Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland"

Transcriptie

1 Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 Visie netbeheerders 3 Fors geïnvesteerd in kwaliteitsborging 4 Meer dan genoeg regelgeving en regulering 4 Betrouwbaarheid levering gas en elektriciteit zeer hoog 5 Nog minder gasincidenten door verdere verbetering van veiligheidsmanagement 6 Minder graafincidenten door wettelijke regeling 7 Aanvaarding aansprakelijkheid resulteert al gauw in collectieve verzekering 8 Samenvatting 10 Bijlage: Wet- en regelgeving op het terrein van netbeheer 11 EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 2

3 Inleiding In de afgelopen tien jaar hebben er ingrijpende ontwikkelingen plaatsgevonden in de energiesector en binnen de energiebedrijven. Deze zijn terug te voeren op de schaalvergroting die heeft plaatsgevonden als gevolg van fusies en overnames, de organisatorische splitsing in handelsbedrijven en netbeheerders en uiteraard de liberalisering van de markten voor elektriciteit en gas. Door deze ontwikkeling zijn de netbeheerders ook verantwoordelijk geworden voor het faciliteren van de markt. Hierdoor hebben zij te maken gehad met ingrijpende reorganisaties, implementatie van nieuwe geautomatiseerde systemen en werkwijzen en voortdurende introductie van nieuwe wet- en regelgeving. Daarnaast hebben netbeheerders hun reeds lang bestaande taak voor het veilig en betrouwbaar uitvoeren van het fysieke transport en de fysieke levering van elektriciteit en gas. De liberalisering en de daarmee gepaard gaande veranderingen en onvermijdelijke opstartproblemen hebben ertoe bijgedragen dat er in de maatschappij meer aandacht is voor het functioneren van de netbeheerder en daarmee ook voor incidenten op het gebied van de distributietaken. Hieruit volgt bijna automatisch een zekere bezorgdheid over de kwaliteit van het netbeheer. Anders dan voorheen, toen efficiency-overwegingen minder dominant meespeelden bij investeringen, maken netbeheerders nu een meer samenhangende afweging bij investeringen op grond van wat maatschappelijk wenselijk, technisch noodzakelijk en bedrijfsmatig mogelijk is. Dit leidt ertoe dat investeringen veel bewuster en beter afgewogen plaatsvinden. Hierdoor slagen netbeheerders erin bij gelijkblijvende of zelfs verbeterde kwaliteit de kosten van het netbeheer te verlagen en daarmee ook de tarieven die de klanten moeten betalen. Visie netbeheerders De netbeheerders vormen een essentiële schakel in de Nederlandse energiemarkt. Zij faciliteren het functioneren van de marktwerking binnen de elektriciteits- en gassector. Dit gebeurt op een zodanige wijze dat de veilige en betrouwbare levering van energie verzekerd is. Netbeheerders opereren onafhankelijk van leveranciers. Hun activiteiten zijn gereguleerd door de overheid, die voor de energiebranche de toezichthouder Directie Toezicht energie (DTe) heeft aangewezen. Vanaf januari 2005 is het reguleringssysteem drastisch aangepast en is de zogenaamde kwaliteitsregulering ingevoerd. De huidige regelgeving is voor een aanzienlijk deel via zelfregulering van de sector ontstaan, bijvoorbeeld op het gebied van normen en standaards. Zelfregulering heeft in Nederland tot een van de veiligste en betrouwbaarste netten ter wereld geleid. Zelfregulering is derhalve toereikend voor het garanderen van een gedegen netbeheer. Toch komen er, net zoals in de periode vóór de liberalisering, incidenteel ongelukken en onderbrekingen van de levering voor. Er ontstaat naar aanleiding daarvan discussie over de veiligheid en betrouwbaarheid van de Nederlandse energienetten. De netbeheerders staan open voor dergelijke signalen en zoeken daarom naar mogelijkheden om de veiligheid en betrouwbaarheid nog beter te beheersen en te verhogen. Daartoe worden ook kennis en ervaring uit andere industrieën (bijvoorbeeld de chemische industrie) waar mogelijk toegepast. Overigens is het goed te beseffen dat het volledig uitsluiten van alle mogelijke ongevallen zou leiden tot een explosieve toename van de uitgaven aan het netwerk, voor zover dit überhaupt al mogelijk is. Netbeheerders verkiezen zelfregulering boven overheidsregulering. Netbeheerders zijn ervan overtuigd dat op deze wijze de in de bedrijven aanwezige kennis en expertise het best kunnen worden toegepast om een flexibele en slagvaardige regelgeving in te richten. Daardoor wordt een optimale balans gewaarborgd tussen financiële aspecten (bijvoorbeeld tariefhoogte) enerzijds en prestaties als veiligheid en betrouwbaarheid anderzijds. Een eenzijdige optimalisatie op grond van financiële overwegingen is niet aan de orde: netbeheerders zullen vanuit hun maatschappelijke verantwoordelijkheid inzicht geven in hun betrouwbaarheid en veiligheidsprestaties. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 3

4 Fors geïnvesteerd in kwaliteitsborging De kwaliteit van het netbeheer is onverminderd hoog. De Nederlandse netbeheerders hebben een uitgebreide kennis en ervaring op het gebied van netbeheer en zijn zich terdege bewust van hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Dat laatste komt onder meer tot uitdrukking in reeds jarenlange zelfregulering op het gebied van storingregistratie, normalisatie en ongevallenregistratie. Zo wordt het uitgebreide normenstelsel regelmatig aangepast aan de nieuwste inzichten en stand der techniek. Dit heeft ertoe geleid, dat de in Nederland toegepaste normen aantoonbaar strenger zijn dan de Europese normen. Als gevolg van de liberalisering is de wijze van kwaliteitsborging veranderd, niet de kwaliteit en de veiligheid. Vóór de schaalvergroting die het gevolg is van de liberalisering werd met name in de kleine gasbedrijven de kwaliteit geborgd door kennisonderricht van medewerkers en de plaatsing van een vaste monteur in een vast gebied. Door certificering, de betere technische mogelijkheden en de schaalvergroting spelen ICT-systemen tegenwoordig een belangrijke rol in de kwaliteitsborging. Hier is de laatste jaren dan ook fors in geïnvesteerd. Daarnaast bestaat er natuurlijk omvangrijke wet- en regelgeving die op hoofdpunten het waarborgen van betrouwbaarheid, veiligheid en doelmatigheid afdwingt. Meer dan genoeg regelgeving en regulering In de afgelopen jaren is het herhaaldelijk voorgekomen dat incidenten als stroomuitval en gasongevallen voor de politiek aanleiding waren om aan te dringen op meer en strengere regelgeving, om de kans dat dit type incidenten opnieuw plaatsvindt te verkleinen. De neiging om te grijpen naar aanvullende regelgeving is begrijpelijk, maar heeft vaak een averechts effect. De netbeheerders zijn van mening dat regelgeving ten aanzien van het voorkomen van incidenten belangrijk is, maar vragen voorzichtig te zijn met ad hoc maatregelen die nauwelijks bijdragen aan verlaging van de risico s en alleen leiden tot verhoging van de lasten, met name qua administratie. De laatste jaren is er veel nieuwe regelgeving vastgesteld (zie Bijlage 1). De netbeheerders realiseren zich terdege, dat er een maatschappelijke behoefte is om grip te hebben op de borging van de kwaliteit van het netbeheer. De netbeheerders hebben er alle vertrouwen in, dat zolang de overheid en DTe de netbeheerders daar de financiële ruimte voor blijven geven die kwaliteit goed is gewaarborgd en dat dit met de nieuwe, deels nog te implementeren instrumenten ook goed inzichtelijk kan worden gemaakt. Daarnaast leidt veel (detail)regelgeving tot verstarring die implementatie van moderne en efficiënte middelen afremt. De netbeheerders willen daarom dat de regelgever een halt toeroept aan nog meer en ongebreidelde nieuwe regels voor de kwaliteit van het netbeheer. De netbeheerders vragen de politiek eerst de effecten van de recent gewijzigde regels af te wachten en eventuele nieuwe wetswijzigingstrajecten niet te gebruiken voor het inbrengen van allerlei wijzigingen op onderdelen waarvoor die wetswijzigingen niet zijn bedoeld. De overheid stimuleert dat netbeheerders doelmatig werken omdat dit uiteindelijk gunstig is voor afnemers van energie. Doelmatig werken zal immers leiden tot lagere tarieven. Daarom is wettelijk geregeld dat DTe de netbeheerders een efficiencykorting oplegt. De netbeheerders hebben bij introductie van de prijsregulering van meet af aan bezwaar gemaakt tegen de eenzijdigheid van deze vorm van regulering. Gedwongen voortdurende bezuinigingen zullen uiteindelijk ten koste gaan van de kwaliteit van de dienstverlening. De netbeheerders hebben gehoor gevonden voor hun bezwaar: bij elektriciteit is vanaf 1 januari 2005 een nieuw reguleringsregime van kracht dat mede gebaseerd is op kwaliteit (i.c. betrouwbaarheid). Het betreft hier een model waarin prijs- en kwaliteitsafwegingen in één reguleringsmethodiek worden geïntegreerd. Dit reguleringsmodel staat bekend als Price Quality Regulatory System (PQRS). De netbeheerders zijn van mening dat PQRS een adequate prikkel is voor efficiencyverbetering met behoud van kwaliteit. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 4

5 Voor gas is een vergelijkbare methode op basis van betrouwbaarheidskengetallen niet mogelijk en ook niet zinvol een klant wordt zelden met een gasonderbreking geconfronteerd. Daarom zijn de netbeheerders er voorstander van om bij gas een relatie te leggen met de veiligheidsperformance. Een van de nieuwe initiatieven is de veiligheidsindicator gasnetten. Deze indicator is door de sector ontwikkeld om de veiligheid van het gasnet te meten en wordt op dit moment geïmplementeerd binnen de netwerkbedrijven. Betrouwbaarheid levering gas en elektriciteit zeer hoog De betrouwbaarheid van de levering van elektriciteit en gas in Nederland behoort tot de hoogste ter wereld. Uiteraard treden er wel storingen op, maar de gevolgen daarvan blijven doorgaans beperkt. Netbeheerders proberen storingen primair te voorkomen met goed onderhoud en beheer. Secundair wordt getracht de omvang en duur van eventuele storingen zoveel mogelijk te beperken via innovaties zoals plaatsing van storingsverklikkers, grote investeringen in geografische informatiesystemen (GIS) en Global Positioning Systems (GPS) en het aanbrengen van intelligentie in netten. Bron: Energie in Nederland 2005 / EnergieNed EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 5

6 Nog minder gasincidenten door verdere verbetering van veiligheidsmanagement De toenmalige Raad voor de Transportveiligheid (inmiddels: Onderzoeksraad voor de Veiligheid) heeft zich in zijn rapportages naar aanleiding van enkele gasincidenten in 2002 en 2003 zeer kritisch uitgelaten over de kwaliteit en de borging van veiligheid. De Onderzoeksraad spreekt onder meer van een structureel veiligheidstekort en onvoldoende ontwikkeld veiligheidsbeleid. De aanbevelingen van de Onderzoeksraad hebben er in geresulteerd dat de veiligheid nadrukkelijk aan de orde komt in de eisen die de minister bij ministeriële regeling (MR) stelt aan het kwaliteitsbeheersingssysteem dat gasnetbeheerders moeten hebben. De netbeheerders moeten zich op grond van de MR tweejaarlijks tegenover de DTe verantwoorden. De netbeheerders stoppen veel tijd en geld in het veilig houden van de gasnetten door het ontwikkelen van lekzoekprogramma s maar ook door het hebben van een kenniscentrum gasnetbeheer. Dit resulteert in een laag aantal ongevallen. Door een verdere verbetering van het veiligheidsmanagement wordt nagestreefd het aantal ongevallen verder te verlagen en beter lering te trekken uit incidenten voordat ze tot ongevallen leiden. Potentiële risicoplaatsen kunnen dan beter worden vastgelegd en voor deze plaatsen kunnen mogelijk betere beheersmaatregelen worden getroffen. Met dat veiligheidsmanagement kan dan tevens een verdere invulling worden gegeven aan het kwaliteitsbeheersingsysteem dat netbeheerders volgens de Ministeriële Regeling moeten hebben. Een aparte expertgroep van de netbeheerders is inmiddels een onderzoek gestart hoe het veiligheidsmanagement het best kan worden vorm gegeven. Ook heeft deze expertgroep als taak eventuele lacunes in de veiligheid van gasnetten voor de branche te identificeren en maatregelen voor te stellen om deze lacunes op te heffen. In een aantal gevallen zijn ongevallen gebeurd bij toepassing van componenten die ten tijde van het ongeval niet meer volgens de norm waren maar die ten tijde van de aanleg wel voldeden aan alle destijds gestelde normen. Dit is gebruikelijk: aangescherpte normen zijn niet van toepassing op bestaande situaties. De geuite kritiek dat dit het bewijs is dat zelfregulering niet werkt is daarom onjuist. Wel trekken de netbeheerders hier lering uit door bij aanscherping van normen voortaan explicieter aan te geven hoe om te gaan met bestaande situaties. De verwachting is overigens dat een kosten-batenanalyse veelal zal uitwijzen dat het verhoogde veiligheidsniveau niet in verhouding staat tot de te maken kosten. Door het nemen van andere maatregelen kan tegen lagere kosten eenzelfde verbetering van de veiligheid worden gerealiseerd. Ongevallen met aardgas Jaarlijks vinden tientallen gasincidenten plaats. Veruit de meeste ongevallen zijn ongevallen in de installaties van klanten (in 2004: 30 ongevallen), waarbij binnenshuis brand of een explosie ontstaat of sprake is van koolmonoxidevergiftiging. Daarnaast vinden jaarlijks vijf tot tien incidenten plaats waarbij opzet in het spel is, deze worden niet als ongeval geregistreerd. Deze installatie-ongevallen vallen buiten de invloedssfeer van de netbeheerders. In de periode 1993 tot en met 2004 vonden 40 ongevallen (gemiddeld 3,3 ongevallen per jaar) plaats in de distributienetten (zie onderstaand overzicht. Hierbij vielen één dode, 28 zwaar gewonden en 12 licht gewonden; 35 woningen raakten zwaar beschadigd, 192 woningen licht beschadigd. Bij licht beschadigde woningen gaat het veelal alleen om beschadiging van de gasinstallatie Aantal distributieongevallen Bron: Kiwa Gastec in opdracht van EnergieNed EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 6

7 Minder graafincidenten door wettelijke regeling De netten van energiebedrijven bestaan vooral uit gasleidingen en elektriciteitskabels, die zich grotendeels ondergronds bevinden. Die vereisen nauwelijks onderhoud, zij behoeven slechts te worden vervangen bij het einde van de technische levensduur. Defecten aan kabels en leidingen ontstaan vaak door beschadiging tijdens graafwerkzaamheden. Om dat zoveel mogelijk te voorkomen, is (mede door de netbeheerders) enige jaren geleden het Kabels en Leidingen Informatiecentrum (KLIC) opgericht. Bij graafwerkzaamheden of andere activiteiten in de grond kan bij KLIC van te voren kabel- en leidinginformatie over de graaflocatie worden opgevraagd. Deze informatie is voor gravers onontbeerlijk om de werkzaamheden verantwoord te kunnen uitvoeren. Toch ontstaat bij ongeveer 20% van de graafwerkzaamheden schade. Deze veroorzaken ruim 30% van de totale elektriciteitstoringen. De financiële schade wordt op 175 miljoen per jaar geschat. Ook kunnen kabel of leidingbreuken gevaar opleveren voor de graver en de omgeving. Omdat naar de mening van het Kabinet zelfregulering niet voldoende heeft gewerkt, heeft het Kabinet besloten informatieuitwisseling rond graafwerkzaamheden wettelijk te regelen in de zogenaamde Grondroerdersregeling. Deze ligt thans voor advies bij de Raad van State. Het voorstel is een digitaal loket onder te brengen bij het Kadaster. EnergieNed heeft er steeds op aangedrongen dat de registratie van de leidingen een zaak van de kabel- en leidingbeheerders zelf blijft. Dit principe is in het wetsvoorstel overgenomen. Ook de door EnergieNed bepleite verplichting van de grondroerder om zorgvuldig te graven is in het wetsvoorstel opgenomen. EnergieNed is groot voorstander van deze verplichte informatieuitwisseling omdat niet alle grondroerders zich op dit moment melden. De nieuwe wet biedt een basis om deze grondroerders aan te spreken. Bron: Energie in Nederland 2005 / EnergieNed EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 7

8 Aanvaarding aansprakelijkheid resulteert al gauw in collectieve verzekering Afnemers van gas worden zelden geconfronteerd met een gasonderbreking: op basis van de statistieken heeft een klant hier minder dan eens in de 300 jaar mee te maken. Bij elektriciteit is er sprake van gemiddeld 25 minuten uitval per klant per jaar. Afgezet tegen landen als Finland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Ierland, Noorwegen, Portugal en Spanje kent Nederland daarmee het laagste aantal storingsminuten per klant per jaar 1. Storingsoorzaken zijn divers; ze variëren van gevolgen van defecte drukregelaars bij gas tot kortsluiting bij elektriciteit. Daarnaast leiden ook graafwerkzaamheden veelal tot onderbreking van de levering. Overigens zijn onderbrekingen in de levering van energie niet altijd een gevolg van storingen in de netten. Storingen kunnen natuurlijk ook worden veroorzaakt door onderbrekingen in de productie van elektriciteit en gas en door storingen in de installatie van de afnemer. Klanten die getroffen zijn door een langdurige storing in de levering van elektriciteit of gas kunnen gebruik maken van de compensatieregeling. Zij ontvangen een bedrag dat dient als een tegemoetkoming voor het ervaren ongerief. De compensatieregeling is geen aansprakelijkheidsverzekering of vergoeding voor geleden schade. Er is, vooral vanuit het bedrijfsleven, een roep om een regeling waarbij energiebedrijven aansprakelijk kunnen worden gesteld voor de schade die wordt geleden als gevolg van onderbrekingen in de elektriciteitsvoorziening. De netbeheerders willen in deze kwestie de lijn volgen van de Algemene Energieraad (AER). Netbeheerders zijn bereid mee te werken aan het geven van meer duidelijkheid over leveringszekerheid, mits een regeling beperkt blijft tot compensatie als een tegemoetkoming voor het ervaren ongerief. Dat kan in lijn met het Energieraad-advies door formulering van een norm. Wordt de norm overschreden dan ontvangen alle getroffen klanten los van eventueel geleden schade een nader overeen te komen compensatie. De samenleving zal hierbij ook zelf moeten aangeven welke norm redelijk is en de eventuele kostenconsequentie hiervan ook moeten aanvaarden. Zoals de Energieraad terecht stelt: hoe hoger de norm waaraan de netbeheerders moeten voldoen, hoe hoger de kosten van een compensatieregeling. De netbeheerders zijn dus voorstander van uitbreiding van de huidige compensatieregeling die alleen voorziet in een uitkering bij storingen langer dan vier uur. De netbeheerders delen de analyse van de Energieraad dat de netbeheerders zich moeten kunnen indekken tegen de financiële risico s die zij hierdoor lopen. Dit zal nog nader moeten worden uitgezocht. Compensatie en schadevergoeding Schadevergoeding Alleen consumenten kunnen geleden schade aan zaken (bijvoorbeeld ontdooide diepvrieswaren) op het energiebedrijf verhalen bij een stroomstoring. Het schadebedrag moet hoger zijn dan 55 euro en de storing moet het energiebedrijf aan te rekenen zijn, in dat geval gaat het energiebedrijf tot vergoeding over. Er wordt niet meer dan euro per storing uitgekeerd. Een schadeclaim kan worden ingediend bij de leverancier. Compensatie Klanten die met storingen te maken hebben die langer dan vier uren duren komen voor een compensatiebedrag in aanmerking, los van eventueel geleden schade. Voor consumenten bedraagt het compensatiebedrag 35 euro. Voor zakelijke klanten is het bedrag hoger en afhankelijk van de categorie voor transporttarieven waarin de klant is ingedeeld. De bedragen zijn vastgesteld door de Dienst Toezicht energie (DTe). 1 Council of European Energy Regulators, Second benchmarking report on quality of electricity supply, 2003, pag EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 8

9 Over een aansprakelijkheidsregeling moet niet te licht worden gedacht. Aansprakelijkheid van netbeheerders (eventueel ook voor gevolgschade) komt neer op een collectieve verzekering. Het is zeer de vraag of dat maatschappelijk wenselijk is. Ten eerste moet bedacht worden dat de oorzaak van storingen vaak buiten de invloed van netbeheerders ligt en veroorzaakt wordt door grondroerders die dan aansluitend door de netbeheerder aansprakelijk moeten worden gesteld. Ten tweede zijn de gevolgen van een onderbreking per afnemer zo verschillend dat in redelijkheid de schade niet over alle afnemers verdeeld kan worden. Klanten vragen zich terecht af of zij bijvoorbeeld moeten meebetalen aan het vergoeden van de tropische vissen van hun buurman. Netbeheerders blijven van mening dat er een prikkel moet blijven voor de klant om de gevolgen van stroomstoringen te beperken met technische maatregelen en/of door verzekering omdat de schade niet in verhouding staat tot de energiekosten. Behalve bij gebruikers van elektriciteit speelt aansprakelijkheid ook bij de productie van elektriciteit. Immers, een elektriciteitscentrale kan niet produceren als het net uitvalt waarop de centrale is aangesloten. De elektriciteitsproducent kan dan zijn contracten niet nakomen en moet vervolgens tegen hogere kosten elektriciteit op de markt inkopen. Producenten vinden dat zij de netbeheerders hiervoor aansprakelijk moeten kunnen stellen. Netbeheerders stellen zich op het standpunt dat compensatiebedragen bij overschrijding van de norm hier uitgangspunt moet zijn. Ook hier kan de producent vervolgens zelf afwegen of verzekering van het resterende risico loont. Producenten en netbeheerders onderzoeken op dit moment gezamenlijk wat de kwaliteitscriteria moeten zijn voor de netten waarop centrales aangesloten zijn. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 9

10 Samenvatting De vrije energiemarkt stelt nieuwe eisen aan netbeheer, naast zorg voor veiligheid en betrouwbaarheid, met name op het vlak van administratieve kwaliteit. Veranderingen in de energiemarkt, maar ook incidenten leiden tot meer aandacht voor het functioneren van de netbeheerders. Zelfregulering op basis van normen en standaards heeft in Nederland geleid tot een van de veiligste en betrouwbaarste netten ter wereld. Nederland behoort wereldwijd dan ook tot de top qua veiligheid en betrouwbaarheid. Sinds 2005 geldt een systeem van kwaliteitsregulering waarbij goed functionerende netbeheerders op basis van financiële prikkels worden beloond en slecht functionerende netbeheerders worden gestraft. Zorg voor kwaliteit en efficiëntie gaat zo hand-in-hand. Netbeheerders investeren sinds jaar en dag fors in kwaliteitsborging, ondermeer door registratie van storingen en ongevallen en door normalisatie en scholing. De wijze van kwaliteitsborging breidt uit door certificering en ICT-toepassingen; dat komt de zorg voor kwaliteit en veiligheid ten goede. Netbeheerders willen leren van incidenten en door zelfregulering aanwezige kennis en ervaring inzetten om maatschappelijke verantwoordelijkheid voor veiligheid en betrouwbaarheid te garanderen. Pas op met nieuwe regelgeving als antwoord op incidenten. Dit heeft een averechts effect: nieuwe regels leiden veelal niet tot beperking van risico s, maar wel tot hogere administratieve en financiële lasten. Het is beter om eerst de effecten van nieuwe regelgeving te beoordelen dan regels op regels te stapelen. Kwaliteitsregulering voor elektriciteit is een goed middel voor efficiencyverbetering met behoud van veiligheid en betrouwbaarheid. Voor gasnetten is kwaliteitsregulering minder geschikt vanwege het zeer beperkte aantal leveringsonderbrekingen. Om toch zicht op de kwaliteit te houden zal een veiligheidsindicator voor gasnetten worden ingevoerd. Door verbetering van veiligheidsmanagement zal er nog minder sprake zijn van gasincidenten dan reeds het geval is. Een wettelijke verplichting om voorafgaande aan graafwerkzaamheden informatie in te winnen over de ligging van energieleidingen zal het aantal graafincidenten drastisch beperken; nu nog wordt ruim 30% van de stroomstoringen veroorzaakt door graafwerkzaamheden. Voor klanten geldt een compensatieregeling bij langdurige leveringsonderbrekingen (> 4 uur) als tegemoetkoming voor het geleden ongerief, niet voor geleden schade. Netbeheerders zijn bereid deze compensatieregeling te verruimen wanneer zij niet aan een nader vast te stellen norm voldoen; de samenleving zal ook zelf moeten aangeven wat een redelijke norm is en accepteren dat een hoge norm ook tot hoge (maatschappelijke) kosten zal leiden. Door verschillen in oorzaak en effect van storingen is een collectieve aansprakelijkheidsregeling naar het oordeel van de netbeheerders maatschappelijk minder wenselijk; bovendien gaat zo n collectieve regeling voorbij aan de eigen verantwoordelijkheid van de klant om maatregelen te nemen tegen onverhoopt hoge risico s ten gevolge van zelfs beperkte onderbrekingen in de levering. Ook elektriciteitsproducenten leiden schade als het net uitvalt waarop een centrale is aangesloten. Ook zij bepleiten aanvaarding van aansprakelijkheid door netbeheerders. Netbeheerders bepleiten een compensatieregeling. Gezamenlijk onderzoeken netbeheerders en producenten kwaliteitscriteria. Met deze aanpak zijn er stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 10

11 Bijlage: Wet- en regelgeving op het terrein van netbeheer De wet- en regelgeving, waarmee netbeheerders van doen hebben is buitengewoon veelomvattend en divers. Het gaat te ver om hiervan op deze plaats een volledig overzicht te geven. Hier wordt volstaan met het noemen van een aantal in het oog springende aspecten. Er is wet- en regelgeving op zowel internationaal als nationaal niveau. De internationale wetgeving is echter in het algemeen vertaald in wet- en regelgeving op nationaal niveau. Er is specifieke wetgeving op energiegebied (Elektriciteitswet 1998 en Gaswet) en er is breder georiënteerde wetgeving (ARBO-wet, Warenwet). Verder is er een in de loop van vele jaren opgebouwd stelsel van NEN-normen en vergelijkbare, internationale normen. Deze hebben met name betrekking op de kwaliteit van de hardware in de infrastructuur, milieu en arbo. Een aantal van deze normen heeft een wettelijke status; de andere normen worden binnen de sector gehanteerd als industriestandaard. Bij het KLIC, het Kabels en Leidingen InformatieCentrum, kunnen aannemers geplande graafwerkzaamheden melden. Het KLIC zorgt er dan voor, dat zij door de betreffende kabel- en leidingbeheerders worden geïnformeerd over de ligging van leidingen op de locatie. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht is dit systeem niet bij wet geregeld. Bedrijfsleven en overheid zijn echter wel in gesprek over verplichte informatie-uitwisseling over de ligging van kabels en leidingen. Wat wel wettelijk is geregeld, is dat gasnetbeheerders verplicht zijn om gasongevallen en ernstige incidenten in de gasdistributie te melden aan de Onderzoeksraad voor de Veiligheid en de Arbeidsinspectie. Na een onderzoek brengt de Raad een advies uit over maatregelen, die moeten worden genomen om herhaling van een ongeval te voorkomen. Verder bevatten natuurlijk de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet een groot aantal wettelijke bepalingen over het netbeheer. Dat aantal is met het van kracht worden van de Interventie- & Implementatiewet aanzienlijk toegenomen. Hieronder wordt een overzicht gegeven van regels uit de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet of daaruit voortvloeiend (AMvB s, ministeriële regelingen, codes). Het overzicht is beperkt tot enkele gebieden die momenteel maatschappelijk sterk in de belangstelling staan. Bij gas is een (groot) aantal voorwaarden vooralsnog vervat in privaatrechtelijke overeenkomsten. Vanwege de I&I-wet zal een groot deel van die voorwaarden worden opgenomen in door DTe vastgestelde codes. Dit implementatieproces is in volle gang, maar zal pas in de loop van 2005 kunnen worden afgerond. In het overzicht wordt uitgegaan van de situatie waarin implementatie reeds heeft plaatsgevonden. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 11

12 Regels en verplichtingen voor netbeheerders voortvloeiend uit de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet Veiligheid Veiligheid van transport waarborgen (MR Kwaliteit) Technische veiligheidseisen voor aansluitingen (Aansluitvoorwaarden gas) Bevorderen veiligheid bij gebruik toestellen en installaties (Elektriciteitswet en Gaswet) Betrouwbaarheid Netbeheerder moet betrouwbaarheid van de netten waarborgen Storingsregistratie en rapportage aan DTe (MR Kwaliteit en Meetcode Elektriciteit) Doelmatigheid Veilig en betrouwbaar in werking hebben, onderhouden, ontwikkelen van netten Regels t.a.v. de interoperabiliteit Verstrekken van gegevens voor efficiënte toegang tot de netten Voldoende reserve-capaciteit aanhouden Tariefregulering met efficiency-prikkels Kwaliteitsborging Verplicht beschikken over een kwaliteitsbeheersingssysteem (MR Kwaliteit) Tweejaarlijkse indiening kwaliteits- en capaciteitsdocument (MR Kwaliteit) Kwaliteitsregulering. (Elektriciteitswet, Gaswet en PQRS) Kwaliteitscriteria t.a.v. dienstverlening, waaronder compensatie bij ernstige storingen (MR Elektriciteit en MR Gas) Verplichte procedure klachtenbehandeling Laagdrempelige storingsmelding (Landelijk storingsmeldpunt) en communicatie naar de klant over recente storingen. (Elektriciteitswet en Gaswet) DTe kan last onder dwangsom en boete opleggen. (Elektriciteitswet en Gaswet) Minister kan verplichtingen/kwaliteitseisen opleggen en/of anderszins ingrijpen als een netbeheerder niet (meer) aan zijn taken voldoet. EnergieNed Stevige ankers voor een veilig en betrouwbaar netbeheer in Nederland 12

13 Federatie van Energiebedrijven in Nederland Utrechtseweg AR Arnhem Postbus GD Arnhem Telefoon Fax Internet Informatie over de inhoud van deze publicatie: drs. R.J. Hebben Telefoon: november 2005 EnergieNed Federatie van Energiebedrijven in Nederland is de brancheorganisatie voor alle bedrijven die in Nederland actief zijn in productie, transport, handel of levering van gas, elektriciteit en/of warmte. De federatie behartigt de belangen van de aangesloten bedrijven. EnergieNed is aanspreekpunt voor overheid, politiek en belangenorganisaties voor bedrijfsleven, consumenten en milieu. Namens de leden voert EnergieNed op nationaal en internationaal niveau de dialoog met deze 'stakeholders'.

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 372 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter uitvoering van richtlijn nr. 2003/54/EG, (PbEG L 176), verordening nr. 1228/2003

Nadere informatie

Nederlandse Mededingingsautoriteit

Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102680 / 82 Betreft zaak: WON Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit gelet op de artikelen 5, 16, eerste en tweede lid,

Nadere informatie

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015 artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Organisatie en Processen...

Nadere informatie

BESLUIT. 2. Onderhavig besluit betreft de vaststelling van de nettarieven voor het jaar 2005 voor Intergas Netbeheer B.V.

BESLUIT. 2. Onderhavig besluit betreft de vaststelling van de nettarieven voor het jaar 2005 voor Intergas Netbeheer B.V. Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 101750_9-5 Betreft: Besluit tot vaststelling van de maximum nettarieven elektriciteit voor het jaar 2005 zoals bedoeld in artikel 41c, eerste lid van

Nadere informatie

Commissie Bestuur en Veiligheid, 5 februari 2007, agendapunt 12. onderwerp: Calamiteitenplannen storing gas en elektra

Commissie Bestuur en Veiligheid, 5 februari 2007, agendapunt 12. onderwerp: Calamiteitenplannen storing gas en elektra Commissie Bestuur en Veiligheid, 5 februari 2007, agendapunt 12 onderwerp: Calamiteitenplannen storing gas en elektra Inleiding Middels een rondje langs de veiligheidsregio s (in oprichting) is Essent

Nadere informatie

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n)

Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 16 mei 2007 ET/EM / 7048207 Onderwerp Crisisbeleid gas en elektriciteit

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 463 Regels omtrent het transport en de levering van gas (Gaswet) Nr. 95 DERDE NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 4 april 2000 Het voorstel van wet

Nadere informatie

BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS?

BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS? BIJLAGEN BEHORENDE BIJ DE TUSSENRAPPORTAGE LIEGEN DE GASMETERS? Bijlage 1 Informatieverzoek aan vergunninghouders Geachte heer/mevrouw, De Tweede Kamer heeft op 3 april jl. met de Minister van Economische

Nadere informatie

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2

Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 Interpretatie Eletriciteitswet 1998 art. 1 lid 2 In het laatste kwartaal van 2011 hebben gemeenten, provincies en waterschappen een brief ontvangen van hun netbeheerder betreffende artikel 1, tweede lid,

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_19-6 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding Factsheet Kwaliteit 211: N.V. Factsheet Kwaliteit 211 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten N.V. De gegevens in de grafieken in dit document zijn gebaseerd op de gegevens die de

Nadere informatie

Toetsingskader Calamiteitenmeldingen

Toetsingskader Calamiteitenmeldingen Toetsingskader Calamiteitenmeldingen Copyright : Agentschap Telecom 2009 Onderdeel Ministerie van Economische Zaken Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Wettelijk kader 3 3 Leeswijzer 4 4 Toetsingskader artikel

Nadere informatie

Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders

Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders Beleidsregel Redelijke Opzegvergoedingen Vergunninghouders Den Haag, maart 2005 Dienst uitvoering en toezicht Energie Pagina 1 van 11 PROJECTNAAM: REDELIJKE OPZEGVERGOEDINGEN (ROVER) PROJECTNUMMER: 101948-30

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Den Haag, 27 november 2000 Aan de leden en de plv. leden van de Vaste Commissie voor Economische Zaken HERZIENE VERSIE I.V.M. TOEVOEGEN STEMVERHOUDING

Nadere informatie

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Doel leeswijzer TarievenCode... 2 Aansluittarieven (hoofdstuk 2 TarievenCode)... 2 2. Twee soorten aansluittarieven... 2 2.. Eenmalig aansluittarief afhankelijk van

Nadere informatie

BESLUIT. Juridisch kader

BESLUIT. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101759_12-5 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste lid,

Nadere informatie

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000 Capaciteitsplan ONS Netbeheer BV 2001 2007 30-11-2000 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Modellen 3.1. Model 1 Belasting, invoeden en uitwisselen in knooppunten bij verschillende transportscenario's

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen storing Diemen

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen storing Diemen OPDRACHTGEVER AUTEUR TenneT TenneT VERSIE 1.0 VERSIE STATUS Definitief PAGINA 1 van 7 Samenvatting, conclusies en aanbevelingen storing Diemen 27 maart 2015 te Diemen 380 kv PAGINA 2 van 7 Voorwoord Op

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 372 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter uitvoering van richtlijn nr. 2003/54/EG, (PbEG L 176), verordening nr. 1228/2003

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 374 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter verbetering van de werking van de elektriciteits- en gasmarkt Nr. 35 BRIEF VAN

Nadere informatie

Bijlagen bij. Position Paper over het wetsvoorstel Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten

Bijlagen bij. Position Paper over het wetsvoorstel Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten Groep Graafrechten Bijlagen bij Position Paper over het wetsvoorstel Wet informatie-uitwisseling ondergrondse netten Inhoud: Bijlage 1: Zeggenschap Bijlage 2: Zorgvuldig graven Bijlage 3: Beveiliging VEWIN

Nadere informatie

Gasveiligheid, wat gaat het kosten?

Gasveiligheid, wat gaat het kosten? Gasveiligheid, wat gaat het kosten? 22 mei 2014 Marco Poorts AsM Strategie Ontwikkeling Enexis 2 Gas(on)veiligheid Gasveiligheid is een belangrijk strategisch thema Missie: Veilige, betrouwbare en betaalbare

Nadere informatie

INTENTIEVERKLARING KLIC-WIN, 27 november 2013

INTENTIEVERKLARING KLIC-WIN, 27 november 2013 INTENTIEVERKLARING KLIC-WIN, 27 november 2013 Partijen 1. De Staat der Nederlanden, te dezen vertegenwoordigd door de Minister van Infrastructuur en Milieu, namens deze de Waarnemend Directeur Ruimtelijke

Nadere informatie

14 Elektriciteit en gas

14 Elektriciteit en gas 14 Elektriciteit en gas crisistypen onderbreking levering elektriciteit onderbreking levering gas bevoegd gezag (nationaal) soorten maatregelen minister EL&I burgemeester of voorzitter veiligheidsregio

Nadere informatie

Industrial Services. In-Service Verification Brandbeveiliging

Industrial Services. In-Service Verification Brandbeveiliging Industrial Services In-Service Verification Brandbeveiliging Brandveiligheid als zakelijke en morele overweging Brandveiligheid en brandbeveiliging zijn begrippen die binnen de kaders van wet en regelgeving

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS

TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS TOELICHTING OP DE ALGEMENE VOORWAARDEN 2006 VOOR AANSLUITING EN TRANSPORT ELEKTRICITEIT EN GAS VOOR KLEINVERBRUIKERS Deze Algemene Voorwaarden zijn tot stand gekomen in overeenstemming met de Consumentenbond

Nadere informatie

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds

Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net. Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Verantwoord en innovatief ondergronds Aspecten van leveringszekerheid en netveiligheid in het 380 kv-net Samenvatting Toepassing 380 kv

Nadere informatie

Reactie Groep Graafrechten wijziging Telecommunicatiewet (implementatie herziene Telecomrichtlijnen)

Reactie Groep Graafrechten wijziging Telecommunicatiewet (implementatie herziene Telecomrichtlijnen) Reactie Groep wijziging Telecommunicatiewet (implementatie herziene Telecomrichtlijnen) Groep 28 mei 2010 Feyo Sickinghe INLEIDING 1. Deze reactie volgt artikelsgewijs het concept wetsvoorstel wijziging

Nadere informatie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft: 101758_13-4 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d,

Nadere informatie

Aanleiding. Waarom de Warmtewet

Aanleiding. Waarom de Warmtewet Warmtewet Inhoud Aanleiding Algemeen Status Leverancier, toezicht, systeem Tarief Bemetering Leveringsovereenkomst, geschillen Storingen Handhaving Inventarisatie en dilemma s Aanleiding Waarom de Warmtewet

Nadere informatie

Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit

Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit Consultatiedocument Redelijke Terugleververgoedingen Vergunninghouders Elektriciteit Den Haag, augustus 2005 Directie Toezicht Energie PAGINA 1 VAN 9 PROJECTNAAM: REDELIJKE TERUGLEVERVERGOEDING (RTV) PROJECTNUMMER:

Nadere informatie

Elektrische en magnetische velden

Elektrische en magnetische velden Elektrische en magnetische velden 10 veelgestelde vragen EnergieNed Elektrische en magnetische velden 10 veelgestelde vragen EnergieNed januari 2003 2 Inleiding Elektriciteit is nauwelijks meer weg te

Nadere informatie

Addendum Strategie&Programma 2007-2011 Strategische doelstellingen ten aanzien van de technische integriteit van pijpleidingen voor het transport en

Addendum Strategie&Programma 2007-2011 Strategische doelstellingen ten aanzien van de technische integriteit van pijpleidingen voor het transport en Addendum Strategie&Programma 2007-2011 Strategische doelstellingen ten aanzien van de technische integriteit van pijpleidingen voor het transport en distributie van aardgas Het beleid van de Nederlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

Evaluatie Elektriciteits- en Gaswet: Technische aspecten

Evaluatie Elektriciteits- en Gaswet: Technische aspecten 30613001-TDC 06-58313A Evaluatie Elektriciteits- en Gaswet: Technische aspecten Arnhem, 27 juli 2006 KEMA Consulting In opdracht van DTe auteur: beoordeeld: B blz. bijl. FMC goedgekeurd: KEMA Nederland

Nadere informatie

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure

BESLUIT. Dienst uitvoering en toezicht Energie. Inleiding en verloop procedure Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 100792/ 47 Betreft: Besluit tot wijziging van het besluit van 18 juli 2001 kenmerk 100247/37, waarbij de tarieven zijn vastgesteld die Westland Energie

Nadere informatie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie

BESLUIT. I. Juridisch kader. Dienst uitvoering en toezicht Energie Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 101647/ Betreft: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d, eerste

Nadere informatie

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Bonaire, 26 augustus 2013 Betreft: internetconsultatie Wet elektriciteit en drinkwater BES Status: openbaar Geachte heer,

Nadere informatie

Inleiding ADVIES. Nederlandse Mededingingsautoriteit

Inleiding ADVIES. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit ADVIES Advies van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit, als bedoeld in artikel 20e, derde lid, van de Elektriciteitswet 1998. Zaaknummer: 104152/15

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 95c, derde lid, E-wet. Nummer 102252-1 Betreft zaak: Beleidsregel

Nadere informatie

Betreft Beantwoording kamervragen Samsom en Spekman inzake afsluiten gas en stroom in de winter

Betreft Beantwoording kamervragen Samsom en Spekman inzake afsluiten gas en stroom in de winter > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Bezuidenhoutseweg 20 Postbus 20101 2500 EC Den Haag T 070-3798911 (algemeen)

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Samen verminderen we graafschade. Wat moet u weten?

Samen verminderen we graafschade. Wat moet u weten? Samen verminderen we graafschade Wat moet u weten? Gaat u graven, heien, een damwand slaan? Dan is het goed vooraf te weten wat u in de bodem kunt tegenkomen. Zo voorkomt u graafschade. Minder graafschade

Nadere informatie

Kamervragen over afsluiting van stroom en gas in de winter

Kamervragen over afsluiting van stroom en gas in de winter DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE...6 vervallen: het bericht 'Kamervragen over aanhoudende afsluitingen vn stroom en gas', datumnr 070-7 Kamervragen over afsluiting van stroom en gas in de winter

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102450 / 28.BT253 Betreft zaak: Richtsnoeren NMa informatieverstrekking energieleveranciers aan consumenten De Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit;

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving

Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving Dit artikel uit is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd schap eming Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving Inleiding De meest recente wijzigingen van de Elektriciteitswet

Nadere informatie

De minister van Infrastructuur en Milieu heeft de vragen overgedragen aan de minister van Economische Zaken.

De minister van Infrastructuur en Milieu heeft de vragen overgedragen aan de minister van Economische Zaken. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag Uw kenmerk 2014Z10712 Betreft Antwoorden op schriftelijke

Nadere informatie

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd schap eming Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd Inleiding Op 21 november 2006 is het wetsvoorstel tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (de E-wet) en van de

Nadere informatie

Dienst uitvoering en toezicht Energie

Dienst uitvoering en toezicht Energie Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: 101750_5-12 Betreft: Besluit tot vaststelling van de maximum nettarieven elektriciteit voor het jaar 2005 zoals bedoeld in artikel 41c, eerste lid

Nadere informatie

BESLUIT. I. Juridisch kader

BESLUIT. I. Juridisch kader Dienst uitvoering en toezicht Energie BESLUIT Nummer: Betreft; 101698-12 Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel 95d, eerste

Nadere informatie

Inhoud van het wetsvoorstel

Inhoud van het wetsvoorstel POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 E-MAIL info@cbpweb.nl INTERNET www.cbpweb.nl AAN De Minister van Economische Zaken

Nadere informatie

AANSPRAKELIJKHEID HELDER ALS HET LICHT UITGAAT

AANSPRAKELIJKHEID HELDER ALS HET LICHT UITGAAT AANSPRAKELIJKHEID HELDER ALS HET LICHT UITGAAT ADVIES VAN DE ENERGIERAAD OVER AANSPRAKELIJKHEID BIJ LEVERINGSONDERBREKINGEN ALGEMENE ENERGIERAAD, OKTOBER 2003 DE ENERGIERAAD AANSPRAKELIJKHEID HELDER ALS

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk l 129240/186658. Uw verzoek tot ingrijpen in de markt voor diabeteshulpmiddelen 1 juli 2015

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk l 129240/186658. Uw verzoek tot ingrijpen in de markt voor diabeteshulpmiddelen 1 juli 2015 Diabetesvereniging Nederland T.a.v. Postbus 470 3830 AM LEUSDEN Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82 96 E info@nza.nl I www.nza.nl Behandeld door

Nadere informatie

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Duurzame energienetten in Vlaanderen 23/03/2010 Dirk Marginet Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Inhoudsopgave Rol decentrale

Nadere informatie

Nadeelcompensatieregeling Kabels en leidingen Gemeente Castricum 2014

Nadeelcompensatieregeling Kabels en leidingen Gemeente Castricum 2014 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Castricum. Nr. 78794 31 december 2014 Nadeelcompensatieregeling Kabels en leidingen Gemeente Castricum 2014 Het college van burgemeester en wethouders maakt

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidsregel NMa beoordeling doelmatige kosten van bijzondere investeringen

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Beleidsregel NMa beoordeling doelmatige kosten van bijzondere investeringen STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 24039 30 december 2011 Beleidsregel NMa beoordeling doelmatige kosten van bijzondere investeringen Zaaknummer: 103425

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 31 904 Wijziging van de Gaswet en de Elektriciteitswet 1998, tot versterking van de werking van de gasmarkt, verbetering van de voorzieningszekerheid

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Minister van Economische Zaken als bedoeld in artikel 95d van de

BESLUIT. Besluit van de Minister van Economische Zaken als bedoeld in artikel 95d van de Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 10548_1/7.BT898 Betreft zaak: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van elektriciteit aan kleinverbruikers op grond van artikel

Nadere informatie

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten

Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten M200602 Inkoopgedrag van het MKB in geliberaliseerde markten Betere kwaliteiten en lagere prijzen in geliberaliseerde markten? drs. P.Th. van der Zeijden Zoetermeer, mei 2006 Inkoopgedrag van het MKB

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad.

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad. Raadsvoorstel raadsvergadering agendapunt 4.10 nummer 12INT00825 voorstel 1. Kennis te nemen van de memo onderzoek en aanpassing van noodstroomvoorziening 2. Kennis te nemen van het advies voor praktische

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Netbeheer Nederland Spanningskwaliteit

Netbeheer Nederland Spanningskwaliteit gskwaliteit spanningskwaliteit spa Netbeheer Nederland Inleiding Deze brochure is bedoeld voor de consument en geeft een toelichting op het begrip spanningskwaliteit. Er wordt antwoord gegeven op vragen

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming

EUROPEES PARLEMENT. Commissie interne markt en consumentenbescherming. Commissie interne markt en consumentenbescherming EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie interne markt en consumentenbescherming 9.11.2007 WERKDOCUMENT over het voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2007 2008 30 934 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 in verband met de implementatie van richtlijn 2005/89/EG inzake maatregelen om de zekerheid van

Nadere informatie

Graafschade bij aanleg Glasvezel

Graafschade bij aanleg Glasvezel Graafschade bij aanleg Glasvezel Colofon Aan Van Nummer Datum 11 juli 2011 Copyright Agentschap Telecom 2011 Inhoud 1 Inleiding 4 2 Reikwijdte WION 5 3 Onderzoek 6 4 Conclusie 8 5 Aanbevelingen 9 Pagina

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden,

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden, Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 0 Contactpersoon Doorkiesnummer Mailadres 1/5 Geachte Tweede Kamerleden, U heeft op 5 december de

Nadere informatie

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog

Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog Tevredenheid over ISO 14001- en OHSAS 18001-certificatie is hoog In 2013 heeft SCCM onderzoek gedaan naar de toegevoegde waarde van zowel ISO 14001- als OHSAS 18001-certificatie. Het onderzoek onder ISO

Nadere informatie

Factsheet Kwaliteit 2012

Factsheet Kwaliteit 2012 Factsheet Kwaliteit 212 Regionale Netbeheerders Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten De gegevens in de grafieken in dit document zijn gebaseerd op de gegevens die de regionale netbeheerders aan de

Nadere informatie

CONCLUSIES EN SAMENVATTING

CONCLUSIES EN SAMENVATTING Nederlandse Mededingingsautoriteit CONCLUSIES EN SAMENVATTING Onderzoeksrapport inzake de winsten van energiebedrijven Nummer 102362 / 93 Betreft zaaknr. 102362 / Onderzoek Winst Energiebedrijven Datum:

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 20 Sociale zekerheid 20 Sociale zekerheid versie 2015 Crisistypen (dreigende) stagnatie in het verstrekken van uitkeringen Bevoegd gezag uitvoeringsorganisaties

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Misbruik van een economische machtspositie

Misbruik van een economische machtspositie Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie Nederlandse Mededingingsautoriteit Mededingingswet Misbruik van een economische machtspositie De Mededingingswet stelt regels ten aanzien van:

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE BEHANDELING VAN GESCHILLEN DOOR DE GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN ENERGIEBEDRIJVEN (GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN)

REGLEMENT VOOR DE BEHANDELING VAN GESCHILLEN DOOR DE GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN ENERGIEBEDRIJVEN (GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN) REGLEMENT VOOR DE BEHANDELING VAN GESCHILLEN DOOR DE GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN ENERGIEBEDRIJVEN (GESCHILLENCOMMISSIE ZAKELIJKE KLANTEN) Begripsomschrijvingen Artikel 1 In dit reglement wordt

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen

MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen MEMO Gasloze wijk Meerstad Groningen Onderwerp Onderbouwing gasloze wijk Meerstad Aan Martin Klooster, Gemeente Groningen Van Jappe Goud, W/E adviseurs Datum 9 april 2010 1 Inleiding In Groningen wordt

Nadere informatie

Samenwerkingsregeling Elektriciteit1

Samenwerkingsregeling Elektriciteit1 Samenwerkingsregeling Elektriciteit1 Regeling van samenwerking als bedoeld in artikel 31, lid 1, sub e van de Elektriciteitswet 1998 Disclaimer: Deze bundel bevat de doorlopende tekst van de samenwerkingsregeling

Nadere informatie

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw.

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra heeft al meer dan 40 jaar haar wortels in de tuinbouw. Als netbeheerder zijn we verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud en beheer van energienetten

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2003 2004 29 372 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet ter uitvoering van richtlijn nr. 2003/54/EG, (PbEG L 176), verordening nr. 1228/2003

Nadere informatie

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51

Presentatie Warmtewet. Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 1 Presentatie Warmtewet Marijn Huijbers VBTM Advocaten m.huijbers@vbtm.nl 06-48 54 46 51 Beschermingsinstrumenten Warmtewet 2 Maximumprijs Leveringsovereenkomst Verplichting tot zo nauwkeurig mogelijk

Nadere informatie

Tabel 1 - Adresgegevens

Tabel 1 - Adresgegevens Tabel 1 - Adresgegevens Bijlage bij module Kwaliteit Dienstverlening en Transport gas Gegevensuitvraag van de Energiekamer in het kader van CODATA Datum: 22 februari 2010 Naam bedrijf Adres Postcode Plaats

Nadere informatie

Visie op de Warmtewet

Visie op de Warmtewet Visie op de Warmtewet De impact op Warmtebedrijven Creating Business Excellence. Together. Copyright Zest Utilities BV Aanleiding en doel Aanleiding In 2004 is de kleinverbruikersmarkt voor elektriciteit

Nadere informatie

NEN-EN-IEC 62305. De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd

NEN-EN-IEC 62305. De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd NEN-EN-IEC 62305 De norm voor bliksembeveiliging uitgelegd NEN-EN-IEC 62305 Sinds 1 januari 2009 is NEN-EN-IEC 62305 voor bliksembeveiliging van kracht, met voor Nederland de aanvulling NPR 1014. De norm

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van 2 juni 2003, Stb. 2003, nr. 234, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit van 5 april 2005, Stb. 2005, nr. 200.

BESLUIT. Besluit van 2 juni 2003, Stb. 2003, nr. 234, zoals laatstelijk gewijzigd bij besluit van 5 april 2005, Stb. 2005, nr. 200. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102551_2 / 10.BT1290 Betreft zaak: Besluit tot het verlenen van een vergunning voor de levering van gas aan kleinverbruikers op grond van artikel 45, eerste

Nadere informatie

Energie van ons allemaal

Energie van ons allemaal VNO-NCW Themabijeenkomst Energietransitie Michael Fraats Trianel Energie B.V. 28 November 2011 1 Energie van ons allemaal 30-11-2011 2 Energie van ons allemaal is de essentie van Trianel Energie: Gericht

Nadere informatie

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet

School Info. Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet School Info Beter inzicht, hogere kwaliteit en meer omzet SchoolsConnect is een totaalconcept voor onderwijsinstellingen. Gemakkelijk internet en telefonie is altijd fijn op een school. Ook de veiligheid

Nadere informatie

Nadeelcompensatieregeling kabels en leidingen Gemeente Hollands Kroon 2015

Nadeelcompensatieregeling kabels en leidingen Gemeente Hollands Kroon 2015 Nadeelcompensatieregeling kabels en leidingen Gemeente Hollands Kroon 2015 Beleidsregels over nadeelcompensatie als gevolg van het verplaatsen op verzoek van de gemeente of het anderszins nemen van maatregelen

Nadere informatie

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998.

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/207110 Zaaknummer: 15.0655.52 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998. 1 Inleiding 1. Met dit besluit

Nadere informatie

Themabijeenkomst Warmtewet

Themabijeenkomst Warmtewet Themabijeenkomst Warmtewet Bas de Zwart Even voorstellen: Adviseur bij IF Technology Adviesbureau op het gebied van hernieuwbare warmte en koude en marktleider advies bodemenergie 60 mensen in Arnhem Beleid

Nadere informatie

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers

Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers RBW-621-L Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers Januari 2014 Pagina 1 van 6 Algemene Gedragscode voor Toeleveranciers 1. Missie Koninklijke Boskalis Westminster

Nadere informatie

Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag. premie-differentiatie. Geachte heer Kamp,

Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag. premie-differentiatie. Geachte heer Kamp, Aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid De heer H.J. Kamp Postbus 90801 2509LV Den Haag Datum 30 juli 2012 Onderwerp Advies Wijzigingsbesluit Wfsv inzake premie-differentiatie Uw kenmerk Ons

Nadere informatie

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet.

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/207112 Zaaknummer: 15.0656.52 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet. 1 Inleiding 1. Met dit besluit geeft

Nadere informatie

Hebt u echter nog vragen welke u niet in dit document terugvindt? Zend dan uw vraag aan: klic@kadaster.nl.

Hebt u echter nog vragen welke u niet in dit document terugvindt? Zend dan uw vraag aan: klic@kadaster.nl. Vragen en antwoorden In dit document vindt u antwoorden op vragen welke gesteld zijn naar aanleiding van de informatiebijeenkomsten t.b.v. provincies, gemeenten en waterschappen die hebben plaatsgevonden

Nadere informatie

Internetconsultatie Wet implementatie richtlijn markten voor financiële instrumenten. 6 juli 2015

Internetconsultatie Wet implementatie richtlijn markten voor financiële instrumenten. 6 juli 2015 Ministerie van Financiën Korte Voorhout 7 Postbus 20201 2500 EE Den Haag Internetconsultatie Wet implementatie richtlijn markten voor financiële instrumenten 6 juli 2015 Reactie van: VERENIGING VAN EFFECTENBEZITTERS

Nadere informatie

BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE. Slim meten is vooruit denken!

BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE. Slim meten is vooruit denken! BETER INZICHT IN DE OPENBARE RUIMTE Slim meten is vooruit denken! INHOUDSOPGAVE Drukte in de ondergrond 3 Het delen van informatie 4 Het gebruik van nieuwe technieken 5 Nog een stapje verder 6 Bronvermelding

Nadere informatie