organisatie te bepalen zoals Yahoo! deed7. Het browsen - zoals Yahoo! het introduceerde - tegenover het zoeken betekent dat wij meer vertrouwen moeten hebben in deze infrastructuur en de macht die het heeft. Het zijn ontologen die de structuur bepalen en de verantwoordelijkheid hebben om de wereld te organiseren. Ik geloof niet dat dit in alle gevallen de vindbaarheid van objecten ten goede komt. De visie van de experts die catalogi samenstellen overheerst meestal de gebruikers wensen en zijn visie op de wereld. Wanneer je vervolgens iets zoekt wat niet gecategoriseerd is op de manier waarop jij denkt, heb je botte pech. Het zoekmodel toont iets anders. Het beweert dat niemand jou op voorhand kan vertellen wat jij zoekt. In plaats

29 p. 29 daarvan zegt het, op het moment dat jij iets zoekt, doe ik mijn best om op basis van de link structuur een resultaat te vinden. In de basis komt dit vraagstuk neer op de filosofie. Welke betekenis maakt de wereld voor jou of geef jij zelf betekenis aan de wereld? Zijn het de experts die de inhoud bepalen of doe je dat zelf? Browse vs Search Er zijn twee modellen in hoe mensen naar informatie zoeken: browsen en zoeken. Het browsen is voor wanneer je niet exact weet wat je wilt vinden, en zoeken is voor wanneer je 5 Yahoo! 6 Sir Tim Berners-Lee 7 Google PageRank technologie exact weet waar je naar op zoek bent. Een goed voorbeeld om het verschil tussen browsen en zoeken duidelijk te maken is een supermarkt. Stel dat je een salade wilt gaan maken. Wanneer je vervolgens naar een supermarkt gaat zoek je naar ingrediënten: je wandelt over de groenteafdeling en de items die jou lekker lijken neem je mee. Je weet nog niet precies wat je in de salade wilt maar het zien van de groentes maakt de keuze een stuk eenvoudiger. Dit is browsen. Wanneer je zoekt naar iets specifieks, zoals een honingmosterd dressing, begint het browse- model van een supermarkt kuren te vertonen. Uiteindelijk strompel je radeloos door de paden op zoek naar de categorie waar honingmosterd dressing onder valt: sauzen? groenten? specerijen? Het liefst zou je op dit moment een Google zoekopdracht uitvoeren om direct te vinden waar je naar op zoek bent. In een supermarkt is het gene wat het meest dichtbij een zoekopdracht komt het personeel aanspreken, die vervolgens het resultaat toont. Dat is de kracht van het zoeken.

30 p. 30 De taxonomie van een verzamelaar Een top-down level informatiestructuur: hierarchie Een hierarchie met een aantal links Informatie architect Een informatie architect is iemand die de kunst van het zichtbaar maken van complexe systemen beheerst. Deze systemen variëren van databases, gebruikers interactie en content management systemen tot Layble. Dergelijke systemen zijn complex omdat ze veel data aggregeren en bruikbaar moeten maken. Het is zoeken naar een methode die dit inzichtelijk maakt en de informatie structuur blootlegt. Voor Layble is het van belang om een goede informatie structuur te hebben omdat de hoeveel data die wij gebruiken enorm is, en de relaties die objecten onderling hebben complex is. Een bekend domein waar de informatie architect werkzaam is zijn de bibliotheken. Deze bezitten een enorme collectie aan boeken welke regelmatig ingezien moeten kunnen worden. Om snel te vinden waar je naar op zoek bent wordt er gebruik gemaakt van diverse classificaties waarop gezocht kan worden. Behalve dat er op titel, schrijver en uitgever gezocht kan worden is het ook mogelijk om de inhoud te doorzoeken en te vergelijken. Op die manier kunnen boeken over dezelfde problematiek eenvoudig aan elkaar gerelateerd worden. Dat deze materie complex blijkt is gebleken in de loop der jaren. Er is zelfs een studie aan gewijd: bibliotheekwetenschap8. Verzamelaars zijn eigenlijk informatie architecten, met name de detective en de passievrucht zijn hier mee bezig. Wanneer een verzamelaar in een periode van 30 jaar een collectie heeft opgebouwd is het onmogelijk dat alles tot in detail gelokaliseerd kan worden met alleen het brein als de processor. Het is simpelweg onmogelijk om dit cognitief te verwerken. Classificeren is dan belangrijk omdat de verzamelaar een staat van controle wil ervaren. De objecten zijn waardevol, ze vormen een economisch kapitaal [Bourdieu:19984] voor de eigenaar, logisch dat je ze dan goed opbergt. Het categoriseren is dus een reactie op de limieten van opslag en op de beperkingen van het menselijk brein om de locatie van honderden objecten te herinneren. Wanneer je een collectie bezit van een paar honderd boeken zul je dit toch op één of andere manier moeten organiseren. De capaciteit van het geheugen en de fysieke aanwezigheid van de objecten zorgt ervoor dat het noodzakelijk is dat er gecategoriseerd wordt, en hiërarchie is nou eenmaal een goede manier om fysieke objecten te beheren.

31 p. 31 De hierarchie met heel veel links Alleen links, er is geen hierarchie in dit geval Sekse afhankelijk De mate waarop een verzamelaar classificeert verschilt per sekse. Voor vrouwen is classificeren belangrijk maar ze gaan er niet zo ver mee door als het andere geslacht. Voor mannen is het juist de uitdaging een systeem te maken wat de gehele collectie omsluit. Dit is vanwege het mannelijke brein wat meer gericht is op systemen [Baron-Cohen, 2003]. Cohen heeft hier veel onderzoek naar verricht. Hij concludeert dat mannen graag bezig zijn met classificeren. Ze houden perfecte mappen bij met een collectie postzegels of munten en maken hier lijstjes van. Cohen gaat verder en legt de link met mensen met het Asperger syndroom. Zij hebben regelmatig obsessieve interesses voor een bepaald onderwerp, een scherp oog voor detail en houden van controle. Het aanleggen van een collectie vormt voor hen een veilige wereld en biedt de structuur die ze verlangen. Vandaar dat verzamelaars ook uren kunnen tutten met hun collectie en bezig zijn met classificeren. Taxonomie Verzamelaars vertonen verrassend veel overeenkomsten met de taxonomie, de wetenschap van het classificeren. Ze zijn constant bezig om orde te scheppen in hun chaos. Net als de taxonomie verzamelt hij, klasseert en interpreteert door te zoeken naar verbanden met andere objecten. Van kleins af aan worden wij gestimuleerd om systematische relaties te leggen. Kijk in een klaslokaal van een basisschool waarbij de muren vol hangen met geografische kaarten, tabellen met letters en posters van periodieke systemen. Wij leren al vroeg om te gaan met tijd en ruimte en proberen relaties tussen objecten te leggen. De taxonomie gaat verder dan het classificeren in categorie en het interpreteren. Het is een compleet systeem wat constant evolueert en ook in de biologie terugkomt. De laatste jaren krijgt het steeds meer voet in de wereld van de technologie omdat er behoefte is om complexe informatiestructuren slimmer te maken. Bij enorme hoeveelheden aan data is het immers niet eenvoudig om relaties te kunnen leggen. 8 Bibliotheekwetenschap bij UA

32 p. 32 De taxonomie van een verzamelaar CLASSIFICEREN Een bekende manier om relaties te leggen op het internet is taggen. Dit is het categoriseren van een object door er metadata aan te verbinden wat het onderwerp voor jou en anderen goed omsluit. Het is een proces waarin overeenstemming wordt bereikt tussen gebruikers over de perceptie van de tag, binnen een bepaalde context [Jacob:2004]. Deze context kan variëren en daarmee ook de samenstelling van de categorie. Dit toont juist de kracht én de flexibiliteit van het cognitief categoriseren, ofwel taggen. Wanneer het collectief op grote schaal een tag aan een onderwerp verbindt en er een groep van tags ontstaat kun je spreken van een folksonomy. Het is letterlijk de combinatie van folk (collectief) en taxonomy (classificeren). Het zorgt ervoor dat gebruikers informatie gemakkelijk terug kunnen vinden tijdens toekomstige zoekopdrachten. Gebruikers hoeven het niet eens te zijn over de hiërarchie van de tags, het enige waar overeenstemming in komt is in brede zin de betekenis van de tag zodat ze vervolgens ander materiaal kunnen labelen met de tag. Tagging wordt gezien als een manier om (eenvoudig) informatie te achterhalen. Zoals eerder omschreven gebruiken bibliotheken al dergelijke technieken om hun boeken te categoriseren. In essentie is het taggen niet veel anders dan een traditionele zoekmachine. Collectieve intelligentie Het categoriseren leunt op de menselijke kennis die in staat is om direct verwachtingen aan labels te koppelen voordat er gestart is met zoeken. De labels zijn achteraf en handmatig toegevoegd door gebruikers en de betekenis van het label voorspelt wat het resultaat zal zijn. Een tagging systeem leunt op de collectieve intelligentie van haar gebruikers om resultaten te sorteren op relevantie en niet zo zeer met een algoritme. Wanneer een gebruiker een resultaat heeft gevonden verlangt het systeem van de gebruiker om zelf een tag toe te voegen zodat het aan de persoonlijke collectie toegevoegd kan worden. Deze laatste actie zorgt voor een feedback cycle [Halpin:2007] wat een belangrijk ingrediënt blijkt voor websites als Delicious. Een feedback cycle staat of valt met het idee dat een tag die al gebruikt is opnieuw gebruikt wordt. Op deze manier kan zeer waarschijnlijk gezegd worden dat de tag niet ambigu is en deze informatie wordt vervolgens gebruikt tijdens het opnieuw aanbieden van de tag. Halpin concludeert een stabiliteit in tagging. Een groot aantal mensen zal dezelfde tags gebruiken om een object te categoriseren waarbij een kleinere groep er een diversiteit aan tags er op na houdt. Dit doen zij bijvoorbeeld om de resultaten te beïnvloeden in hun eigen belang om zo snel een object terug te kunnen vinden aan de hand van specifieke tags.

33 p. 33 User 1 Tag 1 Bron 1 User 2 Tag 2 Bron 1 De driedelige grafische structuur van een tagging systeem. Een gebruiker linkt een tag en een bron met elkaar. Elke link vormt een manifestatie van de tag. Een bron kan dus meerdere tags en gebruikers hebben die er naar verwijzen User x Tag y Bron z Gebruikers Tags Bronnen DE ESSENTIE EEN TAGGING SYSTEEM Een correct tagging systeem bestaat uit drie eenheden die de basis vormen voor het geheel: 1) De gebruikers van het systeem 2) De tags zelf 3) Het object waar naar toe gerefereerd is met de tag Op de eerste plaats zijn de gebruikers, bestaande uit de mensen die tags toevoegen aan het systeem via een interface. Op de tweede plaats heb je de tags, een set van woorden die corresponderen met het object waaraan gelinkt is in herkenbare taal. Refereert de tag bijvoorbeeld naar een object over muziek dan is het waarschijnlijk dat de tag ook ʻmuziekʼ heet. Tot slot heb je het object of een set met objecten waar naar gelinkt is middels de tag. Een manifestatie van de tag wordt dus gezien als een link tussen een gebruiker en een tag en de link van een tag naar een object. Op MEERDERE PLAATSEN tegelijk zijn Traditionele catalogi zoals in bibliotheken hebben moeite met dit model omdat het werkt met instances, of manifestaties van objecten [Shirky:2005]. Een tag of object kan immers op meerdere plaatsen voor komen. De essentie van een boek bestaat niet uit de ideeën die het boek bevat. De essentie is het boek zelf, het fysieke object. De gedachte dat een bibliotheek catalogus bestaat uit een organisatie van ideeën klopt niet met de catalogus die het fysieke boek bevat. Als het boek zelf, het fysieke object, op één plaats is dan kan het niet op een andere plaats zijn. Dit zou betekenen dat de classificatie over het boek één hoofdonderwerp moet ontsluiten. Een boek wat op twee plaatsen tegelijk gevonden kan worden breekt met het ʻop één plaats tegelijk zijnʼ principe. Ieder boek zou dan dus beschreven moeten worden met één ding meer dan het andere om op meerder plaatsen gevonden te kunnen worden. Echter in de digitale wereld gelden deze fysieke beperkingen niet omdat er daar er instances van objecten gemaakt kunnen worden.

34 p. 34 De taxonomie van een verzamelaar THE LONG TAIL Een power law (vertaald: machtsverband) is een regel die onderzoekers steeds vaker in sociale systemen terug zien komen. Het staat ook wel bekend als de 80/20 regel. Een voorbeeld is de welzijns cijfers van de wereld, waar 20% van de bevolking goed is voor 80% van het welzijn. George Zipf zag dit verband terugkomen in onze taal waar een kleine selectie woorden heel frequent voorkomt (ik, en, de), een middelmatig aantal woorden normaal voorkomt (boek, hond, tas), en een grote collectie woorden veel minder frequent voorkomt (periodiek, hypothese)9. Zelfs onze web-guru Jacob Nielsen ontdekte een power law in het aantal pages views van een website [Nielsen:1997]. Power laws lijken steeds meer ubiquitous te worden, we vinden ze overal. Een andere benaming voor dit fenomeen is de zo genoemde The Long Tail [Anderson:2006]. De grafiek komt sterk overeen met een power law. Het verschilt per context hoe hij genoemd wordt. Vaak wordt The Long Tail gebruikt in economische verbanden. Een voorbeeld van dit model wordt gegeven door Anderson. Een traditionele boekenwinkel heeft de fysieke beperking van opslag en de 80/20 regel beïnvloedt de collectie van boeken die daar staan. Het is economisch gezien alleen interessant om de best verkopende boeken op voorraad te hebben omdat voor de boeken die je maar 1 keer per jaar verkoopt de opslag in verhouding te duur is. Daar tegenover staat dat online winkels hier juist het meeste geld mee verdienen. Er blijken miljoenen items te zijn die maar 1 keer per jaar verkocht worden. Zij hebben minder kosten aan opslag en distributie en kunnen daarvan profiteren. Vergelijkbaar hiermee is Wikipedia10. Deze digitale encyclopedie bevat een groot aanbod van niet populaire onderwerpen en het collectief hiervan creëert een groter aanbod dan het beperkte aanbod van kwalitatieve en en populaire artikelen die je kunt vinden in een traditionele encyclopedie. Een traditionele encyclopedie kent de beperkingen van experts die de kwaliteit moeten bewaren. Dit kost geld en tijd en daardoor kunnen niet alle artikelen dit niveau bereiken en gepubliceerd worden. Daarentegen kan Wikipedia door de grote groep vrijwilligers die niet georganiseerd zijn, die onderhevig zijn aan een democratisch review proces, een artikel creëren wat misschien niet 100% correct is en zelfs subjectief kan zijn. Echter het belangrijkste aspect is dat zij iets bieden wat beter is dan niets, over elk onderwerp wat iemand maar interessant genoeg vindt om een pagina over aan te maken. Voor iemand die in dat specifieke onderwerp geïnteresseerd is kan juist deze pagina uiterst waardevol zijn. En dit gaat oneindig door, daar de staart van een power law stabiel blijft doorgaan.

35 p. 35 The Long Tail is een begrip dat wordt gebruikt om een groot aanbod te beschrijven dat slechts een klein publiek of een niche dient, maar gezamenlijk een groter marktpotentieel heeft dan de marktleider op zich. De curve van de grafiek ziet er zo uit, met een lange tail die ver door loopt. 9 Zipf s Law, a collection of papers 10 Wikipedia The Free Encyclopedia

36 p. 36 De taxonomie van een verzamelaar Mensen kijken naar elkaar Om op een andere manier te begrijpen hoe een power law werkt beschrijft Shirky [Shirky:2003] een goed voorbeeld. Stel je een willekeurige groep van duizend mensen voor die ieder een top tien van hun favoriete blogs mogen samenstellen. Iedereen heeft de gelijke kans om elke blog leuk te vinden. De grafiek zal redelijk stabiel zijn, de meeste blogs zullen dezelfde hoeveelheid mensen hebben die het leuk vinden. In dit voorbeeld zal de kwaliteit van de blogs of de keuzes die mensen maken geen invloed hebben; er zijn namelijk geen gedeelde smaken, geen voorkeuren en geen aanbevelingen van vrienden. Maar in werkelijkheid beïnvloeden mensen elkaars keuze. Als we aannemen dat een eerder gekozen blog sneller gekozen wordt door een tweede persoon, dan verandert de grafiek drastisch. Wanneer Anton een blog kiest, niet beïnvloed door iemand anders want hij is de eerste, dan heeft Bob een hogere kans om dezelfde blog te kiezen tegenover andere blogs. Wanneer Bob klaar is, dan zal de blog die Anton en hij gekozen hebben een nog grotere kans hebben om door Chantal gekozen te worden. Dit gaat zo door met als gevolg een klein aantal blogs die een grote kans hebben om in de toekomst geselecteerd te worden omdat ze al eerder gekozen waren. Dit is een cyclus van positieve feedback. De stelling is dat latere gebruikers in een omgeving komen die georganiseerd is door eerdere gebruikers. De duizend-eneenste gebruiker baseert zijn keuze niet willekeurig maar zal beïnvloed worden, zij het onbewust, door de eerdere mensen die het systeem gevormd hebben. Power laws komen vooral voor in sociale systemen waar mensen expressie geven aan hun voorkeuren, door te kiezen uit een set van opties. Wanneer het aantal opties groter wordt zal de curve extremer worden. Je zou verwachten bij het uitbreiden van de keuzes de lijn vlakker wordt, maar het werkt juist aanstekelijk. Steeds meer mensen zullen dezelfde voorkeur uitspreken, ze kijken immers naar elkaar. Jakob Nielsen beschrijft het ook als de regel11. Hier is een zelfde curve in terug te vinden. Bij activiteiten online waar mensen deelnemen, zoals bijvoorbeeld weblogs of Layble is het volgende patroon te zien: 90% van de gebruikers zijn kijkers (lurkers). Ze lezen en observeren maar nemen niet actief deel aan de community. 9% van de gebruikers nemen van tijd tot tijd deel aan het systeem maar hebben veelal andere prioriteiten waardoor het gebruik beperkt blijft. 1% van de gebruikers zijn het meest actief en nemen constant deel in het systeem. Ze nemen de meeste activiteiten voor hun rekening.

37 p. 37 Concluderend Sinds het internet in ontwikkeling kwam denkt men na over informatiestructuren. De hoeveelheid aan websites begon te groeien en er moest een structuur in komen. Yahoo! pakte dit aan door een top-down structuur te ontwerpen van alle paginaʼs op het internet. Een ontoloog bepaalde een aantal categorieën en daar werden links naar andere websites in opgenomen. Paginaʼs konden maar op één categorie bestaan en dat beperkte de groei van het project. Later kwam Google met een zoek structuur waarbij alle paginaʼs geïndexeerd werden en door de gebruikers op waarde werd beoordeeld. Vervolgen werden een aantal van deze resultaten getoond aan de gebruiker. Ze leunen veel meer op de gebruiker dan op hun eigen expertise of die van een ontoloog. Layble probeert het mentale model van de gebruiker beter te begrijpen en leunt daarom op de tags die gebruikers achter laten. Verzamelaars zijn heel erg bezig met informatiestructuren. Ze classificeren al hun objecten, een man heeft daar wel een sterkere drang naar dan dat vrouwen hebben. Het classificeren is belangrijk omdat de eigenaar een staat van controle wilt ervaren. Het gaat om waardevolle objecten waar de verzamelaar moeite voor heeft moeten doen om ze te verzamelen. Bovendien is het classificeren een reactie op de beperkingen in ons brein om alles exact te lokaliseren. Doordat ze hier veel mee bezig zijn tonen ze veel overeenkomsten met de taxonomie. De wetenschap van het classificeren. Bij enorme hoeveelheden aan informatie is het lastig om relaties te leggen, de taxonomie helpt hierbij. Het is het classificeren van objecten op een grote schaal is ook mogelijk, we noemen het dan folksonomy regel van Jakob Nielsen Een bekende manier om dit op grote schaal te doen is middels taggen. Je verbindt een kernwoord wat het object omsluit en vervolgens kun je hier weer op filteren. Gebruikers vinden overeenstemming in een tag zodat iedereen weet wat er achter verborgen zit. Ook zijn er gebruikers die hun tags dermate personaliseren dat het alleen voor privé gebruik geschikt is. Dit zal voor hen het terug vinden van objecten vereenvoudigen maar voor andere onduidelijk maken. Het leunt op de menselijke kennis om direct verwachtingen aan labels te koppelen voordat er een zoekopdracht gestart is. De collectieve intelligentie zit in de gebruikers en Layble maakt daar dankbaar gebruik van. Een correct tagging systeem bestaat uit gebruikers die de tags achterlaten, de tags zelf die door een duidelijk label vertellen wat het is en het object waar naar gerefereerd wordt middels de tag. Omdat een object meerdere tags kan bevatten kan iets op meerdere plaatsen tegelijk zijn. Iets wat met een top-down structuur zoals Yahoo! dat bedacht heeft niet mogelijk is. Een tag is eigenlijk een kopie van het originele object. In het gebruik van tags is vaak een patroon te herkennen, ook wel bekend als een power law. Het toont dat een kleine groep van tags heel veel gebruikt wordt, een grotere groep wat regelmatiger en een hele grote groep wordt af en toe gebruikt. De kleine groep van tags hebben voor iedereen dezelfde betekenis, de gebruikers hebben hier overeenstemming in bereikt en besloten dezelfde tags te gaan gebruiken. Dit is ook beschreven als de 80/20 regel: 20% van de populatie is verantwoordelijk voor 80% van het welzijn. Dit verband komt veelal terug in sociale systemen. Voor Layble is het belangrijk hier kennis van te nemen en de kleine groep gebruikers die actief zijn voor de meeste content op het platform te bewaren.

38 p. 38 LAYBLE THE INTERNET OF YOUR THINGS Layble is er voor mensen om verzamelingen in aan te leggen en heeft user experience hoog in het vaandel staan. Om het platform zo laagdrempelig mogelijk te maken en om een actieve groep gebruikers te krijgen heb ik gekeken naar het gedrag van mensen op internet. Hier zijn een zestal segmenten inclusief beschrijvingen van gebruikers uitgekomen. Layble is een online platform dat het mogelijk maakt om objecten te organiseren volgens de principes van de gebruiker. Feitelijk zou het platform als uitbreiding van het menselijk geheugen gezien kunnen worden. De organisatie, navigatie en beleving komen sterk overeen met wat er in ons hoofd gebeurt en hoe we denken. Layble gaat in essentie om de algehele benadering van de relaties tussen gebruiker en wereld en hoe dat resulteert in unieke organisatiestructuren. Het platform is zeer visueel opgezet wat de gebruikservaring heel rijk maakt. Door gebruik te maken van realistische metaforen zal de drempel om het platform te gebruiken verlaagd worden. Alle objecten binnen Layble worden georganiseerd volgens een persoonlijk inzicht, door tags aan objecten te hangen (een layble) en daarop te filteren door de meta data die beschikbaar is te gebruiken. Navigatie verloopt van beeld naar beeld en volgens associatie. Layble wil de gebruiker faciliteren in de manier waarop hij wil organiseren. Linksom of rechtsom, via het platform moet het mogelijk zijn. Een gebruiker creëert binnen Layble een eigen wereldbeeld, een eigen waarheid, net als in zijn preceptie. Aan de hand van relaties die de gebruiker zelf legt, worden objecten samengevoegd tot nieuwe objecten. Hiërarchieën zijn in de basis niet aanwezig, maar ze worden bewust of onbewust door de gebruiker gecreëerd; het zijn sociale structuren. Door deze sociale structuren zichtbaar te maken kunnen gebruikers van elkaar leren en het systeem slimmer maken, de collectieve intelligentie wordt daarvoor ingezet. Doordat Layble een online platform is, kunnen meerdere mensen met dezelfde objecten aan het werk. Dit betekent dat dezelfde objecten op verschillende manieren georganiseerd kunnen worden. Structuren die door anderen bedacht zijn gaan hierdoor echter niet verloren ze kunnen naast elkaar bestaan. Een belangrijke extra mogelijkheid ten opzichte van ons eigen geheugen is dat objecten in het geheugen uit de privé sfeer gehaald kunnen worden en daarmee publiek toegankelijk gemaakt worden. Het gevolg hiervan is dat verschillende wereldbeelden en waarheden

39 leven. Dit doen ze door te kijken naar andere mensen, te leren over wat ze zien en daar een conclusie aan te verbinden. p. 39 gebeurtenissen te geven. Door dit op grote schaal te doen kunnen wij veel inzichten verwerven en het systeem slimmer maken. of hele websites. Layble laat je eenvoudig filteren, navigeren en relaties vinden tussen objecten. En dat gemaakt met HTML5. Layble zal zeer geschikt zijn om digitale collecties in te maken. Vanwege de eenvoudige interface is het prettig om te gebruiken. Objecten of personen Gebeurtenissen over tijd In alles wat gebruikers uploaden is een Behalve dat een object zich op een locatie object of persoon te vinden. Wanneer wij bevind is er ook een andere belangrijke weten wat er op staat kunnen wij hier veel factor: de tijd. Alles wat wij ervaren gebeurt informatie uit onttrekken. op een bepaalde tijd. Bovendien is het een classificatie die wij vaak gebruiken om iets terug te vinden. Locaties Alles wat er gebeurt heeft een (fysieke) locatie waar veel extra informatie vanaf te leiden valt. Het blijkt ook een belangrijke factor in het organiseren van bestanden. Layble wil deze locatie data gebruiken om nieuwe relaties te vinden. Interaction design Informatie structuur Semiotiek samen kunnen komen en kunnen samensmelten tot nieuwe waarheden: de waarheid van het collectieve geheugen. Dit paradigma zorgt voor een erg generiek product, alles is er mee mogelijk. Omdat dit het ontwerpproces niet ten goede komt is er besloten om Layble in te richten als een plek om verzamelingen in te maken. Specifiek op hoe ontwerpers verzamelingen maken en bij houden. Wij zitten dicht bij deze doelgroep vanwege ons vakgebied en zijn ze erg toegankelijk en kunnen wij zo feedback van ze ontvangen. Het voordeel van het generieke is dat het voor veel niches inzetbaar is. Specifiek voor elke niche zal de interface Deze poster is gemaakt door Niels Mulder, ook bekend Ik ben aan het afstuderen bij Supersteil, the digital agency with Passion for Interaction. Mijn eerste begeleider is Peter van Waart samen met Jasper Schelling. Bekijk mijn werk op aangepast moeten worden maar de design principes zullen blijven bestaan. Een voorbeeld van zoʼn niche zijn festivals zoals Lowlands. Door Layble daar in te zetten kun je alle festiviteiten op het terrein monitoren vanuit verschillende perspectieven. Achteraf kunnen gebruikers hun bezoek terug kijken of zo organiseren dat het gedeeld kan worden. Wanneer dit platform aangepast wordt aan de identiteit en beleving van het festival dan zal het de beleving versterken. Interaction design Layble moet in gebruik een eenvoudig product zijn. In het onderzoek komt naar voren waarom Layble is ontworpen zoals het er nu uit ziet. Informatie structuur Omdat er enorm veel content in Layble zit moet er een manier gevonden worden om dit goed te classifiseren. Hoe kan dit beter dan het collectief dit te laten doen? Semiotiek Ik onderzoek waarom mensen objecten of gebeurtenissen bepaalde waarde geven. Hoe kun je dat vertalen naar een helder en bruikbaar label voor iedereen?

informatie architectuur lesweek 4 IAM V1. 2010-2011

informatie architectuur lesweek 4 IAM V1. 2010-2011 informatie architectuur lesweek 4 IAM V1. 2010-2011 vandaag labels metadata tags search informatie architectuur vijf stappen 1. content categoriseren 2. hiërarchie aanbrengen 3. rubrieken en content soorten

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Weet meer...breng je brein in kaart

Weet meer...breng je brein in kaart Weet meer...breng je brein in kaart Benut de kracht van visuele informatie Een beeld is meer waard dan duizend hangmappen. Ons eigen organisch brein werkt zelden lineair. Onze beste ideeën en inzichten

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Kunst kijken met Google Art Project

Kunst kijken met Google Art Project Kunst kijken met Google Art Project Ontdek beroemde kunstwerken, wereldwonderen en historische momenten. Open het Google Cultural Institute, ga naar: https://www.google.com/culturalinstitute/home?hl=nl.

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV

Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV Nu nog beter... Toegepaste kunst Kunst BV H4 ~ periode B Toegepaste vormgeving Autonome kunst Inleiding INLEIDING In de eerste periode ben je vooral bezig geweest met het onderzoeken van vormen, materialen

Nadere informatie

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw

Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw Omzeil het gebruik van mappen en bestanden over Wiki s en het werken in de 21 e eeuw In de whitepaper waarom u eigen documenten niet langer nodig heeft schreven we dat het rondmailen van documenten geen

Nadere informatie

Stap 1: Mindmap design. Wat is design volgens Marktplaats. Wat is design volgens Judith. Informatie Architectuur Design op marktplaats

Stap 1: Mindmap design. Wat is design volgens Marktplaats. Wat is design volgens Judith. Informatie Architectuur Design op marktplaats Stap 1: Mindmap design Informatie Architectuur Wat is design volgens Marktplaats Wat is design volgens Judith Stap 2: Onze bevindingen. Informatie Architectuur Analyse van www.marktplaats.nl Design heeft

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord

Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Aanvulllende info Workshop Social Media Humanitas district Noord Defintie SocialMedia is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Werkvorm The World Café

Werkvorm The World Café Werkvorm The World Café Wat houdt de werkvorm The World Café in? Het is een werkvorm om een levendige gezamenlijke dialoog op te zetten rondom vragen die er echt toe doen. Dit gebeurt door in kleine groepen

Nadere informatie

Del.icio.us. Social software voor onderwijs (en persoonlijk gebruik)

Del.icio.us. Social software voor onderwijs (en persoonlijk gebruik) Del.icio.us Social software voor onderwijs (en persoonlijk gebruik) koen.vanmeerbeek@vub.ac.be Onderwijstechnoloog Onderwijsvernieuwings & OnderwijsServiceCentrum (OSC) VUB http://osc.vub.ac.be/ Dag van

Nadere informatie

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Chapter 3: Aan de slag met Inspiration, een beginnersles Deze beginnersles is een goed startpunt voor het leren gebruiken van Inspiration.

Nadere informatie

Tap is the New Click Werkgroep 2

Tap is the New Click Werkgroep 2 Tap is the New Click Werkgroep 2 (On)verwacht SO Vraag 1/11 - Vul de vijf missende begrippen in. 1. Concrete Completion Visual Design Interface Design 2. Information Design Navigation Design Surface Skeleton

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Wat is jouw verhaal?

Wat is jouw verhaal? E E N E - B O O K V A N L E T T E R S & C O N C E P T S Wat is jouw verhaal? Passie en plezier overbrengen in een notendop Storytelling Verhalen vertellen is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het

Nadere informatie

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen

7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Anne Marie van Bilsen, www.praktijk-deregenboog.nl 1 Titel: 7 tips voor begeleiding van onrustige kinderen Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: R.P. da Costa Druk: ebook Uitgever: Praktijk de Regenboog

Nadere informatie

Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014

Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014 Iedereen kan Facebook-en, toch? 13.05.2014 KICK OFF ANTWERPSE PRESIDIA Hello, my name is Mijn verleden Nu EERST, EEN HEEL KLEIN BEETJE THEORIE Mensen als media-kanaal Mensen als media-kanaal Mensen horen

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Periodiekenviewer. Jaargangen digitaal inzichtelijk

Periodiekenviewer. Jaargangen digitaal inzichtelijk Periodiekenviewer Jaargangen digitaal inzichtelijk Periodiekenviewer Kranten, tijdschriften, raadsnotulen, archieven en bibliotheek- en bedrijfsarchieven zijn de secondewijzer van de geschiedenis. Hierin

Nadere informatie

Fotografie. Incentive

Fotografie. Incentive Fotografie Incentive Wat zegt fotografie? Fotografie is essentieel voor de communicatie van Kuoni/ Tenzing Travel. Het is hét ultieme instrument om te inspireren en tot de verbeelding te spreken. Daarom

Nadere informatie

informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum

informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum informatie architectuur herkansing eindopdracht rondleiding app voor het stedelijk museum Het Stedelijk Museum is een internationaal instituut in Amsterdam, gewijd aan moderne en hedendaagse kunst en vormgeving.

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009

Overzicht HvA > V1 > IA 2008 /2009 HvA, Blok 2 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 10 november 2008 Overzicht HvA > V1 > IA 2008/2009 Overzicht - Even voorstellen - Introductie vak - opdrachten & lesprogramma - Doel van het

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Basis principes van IA. - Structureren - Organiseren - Labelen - Vindbaar maken

Basis principes van IA. - Structureren - Organiseren - Labelen - Vindbaar maken HvA, Blok 1 / Informatie Architectuur Docent / Auke Touwslager 20 november 2007 Overzicht - Korte recap: Basis principes & Componenten van IA - Afgelopen weken, facetmap in de praktijk - Organiseren van

Nadere informatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie

GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie. April 2012. Concrete tips voor effectieve interne communicatie GELOOFWAARDIGHEID is de sleutel tot succesvolle interne communicatie April 2012 Concrete tips voor effectieve interne communicatie Amsterdam, augustus 2012 Geloofwaardige interne communicatie Deze white

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE Regionaal Historisch Centrum Eindhoven Postbus 191, 5600 AD Eindhoven www.rhc-eindhoven.nl Lesbrief groep 7 en 8 Verzamelen Van: Les 1 Verzamelen Heel veel mensen sparen iets. Als je iets spaart, dan krijg

Nadere informatie

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS

TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS TravelNext LOBKE ELBERS @LOBKEELBERS Intro Lobke Elbers @lobkeelbers lobke@travelnext.nl Community manager Content schrijver Online marketing Blogger Kansenzoeker Samenwerker Gastdocent NHTV Nijmegen www.travelnext.nl

Nadere informatie

Persoonlijk rapport van: Marieke Adesso 29 Mei 2006 1

Persoonlijk rapport van: Marieke Adesso 29 Mei 2006 1 Talenten Aanzien en Erkenning 3 Besluitvaardigheid 8 Confrontatie en Agitatie 4 Doelgerichtheid 4 Talenten Hulpvaardigheid 5 Ontzag 3 Orde en Netheid 4 Pragmatisme 6 Stressbestendigheid 7 Verantwoording

Nadere informatie

TDI V2 Social objects design patterns voor creators. Marije ten Brink Interaction design week 2 (36)

TDI V2 Social objects design patterns voor creators. Marije ten Brink Interaction design week 2 (36) TDI V2 Social objects design patterns voor creators Marije ten Brink Interaction design week 2 (36) Vorige week ʻZoekenʼ is één van de meest ingrijpende innovaties van onze tijd. Zoeken is een conversatie:

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

The brand. Introductie.

The brand. Introductie. Brandmanual. The brand Introductie. NL Innovators. ontstaan vanuit Code 06 Business- en Conceptdevelopment, met het idee om op toegankelijke wijze mensen met innovatieve ideeën verder te helpen. Gestart

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

informatie architectuur 9 december 2010 IAM V1. 2010-2011

informatie architectuur 9 december 2010 IAM V1. 2010-2011 informatie architectuur 9 december 2010 IAM V1. 2010-2011 IAM informatie architectuur Herkennen, structureren en vindbaar maken van informatie. IAM informatie architectuur Herkennen, structureren en vindbaar

Nadere informatie

Het bepalen van je waarden: Stap voor stap

Het bepalen van je waarden: Stap voor stap Het bepalen van je waarden: Stap voor stap Het Demartini Waardebepaling Proces TM is een multi-step proces waarin je je antwoorden blijft verfijnen tot je hiërarchie van waarden uiteindelijk glashelder

Nadere informatie

SHAREPOINT = HET NIEUWE ARCHIVEREN.

SHAREPOINT = HET NIEUWE ARCHIVEREN. SHAREPOINT = HET NIEUWE ARCHIVEREN. Zit je ook wel eens te turen naar stapels papier op je bureau? Klik je ook je muisvinger lam bij het doorspitten van lange rijen mapjes op de netwerkschijf? Vraag je

Nadere informatie

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES

WHITEPAPER. Wat is een. Responsive website? Voordelen van een. Responsive website? Hoe start je met een. Responsive website? RESPONSIVE WEBSITES WHITEPAPER RESPONSIVE WEBSITES Wat is een Responsive website? Voordelen van een Responsive website? Hoe start je met een Responsive website? INTRODUCTIE Met het downloaden van deze whitepaper kunnen we

Nadere informatie

Gebruikershandleiding GO search 2.0

Gebruikershandleiding GO search 2.0 Gebruikershandleiding GO search 2.0 1 Gebruikershandleiding Product: GO search 2.0 Documentversie: 1.1 Datum: 2 februari 2015 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van GemeenteOplossingen worden

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van:

rome van je De Sleutels Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: ITIP school voor leven en werk Marspoortstraat 16 7201 JC Zutphen Telefoon: 0575-510 850 E-mail: opleiding@itip.nl Website: www.itip.nl De Sleutels rome van je Ik hou van de mystieke

Nadere informatie

Beken Kleur Gooi je troeven op tafel. handleiding

Beken Kleur Gooi je troeven op tafel. handleiding Beken Kleur Gooi je troeven op tafel handleiding Deze tool werd ontwikkeld door het Flanders DC Kennis centrum aan Antwerp Management School. Het is gebaseerd op het onderzoeksrapport Dominante denkkaders

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet!

30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet! 30 Facebook Tips Voor Meer Bezoekers, Klanten & Omzet! Auteur: Copyright 2011, Alle rechten voorbehouden www.tomdehaan.nl 1 Voordat je de tips gaat lezen Dit ebook is een verzameling van tips voor je Facebook

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

HIDDEN TREASURES. Patronen zichtbaar maken. Naam: Klas:

HIDDEN TREASURES. Patronen zichtbaar maken. Naam: Klas: Patronen zichtbaar maken Naam: Klas: Kunst en media: Zoek een verborgen patroon op het internet en maak hier een artistiek product van Consulate of Google Jeroen van Loon Kill Your Darlings In deze lessenserie

Nadere informatie

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview

Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko en haar foto-genic installaties 14 oktober interview Ola Lanko is altijd bezig met de werking van het medium fotografie. De kritische blik van de beschouwer is wat ze met haar werk wil overbrengen.

Nadere informatie

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake

E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake E-participatie via sociale media: hoe doe je dat? Door: Janine Bake Kijkt u eens om u heen, zit u ook met een computer, mobiele telefoon, misschien wel twee en mogelijk ook nog andere type computer zoals

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur

Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur Dit ebook heb ik geschreven op 28/10/2013 van 8:26 uur tot 9.58 uur Inhoud Ik heb geen tijd om een ebook te schrijven!... 3 Waarom heb ik het recht om je dit te vertellen?... 4 Template voor schrijven

Nadere informatie

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks

Jeroen Bessems Rubriks. Jeroen Bessems. Rubriks Jeroen Bessems INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Samenwerken Specialist Ondernemend Generalist Methodisch & gestructureerd Originaliteit & creativiteit Informatievaardig Onderbouwing & verantwoording Kritische

Nadere informatie

Een goed leven voor.

Een goed leven voor. Een goed leven voor. Juultje Holla - Perspectief - maart 2013 Als onderdeel van het ZonMW project Zeggenschap en Inclusie Met dank aan Rob, die mij hierbij enorm geholpen heeft. Een goed leven voor. Een

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Experience Branding. Opdr2 Project Rap CMD2D. Koen Nuijen, Lindomar Jon-Ming, Nick de Kleijn

Experience Branding. Opdr2 Project Rap CMD2D. Koen Nuijen, Lindomar Jon-Ming, Nick de Kleijn Experience Branding Opdr2 Project Rap CMD2D Koen Nuijen, Lindomar Jon-Ming, Nick de Kleijn Inhoud Pagina 3 Inleiding Pagina 5 Concept Pagina 14 Touchpoints Pagina 15 Costumer journy Voor het Rap project

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

SELECTEER EEN PAGINA TEMPLATE EN HOOFD VOOR DE PAGINA: Selecteer, in de PAGINA ATTRIBUTEN module rechts naast

SELECTEER EEN PAGINA TEMPLATE EN HOOFD VOOR DE PAGINA: Selecteer, in de PAGINA ATTRIBUTEN module rechts naast OPMAKEN VAN BERICHTEN EN PAGINA S ONE PAGER Berichten en pagina s worden op dezelfde wijze opgemaakt. Voor het opmaken van een bericht ga je in het navigatiemenu (afbeelding rechts) naar BERICHTEN > NIEUW

Nadere informatie

Oplossingsgericht en waarderend coachen.

Oplossingsgericht en waarderend coachen. Oplossingsgericht en waarderend coachen. Coaching is die vorm van professionele begeleiding waarbij de coach als gelijkwaardige partner de cliënt ondersteunt bij het behalen van zelfgekozen doelen. Oplossingsgericht

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

SketchUp: 3D voor iedereen (/)

SketchUp: 3D voor iedereen (/) 1 DE CURSUS (/) SKETCHUP? (/SKETCHUP.HTML) INSTALLATIE (/INSTALLATIE.HTML) DE BASIS (/DE-BASIS.HTML) GEREEDSCHAPPEN (/GEREEDSCHAPPEN.HTML) GEAVANCEERD (/GEAVANCEERD.HTML) SketchUp: 3D voor iedereen (/)

Nadere informatie

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling

Lesbrief Voorleestekst: Over dertien hectare Vragen: Voorleestekst: Over het thema van de tentoonstelling Lesbrief Over dertien hectare dertien hectare organiseert elke twee jaar een tentoonstelling in Heeswijk-Dinther. De eerste was in 2003. De tentoonstelling van de kunstwerken was altijd buiten op een grasveld

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

4 Is Pinterest interessant voor mij?

4 Is Pinterest interessant voor mij? 4 Is Pinterest interessant voor mij? 1. Wat kan ik met Pinterest? Social media platformen hebben hun eigen groep gebruikers en hun eigen kracht. In de voorgaande hoofdstukken bespraken we deze met betrekking

Nadere informatie

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1

1 Korintiërs 12 : 27. dia 1 1 Korintiërs 12 : 27 kerk in deze (21 e ) eeuw een lastige combinatie? want juist in deze tijd hoor je veel mensen zeggen: ik geloof wel in God maar niet in de kerk kerk zijn lijkt niet meer van deze tijd

Nadere informatie

V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +...

V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +... Handleiding Google+ Inhoud V O O R W O O R D... 3 1 V O O R U Z I C H K U N T A A N M E L D E N B I J G O O G L E +..... 4 2 D E E L N E M E N A A N G O O G L E +... 7 3 F O T O S B E K I J K E N... 14

Nadere informatie

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein Introductielessen Primair Onderwijs 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein - De leerlingen worden met kunst geconfronteerd - De leerlingen ontdekken dat kunst niet altijd in een museum staat

Nadere informatie

plug & play documentatie eindopdracht: Van: Jarno Verhoogt / 500684953 Vak: Plug & Play Docent: J. Faber Datum: 24 / 01 / 14

plug & play documentatie eindopdracht: Van: Jarno Verhoogt / 500684953 Vak: Plug & Play Docent: J. Faber Datum: 24 / 01 / 14 plug & play eindopdracht: documentatie Van: Jarno Verhoogt / 500684953 Vak: Plug & Play Docent: J. Faber Datum: 24 / 01 / 14 1 inleiding In dit verslag wordt het hele proces van de Plug & Play eindopdracht

Nadere informatie

Bijlage 1 Zelfassessment

Bijlage 1 Zelfassessment Bijlage 1 Zelfassessment DEEL 1 Algemeen Altijd Vaak soms Bijna nooit niet Ik hou ervan om in kleine groepjes te werken 4 5 3 2 1 Ik zou het leuk vinden om met studenten en 5 4 3 2 1 docenten te werken

Nadere informatie

PILNAR web applicatie. Handleiding

PILNAR web applicatie. Handleiding PILNAR web applicatie Handleiding Table of Contents De PILNAR editor...3 Toegang tot de omgeving...3 De PILNAR omgeving...3 Hoofdmenu...4 Navigatie...5 Zoeken...6 Detailoverzichten...6 Collectie... 7 Inzending...

Nadere informatie

360 graden feedback formulier

360 graden feedback formulier 360 graden feedback formulier Je bent gevraagd om feedback te geven door middel van dit formulier. Het doel van dit onderzoek is: Aangeven waar Tessa Persijn na haar vierdejaarsstage op het koning Willem

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen

geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Marieke Anthonisse 2011 www.efficiencyfactor.nl https://twitter.com/trainencoachen 27 geweldig efficiënte tips voor werk en thuis! Inhoudsopgave Time Management 3 Email Management 3 Werkplekorganisatie 3 Gewoontevorming 4 Teambuilding 4 Gezinnen met kinderen 5 Administratie en Financiën

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig?

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proefdieren, overbodig of hoognodig? Afsluitende les Leerlingenhandleiding Proefdieren, overbodig of hoognodig? Inleiding Hoewel bijna iedereen wel een beeld heeft van proefdieren en wat er in het verleden wellicht mee gedaan is, weet bijna

Nadere informatie

Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest

Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest Rapportgegevens Nederlandse persoonlijkheidstest Respondent: Johan den Doppelaar Email: info@123test.nl Geslacht: man Leeftijd: 37 Opleidingsniveau: hbo Vergelijkingsgroep: Nederlandse beroepsbevolking

Nadere informatie

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld

Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld Mini-docu - Les 2 Herinneringen in beeld [Om deze lesbrief in te kunnen vullen heb je de nieuwste versie van Adobe Reader nodig] Naam: Klas: Naam docent: Als er in een documentaire wordt gesproken over

Nadere informatie

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING

Online Marketing. Door: Annika Woud ONLINE MARKETING Online Marketing Door: Annika Woud 1 Inhoudsopgaven 1 Wat is online marketing? 2 Hoe pas je online marketing toe op een website? Hoe pas je het toe? SEO Domeinnaam HTML Google Analytics Advertenties op

Nadere informatie

Een Egyptische collectie in Leiden

Een Egyptische collectie in Leiden Een Egyptische collectie in Leiden Naam: Klas:.. Het Rijksmuseum van Oudheden, de naam zegt het al, toont voorwerpen uit oude tijden. De collectie bestaat uit objecten van beschavingen die vandaag de dag

Nadere informatie

Test: carrière-ankers

Test: carrière-ankers Test: carrière-ankers Wat is de reden dat je werkt? Wat motiveert je in je werk? Welke elementen moeten je werk bevatten om het je echt naar de zin te maken zodat je met plezier en productief kunt functioneren?

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Museumbezoek onder Studenten

Museumbezoek onder Studenten Museumbezoek onder Studenten Ontwerprapport CMD-Project Jelle Clignet CMD2B 1108174 Inhoudsopgave Inleiding 2 Concept 3 Beschrijving van het concept 3 Applicatie 3 Ondersteunende middelen 3 Middelen 4

Nadere informatie

YouTube handleiding voor de Groenteman

YouTube handleiding voor de Groenteman YouTube handleiding voor de Groenteman In deze speciale YouTube handleiding voor de groenteman leest u informatie over wat dit sociale medium precies inhoudt en hoe u als groente en/of fruitspecialist

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands

Verslaglegging. P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Verslaglegging P. Broekhuizen F. Sijsling G. Zandvliet Docenten Nederlands Leeuwarden, 13 september 2011 Verslaglegging Door : P. Broekhuizen, F. Sijsling en G. Zandvliet Docenten Nederlands Klas : LBLV.2

Nadere informatie

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Stedelijk Museum VMBO leerlingen interactieve rondleiding Ontwerpspecificatie Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Inhoud INHOUD OPDRACHT CONCEPT ONTWERP HIGH LEVEL DETAIL

Nadere informatie

Seminar. Essay conceptstores

Seminar. Essay conceptstores Seminar Essay conceptstores Marlies van den Bos 1622703 Concept Design Eng JDE-SCONE.3V-13 Marvin Fernandes 19-12-2014 1 CONTENT IntroductiE Conceptstores Communicatie Conclusie uitwerking infographic

Nadere informatie

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers.

Geef nooit persoonlijke informatie door op internet, zoals namen, adressen en telefoonnummers. Computer Niet eten en/of drinken bij de computers. Trek geen stekkers uit de computer. Laat het beeldscherm en de computer staan, niet verplaatsen. Wijzig geen beeldscherminstellingen. Meld je zelf af

Nadere informatie

Caag CRM. info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl. Informatie Brochure

Caag CRM. info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl. Informatie Brochure Caag CRM info@caagcrm.nl www.caagcrm.nl Informatie Brochure Over Ons Caag CRM is een cloud- based software onderneming. Onze kracht ligt in het ontwikkelen van slimme software oplossingen gebaseerd op

Nadere informatie

Ecologie van het leren

Ecologie van het leren Ecologie van het leren Beneluxconferentie dr Manon C.P. Ruijters MLD Apeldoorn 17 oktober 2013 Ecologisch? Ecologie is verbindingen en samenhang diversiteit interacties tussen organismen en hun omgeving

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie