Inhoud leereenheid 8. Meten van cultuur. Introductie 253. Leerkern 254. Zelftoets 280. Terugkoppeling 281. Literatuur 284

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoud leereenheid 8. Meten van cultuur. Introductie 253. Leerkern 254. Zelftoets 280. Terugkoppeling 281. Literatuur 284"

Transcriptie

1 Inhoud leereenheid 8 Meten van cultuur Introductie 253 Leerkern Het raamwerk van Geert Hofstede PDI of machtafstand IDV of individualisme MAS of masculiniteit UAI of onzekerheidsvermijding LTO of lange termijn gerichtheid Nieuwe ontwikkelingen: VSM Kritiek op het raamwerk van Hofstede Toepassing: cultuurdimensies en webdesign 264 Zelftoets 280 Terugkoppeling Uitwerking van de opgaven Antwoorden op de zelftoets 283 Literatuur

2 Leereenheid 8 Meten van cultuur Leereenheid 8 Meten van cultuur I N T R O D U C T I E Deze leereenheid behandelt een manier om cultuurverschillen te meten: het raamwerk van Geert Hofstede. Mensen uit andere landen, maar ook landgenoten uit een andere streek, in een andere beroepsgroep of uit een andere sociale klasse gedragen zich vaak anders dan wij zelf zouden doen. Wat ons scheidt is de cultuur waarin ieder van ons is opgegroeid en die ons met de paplepel is ingegoten. Het zijn vaak onbewuste waarden die maken dat men normaal vindt wat anderen slecht vinden, en vies wat voor anderen schoon is. De Nederlandse organisatiepsycholoog Geert Hofstede heeft een manier ontwikkeld om cultuurverschillen te meten. Aan de hand van een beperkt aantal dimensies karakteriseert hij culturen. Hofstede gaf in de tweede helft van de vorige eeuw wereldwijd managementcursussen voor IBM. Hij merkte dat dezelfde lesstof bij Franse managers totaal andere reacties uitlokte dan bij groepen managers uit de Angelsaksische landen. In het Verre Oosten verliepen de lessen weer anders. Hofstede slaagt erin om deze verschillen te verklaren aan de hand van zijn model. Maar hij verklaart meer dan de houding van cursisten. Aan de hand van de scores op zijn cultuurdimensies bespreekt hij onderwerpen als burgerzin, omgangsvormen of consumentengedrag. Zo kan hij verklaren waarom Italianen zo met merkkleding kunnen pronken terwijl Noord-Europeanen weliswaar kwaliteit en design waarderen, maar dat op een meer ingetogen manier doen. Het web is een mondiaal medium. Wanneer men mondiaal opereert is het belangrijk om zicht te hebben op het effect van cultuurverschillen in communicatie. Dat geldt zowel voor schriftelijke communicatie ( s) als voor communicatie via beeld en geluid (webdesign). Het raamwerk van Hofstede biedt daartoe concrete aanknopingspunten. In menig wereldwijd opererend Nederlands bedrijf (zoals Philips) liggen stukgelezen kopieën van Hofstedes boeken bij de designafdeling. In deze leereenheid behandelen wij het raamwerk van Hofstede, waarbij wij veel aandacht zullen besteden aan de toepassing van Hofstedes bevindingen in webdesign. 253

3 Open Universiteit Webcultuur LEERDOELEN Na het bestuderen van deze leereenheid wordt verwacht dat u een toelichting kunt geven bij het raamwerk van Hofstede als theoretisch kader om culturen te meten en te vergelijken de oorspronkelijke vijf culturele dimensies van Hofstede kunt noemen en beschrijven kritieken op het raamwerk van Hofstede kunt noemen websites kunt analyseren aan de hand van de culturele dimensies van Hofstede. Studeeraanwijzing De studielast van deze leereenheid is ongeveer 4 uur. L E E R K E R N 1 Het raamwerk van Geert Hofstede Weblink Wikipedia over Hofstede De cultuur waarin mensen opgroeien bepaalt volgens Geert Hofstede (zie weblink), emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Maastricht, hoe zij denken, handelen en voelen. Hofstede gaf het boek Cultures and Organizations, dat hij samen met zijn zoon Gert-Jan schreef, de ondertitel: Software of the Mind. In de huidige open samenleving komt men vaker in aanraking met andersdenkenden dan vroeger. Het toegenomen gebruik van elektronische communicatiemiddelen heeft bovendien de afstanden verkleind. Wereldwijd communiceren is daarmee gemeengoed geworden. Hofstede waarschuwt voor misverstanden die kunnen optreden in de interculturele communicatie. Hij heeft een raamwerk ontwikkeld om cultuurverschillen in kaart te brengen en idealiter het risico op misverstanden te verkleinen. Ten opzichte van het moment waarop hij zijn raamwerk publiceerde, de jaren tachtig, heeft Hofstedes waarschuwing aan actualiteit gewonnen. Daar waar in de jaren tachtig voornamelijk werd gecommuniceerd met verre landen in het kader van zakelijk verkeer of familieverbanden, is het tegenwoordig niet ongewoon om zich via internet te verhouden met volstrekt onbekenden uit andere werelddelen. Weblink Videojug OPGAVE 8.1 Bijgaande weblink verwijst naar een filmpje van de online community Videojug. Het filmpje bespreekt stijlverschillen in het zakelijke verkeer tussen landen, maar ook tussen jongeren ( Gen X ) en ouderen ( baby boomers ). Het filmpje duurt ongeveer 4 minuten en is interessant, maar het is niet noodzakelijk het te bekijken om deze opgave te kunnen maken. Onderstaand fragment uit het filmpje vergelijkt conventies en stijlen van twee Duitstalige landen, Aziatische landen en de Verenigde Staten. De woorden German, Asian en American zijn in het fragment vervangen door (a), (b) en (c). Welk woord zou overeenkomen met welke letter? 254

4 Leereenheid 8 Meten van cultuur What is the general style in today s business world? Generally most is sent in sort of a warm greeting up front style. This can include just Ben to start rather than Dear Ben, and then into the message. Some people don t even have a closure at the end, they ll just sign their name or they ll just even put an abbreviation, such as T for Tim or Tom. This is the general style in today s business world. There are differences, though: The general business style of (a) people is that they tend to be verbose. In the (a) culture, the conversation has really moved onwards compared to some other cultures. This also applies to the way (a) people communicate in s: a bit long winded. The general business style in the (b) culture is more of a formal greeting in an . (b) people may type an addressed Dear Mr de Vries instead of just Ben to show the respect to that individual in an . This is different to those in the (a) culture, as they tend to be a little bit more informal, so their general business style might say just Ben. The general business style of the (c) culture tends to be brief, so the general business style may be interpreted by (a) counterparts as rude, but in fact that s just the way (c) people communicate. They re very short, concise and to the point in their general business style. Bron: Videojug Hofstede is onder meer werkzaam geweest bij IBM. Daar heeft hij zeer ruime ervaring opgedaan in het trainen van managers in interculturele settings. Het viel hem op dat in verschillende landen de managers anders reageerden op zijn lessen. De populatie van managers van de multinational bleek een goede steekproef te vormen voor empirisch onderzoek naar cultuurverschillen. De proefpersonen, gegroepeerd naar nationaliteiten, vertonen grote overeenkomsten het zijn dezelfde soort mensen met één belangrijk verschil: de (nationale) cultuur. Value Survey Module Hofstede heeft een vragenlijst ontwikkeld de Values Survey Module om te achterhalen welke onuitgesproken waarden ten grondslag liggen aan het handelen van mensen. Deze heeft hij voorgelegd aan managers van verschillende nationaliteiten. Op de antwoorden die hij heeft verzameld heeft hij factoranalyse toegepast, een techniek uit de statistiek die als doel heeft de variatie aan antwoorden te verklaren aan de hand van een beperkt aantal factoren of dimensies. Daaruit heeft hij een vijfdimensionaal model ontwikkeld. Het bepalen van de dimensies is een pragmatische keuze: de onderzoeker kiest de dimensies zo, dat zo min mogelijk informatie verloren gaat, de dimensies zoveel mogelijk van elkaar onafhankelijk zijn en er een hanteerbaar model ontstaat. De Values Survey Module (VSM) van Hofstede bestaat uit gesloten vragen (met meerkeuzeantwoorden), de weging die aan ieder antwoord is toegekend en formules om, gegeven de antwoorden van een groep, de scores op de dimensies te berekenen voor die groep. 255

5 Open Universiteit Webcultuur De VSM was oorspronkelijk zo opgezet dat de scores een bereik zouden hebben tussen 0 en 100. De VSM is geijkt door de enquête af te nemen bij de managers van IBM waar Geert Hofstede cursussen aan gaf. Het model is betrouwbaar gebleken: eenmaal bepaalde scores voor een land wijken nauwelijks af van nieuwe metingen. Later is de VSM afgenomen in andere groepen, en zijn er nieuwe landen aan het model toegevoegd. Toen is gebleken dat sommige landen op sommige dimensies hoger dan 100 scoren. Dimensies Hofstede De eerste versie van Hofstedes model om cultuurverschillen te meten was vierdimensionaal. De vier dimensies zijn: machtafstand (hoe belangrijk vindt men het om rekening te houden met maatschappelijke ongelijkheid?) individualisme (de verhouding tussen het belang van het individu en dat van de groep) masculiniteit (de wenselijkheid van een heldere rolverdeling tussen mannen en vrouwen) onzekerheidsvermijding (wordt onduidelijkheid spannend gevonden of gevaarlijk?). Later heeft Hofstede het model verfijnd, door een vijfde dimensie te definiëren: langetermijngerichtheid (richt men zich bij voorkeur op het belang in de nabije toekomst of in de verre toekomst?). Het model is nauwkeuriger geworden, maar heeft iets aan eenvoud ingeboet. De dimensies van Hofstede bleken (achteraf) overeen te komen met eerder gepubliceerde veronderstellingen uit de culturele antropologie, de sociologie en de psychologie over welke fundamentele vragen iedere samenleving moet beantwoorden. Het betreft collectieve waarden of meningen die aangeleerd zijn. Individuen zijn zich vaak niet eens bewust van dit aspect van hun handelen. Het is ook zeker niet zo dat alle individuen van een land dezelfde onuitgesproken meningen hebben, maar met behulp van onderzoek op grote groepen mensen kunnen deze collectieve waarden wel degelijk worden aangetoond. Nationale culturen worden volgens Hofstede gekenmerkt door hun score op deze vijf dimensies. In het Nederlandstalige boek Allemaal andersdenkenden (Hofstede en Hofstede, ) laten de auteurs zien hoe collectieve antwoorden op deze vijf fundamentele vragen een stempel drukken op de cultuur. Zij laten zien wat cultuurverschillen betekenen voor onze persoonlijkheid, ons gezinsleven, onze gezondheid, ons onderwijs, ons werk, onze houding ten opzichte van de overheid en voor de dingen waar we in geloven. Voorbeelden hiervan vindt u in de volgende paragrafen. Begin 2010 heeft Geert Hofstede afscheid genomen. Zijn zoon Gert-Jan, wetenschappelijk onderzoeker bij de Wageningen Universiteit, zet het onderzoek voort. Weblink VSM94 U vindt diverse documenten van Hofstede, waaronder de manual VSM94 via de weblink. 256

6 Leereenheid 8 Meten van cultuur In deze leereenheid staan de volgende dimensies centraal: machtafstand of Power Distance Index (PDI) individualisme of Individuality (IDV) masculiniteit of Masculinity (MAS) onzekerheidsvermijding of Uncertainty Avoidance Index (UAI) langetermijngerichtheid Long-Term Orientation (LTO) In de volgende paragrafen zullen wij deze 5 dimensies uitgebreid bespreken. Weblink Film Hofstede U kunt kennismaken met Geert Hofstede via een filmpje. Daarin komt het begrip cultuur aan de orde (dat in leereenheid 7 is besproken) en ook de genoemde dimensies worden besproken. Het filmpje duurt ruim 30 minuten; zie de weblink. OPGAVE 8.2 Geen uitwerking Kies een Europees land waar u affiniteit mee hebt. Niet het land waar u zelf vandaan komt maar een ander land dat u goed kent; bijvoorbeeld uw favoriete vakantieland of een land waar u veel zaken mee doet. In tabel 8.1 vindt u de scores van de meeste Europese landen op vijf dimensies van Hofstede. Wat zijn de grootste overeenkomsten en de grootste verschillen tussen uw vaderland en het land dat u heeft gekozen? De betekenis van de gevonden overeenkomsten en verschillen kunt u lezen in de volgende paragrafen. TABEL 8.1 De score op de dimensie LTO ontbreekt vaak, omdat die later is toegevoegd. Bron: website Geert Hofstede, geerthofstede.nl Country PDI IDV MAS UAI LTO Austria Belgium Denmark Estonia Finland France Germany Greece Hungary Ireland Italy Japan Luxembourg Netherlands Norway Poland Portugal Romania Russia Slovakia South Korea Spain Sweden Switzerland United Kingdom USA

7 Open Universiteit Webcultuur 1.1 PDI OF MACHTAFSTAND Power Distance Index PDI Machtafstand Hofstede definieert de Power Distance Index (PDI) of machtafstand als de mate waarin de minder machtige leden van instituties of organisaties in een land verwachten en accepteren dat de macht ongelijk verdeeld is. Latijns-Amerikaanse en Arabische landen scoren hier hoog. Nederland en de Verenigde Staten scoren laag (respectievelijk 38 en 40). Machtafstand in het gezin en op school In een omgeving met een grote machtafstand wordt van kinderen verwacht dat zij gehoorzaam zijn aan hun ouders. Volwassenen blijven de mening van hun ouders als waardevol ervaren, ook als zij al op eigen benen staan. In een cultuur met een lage machtafstand wordt een kind meer als gelijke behandeld: hij mag ouders tegenspreken, er wordt met hem onderhandeld. Dit patroon wordt voortgezet in de onderwijssituatie. In culturen met hoge machtafstand worden leraren met respect behandeld. De leraar staat centraal in het leerproces, dat sterk is gepersonaliseerd. Vooral in het hoger onderwijs ziet men dat wat wordt overgedragen als de persoonlijke wijsheid van de docent. In culturen met lage machtafstand staat de leerling centraal in het leerproces. Leerlingen mogen tijdens de les ongevraagd vragen stellen. Het leerproces is onpersoonlijk; wat wordt overgedragen zijn waarheden of feiten, die bestaan onafhankelijk van de docent. Machtafstand in organisaties In culturen met lage machtafstanden vinden ondergeschikten en superieuren elkaar principieel gelijk. De ongelijkheid zit vooral in de rollen, die kunnen veranderen. Ondergeschikten verwachten te worden geraadpleegd voor belangrijke beslissingen. De ideale chef is een bekwame democraat. In culturen met een hogere machtafstand gaan de partijen uit van principiële ongelijkheid. Ondergeschikten verwachten dat hun wordt verteld wat zij moeten doen. De ideale chef is een vaderfiguur, een welwillende autocraat. OPGAVE 8.3 Veel managementtheorieën waaien over uit de Verenigde Staten. Zo ook Management By Objectives (MBO). Kern van deze methode is dat leidinggevende en ondergeschikte in onderling overleg afspraken maken over de doelen die de ondergeschikte nastreeft. Deze afspraken worden periodiek geëvalueerd en bijgesteld. In welke Europese landen zal deze methode waarschijnlijk beter aanslaan en in welke zijn meer problemen te verwachten? Motiveer uw antwoord aan de hand van de waarden voor dimensie PDI uit tabel

8 Leereenheid 8 Meten van cultuur 1.2 IDV OF INDIVIDUALISME Individualisme IDV Collectivisme De dimensie individualisme (IDV) geeft een voorkeur aan voor losse banden tussen de invididuen van een samenleving. Iedereen wordt geacht te zorgen voor zichzelf en zijn naaste familie. In een collectivistische samenleving horen individuen vanaf hun geboorte bij sterke, hechte groepen die hun bescherming bieden in ruil voor loyaliteit. In een individualistische samenleving is men verantwoordelijk voor eigen prestaties en gebreken. In een collectivistische samenleving heeft het individu baat bij het succes van de groep, en is hij (mede)verantwoordelijk voor het gedrag van de andere leden van de groep. Westerse landen, waaronder Nederland, scoren hoog op de dimensie individualisme. De laagste scores vindt men in Midden-Amerika en in Azië (Indonesië). Individualisme en collectivisme in gezin en familie In een collectivistische samenleving is het bewaren van de harmonie een grote deugd. Een directe confrontatie is onwenselijk: in geval van meningsverschillen is het beter om misschien te zeggen dan neen. In een individualistische samenleving is het juist een deugd om te zeggen wat je denkt, ook al leidt dat soms tot confrontatie. In een individualistische samenleving is schuld de emotie die past bij het overtreden van de regels. Het individu is schuldig. Collectivistische samenlevingen zijn schaamteculturen. Als iemand van de groep de regels heeft overtreden, zullen alle leden van de groep zich schamen. De schaamte rust daarbij vooral op het bekend worden van de overtreding, niet op de overtreding zelf. Gezichtsverlies Individualisme en collectivisme op het werk Een belangrijk begrip in collectivistische culturen is gezichtsverlies. Het individu maakt deel uit van een groep en deelt de sociale context met die groep. Zich conformeren aan de waarden van die groep is een deugd; degene die dat doet heeft gezicht of eer. In een individualistische samenleving is zelfrespect een soortgelijk begrip; het verschil tussen de twee is dat bij zelfrespect de optiek van het individu bepalend is. In een collectivistische samenleving zal een bedrijf eerder verwanten aannemen van een gerespecteerde werknemer. De werknemer heeft er belang bij om de reputatie van de familie te bewaken en zal zo nodig corrigerend optreden naar de jongere collega uit dezelfde clan. Hofstede vertelt van een jongeman uit Thailand die altijd te laat kwam. Het bedrijf schakelde een ouder familielid in als intermediair. Deze bracht de kritiek over en loste de zaak op; voor beide partijen kon gezichtsverlies worden voorkomen. 259

9 Open Universiteit Webcultuur OPGAVE 8.4 In Allemaal andersdenkenden (Hofstede en Hofstede, ) staat het verhaal van een zendeling in Indonesië die van zijn gemeente een onverwachte reactie kreeg toen hij een gelijkenis uit de Bijbel behandelde (Mattheüs 21:28-32): Iemand had twee zonen. Hij zei tegen de eerste: Jongen, ga vandaag in de wijngaard aan het werk. De zoon antwoordde Ik wil niet, maar later bedacht hij zich en ging alsnog. Tegen de ander zei de man precies hetzelfde. Die antwoordde: Ja, vader, maar ging niet. Wie van de twee heeft nu de wil van zijn vader gedaan? Welke zoon kozen de Indonesische gelovigen en hoe motiveerden zij hun keuze? 1.3 MAS OF MASCULINITEIT Masculiniteit MAS Feminiteit De dimensie masculiniteit (MAS) geeft de voorkeur aan van een samenleving voor prestaties, heldendaden, assertiviteit en materiële beloningen. De tegenhanger feminiteit staat voor een voorkeur voor samenwerking, zorg voor de zwakkeren, kwaliteit van leven, bescheidenheid en oriëntatie op consensus. Vrouwen horen in alle culturen bescheiden en teder te zijn en gericht op de kwaliteit van het bestaan. De mannelijke rol vertoont meer variatie: in sommige culturen worden mannen meer geacht om assertief en hard te zijn dan in andere. Hofstede noemt de culturen waarin de mannelijke rol meer uitgesproken hoort te zijn: masculiene samenlevingen. In feminiene samenlevingen wordt (ook) van mannen verwacht dat zij bescheiden en teder zijn en dat zij oog hebben voor de kwaliteit van het bestaan. Hofstede noemt een samenleving masculien als emotionele sekserollen duidelijk gescheiden horen te zijn; hij noemt deze feminien als de rollen meer mogen overlappen. De vraag is dus: in hoeverre mogen mannen en vrouwen zich gedragingen aanmeten die traditioneel horen bij de andere sekse? Als dat niet wordt gewaardeerd is de score op deze dimensie hoog. Competitie en prestatie spelen een belangrijke rol in deze culturen; daarbij is de mannelijke rol expliciet gericht op materieel succes. Als het in een samenleving meer gewoon wordt gevonden dat de mannelijke en vrouwelijke rol overlappen is de score laag. De codewoorden in deze culturen zijn harmonie en ontplooiing. De landen die de erfenis delen van de Britse cultuur, Italië, de Latijns- Amerikaanse landen rond het Caribische gebied, sommige Oost- Europese landen en Japan scoren hoog op de dimensie masculiniteit. De Scandinavische landen en Nederland zijn overwegend feminien. 260

10 Leereenheid 8 Meten van cultuur OPGAVE 8.5 De volgende alinea beschrijft consumentengedrag in landen met een hoge respectievelijk lage score op masculiniteit. Vul in: man, vrouw, masculiene of feminiene: In... landen zijn beide echtgenoten betrokken bij de aanschaf van een auto; in... landen is dit het domein van de..., waarbij het motorvermogen een belangrijke rol speelt. In overwegend... culturen worden aankopen vaker gedaan uit statusoverwegingen. Mensen kopen duurdere horloges en meer echte juwelen. In... culturen besteedt men meer aan producten voor de woning, inclusief aan doe-het-zelf timmerwerk. Masculiniteit in het onderwijs en op de werkvloer In feminiene culturen prijzen docenten eerder zwakke leerlingen dan goede, om ze aan te moedigen. De gemiddelde student is in de klas de norm. In masculiene landen zijn de beste studenten de norm. Excellente prestaties worden geprezen en aangemoedigd. In feminiene landen is het beste jongetje van de klas eerder een belachelijk figuur. Op de werkvloer is de mentaliteit in masculiene culturen openlijk competitief. Een conflict wordt opgelost door een goed gevecht. In feminiene culturen heeft het onderhandelen en het sluiten van een werkbaar compromis de voorkeur. Dit heeft ook gevolgen voor het politieke debat. De positie die vakbonden innemen is vaak illustratief voor de score van het land op deze dimensie. Zijn de vakbonden geneigd de conflicten op scherp te stellen of is men meer gecharmeerd van onderhandeling en overleg? In landen met een hogere MAS zal het eerste het geval zijn, in landen met een lage MAS het tweede. Daarnaast zijn er inhoudelijke verschillen: landen met een hoge score op MAS streven in de regel naar een prestatiemaatschappij; landen met een lage MAS-score streven vaker naar een welvaartsmaatschappij. 1.4 UAI OF ONZEKERHEIDSVERMIJDING Uncertainty Avoidance Index UAI Onzekerheidsvermijding Hofstede definieert onzekerheidsvermijding of Uncertainty Avoidance Index als: de mate waarin de dragers van een cultuur zich gespannen voelen door onzekere of onbekende situaties. Voor de een is onbekend synoniem met spanning en avontuur. De connotatie is positief. Voor de ander is onbekend synoniem met onbemind ; dit gevoel wordt onder andere uitgedrukt in stress en in een behoefte aan voorspelbaarheid, behoefte aan formele en informele regels. Nederland scoort ondanks het spreekwoord onbekend maakt onbemind relatief laag op deze dimensie. Onzekerheidsvermijding op het werk Mensen uit sterk onzekerheidsvermijdende culturen voelen zich op hun gemak in gestructureerde situaties. Wat formeel geregeld kan worden zal ook geregeld worden. In landen met een zwakke onzekerheidsvermijding heeft men vaak een afkeer van formele regels. Men lost dingen op met gezond verstand en discipline. De paradox is dat in culturen met een zwakke onzekerheidsvermijding de regels die er zijn vaak beter worden nagevolgd dan in sterk onzekerheidsvermijdende culturen. 261

11 Open Universiteit Webcultuur OPGAVE 8.6 De Engelse taal kent één aanspreekvorm: you. Het Nederlands kent er meer maar gebruikt er twee, het Italiaans kent er drie en het Japans meer dan tien. a Hoe kunt u het aantal aanspreekvormen in verband brengen met de score op de UAI van de genoemde landen? b Hoe zit het met de Belgen? Onzekerheidsvermijding en competentie Organisaties in onzekerheidsvermijdende culturen tellen relatief veel specialisten. Het geloof in deskundigheid is groot. Studenten verwachten van hun docenten dat zij alle antwoorden weten. Docenten die zich bedienen van academisch jargon staan hoog in aanzien. In onzekerheidsaccepterende culturen accepteren studenten een docent die zegt: ik weet het niet. Zij hebben waardering voor professoren die gewone taal gebruiken en die ruimte bieden aan intellectuele meningsverschillen. In deze culturen is meer ruimte voor generalisten. OPGAVE 8.7 Vul in: hoge of lage Advertenties in culturen met een UAI-score laten vaker deskundigen zien als dokters in witte jassen, die het product aanbevelen. In culturen met een UAI-score wordt vaker gebruik gemaakt van humor. Consumenten in onzekerheidsvermijdende culturen drinken vaker mineraalwater dan water uit de kraan, ook als deze van uitstekende kwaliteit is. De UAI-score correleert met aandacht voor voedselveiligheid en het gebruik van onversneden grondstoffen in de keuken. Men koopt zuivere grondstoffen en kookt zelf, dan is het duidelijk waar het dagelijkse voedsel uit bestaat. In onzekerheidsaccepterende culturen zoeken consumenten eerder gemak; zij gebruiken meer kant-en-klare producten als consumptie-ijs en diepvriesmaaltijden. 1.5 LTO OF LANGETERMIJNGERICHTHEID Long Term Orientation LTO Langetermijngerichtheid Langetermijngerichtheid of Long Term Orientation staat voor het streven naar beloning in de toekomst, vooral via volharding en spaarzaamheid. De tegenovergestelde pool, kortetermijngerichtheid, staat voor het nastreven van deugden gericht op het verleden en het heden, vooral respect voor traditie, gezichtsverlies voorkomen, en het voldoen aan sociale verplichtingen. Langetermijngerichtheid en economische groei Zakenmensen in landen die hoog scoren op langetermijngerichtheid zullen winst over tien jaar belangrijker vinden dan winst over één jaar, in tegenstelling tot zakenmensen uit landen die daar laag op scoren. Westerse landen scoren laag, Oost-Aziatische landen hoog, met China aan de top. Tussen 1970 en 2000 groeide het Bruto Nationaal Product (BNP) van Taiwan, Zuid-Korea, Singapore, Hongkong en Japan explosief. Westerse modellen bleken niet in staat om de economische groei van deze landen te verklaren. De economische groei in deze periode lijkt gecorreleerd te zijn met de langetermijngerichtheid van het land. 262

12 Leereenheid 8 Meten van cultuur OPGAVE 8.8 Hofstede heeft onderzoek gedaan naar de opvattingen van studenten over oud worden. Gemiddeld vond men dat ouderdom ingaat rond het zestigste levensjaar, maar er waren verschillen. In landen waar de welvaart hoger is werd een hogere leeftijd genoemd, in landen met een lagere welvaart gold het omgekeerde. De leeftijd die werd genoemd bleek bovendien omgekeerd te correleren met de LTO. In landen waar de LTO hoger is gaat de oude dag eerder in. a Kunt u dit verklaren? b Welke richtlijn kunnen wij hier uit halen voor webdesign? Langetermijngerichtheid en iconen Een Chinese student vertelde Geert Hofstede: Het grote verschil tussen de Chinese en de westerse maatschappij is dat de westerse de held eert, maar de Chinese de heilige (...) Je wordt een held door een heldendaad. Een held is goed in één ding, als dit eenmaal is vastgesteld dan ontleent de held daar status aan. Om heilig te zijn moet je goed zijn in alle dingen en een deugdzaam leven leiden. OPGAVE 8.9 Deze opgave heeft betrekking op de tekst en het antwoord op opgave 8.1 a Verklaar het verschil in aanspreekvorm tussen de Amerikaanse en de Aziatische cultuur zoals die blijkt uit opgave 8.1 aan de hand van de dimensies van Hofstede. b Verklaar ook het verschil in de omvang tussen Amerikaanse en Duitse s. c Welke richtlijnen voor webdesign zouden wij kunnen formuleren naar aanleiding van deze opgave? 1.6 NIEUWE ONTWIKKELINGEN: VSM08 Indulgence versus Restraint IVR Monumentalism MON De onderzoeksgroep, die destijds bestond uit Geert en Gert-Jan Hofstede, Michael Minkov en Henk Vinken, heeft in januari 2008 een nieuwe versie van het raamwerk uitgebracht, met zeven dimensies. Aan de oorspronkelijke vijf dimensies zijn toegevoegd: Indulgence versus Restraint Index (IVR) en Monumentalism (MON). De dimensie IVR meet de waardering van een hedonistische levensstijl ten opzicht van een levenshouding die meer is gebaseerd op zelfbeheersing. Genieten van het leven, plezier hebben en consumptie worden positief beoordeeld in culturen die hoog scoren op deze dimensie. Culturen waarin zelfbeheersing meer wordt gewaardeerd, waarin men zich minder vrij voelt om zich openlijk over te geven aan de aangename dingen des levens, scoren laag. De dimensie Monumentalism (MON) meet de waardering die wordt toegekend aan een standvastig karakter, ten opzichte van een flexibele persoonlijkheid. Culturen waarin wordt gewaardeerd dat men zich resoluut en betrouwbaar gedraagt, trots en stabiel als een monument, scoren hoog op deze dimensie. De tegenovergestelde waarde is het vermogen om zich aan te passen aan onverwachte situaties, met begrip voor de paradoxen van het leven. Culturen waarin dit aspect meer wordt gewaardeerd scoren laag op deze dimensie. 263

13 Open Universiteit Webcultuur Hofstede zegt over deze dimensies: Indulgence Indulgence stands for a society which allows relatively free gratification of some desires and feelings, especially those that have to do with leisure, merrymaking with friends, spending, consumption and sex. Its opposite pole, Restraint, stands for a society which controls such gratification, and where people feel less able to enjoy their lives. Monumentalism Monumentalism stands for a society which rewards people who are, metaphorically speaking, like monuments: proud and unchangeable. Its opposite pole, Self-Effacement, stands for a society which rewards humility and flexibility. The Monumentalism Index will probably be negatively correlated with the Long Term Orientation Index, but it includes aspects not covered by the latter. Bron: Hofstede e.a., KRITIEK OP HET RAAMWERK VAN HOFSTEDE Van verschillende kanten is er kritiek geuit op het raamwerk van Hofstede. In grote lijnen zijn de opponenten van Hofstede het op twee punten met elkaar eens: De metingen zijn momentopnamen. Het model van Hofstede houdt geen rekening met het feit dat culturen zich ontwikkelen. Hofstede en Hofstede ( ) komen aan deze kritiek tegemoet door in hun laatste boek voor iedere dimensie een paragraaf op te nemen over de oorsprong en de toekomst van de afzonderlijke aspecten. Zij kijken bijvoorbeeld naar statistische verbanden tussen masculiniteit, welvaart en bevolkingsgroei en doen uitspraken over de richting waarin dit aspect zich zal ontwikkelen in culturen met hogere respectievelijk lagere welvaartsniveaus. Het tweede punt van kritiek is dat Hofstede als eenheid de nationale cultuur heeft genomen. Het model houdt dus geen rekening met binnenlandse verschillen die erg groot kunnen zijn, of met overeenkomsten tussen groepen die worden gescheiden door staatkundige grenzen. Hofstede erkent dit. Hij motiveert zijn keuze uit pragmatische overwegingen: de nationaliteit is een gegeven dat makkelijk te achterhalen is. Veel bestaand onderzoek groepeert op nationaliteit. Een indeling op andere gronden zou het onderzoek ernstig compliceren. De onderzoeksgroep is tegenwoordig ook geïnteresseerd in regionale verschillen. In het Nederlandstalig gebied zijn de verschillen tussen Nederlanders en Vlamingen in kaart gebracht. Maar de Antillianen worden niet als nationale groep gezien, de Friezen en de Limburgers evenmin. 2 Toepassing: cultuurdimensies en web design In deze paragraaf passen we het raamwerk van Hofstede toe op websites. We vergelijken websites met elkaar en verklaren verschillen aan de hand van de vijf dimensies. Dat doen we door het artikel: Cultural Dimensions and Global Web User-Interface Design (Marcus en Gould, 2000) 264

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Cultuur ComPass Report

Cultuur ComPass Report Cultuur ComPass Report John Smith Land van interesse: China Land van herkomst: Verenigde Staten Uw rol: ledinggevende Datum: 10.11.2015 Dit rapport is samengesteld na analyse van uw antwoorden. Itim international

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Culturen: o.a. Nederland, Groot-Brittannië, Verenigde Staten, Duitsland en Scandinavië.

Culturen: o.a. Nederland, Groot-Brittannië, Verenigde Staten, Duitsland en Scandinavië. Culturele dimensies zijn bepalende kenmerken die een cultuur in meerdere of mindere mate bezit en aan de hand waarvan culturen met elkaar kunnen worden vergeleken. Ik maak gebruik van zeven dimensies:

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN)

Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) Leeftijdcheck (NL) Age Check (EN) [Type text] NL: Verkoopt u producten die niet aan jonge bezoekers verkocht mogen worden of heeft uw webwinkel andere (wettige) toelatingscriteria? De Webshophelpers.nl

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit

The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy. on Sociosexuality. Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie. op Sociosexualiteit The Effect of Gender, Sex Drive and Autonomy on Sociosexuality Invloed van Sekse, Seksdrive en Autonomie op Sociosexualiteit Filiz Bozkurt First supervisor: Second supervisor drs. J. Eshuis dr. W. Waterink

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling

Screen Design. Deliverable 3 - Visual Design. Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014. Docent: Jasper Schelling Screen Design Deliverable 3 - Visual Design Pepijn Gieles 0877217 19-12-2014 Docent: Jasper Schelling Hulp bij het inloggen Inloggen Particulier Personal Banking Private Banking Zakelijk Zoeken in Particulier

Nadere informatie

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5)

Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometrische Eigenschappen van de Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Psychometric Properties of the Youth Anxiety Measure for DSM-5 (YAM-5) Hester A. Lijphart Eerste begeleider: Dr. E. Simon Tweede

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering

De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering De Samenhang tussen Dagelijkse Stress en Depressieve Symptomen en de Mediërende Invloed van Controle en Zelfwaardering The Relationship between Daily Hassles and Depressive Symptoms and the Mediating Influence

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11

Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 QUICK GUIDE B Registratie- en activeringsproces voor de Factuurstatus Service NL 1 Registration and activation process for the Invoice Status Service EN 11 Version 0.14 (July 2015) Per May 2014 OB10 has

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2"

HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2 HVA CMD 2012/13 Afstudeerproject Onderzoektechnieken deel 1/2" HTTP://NSE.NL/ " Zoek nog 2 afstudeerders die tegen vergoeding op open dag willen staan en voorlichting geven aan aankomende studenten" OPEN

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl)

Graphic Design. Keuzevak GD1. Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 1 Graphic Design Keuzevak GD1 Raul Martinez-Orozco (r.d.martinez.orozco@hro.nl / raul@thecombine.nl) Graphic Design 2 Expectations Attendance, creativity, motivation and a professional attitude

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Prove Everything or Die Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Een stelling Met een PR- budget van 20.000 hebben we een mediawaarde gerealiseerd van 60.000 en 500 nieuwe fans op Facebook

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Re: instruments for creating health care consumers

Re: instruments for creating health care consumers Re: instruments for creating health care consumers Seminar voice and choice in health care Kees Molenaar Market and consumer directorate Instruments were designed for blue The analysis and conclusions

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety

Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1. The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety Running head: BREAKFAST, CONSCIENTIOUSNESS AND MENTAL HEALTH 1 The Role of Breakfast Diversity and Conscientiousness in Depression and Anxiety De Rol van Gevarieerd Ontbijten en Consciëntieusheid in Angst

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility

UNIT 2 Begeleiding. Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility UNIT 2 Begeleiding Coaching proces, Instrumenten and vaardigheden voor Coacing en mobiliteit for Coaching and Mobility 1 2 Wat is coaching? Coaching is een methode voor het ontwikkelen van potentieel

Nadere informatie

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013

Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Nederlands programma in de PYP! Maandag 2 september 2013 Rode Leeuw missie!!de Rode Leeuw biedt een moedertaalprogramma aan voor kinderen vanaf 4 tot 16 jaar bestaande uit kwalitatief goed NTC-onderwijs

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

HBFF Training & Consultancy

HBFF Training & Consultancy HBFF Training & Consultancy Business English, level A Business English, Level B Business English, Level C Business Writing Skills One-to-one trainings GENERAL COURSES HBFF Training & Consultancy Verwersstraat

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Find Neighbor Polygons in a Layer

Find Neighbor Polygons in a Layer Find Neighbor Polygons in a Layer QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking

De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking Kenmerken van ADHD en de Theory of Mind 1 De Invloed van Kenmerken van ADHD op de Theory of Mind: een Onderzoek bij Kinderen uit de Algemene Bevolking The Influence of Characteristics of ADHD on Theory

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 1 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 Plan voor Vandaag Praktische dingen 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen. Theorie

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Relationele Databases 2002/2003

Relationele Databases 2002/2003 Relationele Databases 2002/2003 Hoorcollege 4 8 mei 2003 Jaap Kamps & Maarten de Rijke April Juli 2003 1 Plan voor Vandaag Praktische dingen Huiswerk 3.1, 3.2, 3.3, 3.4, 3.5. SQL Aantekeningen 2 Tabellen.

Nadere informatie

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School

1 LOGO SCHOOL. Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel. Naam School 1 LOGO SCHOOL Gecomprimeerd Schoolondersteuningsprofiel Naam School Algemene gegevens School De Blijberg International Department BRIN 14 HB Directeur Mrs L. Boyle Adres Graaf Florisstraat 56 3021CJ ROTTERDAM

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual

ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual ATOS Viewer for Dental Frameworks User Manual www.dentwise.eu Inhoud Content NEDERLANDS... 2 1. Installatie... 2 2. Algemene Functies... 2 3. Afstanden Meten... 3 4. Doorsneden Maken... 4 5. Weergave Aanpassen...

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie

De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse. Maakindustrie De Effecten van Informeel Werkplekleren op Duurzame Inzetbaarheid in de Nederlandse Maakindustrie The effects of Informal Workplace Learning on Employability in the Dutch manufacturing sector Jochem H.

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper?

Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Wat maakt iemand tot een goede service employee/verkoper? Churchill et al. (1985): Meta-analyse 116 artikelen belangrijkste determinanten v succes: (1) persoonlijke kenmerken (uiterlijk; sociale achtergrond;

Nadere informatie

LinkedIn Profiles and personality

LinkedIn Profiles and personality LinkedInprofielen en Persoonlijkheid LinkedIn Profiles and personality Lonneke Akkerman Open Universiteit Naam student: Lonneke Akkerman Studentnummer: 850455126 Cursusnaam en code: S57337 Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op:

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Welke informatie hebben wij nodig? Let op: Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH

0503 FIRST LANGUAGE DUTCH UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education MARK SCHEME for the May/June 2012 question paper for the guidance of teachers 0503 FIRST LANGUAGE

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie