1. Algemene gegevens / General Information

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1. Algemene gegevens / General Information"

Transcriptie

1 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: Algemene gegevens / General Information DEFINITIEF Projecttitel / Project title Pregnancy-induced hypertension and pre-eclampsia after 36 weeks: induction of labour versus expectant monitoring. A comparison of maternal and neonatal outcome, maternal quality of life and costs? Aanvrager / Applicant Dr. M.G. van Pampus T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Obestetrie en Gyneacologie Postbus RB GRONINGEN Projectleden / Project members Dhr. J.A.M. van der Post (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Obstetrie en Gynaecologie Obstetrie Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. M.G. van Pampus (Projectleider en penvoerder) T: F: E: Universitair Medisch Centrum Groningen Obstetrie en Gyneacologie Postbus RB GRONINGEN Nederland Dr. S.A. Scherjon (Mede aanvrager) Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 1

2 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF T: F: E: Leids Universitair Medisch Centrum Divisie 3 Verloskunde Albinusdreef ZA LEIDEN Nederland Prof. dr. H.W. Bruinse (Mede aanvrager) T: F: E: Universitair Medisch Centrum Utrecht Verloskunde Heidelberglaan CX UTRECHT Nederland Dhr. L.C. Bruggeman (Bestuurlijk verantwoordelijke) T: F: E: Rijksuniversiteit Groningen Universitair Medisch Centrum Groningen Raad van Bestuur Postbus AD GRONINGEN Nederland Dr. B.W. Mol (Mede projectleider) T: F: E: Maxima Medisch Centrum Verloskunde Postbus MB VELDHOVEN Nederland Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 2

3 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Prof. dr. P.M.M. Bossuyt (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Epidemiologie en Biostatistiek Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. B.C. Opmeer (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Epidemiologie en Biostatistiek Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. E. Birnie (Mede aanvrager) T: F: E: Academisch Medisch Centrum Klinische Methoden & Public Health Sociale Geneeskunde Postbus DD AMSTERDAM ZUIDOOST Nederland Dr. S le Cessie (Mede aanvrager) T: F: E: Leids Universitair Medisch Centrum Medische Statistiek Postbus RC LEIDEN Nederland Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 3

4 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Samenwerking / Collaboration TweeSteden Ziekenhuis Verloskunde/ Gynaecologie Dr. Deelenlaan AD TILBURG Catharina Ziekenhuis Postbus ZA EINDHOVEN Sint Antonius Ziekenhuis Postbus EM NIEUWEGEIN Onze Lieve Vrouwe Gasthuis Gynaecologie Postbus HM AMSTERDAM Martini Ziekenhuis Groningen Obstetrie en Gynaecologie Postbus RM GRONINGEN Gelre Ziekenhuizen Obstetrie en Gynaecologie Postbus DS APELDOORN Atrium Medisch Centrum Verloskunde en gynaecologie Postbus CX HEERLEN 2. Projectgegevens / Project information Programma / Programme DoelmatigheidsOnderzoek: deelprogramma Effecten & Kosten / Health Care Efficiency Research Programme: sub-programme Effects & Costs Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 4

5 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Subsidieronde / Subsidy round round grant applications Datum indienen (via ProjectNet) / Date of application :15 Aandachtsgebieden / Focus Themes: 11 Obstetrics; Themes HTA-methodology: Projecttype / Project type Onderzoeksproject Samenvatting / Summary OBJECTIVE: 10% to 15% of all pregnancies are complicated by hypertensive disorders, i.e. pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia ( women per year in The Netherlands). The large majority of these cases occur at term. There is no causal treatment but termination of pregnancy. In case of pre-term pregnancies complicated by hypertension, conservative management is advocated to as long as the risks for the mother are acceptable. However, there is no consensus whatsoever on the question in such cases at term. Induction of labour might prevent maternal and neonatal complications, but it is also thought to increase the instrumental delivery rate. Nothing is known about the impact of both policies on the psychological well-being of the mother, as well as the costs of both. In The Netherlands in 2002, labour was induced in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia, whereas labour started spontaneously in women. STUDY DESIGN: Multicentre prospective randomised controlled trial. STUDY POPULATION: Women with a singleton pregnancy and pregnancy-induced hypertension or pre-eclampsia with a gestational age between 36 0/7 weeks and 41 0/7 weeks. INTERVENTIONS: Induction of labour, if necessary preceded by artificial cervical ripening versus expectant monitoring. OUTCOME MEASURES: Since we know from large non-randomised data that equality in maternal and neonatal health outcome can be anticipated, this study will have maternal quality of life, quality of recovery and costs as main outcomes. The SF-36 will, among other quality of life measures, be the primary outcome. Of course, maternal and neonatal mortality and morbidity will be measured. POWER/DATA ANALYSIS: The analysis will be by intention to treat. We need two groups of 250 patients to detect relevant differences in the SF-36 (primary outcome). In anticipation of equivalence in quality of life, and maternal and neonatal outcome, the economic analysis will be a cost-minimisation Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 5

6 analysis. For each of the two strategies, will calculate costs of perinatal care for mother and child. TIME SCHEDULE: Total study time 36 months. Preparation three months, recruitment 27 months, analysis and report six months. Both data analysis and economic analysis will be performed within the context of a consortium of perinatal centres that are already collaborating in the Zon-MW funded DIGITAT-study (Zon-MW ). NEDERLANDSE SAMENVATTING VRAAGSTELLING: 10 tot 15% van alle zwangerschappen wordt gecompliceerd door een vorm van hypertensie in de zwangerschap ( vrouwen per jaar in Nederland). Het merendeel van deze gevallen treedt a terme op. De enige causale therapie is het beëindigen van de zwangerschap. In geval van preeclampsie of zwangerschapshypertensie preterm is een afwachtend beleid effectief gebleken, zo lang het risico voor de moeder acceptabel is. Het is onduidelijk of dit ook geldt voor a terme zwangerschappen met deze complicaties. Inleiden van de baring zou maternale en neonatale complicaties kunnen voorkomen, maar zou ook het aantal instrumentele baringen verhogen. Er is niets bekend over de impact van beide strategieën op het psychische welbevinden van de moeder en de kosten die het met zich meebrengt. In Nederland werd in 2002 bij vrouwen met zwangerschapshypertensie of preëclampsie de baring ingeleid terwijl bij vrouwen de baring spontaan begon. STUDIE-OPZET: Multicenter prospectief gerandomiseerd onderzoek. Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 POPULATIE: Zwangeren met eenling zwangerschap gecompliceerd door zwangerschapshypertensie of preëclampsie en een zwangerschapsduur tussen 36 0/7 en 41 0/7 week INTERVENTIES: Inleiden van de baring, zo nodig voorafgegaan door het rijpen van de cervix vergeleken met een afwachtend beleid. DEFINITIEF UITKOMSTMATEN: Omdat uit grote ongerandomiseerde data gebleken is dat zowel de maternale als de neonatale uitkomst hetzelfde zijn na inleiding van de baring of na een afwachtend beleid, zijn de belangrijkste uitkomstmaten de maternale kwaliteit van leven, kwaliteit van herstel en kosten. De SF-36 is de primaire uitkomstmaat. Uiteraard zullen maternale en neonatale mortaliteit en morbiditeit meten, alsmede de wijze van bevallen, gerigistreerd worden. POWER/DATA-ANALYSE: De analyse zal plaatsvinden volgens het intention to treat principe.er zijn twee groepen van 250 patiënten nodig om relevante verschillen in SF-36 aan te tonen. Anticiperend op gelijkheid in kwaliteit van leven en maternale en neonatale uitkomst zal een kosten-minimisatie analyse plaatsvinden. Voor elke van de twee strategieën zullen de kosten van perinatologische zorg voor moeder en kind berekend worden. TIJDSPLANNING: totale onderzoekstijd 36 maanden. Voorbereidingstijd drie maanden, includeren 27 maanden, datamanagement en economische analyse zes maanden. Zowel de data analyse als economische analyse zullen uitgevoerd worden binnen het een verloskundig consortium, waar binnen op dit moment de DIGTAT studie wordt uitgevoerd (Zon-MW ). 3. Inhoud / Content Probleemstelling / Problem definition Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 6

7 Pregnancy-induced hypertension and pre-eclampsia are common complications of pregnancy. In many cases, the symptoms are mild, consisting only of mild hypertension at term. In other cases however, severe complications such as eclampsia, placental abruption, preterm delivery, HELLP syndrome or intra-uterine death may occur. Hypertensive disorders in pregnancy still make a major contribution to maternal and neonatal mortality; it is the largest single cause of maternal mortality in the Netherlands (1). Approximately 10% to 15% of all pregnancies are complicated by hypertensive disorders. The majority of these cases declare itself after 32 weeks. The only causal treatment of the disease is termination of pregnancy. In case of pre-term pregnancies complicated by pre-eclampsia conservative expectant monitoring is advocated to increase the chance of foetal maturity, as long as the risks for the mother remain acceptable (2,3,4). Expectant management reduces neonatal complications and neonatal stay in the intensive care unit in pre-term pregnancies and is not associated with an increase in maternal complications (3,4). In case of hypertension and/or pre-eclampsia at term, the situation is different as compared to preterm disease. It is unclear whether in this situation expectant management is beneficial for the mother and her baby, since evidence on the subject is lacking. Despite this lack of evidence termination of pregnancy is recommended in most countries outside the Netherlands (3). Recent observational studies indicate that the onset of mild gestational hypertension or mild pre-eclampsia at or near term is associated with minimal to low neonatal and maternal morbidity (4-7). Despite the lack of evidence that would justify intervention, many gynaecologists induce labour in women at term with pregnancy-induced hypertension or pre-eclampsia. Such a policy is thought to increase the risk of assisted vaginal delivery and caesarean section, thus generating additional morbidity and costs (8-10). On the other hand, expectant management might lead to severe pregnancy complications that were mentioned above, i.e. eclampsia, severe hypertension, HELLP syndrome, organ failure or a bad neonatal outcome. The lack of consensus on the subject in The Netherlands is demonstrated by the fact that in 2002 in women with pregnancy induced hypertension and/or pre-eclampsia labour was induced in women, whereas labour started spontaneously in women. At present, there is no evidence on the effectiveness and efficiency of induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia (nearly) at term as compared to expectant management under regular monitoring. In post term women, randomised trials have indicated that induction of labour does not increase the instrumental delivery rate. However, the fact that the women in those studies were post term, might implicate that myometrial gapjunctions facilitating effective contractions were present. This situation can not be extrapolated to women who are not postterm (11,12). In view of this clinical dilemma, we propose a randomised clinical trial in which induction of labour, if necessary preceded by artificial cervical ripening, is compared to expectant monitoring in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia (nearly) at term. The primary outcome will be maternal quality of life. We will also compare maternal and neonatal mortality and morbidity, and maternal quality of recovery, as well as costs. Relevantie / Relevance Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Data from the national obstetric registration (LVR) indicate no impact of induction of labour versus expectant management on neonatal outcome. In 2002 and 2003, the rate of baby's born with an Apgar score below 7 was 1.3% among women that delivered after a spontaneous onset of labour, versus 1.6% among women in whom labour was induced (OR % CI 1.0 to 1.5). After correction for potential confounders available in the LVR-registration (fetal weight, proteinuria, diastolic blood pressure) this difference became statically insignificant despite the analysis of over patients (OR % CI.98 to 1.2). Since this equivalence is also expected from the pathofysiological background of the problem as well as from the medical literature, we anticipate equivalence in neonatal outcome between both strategies (of course, we will look at neonatal and maternal outcome as this should be consistent with Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 7

8 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 earlier findings. If not, this will be important new information not available from other sources!). Thus a choice for one or the other treatment will depend on differences in quality of life and costs. The results of the study will provide insight on whether induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia (nearly) at term will reduce costs and improve quality of life as compared to expectant monitoring. At present - to our knowledge - no clinical study has been published or undertaken to investigate this issue.randomised trials in post term women and women with ruptured membranes at term have indicated that the side-effects of induction of labour in this category are limited, but data on term women with pre-eclampsia and pregnancy induced hypertension are lacking (11,12). In The Netherlands, the yearly number of patients with hypertension (RR diastolic above 90 mmhg) without proteinuria at term is Moreover, there are women with pre-eclampsia at term (Data LVR-2002). The LVR2-data show that among the women in whom labour started spontaneously (i.e. those who were managed expectantly), the secondary caesarean section rate was 15% and the vaginal instrumental delivery rate 21%. Among the women in whom labour was induced, these rates were 18% and 16%, respectively. As mentioned before neonatal outcome was the same. The health care costs for this group are at least 100 million per year. The study has the power to demonstrate a difference in costs between both policies of 1.000,-. Such a difference, could, one way or the other, lead to a potential cost reduction of million per year in The Netherlands. Thus, a choice for one of the other treatment will depend on differences in quality of life and costs. The results of the study will provide insight on whether induction of labour in women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia at term will reduce costs and improve quality of life as compared to expectant monitoring. If induction is found to be beneficial, the Dutch Society of Gynaecologists will immediately advise this policy in its guidelines. At present - to our knowledge - no clinical study has been published or undertaken to investigate this issue. Kennisoverdracht, implementatie, bestendiging / Knowledge transfer, implementation, consolidation DEFINITIEF No major obstacles are to be foreseen as the outcome of the proposed study will lead to more specific recommendations on the policy in women with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia at term. The Dutch Society for Obstetrics and Gynaecology will be committed to the outcomes of the study. The results of the project will be incorporated in the guidelines of the NVOG. The study will be performed in eight perinatal centres that already collaborating in the DIGITAT study. As the interventions and outcomes of the DIGITAT protocol are very similar to the present protocol, this will not only stimulate recruitment of patients, but it also implicates that all perinatal centres will be familiar with the study protocol and the result at the end of the study. This is likely to facilitate implementation of the study results, not only in the participating centres, but also in their affiliated clinics. In obstetrics, unique problems in outcome conceptualisation arise from the fact that unlike decisions in other medical domains, here the denominator is not, primarily, the patient herself, but more units at the same time. As a consequence, a single outcome parameter is insufficient to define optimality. Scientists and treating physicians usually circumvent the problems in outcome measurement and decision making by assuming one or the other outcome as negligible or subordinated, or another artificial assumption. This problem will be addressed in a HTA-study additional to the present proposal that has already been Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 8

9 granted by ZON-MW (When outcome is a balance. Methods to measure combined utility in obstetrics. Principal investigator prof.dr.g.j.bonsel). We will provide patient information in Dutch as well as several other languages (Turkish, French, Spanish and English), in order to facilitate inclusion of patients from cultural minorities. Quality of life questionnaires are available in English and French, and we will translate them in to Turkish. Moreoevr, our experience is that most of the pregnant women from ethnic minorities are able to read Dutch questionnaires. By doing so, we will enhance inclusion, and evaluate whether study results can be extrapolated to cultural minorities. This is especially important, since the expectant management strategy requires compliance to the protocol by the patient in order to be safe. Doelstelling / Objective This study will compare induction of labour in women with pre-eclampsia or pregnancy induced hypertension nearly at term in singleton pregnancy, as compared to expectant monitoring. We look at the following outcomes: Maternal quality of life, quality of recovery, as well as pain and anxiety questionnaires. Maternal morbidity: Maternal complications (eclampsia, HELLP syndrome, organ failure), maternal admission (days) Neonatal condition: Bad neonatal outcome will be a composite of a 5-minute Apgar-score below 7 and /or an arterial ph below 7.05 and/ or admission to the NICU. Costs Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF Plan van aanpak / Strategy STRATEGY: In this prospective equivalence study we aim to compare expectant monitoring to induction of labour in patients with pregnancy induced hypertension or mild pre-eclampsia at term. We hypothesize that we will not find relevant differences between maternal and neonatal outcome in both strategies. This assumption is based on data from the LVR-2 (bad neonatal outcome in both groups around 1.5%, see above), and on the fact that both policies are safe for mother and child in case of term pregnancies. In view of this expected equivalence, we aim to assess maternal quality of life, quality of recovery and costs. PRELIMINARY STUDIES: In the women with pregnancy induced hypertension or pre-eclampsia at term in The Netherlands, both expectant monitoring and induction of labour policies have been applied. All participating centres are able to apply both strategies. The LVR-2 data show that among the women in whom labour started spontaneously (i.e. were managed expectantly), the secondary caesarean section rate was 15% and the vaginal instrumental delivery rate 21%. Among the women in whom labour was induced, these rates were 18% and 16%, respectively. However, these rates are not reliable, since the moment at which the diagnosis was made, was not known in the dataset, and the decision for induction or expectant management was not made at random. Moreover, women with a pre-existing hypertension cannot be identified separately in the LVR-2 database. Therefore, reliable answers to the study questions can only be obtained from the randomised clinical trial that we Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 9

10 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 propose in the present grant application. DEFINITIEF Members of the study group have experience with randomised studies comparing induction protocols for labour (8, 13) as on studies reporting on quality of life and patient preferences (see Publications Birnie, Bossuyt, Mol). The study will be attached to the Zon-MW funded DIGITAT-study, in which the cost-effectiveness of induction of labour versus expectant management in women pregnant of a small for gestational age child is addressed. The fact that the design of the present study has strong similarities with the DIGITAT-study implicates that scale advantages can be achieved, since the proposed study on PIH and pre-eclampsia will be performed with the DIGITAT-infrastructure. The protocol has, but for a few formal adjustments, been approved by the medical ethical committee of the Academic Hospital Groningen (see addendum). Moreover, in the centres participating in the DIGITAT study, ethical approval will be obtained by a small adjustment of the DIGITAT protocol, which implicates that the time-consuming approval for multicentre studies will be obtained prior to the start of the study. DESIGN: The proposed research concerns a multicentre randomised controlled clinical trial. After inclusion, patient data will be entered in a Webbased database, which will also facilitate randomisation. The expertise for this technology is already available to the study group. Randomisation will be stratified for centre, parity and underlying disease (i.e. hypertension or pre-eclampsia) Women will be randomly allocated to either induction of labour or expectant monitoring. The study will be an open label study, as it is impossible to blind the health care workers and patients involved for the strategy to which the woman is allocated. Cross-over between the two strategies would complicate the interpretation of study result. Although it will not be possible to prevent all cross-overs, both strategies will be performed according to strict criteria (see below). Moreover, in each centre a dedicated research nurse will monitor the study protocol in each centre by attending patient meetings and providing feedback on potential protocol violation. The study will be staffed by research nurses, who will counsel patients and ask informed consent. In every centre an independent gynaecologist will be available for more detailed information both for patients and colleagues. STUDY POPULATION: Term patients with mild pregnancy induced hypertension (diastolic blood pressure of at least 95 mm Hg but below 110 mmhg on two occasions at least 6 hours apart) or mild pre-eclampsia (proteinuria above 300 mg total protein in a 24 hour urine collection but below 5 g total protein in 24 hours) will be eligible for the study. Duration of pregnancy will be between 36+0 and 41+0 weeks. Only women with a singleton pregnancy in a vertex position will be included. Exclusion criteria are treated preexisting hypertension, diabetes mellitus, renal disease, a previous caesarean section, HELLP syndrome, oliguria less than 500 ml in 24 hours, pulmonary oedema or cyanosis, and abnormalities at the CTG. After a patient has given informed consent for participation in the study, vaginal examination will be performed, and cervical length will be measured using transvaginal sonography, both to assess cervical ripeness. Subsequently, the patient will be randomised to either a policy that aims termination of pregnancy (intervention group) or a policy that aims expectant management for spontaneous delivery (expectant group). INTERVENTIONS: In the intervention group, patients will be induced within 24 hours after randomisation. Patients with a cervix that is judged to be 'ripe' at vaginal examination (Bishop score above 6), labour will be induced with amniotomy and, if labour does not start within 1 hour, augmentation with oxytocin. In case the cervix is judged to be 'unripe', cervical ripening will be stimulated with use of intracervical or intravaginal prostaglandins. In case the cervix is judged to be unripe the day after Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 10

11 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF priming, the cervical ripening will be repeated. If the cervix remains unripe, day three will be a rest day. Cervical ripening will be repeated at day four and five. We expect the number of women that need such repeat ripening to be very low (13). All patients in the intervention group will be monitored clinically until after delivery. In the expectant group, patients will be monitored until the onset of spontaneous delivery (see flowchart). Plasma volume expansion will not be applied. Maternal evaluation consists primarily of frequent evaluation of worsening pre-eclampsia. Initial laboratory tests consist of blood tests (platelet count, liver enzymes and renal function) and screening of urine for protein using a dipstick or protein/creatinin ratio (24 hour urine collection for protein is case of positive screening). Subsequent maternal monitoring will contain daily measurement of diastolic and systolic blood pressure, screening for protein in urine every two days, and blood tests twice a week. Foetal monitoring will consist of assessment of foetal movements as reported by the mother, as well as electronic foetal heart rate monitoring once a day. Ultrasound examination for foetal growth and amniotic fluid assessment will be performed each 10 days, and Doppler assessment of the umbilical artery twice a week. In the expectant monitoring group, intervention is recommended in case the diastolic blood pressure is above 110 mmhg, in case the total amount of protein in the urine exceeds 5g/ 24 hours, in case of eclampsia or in case the foetal condition does not justify expectant management (no foetal movements reported by the mother, non-optimal CTG). In case in the expectant group an indication rises for induction of labour, for example prelabour rupture of membranes for > 48 hours or meconium stained liquor, induction of labour is indicated (see flowchart). Reasons for interventions and time interval between randomisation and delivery will be registered. Management of labour will be similar in both groups (see appendix B). OUTCOME PARAMETERS: We will collect the following data: Study-entry: age, ethnic origin, parity, obstetric history, general health history, gestational age, systolic and diastolic blood pressure, normal non-stress test, biometry parameters, pregnancy weight. Patients who do not give informed consent will be treated according to one of the two protocols at the discretion of the attending obstetrician and analysed separately. After explanation of the study and informed consent, but prior to randomisation, we will perform a baseline measurement for quality of life (SF-36 and STAI) and quality of recovery. Moreover, a vaginal examination and a sonographic measurement of the cervical length will be performed prior to randomisation. During admission in the hospital: number of days of antenatal monitoring after study entrance, laboratory findings, ultra sound examinations, complications. Maternal mortality and morbidity will be specified until date of discharge from hospital and six weeks post partum. At delivery: gestational age at birth, mode of delivery, birth weight, condition at birth (Apgar scores, Umbilical artery ph). Quality of life and quality of recovery: Women will complete quality of life questionnaires prior to randomisation, one day after randomization and subsequently after 1 week, 2 weeks, 6 weeks 3 months and 6 months. Since the moment of delivery will differ between the two groups, we will ask the participating women also to complete questionnaires at 1 day an 2 days after delivery. A pain scale will be added to those questionnaires. We hypothesize Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 11

12 Subsidieaanvraagformulier / Grant Application Form Aanvraagnummer / Application number: 3280 DEFINITIEF differences on the emotional and anxiety scales prior to delivery, and differences in physical scales after delivery (due to differences in instrumental delivery rates). The questionnaires will contain the SF-36, EuroQoL, state anxiety (STAT) as well as a questionnaire on quality of recovery. The latter has been developed by Myles et al, and is currently validated for pregnant women (14). This validation will be finished prior to the study (Kluivers Brolmann, Bruinvels and Mol, personal communication). Furthermore, patients preferences will be assessed. A representative sample of the participating women will be interviewed 3 months after randomisation. They will be asked for their preference for expectant management as compared to induction of labour, taking into account their own condition as well as that of the child. Measurement of preferences will be done in close collaboration with the investigators of the HTA-methodology, that was granted by ZonMW in 2004 ((When outcome is a balance. Methods to measure combined utility in obstetrics. Principal investigator prof dr. G.J. Bonsel). Both Dr. Birnie and Dr. Mol are participants are participants in that study. Neonate: Neonatal admission (type and days), neonatal mortality and morbidity will be specified until date of discharge from hospital and six weeks post partum. In case at 6 weeks after birth, the child does not score perfect, the neonate will be followed for 6 months using the composite outcome score (15). Since we know from large-non-randomised data that equality in maternal and neonatal outcome can be anticipated, this study will have maternal quality of life and costs as main outcomes. Secondary outcomes will be severe maternal morbidity, neonatal mortality or neonatal morbidity. Bad neonatal outcome will be defined as a 5-minute Apgar score below 7, an umbilical artery ph below 7.05 or admission to the neonatal intensive care. We will collect baseline characteristics, data on the course of pregnancy and delivery, and data on neonatal outcome. In case at 6 weeks after birth, the child does not score perfect, the neonate will be followed for six months using the composite outcome score (15). We will also register the use of medical resources as well as non-medical costs such as travel expenses. SAMPLE SIZE CALCULATIONS: The initial analysis will be performed by intention to treat. We will consider the SF-36 as primary endpoint. In order to detect a 5-point difference in the Physical Component Summary scale and Mental Component Summary scale after 1 week as relevant, we will need two groups of 250 patients to find a relevant difference (alpha.05; beta.80; SD 20). As the measurements at multiple time points allow for repeated measures analysis, this sample size will be sufficient for testing effects over time, including overall difference and trends. In view of the inpredictability of other quality of life measures, we feel that such a sample is adequate to detect other relevant differences. In case of equivalent maternal and neonatal outcome, the study will be cost-minimisation analysis. If we assume the cost of spontaneous labour to be 1.000, the costs of instrumental delivery to be (composite of instrumental vaginal delivery and caesarean section) and the costs of expectant management to be 900 per patient, and if we assume that in the group in whom spontaneous labour is awaited the instrumental delivery rate is 15%, than the instrumental delivery rate should be 25% in the induction of labour group to reach a break-even point in the costs of the two approaches. DATA ANALYSIS AND PRESENTATION: The initial analysis will be performed by intention to treat. We will consider the SF-36 as primary endpoint. The analysis will be done by intention to treat, and stratified for centre, parity and for underlying disease (pre-eclampsia or pregnancy induced hypertension). Quality Aangemaakt door ProjectNet / Generated by ProjectNet: :16 p. 12

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma

Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive. Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma Running head: HET SIGNALEREN VAN PROBLEMEN NA EEN IC-OPNAME 1 Het Signaleren van Problemen 3 Maanden na Ontslag van de Intensive Care en de Noodzaak van een Nazorgprogramma The Screening of Problems 3

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten CBM-I bij Faalangst in een Studentenpopulatie 1 Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias for Students with Test Anxiety

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit

Tahnee Anne Jeanne Snelder. Open Universiteit Effecten van Gedragstherapie op Sociale Angst, Zelfgerichte Aandacht & Aandachtbias Effects of Behaviour Therapy on Social Anxiety, Self-Focused Attention & Attentional Bias Tahnee Anne Jeanne Snelder

Nadere informatie

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks

Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks Induction of Labor versus Expectant management in women with Preterm Prelabor Rupture of Membranes between 34 and 37 weeks David van der Ham namens de PPROMEXIL projectgroep ISRCTN 29313500 ZonMW projectnummer:

Nadere informatie

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility.

De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit. The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility. RELATIE ANGST EN PSYCHOLOGISCHE INFLEXIBILITEIT 1 De Relatie tussen Angst en Psychologische Inflexibiliteit The Relationship between Anxiety and Psychological Inflexibility Jos Kooy Eerste begeleider Tweede

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven

De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van. Leven De Effecten van de Kanker Nazorg Wijzer op Psychologische Distress en Kwaliteit van Leven The Effects of the Kanker Nazorg Wijzer on Psychological Distress and Quality of Life Miranda H. de Haan Eerste

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999

Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL. Versie NL1.2. 3 versie: juli 1999 Graves' Ophthalmopathy Quality Of Life questionnaire GO-QOL Versie NL1.2 3 versie: juli 1999 (aangepast van 1e versie: British Journal of Ophthalmology 1998;82:773-779) (aangepast naar aanleiing van Engelse

Nadere informatie

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter?

Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Question-Driven Sentence Fusion is a Well-Defined Task. But the Real Issue is: Does it matter? Emiel Krahmer, Erwin Marsi & Paul van Pelt Site visit, Tilburg, November 8, 2007 Plan 1. Introduction: A short

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA

Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Het meten van de kwaliteit van leven bij kinderen met JIA Measuring quality of life in children with JIA Masterthese Klinische Psychologie Onderzoeksverslag Marlot Schuurman 1642138 mei 2011 Afdeling Psychologie

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice

Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de. Fysiotherapie Praktijk. Influence of Movement on Depression in the. Physiotherapy Practice Invloed van Bewegen op Depressieve Klachten in de Fysiotherapie Praktijk Influence of Movement on Depression in the Physiotherapy Practice J.A. Michgelsen Eerste begeleider: dr. A. Mudde Tweede begeleider:

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten

De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en. proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten De relatie tussen depressie- en angstsymptomen, diabetesdistress, diabetesregulatie en proactieve copingvaardigheden bij type 2 diabetespatiënten The relationship between depression symptoms, anxiety symptoms,

Nadere informatie

Vragenlijsten kwaliteit van leven

Vragenlijsten kwaliteit van leven Click for the English version Vragenlijsten kwaliteit van leven TNO heeft een aantal vragenlijsten ontwikkeld om de gezondheidsrelateerde kwaliteit van leven te meten van kinderen, jongeren en jong-volwassenen.

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland

Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland Informatie voor niet verzekerde patiënten en/of in het buitenland verzekerde patiënten Ook als u geen ziektekostenverzekering heeft of in het buitenland verzekerd bent, kunt u voor behandeling terecht

Nadere informatie

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten?

Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten? De Modererende rol van Persoonlijkheid op de Relatie tussen Depressieve Symptomen en Overeten 1 Wat is de Modererende Rol van Consciëntieusheid, Extraversie en Neuroticisme op de Relatie tussen Depressieve

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenDe training bij het begeleid aiouwen van anddepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleaders:

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten

Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitieve Bias Modificatie van Interpretatiebias bij Faalangstige Studenten Cognitive Bias Modification of Interpretation Bias in Students with Anxiety Janneke van den Heuvel Eerste begeleider: Tweede

Nadere informatie

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van

Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1. Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Effecten Omgevingsinterventie en Fysieke Activiteit 1 Hoofdeffecten en Mediators van een Omgevingsinterventie op Maat ter Bevordering van Fysieke Activiteit bij Ouderen Main Effects and Mediators of a

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis.

Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het. Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met. een Psychotische Stoornis. Het Effect van Assertive Community Treatment (ACT) op het Sociaal Functioneren van Langdurig Psychiatrische Patiënten met een Psychotische Stoornis. The Effect of Assertive Community Treatment (ACT) on

Nadere informatie

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE

FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE FOR DUTCH STUDENTS! ENGLISH VERSION NEXT PAGE Tentamen Analyse 8 december 203, duur 3 uur. Voeg aan het antwoord van een opgave altijd het bewijs, de berekening of de argumentatie toe. Als jeeen onderdeel

Nadere informatie

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm

Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Genes, Molecular Mechanisms and Risk Prediction for Abdominal Aortic Aneurysm Arne IJpma Clinical Genetics Department, Erasmus MC, Rotterdam, The Netherlands Financial Disclosure I have no financial relationships

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

De bijsluiter in beeld

De bijsluiter in beeld De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een visuele bijsluiter voor zelfzorggeneesmiddelen Oktober 2011 Mariëtte van der Velde De bijsluiter in beeld Een onderzoek naar de inhoud van een

Nadere informatie

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS

De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij. Verslaafde Patiënten met PTSS Persoonskenmerken en ervaren lijden bij verslaving en PTSS 1 De Relatie Tussen Persoonskenmerken en Ervaren Lijden bij Verslaafde Patiënten met PTSS The Relationship between Personality Traits and Suffering

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014

Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011. Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Addendum bij de multidisciplinaire richtlijn Dreigende Vroeggeboorte gepubliceerd in 2011 Opgesteld door de Otterlo Werkgroep, versie 2014 Uitgangsvraag: Leidt een rescue -behandeling met corticosteroïden

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K.

PERSOONLIJKHEID EN OUTPLACEMENT. Onderzoekspracticum scriptieplan Eerste begeleider: Mw. Dr. T. Bipp Tweede begeleider: Mw. Prof Dr. K. Persoonlijkheid & Outplacement: Wat is de Rol van Core Self- Evaluation (CSE) op Werkhervatting na Ontslag? Personality & Outplacement: What is the Impact of Core Self- Evaluation (CSE) on Reemployment

Nadere informatie

Research Summary / Nederlandse samenvatting. chapter 10

Research Summary / Nederlandse samenvatting. chapter 10 Research Summary / Nederlandse samenvatting chapter 10 research summary Summary This thesis is divided into two parts. Part 1 describes a number of studies centred around the prediction of specific outcomes

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Pilotonderzoek behandeltraject constitutioneel eczeem Pilot research Treatment path atopic eczema

Pilotonderzoek behandeltraject constitutioneel eczeem Pilot research Treatment path atopic eczema Pilotonderzoek behandeltraject constitutioneel eczeem Pilot research Treatment path atopic eczema Kinderen in een krabpak Esther Metting Mei 2010 Bachelorthese Opleiding psychologie Faculteit Gedrags-

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek

Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Recente ontwikkelingen in de ethische normen voor medisch-wetenschappelijk onderzoek Prof dr JJM van Delden Julius Centrum, UMC Utrecht j.j.m.vandelden@umcutrecht.nl Inleiding Medisch-wetenschappelijk

Nadere informatie

Nutritional Risk Screening (NRS 2002)

Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Nutritional Risk Screening (NRS 2002) Bron: Kondrup, J., Rasmussen, H. H., Hamberg, O., Stanga, Z., & ad hoc ESPEN Working Group (2003). Nutritional Risk Screening (NRS 2002): a new method based on an

Nadere informatie

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name

Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name BWGCVN Nurse Specialist in Hartfalen: What s in a name Jan Vercammen Hartfalenverpleegkundige ZOL Genk Voorzitter Belgian Heart Failure Nurses Wat is hartfalen Definitie: The inability of the heart to

Nadere informatie

Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1. Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis

Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1. Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis Running head: EMPOWERMENT OUDERS BIJ ASS MET AANPAK GEEF ME DE 5 1 Empowerment Ouders van Kinderen met een Autisme Spectrum Stoornis na Oudercursus met Methode Geef me de 5 Empowerment Parents of Children

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Patient information leaflet. Ectopic pregnancy: medical treatment versus expectant management. UK Patient information leaflet AMC March 06

Patient information leaflet. Ectopic pregnancy: medical treatment versus expectant management. UK Patient information leaflet AMC March 06 Patient information leaflet Ectopic pregnancy: medical treatment Ectopic Pregnancy: medical treatment Dear Madam, As your doctor will have told you, we think you might be suffering from ectopic pregnancy

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal INFORMATION FOR STUDENTS WITH AN international PRE- UNIVERSITY EDUCATION FOUNDATION YEAR FOR international STUDENTS VU UNIVERSITY () Dutch as a second Language () INFORMATIE VOOR STUDENTEN MET EEN BUITENLANDSE

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus

Chapter Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Chapter 8 Protocollen voor de behandeling van supraventriculaire tachycardieën bij de foetus Martijn A. Oudijk Barbara Ambachtsheer Philip Stoutenbeek Erik J. Meijboom 140 141 Chapter 8 Abstract Protocols

Nadere informatie

Welke functies moeten ingevuld worden?

Welke functies moeten ingevuld worden? Welke functies moeten ingevuld worden? De herziene Wod van papier naar praktijk! Jan-Bas Prins 17 juni 2014 Relevante documenten Europa 2010/63/EU EC Implementation, interpretation and terminology of Directive

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap.

Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap. Stop or Go? TerugvalprevenBe training bij het begeleid ahouwen van anbdepressiva in de zwangerschap. Promovendi: Drs. Nina Molenaar, arts, Erasmus MC Marlies Brouwer, MSc, psycholoog, UU Projectleiders:

Nadere informatie

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken

Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken 1 Hartpatiënten Stoppen met Roken De invloed van eigen effectiviteit, actieplannen en coping plannen op het stoppen met roken Smoking Cessation in Cardiac Patients Esther Kers-Cappon Begeleiding door:

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in.

Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het. Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in. Mindfulness als Aanvullende Hulpbron bij het JD R model voor het Verklaren van Bevlogenheid bij Werknemers uit het Bankwezen in Vlaanderen Mindfulness as an Additional Resource for the JD R Model to Explain

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

What to include in an array report?

What to include in an array report? What to include in an array report? December 17-19, 2007 Nicole de Leeuw, PhD Department of Human Genetics Radboud University Nijmegen Medical Centre The Netherlands Array analyse criteria a) SNP call

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats.

Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Ontwikkeling, Strategieën en Veerkracht van Jongeren van Ouders met Psychische Problemen. Een Kwalitatief Onderzoek op Basis van Chats. Development, Strategies and Resilience of Young People with a Mentally

Nadere informatie

To ventilate or not to ventilate, that s the question

To ventilate or not to ventilate, that s the question To ventilate or not to ventilate, that s the question Prof Jan Bakker Afdelingshoofd Intensive Care Volwassenen jan.bakker@erasmusmc.nl VRAAG Opname op Intensive Care? JA Kan ik nog niet zeggen Doet opname

Nadere informatie

Hypertensie bij ouderen

Hypertensie bij ouderen Medisch Symposium: Geriatrie voor Huisartsen 01/10/2011 Hypertensie bij ouderen Em. Prof. R. Fagard Afdeling Hypertensie en Cardiovasculaire Revalidatie KU Leuven SBP and DBP (mmhg) Bloeddruk vs leeftijd

Nadere informatie