1. Algemene gegevens / General Information

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. Algemene gegevens / General Information"

Transcriptie

1 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: Algemene gegevens / General Information DEFINITIEF Projecttitel / Project title Pregnancy-induced hypertension and pre-eclampsia after 36 weeks: induction of labour versus expectant monitoring. A comparison of maternal and neonatal outcome, maternal quality of life and costs? Aanvrager / Applicant Dr. M.G. van Pampus T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Obestetrie en Gyneacologie Postbus RB GRONINGEN Projectleden / Project members Dhr. J.A.M. van der Post (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Obstetrie en Gynaecologie Obstetrie Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. M.G. van Pampus (Projectleider en penvoerder) T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Obstetrie en Gyneacologie Postbus RB GRONINGEN Nederland Dr. S.A. Scherjon (Mede aanvrager) Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 1

2 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF T: F: E: Leids Universitair Medisch Centrum Divisie 3 Verloskunde Albinusdreef ZA LEIDEN Nederland Prof. dr. H.W. Bruinse (Mede aanvrager) T: F: E: Universitair Medisch Centrum Utrecht Verloskunde Heidelberglaan CX UTRECHT Nederland Dhr. L.C. Bruggeman (Bestuurlijk verantwoordelijke) T: F: E: Rijksuniversiteit Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Raad van Bestuur Postbus AD GRONINGEN Nederland Dr. B.W. Mol (Mede projectleider) T: F: E: Maxima Medisch Centrum Verloskunde Postbus MB VELDHOVEN Nederland Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 2

3 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Prof. dr. P.M.M. Bossuyt (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Epidemiologie en Biostatistiek Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. B.C. Opmeer (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Epidemiologie en Biostatistiek Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. E. Birnie (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Methoden & Public Health Sociale Geneeskunde Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. S le Cessie (Mede aanvrager) T: F: E: Leids Universitair Medisch Centrum Medische Statistiek Postbus RC LEIDEN Nederland Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 3

4 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Samenwerking / Collaboration TweeSteden Ziekenhuis Verloskunde/ Gynaecologie Dr. Deelenlaan AD TILBURG Catharina Ziekenhuis Postbus ZA EINDHOVEN Sint Antonius Ziekenhuis Postbus EM NIEUWEGEIN Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Gynaecologie Postbus HM AMSTERDAM Martini Ziekenhuis Groningen Obstetrie en Gynaecologie Postbus RM GRONINGEN Gelre Ziekenhuizen Obstetrie en Gynaecologie Postbus DS APELDOORN Atrium Medisch Centrum Verloskunde en gynaecologie Postbus CX HEERLEN 2. Projectgegevens / Project information Programma / Programme DoelmatigheidsOnderzoek: deelprogramma Effecten & Kosten / Health Care Efficiency Research Programme: sub-programme Effects & Costs Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 4

5 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Subsidieronde / Subsidy round round grant applications Datum indienen (via ProjectNet) / Date of application :15 Aandachtsgebieden / Focus Themes: 11 Obstetrics; Themes HTA-methodology: Projecttype / Project type Onderzoeksproject Samenvatting / Summary OBJECTIVE: 10% to 15% of all pregnancies are complicated by hypertensive disorders, i.e. pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia ( women per year in The Netherlands). The large majority of these cases occur at term. There is no causal treatment but termination of pregnancy. In case of pre-term pregnancies complicated by hypertension, conservative management is advocated to as long as the risks for the mother are acceptable. However, there is no consensus whatsoever on the question in such cases at term. Induction of labour might prevent maternal and neonatal complications, but it is also thought to increase the instrumental delivery rate. Nothing is known about the impact of both policies on the psychological well-being of the mother, as well as the costs of both. In The Netherlands in 2002, labour was induced in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia, whereas labour started spontaneously in women. STUDY DESIGN: Multicentre prospective randomised controlled trial. STUDY POPULATION: Women with a singleton pregnancy and pregnancy-induced hypertension or pre-eclampsia with a gestational age between 36 0/7 weeks and 41 0/7 weeks. INTERVENTIONS: Induction of labour, if necessary preceded by artificial cervical ripening versus expectant monitoring. OUTCOME MEASURES: Since we know from large non-randomised data that equality in maternal and neonatal health outcome can be anticipated, this study will have maternal quality of life, quality of recovery and costs as main outcomes. The SF-36 will, among other quality of life measures, be the primary outcome. Of course, maternal and neonatal mortality and morbidity will be measured. POWER/DATA ANALYSIS: The analysis will be by intention to treat. We need two groups of 250 patients to detect relevant differences in the SF-36 (primary outcome). In anticipation of equivalence in quality of life, and maternal and neonatal outcome, the economic analysis will be a cost-minimisation Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 5

6 analysis. For each of the two strategies, will calculate costs of perinatal care for mother and child. TIME SCHEDULE: Total study time 36 months. Preparation three months, recruitment 27 months, analysis and report six months. Both data analysis and economic analysis will be performed within the context of a consortium of perinatal centres that are already collaborating in the Zon-MW funded DIGITAT-study (Zon-MW ). NEDERLANDSE SAMENVATTING VRAAGSTELLING: 10 tot 15% van alle zwangerschappen wordt gecompliceerd door een vorm van hypertensie in de zwangerschap ( vrouwen per jaar in Nederland). Het merendeel van deze gevallen treedt a terme op. De enige causale therapie is het beëindigen van de zwangerschap. In geval van preeclampsie of zwangerschapshypertensie preterm is een afwachtend beleid effectief gebleken, zo lang het risico voor de moeder acceptabel is. Het is onduidelijk of dit ook geldt voor a terme zwangerschappen met deze complicaties. Inleiden van de baring zou maternale en neonatale complicaties kunnen voorkomen, maar zou ook het aantal instrumentele baringen verhogen. Er is niets bekend over de impact van beide strategieën op het psychische welbevinden van de moeder en de kosten die het met zich meebrengt. In Nederland werd in 2002 bij vrouwen met zwangerschapshypertensie of preëclampsie de baring ingeleid terwijl bij vrouwen de baring spontaan begon. STUDIE-OPZET: Multicenter prospectief gerandomiseerd onderzoek. Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 POPULATIE: Zwangeren met eenling zwangerschap gecompliceerd door zwangerschapshypertensie of preëclampsie en een zwangerschapsduur tussen 36 0/7 en 41 0/7 week INTERVENTIES: Inleiden van de baring, zo nodig voorafgegaan door het rijpen van de cervix vergeleken met een afwachtend beleid. DEFINITIEF UITKOMSTMATEN: Omdat uit grote ongerandomiseerde data gebleken is dat zowel de maternale als de neonatale uitkomst hetzelfde zijn na inleiding van de baring of na een afwachtend beleid, zijn de belangrijkste uitkomstmaten de maternale kwaliteit van leven, kwaliteit van herstel en kosten. De SF-36 is de primaire uitkomstmaat. Uiteraard zullen maternale en neonatale mortaliteit en morbiditeit meten, alsmede de wijze van bevallen, gerigistreerd worden. POWER/DATA-ANALYSE: De analyse zal plaatsvinden volgens het intention to treat principe.er zijn twee groepen van 250 patiënten nodig om relevante verschillen in SF-36 aan te tonen. Anticiperend op gelijkheid in kwaliteit van leven en maternale en neonatale uitkomst zal een kosten-minimisatie analyse plaatsvinden. Voor elke van de twee strategieën zullen de kosten van perinatologische zorg voor moeder en kind berekend worden. TIJDSPLANNING: totale onderzoekstijd 36 maanden. Voorbereidingstijd drie maanden, includeren 27 maanden, datamanagement en economische analyse zes maanden. Zowel de data analyse als economische analyse zullen uitgevoerd worden binnen het een verloskundig consortium, waar binnen op dit moment de DIGTAT studie wordt uitgevoerd (Zon-MW ). 3. Inhoud / Content Probleemstelling / Problem definition Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 6

7 Pregnancy-induced hypertension and pre-eclampsia are common complications of pregnancy. In many cases, the symptoms are mild, consisting only of mild hypertension at term. In other cases however, severe complications such as eclampsia, placental abruption, preterm delivery, HELLP syndrome or intra-uterine death may occur. Hypertensive disorders in pregnancy still make a major contribution to maternal and neonatal mortality; it is the largest single cause of maternal mortality in the Netherlands (1). Approximately 10% to 15% of all pregnancies are complicated by hypertensive disorders. The majority of these cases declare itself after 32 weeks. The only causal treatment of the disease is termination of pregnancy. In case of pre-term pregnancies complicated by pre-eclampsia conservative expectant monitoring is advocated to increase the chance of foetal maturity, as long as the risks for the mother remain acceptable (2,3,4). Expectant management reduces neonatal complications and neonatal stay in the intensive care unit in pre-term pregnancies and is not associated with an increase in maternal complications (3,4). In case of hypertension and/or pre-eclampsia at term, the situation is different as compared to preterm disease. It is unclear whether in this situation expectant management is beneficial for the mother and her baby, since evidence on the subject is lacking. Despite this lack of evidence termination of pregnancy is recommended in most countries outside the Netherlands (3). Recent observational studies indicate that the onset of mild gestational hypertension or mild pre-eclampsia at or near term is associated with minimal to low neonatal and maternal morbidity (4-7). Despite the lack of evidence that would justify intervention, many gynaecologists induce labour in women at term with pregnancy-induced hypertension or pre-eclampsia. Such a policy is thought to increase the risk of assisted vaginal delivery and caesarean section, thus generating additional morbidity and costs (8-10). On the other hand, expectant management might lead to severe pregnancy complications that were mentioned above, i.e. eclampsia, severe hypertension, HELLP syndrome, organ failure or a bad neonatal outcome. The lack of consensus on the subject in The Netherlands is demonstrated by the fact that in 2002 in women with pregnancy induced hypertension and/or pre-eclampsia labour was induced in women, whereas labour started spontaneously in women. At present, there is no evidence on the effectiveness and efficiency of induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia (nearly) at term as compared to expectant management under regular monitoring. In post term women, randomised trials have indicated that induction of labour does not increase the instrumental delivery rate. However, the fact that the women in those studies were post term, might implicate that myometrial gapjunctions facilitating effective contractions were present. This situation can not be extrapolated to women who are not postterm (11,12). In view of this clinical dilemma, we propose a randomised clinical trial in which induction of labour, if necessary preceded by artificial cervical ripening, is compared to expectant monitoring in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia (nearly) at term. The primary outcome will be maternal quality of life. We will also compare maternal and neonatal mortality and morbidity, and maternal quality of recovery, as well as costs. Relevantie / Relevance Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Data from the national obstetric registration (LVR) indicate no impact of induction of labour versus expectant management on neonatal outcome. In 2002 and 2003, the rate of baby's born with an Apgar score below 7 was 1.3% among women that delivered after a spontaneous onset of labour, versus 1.6% among women in whom labour was induced (OR % CI 1.0 to 1.5). After correction for potential confounders available in the LVR-registration (fetal weight, proteinuria, diastolic blood pressure) this difference became statically insignificant despite the analysis of over patients (OR % CI.98 to 1.2). Since this equivalence is also expected from the pathofysiological background of the problem as well as from the medical literature, we anticipate equivalence in neonatal outcome between both strategies (of course, we will look at neonatal and maternal outcome as this should be consistent with Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 7

8 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 earlier findings. If not, this will be important new information not available from other sources!). Thus a choice for one or the other treatment will depend on differences in quality of life and costs. The results of the study will provide insight on whether induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia (nearly) at term will reduce costs and improve quality of life as compared to expectant monitoring. At present - to our knowledge - no clinical study has been published or undertaken to investigate this issue.randomised trials in post term women and women with ruptured membranes at term have indicated that the side-effects of induction of labour in this category are limited, but data on term women with pre-eclampsia and pregnancy induced hypertension are lacking (11,12). In The Netherlands, the yearly number of patients with hypertension (RR diastolic above 90 mmhg) without proteinuria at term is Moreover, there are women with pre-eclampsia at term (Data LVR-2002). The LVR2-data show that among the women in whom labour started spontaneously (i.e. those who were managed expectantly), the secondary caesarean section rate was 15% and the vaginal instrumental delivery rate 21%. Among the women in whom labour was induced, these rates were 18% and 16%, respectively. As mentioned before neonatal outcome was the same. The health care costs for this group are at least 100 million per year. The study has the power to demonstrate a difference in costs between both policies of 1.000,-. Such a difference, could, one way or the other, lead to a potential cost reduction of million per year in The Netherlands. Thus, a choice for one of the other treatment will depend on differences in quality of life and costs. The results of the study will provide insight on whether induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia at term will reduce costs and improve quality of life as compared to expectant monitoring. If induction is found to be beneficial, the Dutch Society of Gynaecologists will immediately advise this policy in its guidelines. At present - to our knowledge - no clinical study has been published or undertaken to investigate this issue. Kennisoverdracht, implementatie, bestendiging / Knowledge transfer, implementation, consolidation DEFINITIEF No major obstacles are to be foreseen as the outcome of the proposed study will lead to more specific recommendations on the policy in women with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia at term. The Dutch Society for Obstetrics and Gynaecology will be committed to the outcomes of the study. The results of the project will be incorporated in the guidelines of the NVOG. The study will be performed in eight perinatal centres that already collaborating in the DIGITAT study. As the interventions and outcomes of the DIGITAT protocol are very similar to the present protocol, this will not only stimulate recruitment of patients, but it also implicates that all perinatal centres will be familiar with the study protocol and the result at the end of the study. This is likely to facilitate implementation of the study results, not only in the participating centres, but also in their affiliated clinics. In obstetrics, unique problems in outcome conceptualisation arise from the fact that unlike decisions in other medical domains, here the denominator is not, primarily, the patient herself, but more units at the same time. As a consequence, a single outcome parameter is insufficient to define optimality. Scientists and treating physicians usually circumvent the problems in outcome measurement and decision making by assuming one or the other outcome as negligible or subordinated, or another artificial assumption. This problem will be addressed in a HTA-study additional to the present proposal that has already been Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 8

9 granted by ZON-MW (When outcome is a balance. Methods to measure combined utility in obstetrics. Principal investigator prof.dr.g.j.bonsel). We will provide patient information in Dutch as well as several other languages (Turkish, French, Spanish and English), in order to facilitate inclusion of patients from cultural minorities. Quality of life questionnaires are available in English and French, and we will translate them in to Turkish. Moreoevr, our experience is that most of the pregnant women from ethnic minorities are able to read Dutch questionnaires. By doing so, we will enhance inclusion, and evaluate whether study results can be extrapolated to cultural minorities. This is especially important, since the expectant management strategy requires compliance to the protocol by the patient in order to be safe. Doelstelling / Objective This study will compare induction of labour in women with pre-eclampsia or pregnancy induced hypertension nearly at term in singleton pregnancy, as compared to expectant monitoring. We look at the following outcomes: Maternal quality of life, quality of recovery, as well as pain and anxiety questionnaires. Maternal morbidity: Maternal complications (eclampsia, HELLP syndrome, organ failure), maternal admission (days) Neonatal condition: Bad neonatal outcome will be a composite of a 5-minute Apgar-score below 7 and /or an arterial ph below 7.05 and/ or admission to the NICU. Costs Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Plan van aanpak / Strategy STRATEGY: In this prospective equivalence study we aim to compare expectant monitoring to induction of labour in patients with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia at term. We hypothesize that we will not find relevant differences between maternal and neonatal outcome in both strategies. This assumption is based on data from the LVR-2 (bad neonatal outcome in both groups around 1.5%, see above), and on the fact that both policies are safe for mother and child in case of term pregnancies. In view of this expected equivalence, we aim to assess maternal quality of life, quality of recovery and costs. PRELIMINARY STUDIES: In the women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia at term in The Netherlands, both expectant monitoring and induction of labour policies have been applied. All participating centres are able to apply both strategies. The LVR-2 data show that among the women in whom labour started spontaneously (i.e. were managed expectantly), the secondary caesarean section rate was 15% and the vaginal instrumental delivery rate 21%. Among the women in whom labour was induced, these rates were 18% and 16%, respectively. However, these rates are not reliable, since the moment at which the diagnosis was made, was not known in the dataset, and the decision for induction or expectant management was not made at random. Moreover, women with a pre-existing hypertension cannot be identified separately in the LVR-2 database. Therefore, reliable answers to the study questions can only be obtained from the randomised clinical trial that we Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 9

10 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 propose in the present grant application. DEFINITIEF Members of the study group have experience with randomised studies comparing induction protocols for labour (8, 13) as on studies reporting on quality of life and patient preferences (see Publications Birnie, Bossuyt, Mol). The study will be attached to the Zon-MW funded DIGITAT-study, in which the cost-effectiveness of induction of labour versus expectant management in women pregnant of a small for gestational age child is addressed. The fact that the design of the present study has strong similarities with the DIGITAT-study implicates that scale advantages can be achieved, since the proposed study on PIH and pre-eclampsia will be performed with the DIGITAT-infrastructure. The protocol has, but for a few formal adjustments, been approved by the medical ethical committee of the Academic Hospital Groningen (see addendum). Moreover, in the centres participating in the DIGITAT study, ethical approval will be obtained by a small adjustment of the DIGITAT protocol, which implicates that the time-consuming approval for multicentre studies will be obtained prior to the start of the study. DESIGN: The proposed research concerns a multicentre randomised controlled clinical trial. After inclusion, patient data will be entered in a Webbased database, which will also facilitate randomisation. The expertise for this technology is already available to the study group. Randomisation will be stratified for centre, parity and underlying disease (i.e. hypertension or pre-eclampsia) Women will be randomly allocated to either induction of labour or expectant monitoring. The study will be an open label study, as it is impossible to blind the health care workers and patients involved for the strategy to which the woman is allocated. Cross-over between the two strategies would complicate the interpretation of study result. Although it will not be possible to prevent all cross-overs, both strategies will be performed according to strict criteria (see below). Moreover, in each centre a dedicated research nurse will monitor the study protocol in each centre by attending patient meetings and providing feedback on potential protocol violation. The study will be staffed by research nurses, who will counsel patients and ask informed consent. In every centre an independent gynaecologist will be available for more detailed information both for patients and colleagues. STUDY POPULATION: Term patients with mild pregnancy induced hypertension (diastolic blood pressure of at least 95 mm Hg but below 110 mmhg on two occasions at least 6 hours apart) or mild pre-eclampsia (proteinuria above 300 mg total protein in a 24 hour urine collection but below 5 g total protein in 24 hours) will be eligible for the study. Duration of pregnancy will be between 36+0 and 41+0 weeks. Only women with a singleton pregnancy in a vertex position will be included. Exclusion criteria are treated preexisting hypertension, diabetes mellitus, renal disease, a previous caesarean section, HELLP syndrome, oliguria less than 500 ml in 24 hours, pulmonary oedema or cyanosis, and abnormalities at the CTG. After a patient has given informed consent for participation in the study, vaginal examination will be performed, and cervical length will be measured using transvaginal sonography, both to assess cervical ripeness. Subsequently, the patient will be randomised to either a policy that aims termination of pregnancy (intervention group) or a policy that aims expectant management for spontaneous delivery (expectant group). INTERVENTIONS: In the intervention group, patients will be induced within 24 hours after randomisation. Patients with a cervix that is judged to be 'ripe' at vaginal examination (Bishop score above 6), labour will be induced with amniotomy and, if labour does not start within 1 hour, augmentation with oxytocin. In case the cervix is judged to be 'unripe', cervical ripening will be stimulated with use of intracervical or intravaginal prostaglandins. In case the cervix is judged to be unripe the day after Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 10

11 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF priming, the cervical ripening will be repeated. If the cervix remains unripe, day three will be a rest day. Cervical ripening will be repeated at day four and five. We expect the number of women that need such repeat ripening to be very low (13). All patients in the intervention group will be monitored clinically until after delivery. In the expectant group, patients will be monitored until the onset of spontaneous delivery (see flowchart). Plasma volume expansion will not be applied. Maternal evaluation consists primarily of frequent evaluation of worsening pre-eclampsia. Initial laboratory tests consist of blood tests (platelet count, liver enzymes and renal function) and screening of urine for protein using a dipstick or protein/creatinin ratio (24 hour urine collection for protein is case of positive screening). Subsequent maternal monitoring will contain daily measurement of diastolic and systolic blood pressure, screening for protein in urine every two days, and blood tests twice a week. Foetal monitoring will consist of assessment of foetal movements as reported by the mother, as well as electronic foetal heart rate monitoring once a day. Ultrasound examination for foetal growth and amniotic fluid assessment will be performed each 10 days, and Doppler assessment of the umbilical artery twice a week. In the expectant monitoring group, intervention is recommended in case the diastolic blood pressure is above 110 mmhg, in case the total amount of protein in the urine exceeds 5g/ 24 hours, in case of eclampsia or in case the foetal condition does not justify expectant management (no foetal movements reported by the mother, non-optimal CTG). In case in the expectant group an indication rises for induction of labour, for example prelabour rupture of membranes for > 48 hours or meconium stained liquor, induction of labour is indicated (see flowchart). Reasons for interventions and time interval between randomisation and delivery will be registered. Management of labour will be similar in both groups (see appendix B). OUTCOME PARAMETERS: We will collect the following data: Study-entry: age, ethnic origin, parity, obstetric history, general health history, gestational age, systolic and diastolic blood pressure, normal non-stress test, biometry parameters, pregnancy weight. Patients who do not give informed consent will be treated according to one of the two protocols at the discretion of the attending obstetrician and analysed separately. After explanation of the study and informed consent, but prior to randomisation, we will perform a baseline measurement for quality of life (SF-36 and STAI) and quality of recovery. Moreover, a vaginal examination and a sonographic measurement of the cervical length will be performed prior to randomisation. During admission in the hospital: number of days of antenatal monitoring after study entrance, laboratory findings, ultra sound examinations, complications. Maternal mortality and morbidity will be specified until date of discharge from hospital and six weeks post partum. At delivery: gestational age at birth, mode of delivery, birth weight, condition at birth (Apgar scores, Umbilical artery ph). Quality of life and quality of recovery: Women will complete quality of life questionnaires prior to randomisation, one day after randomization and subsequently after 1 week, 2 weeks, 6 weeks 3 months and 6 months. Since the moment of delivery will differ between the two groups, we will ask the participating women also to complete questionnaires at 1 day an 2 days after delivery. A pain scale will be added to those questionnaires. We hypothesize Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 11

12 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF differences on the emotional and anxiety scales prior to delivery, and differences in physical scales after delivery (due to differences in instrumental delivery rates). The questionnaires will contain the SF-36, EuroQoL, state anxiety (STAT) as well as a questionnaire on quality of recovery. The latter has been developed by Myles et al, and is currently validated for pregnant women (14). This validation will be finished prior to the study (Kluivers Brolmann, Bruinvels and Mol, personal communication). Furthermore, patients preferences will be assessed. A representative sample of the participating women will be interviewed 3 months after randomisation. They will be asked for their preference for expectant management as compared to induction of labour, taking into account their own condition as well as that of the child. Measurement of preferences will be done in close collaboration with the investigators of the HTA-methodology, that was granted by ZonMW in 2004 ((When outcome is a balance. Methods to measure combined utility in obstetrics. Principal investigator prof dr. G.J. Bonsel). Both Dr. Birnie and Dr. Mol are participants are participants in that study. Neonate: Neonatal admission (type and days), neonatal mortality and morbidity will be specified until date of discharge from hospital and six weeks post partum. In case at 6 weeks after birth, the child does not score perfect, the neonate will be followed for 6 months using the composite outcome score (15). Since we know from large-non-randomised data that equality in maternal and neonatal outcome can be anticipated, this study will have maternal quality of life and costs as main outcomes. Secondary outcomes will be severe maternal morbidity, neonatal mortality or neonatal morbidity. Bad neonatal outcome will be defined as a 5-minute Apgar score below 7, an umbilical artery ph below 7.05 or admission to the neonatal intensive care. We will collect baseline characteristics, data on the course of pregnancy and delivery, and data on neonatal outcome. In case at 6 weeks after birth, the child does not score perfect, the neonate will be followed for six months using the composite outcome score (15). We will also register the use of medical resources as well as non-medical costs such as travel expenses. SAMPLE SIZE CALCULATIONS: The initial analysis will be performed by intention to treat. We will consider the SF-36 as primary endpoint. In order to detect a 5-point difference in the Physical Component Summary scale and Mental Component Summary scale after 1 week as relevant, we will need two groups of 250 patients to find a relevant difference (alpha.05; beta.80; SD 20). As the measurements at multiple time points allow for repeated measures analysis, this sample size will be sufficient for testing effects over time, including overall difference and trends. In view of the inpredictability of other quality of life measures, we feel that such a sample is adequate to detect other relevant differences. In case of equivalent maternal and neonatal outcome, the study will be cost-minimisation analysis. If we assume the cost of spontaneous labour to be 1.000, the costs of instrumental delivery to be (composite of instrumental vaginal delivery and caesarean section) and the costs of expectant management to be 900 per patient, and if we assume that in the group in whom spontaneous labour is awaited the instrumental delivery rate is 15%, than the instrumental delivery rate should be 25% in the induction of labour group to reach a break-even point in the costs of the two approaches. DATA ANALYSIS AND PRESENTATION: The initial analysis will be performed by intention to treat. We will consider the SF-36 as primary endpoint. The analysis will be done by intention to treat, and stratified for centre, parity and for underlying disease (pre-eclampsia or pregnancy induced hypertension). Quality Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 12

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE. Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Toets Inleiding Kansrekening 1 8 februari 2010 Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

Travel Survey Questionnaires

Travel Survey Questionnaires Travel Survey Questionnaires Prot of Rotterdam and TU Delft, 16 June, 2009 Introduction To improve the accessibility to the Rotterdam Port and the efficiency of the public transport systems at the Rotterdam

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator

Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij. Kinderen: Affect als Moderator 1 Het Effect van Cliëntgerichte Speltherapie op Internaliserende Problematiek bij Kinderen: Affect als Moderator The Effect of Client-Centered Play Therapy on Internalizing Problems of Children: Affect

Nadere informatie

Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit. van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten

Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit. van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten Het Effect van de Kanker Nazorg Wijzer* op Werkgerelateerde Problematiek en Kwaliteit van Leven bij Werkende Ex-Kankerpatiënten The Effect of the Kanker Nazorg Wijzer* on Work-related Problems and Quality

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN

Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Running head: EFFECT VAN IB-CGT OP SEKSUELE DISFUNCTIES BIJ VROUWEN Het Effect van Online Cognitieve Gedragstherapie op Seksuele Disfuncties bij Vrouwen The Effectiveness of Internet-based Cognitive-Behavioural

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope

The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope The relationship between social support and loneliness and depressive symptoms in Turkish elderly: the mediating role of the ability to cope Een onderzoek naar de relatie tussen sociale steun en depressieve-

Nadere informatie

Landelijk Diabetes Congres 2016

Landelijk Diabetes Congres 2016 Landelijk Diabetes Congres 2016 Insuline Pompen, zelfcontrole en sensoren, need to know Thomas van Bemmel, Internist Gelre Ziekenhuis Apeldoorn Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling zie hieronder

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems.

Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic Play Group Therapy for Children. with Internalizing Problems. Spelgroepbehandeling voor kinderen met internaliserende problemen De Effectiviteit van een Psychodynamische Spelgroepbehandeling bij Kinderen met Internaliserende Problemen. The Effectiveness of Psychodynamic

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Lifestyle and reproduction Mutsaerts, Meike

Lifestyle and reproduction Mutsaerts, Meike Lifestyle and reproduction Mutsaerts, Meike IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document version below. Document

Nadere informatie

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter?

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Emiel Krahmer, Erwin Marsi & Paul van Pelt Site visit, Tilburg, November 8, 2007 Plan 1. Introduction: A short

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks David van der Ham namens de PPROMEXIL projectgroep ISRCTN 29313500 ZonMW projectnummer:

Nadere informatie

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven

bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie of Children with a Severe Form of Dyslexia Ans van Velthoven Neuropsychologische Behandeling en Sociaal Emotioneel Welzijn bij Kinderen met een Ernstige Vorm van Dyslexie Neuropsychological Treatment and Social Emotional Well-being of Children with a Severe Form

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999 Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL Versie NL1.2 3 versie: juli 1999 (aangepast van 1e versie: British Journal of Ophthalmology 1998;82:773-779) (aangepast naar aanleiing van Engelse

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach.

Master Thesis. Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models. Using an Item Response Approach. 1 Master Thesis Early Career Burnout Among Dutch Nurses: Comparing Theoretical Models Using an Item Response Approach. Burnout onder Beginnende Nederlandse Verpleegkundigen: een Vergelijking van Theoretische

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1

VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1 VERBAND VAN ACTIVITEITEN MET DEPRESSIE EN WELBEVINDEN 1 Hedonisme en Eudemonisme bij Activiteiten in Verband met Depressieve Symptomen en Welbevinden bij Ouderen in Verpleeghuizen Hedonism and Eudaimonia

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 6 januari 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als je een onderdeel

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Voorbereiding pilot studie Power for Teens voor tieners met overgewicht en angstige en depressieve klachten.

Voorbereiding pilot studie Power for Teens voor tieners met overgewicht en angstige en depressieve klachten. Voorbereiding pilot studie Power for Teens voor tieners met overgewicht en angstige en depressieve klachten. Bouwman, Miranda; Tuinstra, Jolanda; Visser, Marieke; Cox, R.F.A IMPORTANT NOTE: You are advised

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Bewijzen en Technieken 1 7 januari 211, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe.

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleaders:

Nadere informatie

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het

SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE. Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het SLACHTOFFER CYBERPESTEN, COPING, GEZONDHEIDSKLACHTEN, DEPRESSIE Cyberpesten: de implicaties voor gezondheid en welbevinden van slachtoffers en het modererend effect van coping Cyberbullying: the implications

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland verzekerde patiënten Ook als u geen ziektekostenverzekering heeft of in het buitenland verzekerd bent, kunt u voor behandeling terecht

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit

Functioneren van een Kind met Autisme. M.I. Willems. Open Universiteit Onderzoek naar het Effect van de Aanwezigheid van een Hond op het Alledaags Functioneren van een Kind met Autisme M.I. Willems Open Universiteit Naam student: Marijke Willems Postcode en Woonplaats: 6691

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen. met roken. cessation. Martine Krekt

Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen. met roken. cessation. Martine Krekt Het formuleren van actieplannen, implementatie intenties en noodplannen bij stoppen met roken. Formulating action plans, implementation intentions and recovery plans in smoking cessation. Martine Krekt

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners

Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners Validatie van de Depressie lijst (DL) en de Geriatric Depression Scale (GDS-30) bij Verpleeghuisbewoners van Somatische en Psychogeriatrische Afdelingen Validation of the Depression List (DL) and the Geriatric

Nadere informatie

Angst en depressie bij patiënten met de ziekte van Ménière en hun partners Soraya Nieuwburg, [No Value]

Angst en depressie bij patiënten met de ziekte van Ménière en hun partners Soraya Nieuwburg, [No Value] Angst en depressie bij patiënten met de ziekte van Ménière en hun partners Soraya Nieuwburg, [No Value] IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish

Nadere informatie

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Arne IJpma Clinical Genetics Department, Erasmus MC, Rotterdam, The Netherlands Financial Disclosure I have no financial relationships

Nadere informatie

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1 Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Fysieke Activiteit bij Ouderen Main Effects and Mediators of a

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders

Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1. De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress. en Energie bij Moeders Running head: INVLOED MBSR-TRAINING OP STRESS EN ENERGIE 1 De Invloed van MBSR-training op Mindfulness, Ervaren Stress en Energie bij Moeders The Effect of MBSR-training on Mindfulness, Perceived Stress

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

(On)Voorgelicht een Keizersnede Ondergaan. Caesarean Section: the Informed and Uninformed Patient

(On)Voorgelicht een Keizersnede Ondergaan. Caesarean Section: the Informed and Uninformed Patient (On)Voorgelicht een Keizersnede Ondergaan Een vergelijkende studie naar Per- en Postoperatieve Angst, Besef van Controle en de Postoperatieve Verblijfsduur bij Acute en Geplande Keizersneden Caesarean

Nadere informatie

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

De samenwerking tussen verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen binnen de Wajong teams betreffende ASS Engbers, C.

De samenwerking tussen verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen binnen de Wajong teams betreffende ASS Engbers, C. De samenwerking tussen verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen binnen de Wajong teams betreffende ASS Engbers, C. IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind

Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind Het modererend effect van de moeder kind relatie op de effecten van prenatale blootstelling aan PCB s op de cognitieve ontwikkeling van het kind The moderating effect of the mother child relation on the

Nadere informatie

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011 Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Uitgangsvraag: Leidt een rescue -behandeling met corticosteroïden

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie