E-dating. Op zoek naar duurzame partners voor Nederlandse energiebedrijven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "E-dating. Op zoek naar duurzame partners voor Nederlandse energiebedrijven"

Transcriptie

1 E-dating Op zoek naar duurzame partners voor Nederlandse energiebedrijven Binnen afzienbare termijn zullen, als het om energievoorziening gaat, de woorden betrouwbaar en betaalbaar synoniem zijn voor duurzaam, zo voorspellen Diederik Samsom en Rik Harmsen. Om onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen via innovaties en investeringen drastisch terug te schroeven is een goede afstemming tussen marktinvloeden en overheidsbemoeienis onontbeerlijk. Maar niet élke marktpartij is voor de Nederlandse publieke energiebedrijven een juiste kandidaat. diederik samsom & rik harmsen De voorgenomen verkoop, door gemeentelijke en provinciale overheden, van aandelen in de energiebedrijven Essent en nuon doet terecht veel stof opwaaien. Hoe is het afstoten van deze energiebedrijven te beoordelen in het licht van sociaal-democratische opvattingen over de manier waarop publieke belangen in de energievoorziening het beste worden gediend? Hoe verhoudt onze visie op de ordening van een Europese energiemarkt zich tot de snel veranderende realiteit van de wereldwijde handel in met name olie en gas? Hoe past een eventuele verkoop in het streven naar een schone, betrouwbare en betaalbare energievoorziening? De afgelopen weken vlogen de argumenten, binnen en buiten de PvdA, over tafel. Aan de ene kant waren er die vonden dat nuon en Essent zo snel mogelijk verkocht moesten worden, Over de auteur Diederik Samsom is lid van de Tweede Kamer voor de PvdA. Rik Harmsen is beleidsmedewerker bij de PvdA-fractie in de Tweede Kamer. Noten zie pagina 29 omdat energiebedrijven moeten concurreren op een Europese markt waar overheden niets te zoeken hebben. Aan de andere kant van het spectrum stonden degenen die stelden dat energiebedrijven een zodanig vitale netwerkfunctie vervullen dat zij nooit buiten overheidscontrole mogen geraken en dus absoluut niet in private handen mogen vallen. Beide opvattingen zijn te kort door de bocht. Onze energievoorziening is gebaat bij een goede afstemming tussen marktinvloeden en overheidsbemoeienis. Marktpartijen zullen uit zichzelf geen robuuste, betrouwbare energievoorziening genereren, omdat hun streven naar winstmaximalisatie in bijna alle gevallen tot investeringen met een te korte tijdshorizon leidt. Overheden daarentegen zijn, ook al kiezen ze nadrukkelijk voor duurzaamheid, slecht in staat tot het organiseren van de innovatie en investeringskracht die nodig zijn om een nieuwe, toekomstbestendige energievoorziening dichterbij te brengen. Vernieuwing en verduurzaming zijn tot nu toe vrijwel volledig via private 25

2 26 partijen gelopen. De doorbraak op het gebied van windenergie kwam van het private bedrijf Vestas, zonne-energie werd pas een succes toen beursgenoteerde bedrijven zich ermee inlieten, Greenchoice brak in Nederland de energiemarkt voor groene stroom open en de snelst groeiende projectontwikkelaar op het gebied van duurzaamheid is ook in absolute termen niet nuon of Essent, maar E-concern. Samenwerking tussen markt en overheid is de enige route naar succes: alleen op die manier koppelen we de lange adem van de overheid aan het innovatievermogen van private partijen. De realiteit van vandaag de dag laat zien waar eenzijdigheid toe kan leiden. In diverse landen is het de overheid die alle energievoorzieningen regisseert en uitvoert: de stroom is er viezer en valt er vaker uit dan bij ons. In landen waar op de energiemarkten alleen private partijen actief zijn, is de stroom echter nog viezer en de levering nog onbetrouwbaarder. De Verenigde Staten zijn wat dat laatste betreft een afschrikwekkend voorbeeld. Met de vaststelling dat zowel overheid als marktpartijen een rol dienen te spelen in onze energievoorziening, is de discussie nog lang niet beslecht. Welke rollen zijn dat dan precies? En moet publiek eigendom in alle gevallen neerkomen op Nederlands eigendom? Meer concreet gaat het om vragen als: dijt met de verkoop van het (honderd procent) publieke Essent aan het (grotendeels) private rwe de macht van private partijen te ver uit? En krijgt met de verkoop van nuon aan het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall het buitenland een te grote invloed op de energievoorziening in ons land? Om die vragen te kunnen beantwoorden is een helder beeld nodig van wat wij met onze energievoorziening willen. Een vage bezweringsformule als dat wij een betrouwbare, duurzame en betaalbare energievoorziening wensen helpt ons niet veel verder. Gegeven het feit dat de fossiele voorraden in de wereld in hoog tempo slinken, is een duurzame energievoorziening, goed beschouwd, het enige type energievoorziening dat op lange termijn ook nog betaalbaar en betrouwbaar is. Dat is wél een helder doel: in de komende decennia moeten we van een grotendeels op fossiele brandstoffen gebaseerde energievoorziening omschakelen naar een duurzame. In onze elektriciteitsvoorziening niet het enige, maar wel het belangrijkste onderdeel van onze totale energievoorziening moet het aandeel duurzame energie worden opgeschroefd van net iets meer dan 7% nu naar 100% rond het midden van deze eeuw. Dat is een opdracht zonder weerga. Een van de dingen die we moeten doen om dit doel te bereiken is de elektriciteitsmarkt herordenen en wel op zo n manier dat de kansen op transitie naar een duurzame energievoorziening worden gemaximaliseerd. splitsing Een dergelijke ordening begint bij de splitsing van alle energiebedrijven in een netwerkbedrijf dat de leidingen beheert en een productie- en leveringsbedrijf dat de centrales beheert en de stroom verhandelt. In Nederland werd al begin van deze eeuw besloten dat een dergelijke splitsing nodig was. Dat besluit was indertijd al even omstreden als de verkoopvoornemens nu zijn. De PvdA heeft er vooral bij monde van mijn voorganger op dit dossier, Ferd Crone altijd met verve voor gestreden. Daar waren minstens twee zeer goede redenen voor. Wie erkent dat de verduurzaming van de energiemarkt voor een substantieel deel via private partijen loopt, moet die partijen wel toegang geven tot het elektriciteitsnetwerk om de (schone) stroom bij klanten te kunnen afleveren. In een ongesplitste situatie is dit nauwelijks het geval, aangezien de beheerder van de kabels ook zelf producent is en er een belang bij heeft concurrenten weg te houden. Met regelgeving is dit deels te ondervangen, maar de enige echte oplossing is een splitsing tussen netbeheerder en producent. Een onafhankelijke netbeheerder kan gelijke toegang bieden aan iedereen. Een tweede goede reden voor splitsing was dat dit de enige manier was om de netwerken

3 de ruggengraat van de stroomvoorziening in publieke handen te houden. Begin deze eeuw stond zowel nuon als Essent in de etalage voor volledige verkoop, dus inclusief alle netwerken, aan private partijen. Afsplitsing van de netten was de enige manier om daar een stokje voor te steken. Andere wettelijke mogelijkheden waren er niet. Niet eigenaren van elektriciteitscentrales, maar grondstoffenbeheerders controleren onze energiezekerheid In vergelijking met andere landen was Nederland snel met de splitsing. Het doel daarvan was niet, zoals nogal eens wordt gesuggereerd, om de productie- en leveringsdelen vlot van de hand te kunnen doen. Op geen enkele manier is dat het logische gevolg van de splitsing die is doorgevoerd. Het ging destijds, zoals gezegd, om niets minder dan een reddingsoperatie om de netten in publieke handen te houden. Dat dat laatste belangrijk is, wordt bij alle discussies over de rolverdeling tussen markt en overheid door iedereen in Nederland wel onderschreven. De deplorabele staat van de elektriciteitsnetten in landen waar het anders geregeld is, zoals de Verenigde Staten, zegt voldoende. Nu de splitsing een feit is en zich kopers aandienen voor nuon en Essent, is de volgende vraag: wie beheert straks de centrales en wie verhandelt de stroom? Over dat laatste bestaat niet veel discussie: stroomhandelaren zijn veelal private partijen en dat is geen probleem. Het beheer van de centrales ligt veel gevoeliger. Om de stroomvoorziening zeker te stellen moeten de centrales in handen van de overheid blijven, vindt menig sociaal-democraat. Dat mag intuïtief juist lijken, bij nadere beschouwing blijkt de zaak ingewikkelder te liggen. Niet degene die de centrale beheert controleert de energiezekerheid, maar degene die de grondstoffen beheert. Naarmate de voorraden in Nederland afnemen, bevinden die grondstoffenbeheerders zich meer en meer in het buitenland. Terwijl op de centrale de nationale driekleur wappert, bepalen Algerijnse militairen of de Russische premier of die centrale draaien zal. Daar komt bij dat een oriëntatie op onze eigen overheid te smal is, als het om onze stroomvoorziening gaat. Als er één vraagstuk is waarvan voor iedereen duidelijk is dat het niet op nationaal niveau moet worden aangepakt, maar minstens op Europees niveau, dan is het wel het energievraagstuk. Na een zeer aarzelende start begint de Europese Unie nu eindelijk werk te maken van de totstandbrenging van een gezamenlijke Europese energiemarkt. Dat komt zowel de leveringszekerheid op korte termijn (transportkabels tussen landen) als die op lange termijn (gezamenlijke investeringsprogramma s in bijvoorbeeld offshore windenergie) ten goede. In dit licht zou het merkwaardig zijn als nationale overheden zich bij het zoeken naar oplossingen voor hun energievraagstuk weer achter de landsgrenzen zouden terugtrekken. Voor een klein land als Nederland geldt dat des te sterker. verkoop Helaas hebben de publieke bedrijven nuon en Essent de afgelopen jaren bewezen niet bij machte te zijn om hun cruciale opdracht uit te voeren: het met spoed realiseren van een duurzame energievoorziening. Op papier zijn hun duurzame voornemens indrukwekkend een blik op hun websites zegt genoeg maar het concrete resultaat van al die full color ambitie is bedroevend. In 2007 produceerde nuon 3,4% van zijn stroom duurzaam. 1 Essent haalde 8,3%. 2 Beide bedrijven presteren op dit gebied al decennialang onder de maat en er is geen enkele aanwijzing dat dit zonder hulp van buitenaf op afzienbare termijn gaat veranderen. Het ontbreekt beide bedrijven op dit moment aan investeringskracht om de steeds groter worden- 27

4 28 de investeringen in duurzaam vermogen aan te kunnen. Bovendien hebben de aandeelhouders zich, zoals het overheden betaamt, van hun zeer voorzichtige kant getoond en wilde avonturen vermeden. Hoe verstandig dat ook lijkt, voor de ontwikkeling van duurzame energie, waarvoor het nemen van forse risico s een noodzakelijke voorwaarde is, is het funest. nuon en Essent moeten dus op zoek naar een partner. In het verleden werd nog wel eens gesteld dat ze samen moesten gaan, maar de genoemde cijfers tonen aan dat dit weinig meerwaarde zou opleveren. Essent vindt bij nuon niets wat het zelf niet heeft, en omgekeerd. Een fusie zou een nationale kampioen opleveren, dat zeker, maar dan wel een hele vieze. Kiezen voor een buitenlandse partner is een betere route. Een voorwaarde is wel dat met die partner de weg naar een schone energievoorziening met succes kan worden afgelegd. Waar Zweden zich ontwikkelt tot een belangrijke speler op de Europese elektriciteitsmarkt, wordt Nederland dat op de gasmarkt Het Duitse rwe heeft zijn oog op Essent laten vallen. Op dat bedrijf is nogal wat aan te merken. rwe is een grote speler op de energiemarkt, vooral in landen als Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Hongarije. De totale elektriciteitsproductie van de onderneming lag in 2008 op een slordige 224 twh, twee keer de omvang van de hele Nederlandse stroommarkt. Die enorme productie werd grotendeels gerealiseerd in bruinkool- en kerncentrales. Slechts 2% ervan was duurzaam. 3 Intussen reiken de duurzame ambities niet verder dan 10% van de energieproductie in Een complicerende factor is dat rwe diverse grote hoogspanningsnetwerken beheert, waarvan niet duidelijk is of ze binnen afzienbare tijd worden afgesplitst. 4 Dat gegeven past niet bij een marktordening die maximaal vruchtbaar is voor duurzame energie voor de PvdA, zoals gezegd, een zwaarwegende factor. Het Zweedse Vattenfall wil graag met nuon samengaan. Vattenfall ( Waterval ) is groot geworden door de verkoop van energie opgewekt met waterkracht, maar het bedrijf heeft de afgelopen dertig jaar ook geïnvesteerd in kernenergie en kolencentrales, onder andere in Duitsland. Evengoed is Vattenfall, dat als staatsbedrijf al in een vroeg stadium op grote afstand van de overheid is geplaatst en gedwongen werd om de concurrentie aan te gaan met anderen op de Scandinavische stroommarkt, aanzienlijk groener dan rwe, dat groot werd in de weinig dynamische oligopolie van de Duitse markt. Het aandeel duurzame energie in Vattenfalls totale productie is 24%. Belangrijker nog is dat de ambities hoog zijn: de Zweden willen in % van de stroomproductie co2-vrij hebben en in %. 5 Het hoogspanningsnetwerk van Vattenfall in Zweden is al afgesplitst en het bedrijf heeft aangegeven dit ook in Duitsland te gaan doen. Waar de potentiële partner van nuon dus bijdraagt aan de versterking van duurzame ambities, doet die van Essent dat niet. Dat kan natuurlijk veranderen, maar om daar invloed op te kunnen uitoefenen is het nodig dat niet alle aandelen in één keer over de toonbank worden geschoven. En daar ligt het andere, cruciale, verschil tussen de verkoopstrategieën van nuon en Essent. Waar nuon de eerste zes jaar na de verkoop een vinger in de pap houdt en over juridische mogelijkheden beschikt om de strategie van het gezamenlijke bedrijf bij te sturen, verkoopt Essent alle aandelen ineens. Uiteraard worden daar afspraken over investeringen bij gemaakt, maar die zijn na de verkoop op geen enkele manier af te dwingen. Overigens is ook de verkoopstrategie van nuon niet optimaal. Het ware beter geweest wanneer nu alleen tot minderheidsprivatisering was besloten, om op een later tijdstip (over

5 zes jaar bijvoorbeeld) geheel vrij te zijn om een besluit te nemen over verdere verkoop. In dat geval was met de voorgenomen gedeeltelijke privatisering van Vattenfall op middellange termijn een prachtige situatie ontstaan van een publiek-privaat Zweeds-Nederlands bedrijf met een gezamenlijke duurzaamheidsstrategie. Nu laten we het na verloop van tijd aan de Zweden over. Daarmee raken we aan een bijzondere gevoeligheid rond deze verkoop. Straks zijn buitenlanders de baas over onze energievoorziening, is een veelgehoorde klacht. Dat is inderdaad een ongemakkelijk gevoel, dat zou worden weggenomen als nuon zou besluiten om niet alle aandelen te verkopen. Overigens zijn er bij dit ongemak wel twee kanttekeningen te plaatsen. Om te beginnen is het zo, we wezen er al op, dat als er te weinig in duurzaamheid wordt geïnvesteerd, het op termijn vooral Russische machthebbers en Arabische oliebaronnen zijn die over onze energievoorziening gaan. Juist de samenwerking met de Zweden kan dit voorkomen. Een tweede kanttekening betreft het feit dat zich op het gebied van de gasvoorziening juist een omgekeerde beweging aftekent: daar breidt de Nederlandse invloed zich uit. Onlangs kocht Gasunie, dat voor de volle honderd procent een staatsbedrijf is, een groot deel van het Duitse gasnet, mét toegang tot strategisch belangrijke aanvoerroutes. Kortom, waar Zweden zich ontwikkelt tot een belangrijke speler op de Europese elektriciteitsmarkt, wordt Nederland dat op de gasmarkt. geen uitverkoop Om een duurzame energievoorziening te kunnen realiseren moeten onze energiebedrijven op zoek naar internationale partners. Verkoop is een met risico s beladen stap. Behoedzaamheid blijft geboden energie is immers een strategisch goed, bovendien is de Europese energiemarkt nog niet uitgekristalliseerd maar duidelijk is wel dat de huidige ontwikkelingen, althans die rond nuon, niet de door tegenstanders van verkoop gebezigde krachtterm roekeloze uitverkoop van Nederlands belang rechtvaardigen. Van groot belang is een juiste partnerkeuze. nuon lijkt redelijk aan alle randvoorwaarden te voldoen, maar zou moeten inzetten op het behouden van voldoende zeggenschap, ook op de langere termijn. In het geval van Essent is er alle reden om de voorgenomen verkoop af te blazen en een verstandiger keuze te maken. De komende maanden nemen de gemeentelijke en provinciale aandeelhouders hier via hun gemeenteraden en provinciale staten een definitief besluit over. Die verstandiger keuze is niet alles houden zoals het is. Onze Nederlandse energiebedrijven bleken de afgelopen vijftien jaar niet opgewassen tegen de grote uitdagingen waar het energievraagstuk ons voor stelt. Wie pleit voor handhaving van de status quo, heeft de plicht om aan volgende generaties uit te leggen waarom we niet zijn geslaagd in onze opdracht een duurzame energievoorziening te realiseren. Noten overessent/kennisbank/dos- siers/duurzame_energieke- ten/productie/index.jsp. 3 cms/mediablob/en/204612/ data/36071/annual-report PDF-Download-.pdf. 4 asp?pageid= Energie Nederland, jaargang 2009, nr. 4, p

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei

Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei PROVINCIE FLEVOLAND Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei statenvoorstel Aan Provinciale Staten statenvergadering 11 mei 2009 Ondenwerp Verkoop aandelen Essent.

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

1^ ox. Agenda Gedeputeerde Staten ^ ; ^ ^

1^ ox. Agenda Gedeputeerde Staten ^ ; ^ ^ P R O V I N C I E F L E V O L A N D Agenda ^ ; ^ ^ Onderwerp Aandelenverkoop NUON. Beslispunten het voornemen uit te spreken het Flevolandse aandelenpakket in NUON te verkopen aan Vattenfall; op basis

Nadere informatie

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers

Datum 26 oktober 2012 Betreft Beantwoording vragen Kamerlid Mulder (CDA) over capaciteitsheffing energieleveranciers > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen i.v.m. de toekomststrategie en het aandeelhouderschap Essent. SAMENVATTING:

Nadere informatie

Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent

Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent Datum voorstel : 24 maart 2009 Raadsvergadering d.d. : 21 april 2009 Volgnummer : 2009R0015, agendanummer 7 Taakveld : Directie Portefeuillehouder : wethouder

Nadere informatie

Raadsvoorstel. 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Directie P. Flens R. Monen 22 juni 2009. Verkoop aandelen EZW

Raadsvoorstel. 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Directie P. Flens R. Monen 22 juni 2009. Verkoop aandelen EZW Titel Nummer Datum Programma Fase Onderwerp 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Verkoop aandelen EZW Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan Postadres Postbus 15, 1510

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voor raadsvergadering d.d.: 12-05-2009 Agendapunt: Onderwerp:

Nadere informatie

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Voor u ligt een raadsstuk inzake de uitvoering van de Toekomststrategie

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 7: Energievoorziening. 7.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 7: Energievoorziening. 7.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 7.1 Overzicht Energievoorziening staat in Duitsland hoog op de prioriteitenlijst. De Bondsrepubliek moet tweederde van de grondstoffen voor energievoorziening importeren

Nadere informatie

Reactie op het Groenboek «Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening»

Reactie op het Groenboek «Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening» 2009D13067 22 112-815 Reactie op het Groenboek «Naar een Europees energienetwerk voor een continue, duurzame en concurrerende energievoorziening» Inbreng verslag van een schriftelijk overleg Vastgesteld

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig?

INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? INGEZONDEN BRIEF Is een capaciteitsmechanisme 'light' verstandig? Wouter Hylkema w.hylkema@energeia.nl 16 juni 2015 AMSTERDAM (Energeia) Nederland kan als freerider meeliften op buitenlandse capaciteitsmechanismen.

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

Staan de beste stuurlui aan wal?

Staan de beste stuurlui aan wal? Staan de beste stuurlui aan wal? ir. Harry Droog, voorzitter van het Energietransitie Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening / Jaap t Hooft, adviseur EOS Welkom, opening, doelen De heer Droog gaat

Nadere informatie

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken

30196 Duurzame ontwikkeling en beleid. 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020. Brief van de minister van Economische Zaken 30196 Duurzame ontwikkeling en beleid 32813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 380 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij. Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV Houdstermaatschappij GKNH.

Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij. Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV Houdstermaatschappij GKNH. Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij H. o. p. Motie \ \ x Agendapunt: 13 \ o«v ^ o^coswu* ^ «w ^OON, «o ON, c^^? c^v«^t Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Essent sluit zich aan bij RWE en gaat een nieuwe toekomst tegemoet

Essent sluit zich aan bij RWE en gaat een nieuwe toekomst tegemoet PERSBERICHT Essent sluit zich aan bij RWE en gaat een nieuwe toekomst tegemoet Arnhem, 12 januari 2009 Essent kondigt vandaag aan zich te willen aansluiten bij RWE. Essent zal dan deel uitmaken van de

Nadere informatie

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context Startnotitie 1 Context Op 1 juli 2008 is het groepsverbod uit de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) in werking getreden. Als gevolg daarvan dient het beheer en eigendom van energienetwerken en de productie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 542 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

LBW 2006. Copyright. De route naar betrouwbare, betaalbare en schone energie

LBW 2006. Copyright. De route naar betrouwbare, betaalbare en schone energie LBW 2006 Copyright Zonder uitdrukkelijke schriftelijke toestemming van Lukkes Business Writing is het niet toegestaan deze tekst en berichtgevingen die verstrekt worden via deze site op enigerlei wijze

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013

Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013 Sleutelvragen & antwoorden voor een beter begrip van de jaarresultaten over 2013 Hoe kan het jaar 2013 worden geanalyseerd? In 2013 heeft de Groep, ondanks de situatie van de Europese energiemarkten, goede

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie economische en monetaire zaken. van de Commissie economische en monetaire zaken

EUROPEES PARLEMENT. Commissie economische en monetaire zaken. van de Commissie economische en monetaire zaken EUROPEES PARLEMENT 2004 2009 Commissie economische en monetaire zaken 2007/0196(COD) 7.2.2008 ONTWERPADVIES van de Commissie economische en monetaire zaken aan de Commissie industrie, onderzoek en energie

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Status Windenergie op land in Nederland. Transitieplatform Duurzame Elektriciteitsvoorziening TP DEV

Status Windenergie op land in Nederland. Transitieplatform Duurzame Elektriciteitsvoorziening TP DEV Status Windenergie op land in Nederland Transitieplatform Duurzame Elektriciteitsvoorziening TP DEV Datum maandag 27 november 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Toename vermogen...3 1.2 Daling kosten...4

Nadere informatie

Europese schakel NorNedvoor de toekomst

Europese schakel NorNedvoor de toekomst NorNedvoor de Europese schakel toekomst NorNed Europese schakel voor de toekomst Elektriciteit is vanzelfsprekend in ons dagelijks leven. Zonder er verder bij stil te staan gaat het licht aan, pruttelt

Nadere informatie

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG

De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 21-23 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Naar een duurzame energievoorziening

Naar een duurzame energievoorziening Naar een duurzame energievoorziening De schone taak van aardgas 1 2 We staan voor belangrijke keuzes De wereld staat voor dringende keuzes. Neem het energievraagstuk. De wereldbevolking groeit in korte

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Tariefontwikkeling Energie 08 2015

Tariefontwikkeling Energie 08 2015 In dit bericht geeft Ploos Energieverlening (Ploos) haar visie op verschenen nieuwsberichten aangaande ontwikkelingen energietarieven van de afgelopen maand. Het betreft de analyses van verschillende partijen

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Betaalbaarheid van energie

Betaalbaarheid van energie Ministerie van Economische Zaken De Minister van Economische Zaken H.G.J. Kamp Postbus 20401 2500 EK DEN HAAG Woerden : onze ref. : /HG-tr doorkiesnr. : 0348 48 43 66 e-mail : hg@vemw.nl onderwerp : Onderzoek

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig!

De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon. Meer energie heeft een mens niet nodig! De zon straalt 3.000 keer meer energie naar de aarde dan de wereldbevolking dagelijks verbruikt. En dat nog 5 miljard jaar lang. Zonne-energie is de enige

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Derde Energienota Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergade~aar1995-1996 24525 Derde Energienota Nr. 2 INHOUDSOPGAVE DERDE ENERGIENOTA 1995 Samenvatting en conclusies Inleiding Hoofdstuk 1 De uitdaging

Nadere informatie

Duurzame liberalisering in Nederland?

Duurzame liberalisering in Nederland? Duurzame liberalisering in Nederland? Inleiding De afgelopen jaren is de vraag naar groene stroom enorm gestegen. Maar er is in Nederland onvoldoende aanbod aan duurzaam elektriciteitsvermogen zoals windmolens,

Nadere informatie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie

Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie Duitse brancheclubs maken zich zorgen om trager groeitempo duurzame energie 28 mei 2015 Energeia's stemming behandelt achtereenvolgens de prijsontwikkeling op de markt voor olie, steenkool, CO2-emissierechten,

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING MAARTEN VAN DER KLOOT MEIJBURG Er komt onherroepelijk een aardverschuiving in het energielandschap nu alternatieve energie steeds belangrijker wordt. Het

Nadere informatie

Energiewende vs Energietransitie

Energiewende vs Energietransitie Energiewende vs Energietransitie Jan Rotmans Amsterdam, 23-09-2013 www.twitter.com/janrotmans Cijfermatige Trends Energiemix Duitsland versus Nederland Duitsland Nederland kolen 25% 7% olie 34% 56% aardgas

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 Splitsingsdebat, Hilton Amsterdam, 21 November 2007 Aan de Vooravond van de Splitsing van Netten FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING Prof Dr Hans J.G.A. van

Nadere informatie

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR Groen Gas als kans voor Noord-Holland Dames en heren, Kansen

Nadere informatie

Futuring people DUURZAAMheid

Futuring people DUURZAAMheid Futuring people DUURZAAMheid Een lege jas of de geboorte van het nieuwe? Wat is het tegenovergestelde van duurzaamheid? In één woord graag. Dat is best een lastige zult u merken. Je moet namelijk eerst

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - November 2015 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen

Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen Onderzoek Aantal tegenstanders kernenergie toegenomen Voor: Greenpeace Door: Synovate Datum: 19 april 2011 Project: 94014 Copyright: Synovate BV. Alle rechten voorbehouden. De concepten en ideeën die u

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

24 november 2008 ET/EM / 8182526

24 november 2008 ET/EM / 8182526 Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 24 november 2008 ET/EM / 8182526 Onderwerp Nadere informatie naar aanleiding

Nadere informatie

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265).

Vooraleer de leerlingen de teksten lezen, worden de belangrijkste tekststructuren overlopen (LB 265). 5.2.1 Lezen In het leerboek krijgen de leerlingen uiteenlopende teksten te lezen. Op die manier worden de verschillende tekstsoorten en tekststructuren nogmaals besproken. Het gaat om een herhaling van

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering 19 januari 2016 Informatiebijeenkomst Overwegingen Herstructurering Opdelen van de onderneming in onderdelen is onvermijdelijk Centrales & Trade Levering Retail Multimedia Zelfstandig levensvatbaar Verlieslatend

Nadere informatie

Aan Provinciale Staten van Overijssel

Aan Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Aan Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 48 52 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum

Nadere informatie

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20%

Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting Antwoord Toelichting. instrumentarium geeft om goed op de windmolens om zo in 2020 20% Vragen Provincie Partij Hoe belangrijk vindt u dat er draagvlak van Zoals hierboven geschetst staat D66 Ik sta hier gedeeltelijk achter Omdat dit omwonenden een prima voor het plaatsen van deze instrumentarium

Nadere informatie

Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016

Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016 Nieuwjaarstoespraak Gerald Schotman 14 januari 2016 Intro Goedenmiddag dames en heren. Fijn om jullie hier te mogen begroeten. Dit is de tweede keer dat ik voor u mag staan om het glas samen te heffen.

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

Raadsvoorstel. gemeente DenHelder. Registratienummer: BI09.00854. Van afdeling: Behandelend ambtenaar: Telefoonnummer: E-mail adres:

Raadsvoorstel. gemeente DenHelder. Registratienummer: BI09.00854. Van afdeling: Behandelend ambtenaar: Telefoonnummer: E-mail adres: gemeente DenHelder Registratienummer: BI09.00854 Portefeuillehouder: B. Fritzsche Raadsvoorstel Van afdeling: Behandelend ambtenaar: Telefoonnummer: E-mail adres: Onderwerp: CS H Posthuma 67 81 55 hposthuma@denhelder.n

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

IBM PERFORMANCE EVENTS. Smarter Decisions. Better Results.

IBM PERFORMANCE EVENTS. Smarter Decisions. Better Results. Smarter Decisions. Better Results. 1 Beat the business case Nuon Heat Esther Sanders, Rob Caarls 2 Agenda Nuon Heat De situatie voorafgaand aan het project Primaire doelstelling(en) De aanpak De uitkomsten

Nadere informatie

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd schap eming Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd Inleiding Op 21 november 2006 is het wetsvoorstel tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (de E-wet) en van de

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010

AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 AO milieuregels windturbines d.d. 14 december 2010 Voorzitter, Vandaag voeren wij een bijzondere debat. Later zullen wij hier waarschijnlijk op terug kijken en ons realiseren dat wij vandaag grote stappen

Nadere informatie

Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH. Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord. Nu echt aan de slag

Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH. Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord. Nu echt aan de slag 12 Actueel Tekst: Roel Smit, foto s: Kick Smeets/HH Jacqueline Cramer over duurzaamheidsakkoord Nu echt aan de slag FORUM 15 november 2007 13 Is Nederland weer een gidsland? Jacqueline Cramer, minister

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

: Statuten Stichting Essent Sustainability Development. : Het college van burgemeester en wethouders, portefeuillehouder(s): H.

: Statuten Stichting Essent Sustainability Development. : Het college van burgemeester en wethouders, portefeuillehouder(s): H. Raadsvoorstel Onderwerp Indiener agendapunt Gevraagd besluit : Deelname in Stichting Essent Sustainability Development : Het college van burgemeester en wethouders, portefeuillehouder(s): H. Nijskens :

Nadere informatie

De privatisering. van de energiesector. -Kenniskring-

De privatisering. van de energiesector. -Kenniskring- De privatisering van de energiesector -Kenniskring- Groep: P3B4 Blok coördinator: Jan Spruijt Begeleider: Koen Demouge Projectleden Elise Walta Dimitri Kappos Jorrik Branten Quirijn Rademakers Katja Creutzberg

Nadere informatie

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW)

Tegelijkertijd is het een gigantische opgave om de brandstoffen te winnen en. (Bild 1: CC BY-NC-ND 2.0, Peter Jakobs, Gut Eschergewähr, NRW) Wasteland Energy "Wasteland Energy" is de naam van een project dat onderzoekt hoe men in de dagelijkse omgang met minimale middelen zelf elektriciteit opwekken kan. We leven in een tijd waarin fossiele

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken

Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Energie inkopen in de zorg: keuzes maken Het inkopen van energie is complex. Sinds de liberalisering van de energiemarkt is niets doen eigenlijk geen optie; afnemers moeten zelf actief zijn op de energiemarkt

Nadere informatie

Small is beautiful. Lokale duurzame stroom en het energienet. Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Nijmegen, 31 januari 2013

Small is beautiful. Lokale duurzame stroom en het energienet. Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Nijmegen, 31 januari 2013 Small is beautiful Lokale duurzame stroom en het energienet Workshop Samenwerken aan een energieneutrale wijk Prof.dr.ir. Han Slootweg Manager Innovatie, Enexis Hoogleraar Smart Grids, TU Eindhoven Agenda

Nadere informatie

GAS VOOR MORGEN SLOTDOCUMENT REFLECTIES NAAR AANLEIDING VAN DE DISCUSSIES OVER HET ADVIES ALGEMENE ENERGIERAAD, MEI 2005

GAS VOOR MORGEN SLOTDOCUMENT REFLECTIES NAAR AANLEIDING VAN DE DISCUSSIES OVER HET ADVIES ALGEMENE ENERGIERAAD, MEI 2005 GAS VOOR MORGEN SLOTDOCUMENT REFLECTIES NAAR AANLEIDING VAN DE DISCUSSIES OVER HET ADVIES ALGEMENE ENERGIERAAD, MEI 2005 GAS VOOR MORGEN 2 DE ENERGIERAAD De Algemene Energieraad adviseert de regering en

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso,

Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Prioriteiten op energiegebied voor Europa Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 22 mei 2013 Nieuwe omstandigheden op de wereldwijde energiemarkt

Nadere informatie

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven

Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven Verantwoording Beoordeling Duurzaamheid Energiebedrijven & Doel en afbakening Doel van de beoordeling Deze beoordeling is erop gericht de consument (keuze)informatie te geven over de duurzaamheid van stroomleveranciers

Nadere informatie