Tweede Kamer der Staten-Generaal

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Tweede Kamer der Staten-Generaal"

Transcriptie

1 Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar Grootschalig afluisteren van moderne telecommunicatiesystemen Nr. 3 1 Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal (PvdA), voorzitter, Van de Camp (CDA), Biesheuvel (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Zijlstra (PvdA), Apostolou (PvdA), Middel (PvdA), Van Heemst (PvdA), Dittrich (D66), ondervoorzitter, Rabbae (GroenLinks), Van Oven (PvdA), Kamp (VVD), Rouvoet (ChristenUnie), O.P.G. Vos (VVD), Passtoors (VVD), Van Wijmen (CDA), De Wit (SP), Ross-van Dorp (CDA), Niederer (VVD), Nicolaï (VVD), Halsema (GroenLinks) Weekers (VVD), Van der Staaij (SGP), Wijn (CDA) Plv. leden: Wagenaar (PvdA), Balkenende (CDA), Cqörüz (CDA), Van Vliet (D66), Duijkers (PvdA), Kuijper (PvdA), Albayrak (PvdA), Barth (PvdA), Hoekema (D66), Karimi (GroenLinks), Santi (PvdA), Luchtenveld (VVD), Slob (ChristenUnie), Van den Doel (VVD), Rijpstra (VVD), Rietkerk (CDA), Marijnissen (SP), Buijs (CDA), Van Baalen (VVD), Van Blerck- Woerdman (VVD), De Vries (VVD), Van Walsem (D66), De Pater-van der Meer (CDA), Arib (PvdA). 2 Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter, De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van de Camp (CDA), Scheltema-de Nie (D66), Van der Hoeven (CDA), Van Heemst (PvdA), Noorman-den Uyl (PvdA), Hoekema (D66), Rijpstra (VVD), O.P.G. Vos (VVD), Rehwinkel (PvdA), Wagenaar (PvdA), Luchtenveld (VVD), Duijkers (PvdA), Verburg (CDA), Rietkerk (CDA), Halsema (GroenLinks), Kant (SP), Balemans (VVD), De Swart (VVD), De Pater-van der Meer (CDA), Slob (ChristenUnie), Pitstra (GroenLinks), Horn (PvdA). Plv. leden: Van Beek (VVD), Zijlstra (PvdA), Ravestein (D66), Van Wijmen (CDA), Bakker (D66), Balkenende (CDA), Barth (PvdA), Gortzak (PvdA), Dittrich (D66), Cherribi (VVD), Van den Doel (VVD), Van Oven (PvdA), Apostolou (PvdA), Cornielje (VVD), Belinfante (PvdA), Mosterd (CDA), Th.A.M. Meijer (CDA), Van Gent (GroenLinks ), Poppe (SP), Van Splunter (VVD), Nicolaï (VVD), Wijn (CDA), VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 29 januari 2002 De vaste commissies voor Justitie 1, voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2 en voor Defensie 3 hebben op 29 november 2001 overleg gevoerd met minister Korthals van Justitie, minister De Vries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en minister De Grave van Defensie over: het onderzoek naar de technische en juridische aspecten van het grootschalig afluisteren van moderne telecommunicatiesystemen (27 591, nrs. 1 en 2). Van dit overleg brengen de commissies bijgaand beknopt verslag uit. Vragen en opmerkingen uit de commissies De heer Kuijper (PvdA) vraagt welke vormen van communicatie vrij kunnen worden geïntercepteerd en wat hiermee wordt bedoeld. Zijn de wettelijke voorschriften voldoende om te kunnen optreden tegen onwenselijke situaties en hebben er reeds veroordelingen plaatsgevonden? Hoewel er geen formele klachten en aangiften zijn, vraagt hij zich af of er redenen zijn om te onderzoeken of gegevens die van belang waren voor het gunnen van werkzaamheden zijn onderschept en ter kennis zijn gebracht aan grote ondernemingen waaraan die werkzaamheden zijn gegund. Voor overheidsdoeleinden is het gebruikelijke niveau van bescherming van persoonsgegevens ontoereikend. Weliswaar zijn de meest gevoelige onderdelen, te weten de militaire en diplomatieke verbindingen, beveiligd Rouvoet (ChristenUnie), Rabbae (GroenLinks), Kuijper (PvdA). 3 Samenstelling: Leden: Van den Berg (SGP), Valk (PvdA), voorzitter, Zijlstra (PvdA), Apostolou (PvdA), Hillen (CDA), Hessing (VVD), ondervoorzitter, Ardenne-van der Hoeven (CDA), Hoekema (D66), Stellingwerf (ChristenUnie), Van Lente (VVD), Verhagen (CDA), M.B. Vos (Groen- Links), Van t Riet (D66), Van den Doel (VVD), De Haan (CDA), Koenders (PvdA), Van der Knaap (CDA), Harrewijn (GroenLinks), Niederer (VVD), Timmermans (PvdA), Van Bommel (SP), Oplaat (VVD), Albayrak (PvdA), Balemans (VVD), Herrebrugh (PvdA). Plv. leden: Dittrich (D66), Van Oven (PvdA), Swildens-Rozendaal (PvdA), Arib (PvdA), Leers (CDA), Weisglas (VVD), Eurlings (CDA), Ter Veer (D66), Van Middelkoop (Christen- Unie), De Swart (VVD), Van der Hoeven (CDA), Pitstra (GroenLinks), Bakker (D66), Blaauw (VVD), Ten Hoopen (CDA), Hindriks (PvdA), Ross-van Dorp (CDA), Karimi (GroenLinks), E. Meijer (VVD), Dijksma (PvdA), Marijnissen (SP), Van Baalen (VVD), Wilders (VVD), Duivesteijn (PvdA). KST59222 ISSN Sdu Uitgevers s-gravenhage 2002 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 1

2 door middel van hoogwaardige cryptografische apparatuur, maar met name de technische ontwikkelingen lopen soms achter bij de behoefte. Veel apparatuur moet worden vernieuwd en er wordt gewerkt aan een actualisering van de voorschriften. Op welke terreinen is er sprake van kwetsbaarheid en moeten verbeteringen plaatsvinden, welke kosten zijn daarmee gemoeid en zijn daarvoor gelden beschikbaar? In verband met de bescherming van burgers en bedrijven in Europees verband vraagt de heer Kuijper naar de voortgang rond het in voorbereiding zijnde Cybercrimeverdrag en de mededeling van de Europese Commissie van 26 januari De heer Vos (VVD) verwijst naar de resolutie van 5 september 2001 van het Europees Parlement, waarin wordt gesteld dat aan het bestaan van een wereldwijd communicatie-interceptiesysteem niet langer kan worden getwijfeld. In de beantwoording van de regering wordt dit evenwel nog in het midden gelaten. Het Europees Parlement stelt vast dat het buiten kijf staat dat het systeem niet is bedoeld om militaire, maar veeleer particuliere en economische communicatie te onderscheppen. De regering kan niet om deze vaststelling heen. Is zij bereid te onderzoeken welke Nederlandse bedrijven schade hebben ondervonden dan wel in de toekomst kunnen lijden ten gevolge van het systeem? Welke consequenties verbindt de regering aan het bestaan van dit systeem? Een systeem dat vooral wordt gebruikt voor economische spionage, is in strijd met het EU-verdrag, dat is bedoeld om de vrije concurrentie te bevorderen. Als het Verenigd Koninkrijk daadwerkelijk participeert in het systeem, moet het daarop worden aangesproken. De regering is evenwel zeer voorzichtig. Hoe pakt zij dit aan? Hoewel het Europees Parlement constateert dat de technische mogelijkheden van het systeem waarschijnlijk bij lange na niet zo groot zijn als door een deel van de media is verondersteld, wordt niet uitgesloten dat er gesprekken kunnen worden afgeluisterd en dat de bescherming van de particuliere communicatie in het geding is. De regering stelt dat zal worden nagegaan hoe burgers en bedrijven beter kunnen worden beschermd tegen onbevoegde inbreuken op de vrijheid van communicatie. Deze reactie is echter betrekkelijk vrijblijvend, zeker na 11 september jl. Zij kondigt weliswaar maatregelen aan, maar blijft in gebreke met het concretiseren van haar voornemen. De heer Kuijper vraagt hoe de regering voornemens is te reageren op het verzoek van het Europees Parlement aan de lidstaten om hun burgers te informeren over de mogelijkheid van interceptie door het wereldwijde afluistersysteem. Het Parlement dringt aan op het verwezenlijken van een netwerk van Europese adviesinstanties voor kwesties van veiligheid van bedrijfsinformatie en stelt dat Frankrijk als enige EU-lidstaat geografisch en technisch in staat is om op eigen kracht een wereldwijd interceptiesysteem te gebruiken. Is de regering bereid om op basis van de aanwijzingen Frankrijk hierover informatie te vragen? Voorts stelt het Europees Parlement dat er sterke aanwijzingen zijn dat Rusland een dergelijk systeem exploiteert. Wat de bevoegdheid betreft tot het afluisteren van telecommunicatieverkeer dat zijn oorsprong heeft in het buitenland, is er geen expliciete regeling getroffen. De heer Vos heeft de indruk dat de regering hier te gemakkelijk mee omgaat. Ervan uitgaande dat de elementaire rechtswaarborgen niet in alle gevallen zullen worden gehanteerd, moet worden nagedacht over het bevorderen van encryptie. Hij acht de verwijzing naar een ombudsman in het afluisterende land niet haalbaar. Is de regering voornemens het element van de rechtsbescherming in EU-verband aan de orde te stellen? Naar aanleiding van de oproep van een groot aantal europarlementariërs om een eigen spionagesysteem te creëren, vraagt hij of dit een denkbare optie is en of hierover wordt gesproken. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 2

3 Mevrouw Van der Hoeven (CDA) constateert dat de regering helder is in haar vaagheid over Echelon. Zijzelf gaat ervan uit dat er wel degelijk een systeem zoals Echelon bestaat, maar dat het geen fysiek systeem is. Er is een totaal gebrek aan openheid en transparantie op dit punt. De nieuwe Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV) geeft een wettelijke basis voor het ongericht onderscheppen van niet-kabelgebonden telecommunicatie, waartoe kan worden samengewerkt met zusterdiensten. De regering moet duidelijk kunnen maken hoe zij gebruik maakt van bestaande satellietnetwerken. Juist vanwege het level playing field in het kader van de wereldwijde veiligheid moet helder worden gemaakt hoe en door wie wordt samengewerkt binnen Echelon. Dat kan niet worden afgedaan met een verwijzing naar het gebrek aan een officiële bevestiging van het bestaan van Echelon. De WIV laat economische spionage expliciet niet toe. In andere landen, bijvoorbeeld de VS, gebeurt dat echter wel. Blijft men dit accepteren, ook in Europees verband? Is onderzocht of er aftapgrondstations zijn opgesteld? De routing van het internetverkeer, grotendeels via de VS, is een reden om internationale afspraken te maken om interceptie tegen te gaan. De gebeurtenissen van 11 september hebben het belang aangetoond van wereldwijde communicatie bij de voorbereiding van een dergelijke aanslag. Het afluisteren van deze communicatie heeft de aanslag niet kunnen voorkomen, wat echter niet betekent dat afluisteren niet nodig is. De vraag is hoe een evenwicht kan worden bereikt tussen het belang van het individu en het grotere belang. Mevrouw Van der Hoeven sluit zich aan bij de vragen van de heer Vos over de economische dimensie. Zij vraagt naar de stand van zaken rond de voornemens van de Europese Commissie tot verbetering van de beveiliging van de infrastructuur, alsmede rond het Cybercrimeverdrag. De vrijheid van communicatie is een fundamenteel recht van het individu. Daarop kan alleen inbreuk worden gemaakt door de overheid als er een hoger belang in het geding is en een wettelijke basis daarvoor aanwezig is. In Nederland is dit goed geregeld. Mevrouw Van der Hoeven maakt zich er evenwel zorgen over hoe dit recht in internationaal verband wordt gewaarborgd. In hoeverre zijn de wettelijke grondslagen in de overige EU-landen en andere landen vergelijkbaar met de Nederlandse? Volgens de regering hebben bedrijven en burgers zelf een plicht tot beveiliging via encryptie en andere beveiligingsproducten. De vraag is hoe betrouwbaar deze producten zijn. Is er al sprake van een keurmerk? Hoever zijn de ontwikkelingen rond de trusted third parties (TTP s)? De regering geeft aan dat een burger die meent te worden afgeluisterd vanuit het buitenland, een klacht kan indienen bij de nationale ombudsman of de toezichthoudende autoriteiten in het desbetreffende land. Hoe kan een burger weten dat hij wordt afgeluisterd en bij wie hij daartegen in beroep kan gaan? De overheid zal moeten aangeven hoe men kan ontdekken dat men wordt afgeluisterd vanuit een ander land. Het antwoord op vraag 46 stelt mevrouw Van der Hoeven niet gerust. Het zou goed zijn om te weten wat de nationale wetten, in ieder geval van de landen binnen Europa en van de toetredende landen, op dit punt te bieden hebben. Hoever zijn de inspanningen om op dit punt binnen de Europese Unie op één lijn te komen? Is er al een vergelijking gemaakt van de nationale beveiligingen van de infrastructuur en van de van toepassing zijnde wetgeving? Veiligheid op het gebied van communicatie heeft in de 21ste eeuw een geheel andere dimensie gekregen als gevolg van de technologie. Is de veiligheidswetgeving al hierop afgestemd? Interceptie van telecommunicatie kan een hulpmiddel zijn voor de bestrijding van criminaliteit, maar ook voor de criminaliteit. Vanwege de geheel verschillende invalshoeken zal wellicht moeten worden gekeken naar andere mogelijkheden om de veiligheid af te stemmen en onderscheid te maken tussen hetgeen al dan niet mogelijk is. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 3

4 Hoe kan aan de individuele burger als zwakste partij voorlichting worden geboden over het waarborgen van zijn veiligheid op het punt van de draadloze communicatie? De heer Bakker (D66) merkt op dat de gebeurtenissen van 11 september en de discussie over afluisteren hebben geleid tot een verschuiving van de balans tussen de noodzaak van opsporing en bestrijding van criminaliteit en de vrijheid van individuele burgers en van bedrijven. Hij zegt onaangenaam getroffen te zijn geweest door de woorden van de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat dat de balans tussen de privacy van de burger en de opsporing door de politie en geheime diensten te veel is doorgeslagen naar de privacy. Hoewel het daarbij om het bewaren van gegevens van internetverkeer ging, zijn het verontrustende geluiden. Hij vraagt wat de stand van zaken is rond het Cybercrimeverdrag en hoe dit verdrag zich verhoudt tot de Europese richtlijn inzake persoonsgegevens en andere ontwikkelingen op dit gebied. Hij verwijst in dit verband naar een artikel in NRC Handelsblad van 15 oktober jl. waarin de vraag aan de orde is gesteld of de WIV voldoet aan de eisen van het Europese verdrag voor de rechten van de mens (EVRM). De heer Bakker gaat ervan uit dat de regering inmiddels onderkent dat systemen zoals Echelon bestaan. Hoe reageert de regering op de oproep van het Europees Parlement aan de lidstaten om bindende rechtsinstrumenten en een gedragscode in te voeren, gericht op het hoogste beschermingsniveau dat in de lidstaten bestaat? Welke rol is hierin weggelegd voor Nederland? De regering wijst op de mogelijkheid van encryptie en wil tegelijkertijd de toepasbaarheid van krachtige encryptie reguleren en beperken. Enerzijds wordt de burgers aanbevolen om zich te beschermen tegen afluisteren, maar anderzijds wordt zo voorkomen dat zij zich te goed beschermen tegen afluisteren door de inlichtingendiensten. Welke inlichtingendiensten betreft het? Volgens de regering is het grootschalig afluisteren niet voorbehouden aan de met Echelon in verband gebrachte landen, maar een activiteit van opsporings-, veiligheids- en inlichtingendiensten van vele overheden van landen met uiteenlopende politieke kleur. Wat wordt er gedaan in het kader van de wet- en regelgeving en in de zin van het aanbevelen c.q. het reguleren en beperken van encryptiemogelijkheden? Overigens is het twijfelachtig of de verspreiding van krachtige encryptie geheel kan worden belemmerd. De heer Bakker vraagt naar de stand van zaken rond de aftapbaarheidsverplichting voor internetserviceproviders. Gelet op de vele terreinen waarop discussies plaatsvinden over afluisteren en aanpalende onderwerpen, vraagt hij een vergelijkend overzicht van bestaande wet- en regelgeving en initiatieven daartoe in internationaal verband. Daarbij moet de regering haar opstelling aangeven in het door hem geschetste spanningsveld. Hij heeft de indruk dat de betrokken bewindslieden uitgaande van het belang van hun eigen beleidsterrein te werk gaan, waardoor de situatie onduidelijk wordt voor de Kamer en de burger. Vooralsnog ziet hij onvoldoende meerwaarde in het door de Kamer zelf verzamelen van informatie. Antwoord van de regering De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties merkt op dat het voor de regering moeilijk is om met stelligheid uitspraken te doen over een systeem waarvan niemand het bestaan bevestigt. Het Europees Parlement kan dan ook slechts constateren dat het aannemelijk moet worden geacht dat het systeem bestaat. Degenen die de vragen hierover kunnen beantwoorden, zijn niet bereid om er enige informatie over te geven. Niet alleen de overheid, maar ook het bedrijfsleven houdt er rekening mee dat communicatie wordt afgetapt. Het is niet bekend welke regimes Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 4

5 andere landen in dit verband hanteren. Voorts is er geen zicht op hetgeen particulieren op dit terrein doen. In Nederland wordt een strak regime gehanteerd waarbij geen interceptiemiddelen worden ingezet tegen individuele bedrijven in het kader van economische spionage. Nederland richt zich uitsluitend op terrorisme en andere vormen van zware internationale criminaliteit. In de WIV is dit goed geregeld, inclusief toezicht en klachtrecht, waarbij zeer nadrukkelijk rekening is gehouden met het EVRM. De minister overweegt zo nodig een vergelijkend onderzoek te laten verrichten naar de wetgeving in andere landen ten opzichte van Nederland inzake de rechtsbescherming en de grondslagen op basis waarvan het afluisteren wordt gereguleerd. Overigens is het Europees Parlement voornemens om een platform op te richten om de wetgeving van de lidstaten onderling te vergelijken. Bij draadloze communicatietechnieken is moeilijk te constateren of er sprake is van misbruik van afluisteren, waardoor het ook moeilijk wordt om daartegen op te treden, met name indien het landen betreft die geen regelgeving of afspraken op dit gebied kennen. Vooralsnog is het gebruik van cryptografie de enige reële beschermingsoptie. De door de regering toegezegde notitie waarin op alle beleidsgebieden wordt ingegaan op de betekenis van interceptie en de mogelijkheden tot beveiliging, zal op korte termijn gereed zijn. Door de Europese Raad en de Europese Commissie zijn initiatieven aangekondigd op het gebied van betrouwbare netwerken, communicatiestandaarden en veilige encryptietechnieken. Nederland zal zich hierbij aansluiten ten behoeve van een beter beveiligde openbare telecominfrastructuur. Burgers en bedrijven moeten zich bewust zijn van de risico s van interceptie op bijvoorbeeld het internet en kunnen gebruik maken van beschermingsmaatregelen, gedragscodes voor informatiebeveiliging en gebruiksvriendelijke encryptie. De overheid speelt hierbij een belangrijke rol. De minister verwijst in dit verband naar de nota inzake de digitale delta. Er wordt gewerkt aan het veiligstellen van de overheidscommunicatie, ook met het oog op de toekomst. Gedacht wordt aan een eigen communicatienetwerk voor de rijksoverheid en aan middelen om de identiteit van gebruikers en de authenticiteit van berichten elektronisch vast te stellen. Deze initiatieven hebben een gunstige werking op de markt en een maatschappelijk uitstralingseffect. De overheid gebruikt zelf ook cryptotechnologie. Gewerkt wordt aan het moderniseren van encryptietechnieken en veilige communicatiekanalen voor dergelijke gegevens. Onder overheidstoezicht zullen specifieke producten worden ontwikkeld door gespecialiseerde bedrijven, waarbij waar mogelijk zal worden aangesloten bij het buitenland. Er komt een notitie over bescherming tegen oneigenlijk afluisteren; de minister verwijst in dit verband naar de terreurbestrijding. Voor alle vitale sectoren en essentiële onderdelen zullen inventarisaties plaatsvinden van de bescherming van de infrastructuur. Voor de individuele burger is het van het grootste belang dat de overheid de openbare communicatiemiddelen zo goed mogelijk beveiligt. Door het ministerie van V en W wordt in internationaal verband overleg gevoerd over te hanteren standaarden bij de beveiliging van de openbare communicatie. Op het internet zijn programma s beschikbaar voor het beveiligen van de eigen internetcommunicatie. De minister verwijst in dit verband naar de publiekscampagne Surf op safe. Codes en toegangsmiddelen kunnen een hoge mate van bescherming bieden van gevoelige transacties en van de communicatie tussen overheden en met de overheid. Geavanceerde, niet toegankelijke cryptografie zal evenwel gepaard gaan met hoge kosten. Naarmate het belang van veiligheid groter wordt, met name in financieel opzicht, zullen bedrijven meer geneigd zijn te investeren in cryptografie. De ontwikkelingen op het gebied van informatieuitwisseling, bijvoorbeeld met de overheid, gaan evenwel zo snel dat niet altijd tegelijkertijd kan worden voorzien in adequate beveiliging. De public key infrastructure (PKI) is bedoeld ter encryptie en verbetering van de communicatie tussen de overheid en de burger. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 5

6 De minister van Justitie wijst erop dat alle punten die op de verschillende beleidsgebieden aan de orde zijn, met name in EU-verband, via de coördinatiecommissie elke vrijdag in de ministerraad worden besproken. Dan worden de standpunten van de regering doorgenomen, zodat de ministeries van elkaar weten wat men doet. Ook wanneer in andere internationale gremia het woord moet worden gevoerd, is er contact tussen de ministeries teneinde wisselende standpunten te voorkomen. Het Cybercrimeverdrag zal niet in strijd zijn met de Europese richtlijn inzake bescherming persoonsgegevens telecommunicatie. Wel zal de Nederlandse wetgeving in overeenstemming moeten worden gebracht met het verdrag, zodat het naar verwachting in de loop van 2003 kan worden bekrachtigd. Bij het verdrag hebben zich onder andere de VS, Canada, Japan en Zuid-Afrika aangesloten. Het Cybercrimeverdrag stelt dat onbevoegd aftappen verboden is. De strafbaarheid wordt bepaald door het land waar het aftappen plaatsvindt. Interceptie is strafbaar tenzij zonder bijzondere inspanning kan worden afgetapt of tenzij een bevoegd gegeven last is gegeven door bijvoorbeeld de rechter-commissaris voor de opsporing van strafbare feiten. De Nederlandse wetgeving is niet van toepassing op afluisteractiviteiten in andere landen, maar wel indien die activiteiten betrekking hebben op bijvoorbeeld een strafprocedure in Nederland. De minister zal bezien of er informatie is over het aantal veroordelingen voor onrechtmatig afluisteren. Er is weliswaar grote belangstelling van de politie voor het aftappen en intercepteren van telecommunicatie door burgers, bedrijven en criminele organisaties, maar het is niet duidelijk in welke mate dit plaatsvindt. De minister schetst dat ook in EU-verband de verschillende landen elkaar niet informeren over het bestaan van afluistersystemen zoals Echelon. Hij is bereid om zijn Franse collega te verzoeken om informatie, hoewel hij verwacht met een kluitje in het riet te worden gestuurd. In het kader van de beleidsvorming op dit punt zal de Kamer via een vervolgrapport nader worden geïnformeerd. Bovendien zijn er initiatieven van de Europese Commissie gericht op meer duidelijkheid. Er wordt in Europees verband overleg gevoerd over het creëren van rechtsbescherming. Nederland zal zich inspannen voor een grensoverschrijdende erkenning als rechtssubject als tegenwicht voor het grensoverschrijdend afluisteren. Verlangd zal worden dat burgers in andere landen die inbreuken op hun grondrechten aan de kaak willen stellen, een rechtsingang krijgen. Men staat nog aan het begin van de internationale rechtsontwikkeling. De Nederlandse overheid zal in de loop der tijd meer doen aan voorlichting aan de burger. De grenzen van de rechtsbescherming worden aangegeven door artikel 8 van het EVRM en de jurisprudentie over en interpretatie van dit artikel door het Hof. In de loop der tijd zal de rechtsbescherming door de interpretatie van het Hof op een hoger niveau komen. In de bijlage bij het rapport van de tijdelijke commissie Echelon-interceptiesysteem is een overzicht opgenomen van rechtsgrondslagen voor grootschalig afluisteren en parlementaire controle op dergelijke activiteiten. Het Cybercrimeverdrag is gericht op verbetering van de internationale rechtshulp in strafzaken over alle strafbare feiten waarbij het internet een rol heeft gespeeld. De EU-ontwerprichtlijn inzake telecommunicatie en privacy beoogt als instrument in de eerste pijler om de privacy op het terrein van de telecommunicatie te beschermen. De richtlijn laat uitzonderingen toe om strafbare feiten op te sporen en het Cybercrimeverdrag vult deze ruimte in. Tot 15 april 2001 konden individuele internetserviceproviders ontheffing krijgen van de aftapbaarheidsverplichting. Sindsdien moeten alle ISP s aftapbaar zijn. De desbetreffende specificaties zijn inmiddels vastgesteld, zodat de systemen daarop kunnen worden ingericht. Nog niet alle ISP s zijn zover, maar in overleg met onder andere NLIP wordt daaraan gewerkt. Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 6

7 Dit doet niet af aan de plicht om mee te werken aan de uitvoering van de taplasten. Voorzover de systemen nog niet technisch in structurele zin aftapbaar zijn, wordt ad hoc een oplossing gevonden in overleg met het openbaar ministerie. De minister werkt samen met de staatssecretaris van V en W en het bedrijfsleven aan een project waarin marktpartijen de telecommunicatie met cryptografie beveiligen, daartoe worden gecertificeerd en meewerken aan het uitvoeren van bevoegd gegeven taplasten. Hij verwijst in dit verband naar de voortgangsrapportage inzake terreurbestrijding. De minister van Defensie merkt op dat zijn rechtstreekse verantwoordelijkheid beperkt is tot de beveiliging van informatie die bij zijn ministerie wordt gebruikt en het functioneren van de Militaire inlichtingendienst (MID). De uitvoerige brief van de staatssecretaris van Defensie over de beveiliging van informatie zal met de vaste commissie voor Defensie worden besproken. Het functioneren van de Militaire inlichtingendienst maakt onderdeel uit van de WIV en is voorzover van belang onderdeel geweest van de rapportages inzake terreurbestrijding. Over het specifieke militaire element van de inzet van de MID zal de Kamer nader worden bericht naar aanleiding van het rapport van de stuurgroep-barth over de gevolgen van de aanslagen op 11 september voor het defensiebeleid. De minister is beheerder van de MID voorzover de mogelijkheden van de dienst van belang kunnen zijn in het kader van het regeringsbeleid. Hij verwijst in dit verband naar de notitie die op korte termijn aan de Kamer zal worden verstrekt. De MID opereert volledig binnen de grenzen van de wet, waarmee Nederland vooroploopt binnen Europa. Nadere gedachtewisseling De heer Kuijper (PvdA) heeft de indruk dat men wel wil beveiligen, maar niet goed weet waartegen. Hij maakt zich geen zorgen over de veiligheid van militaire en diplomatieke verbindingen, maar vooral over het beschermingsniveau van de persoonsgegevens van de burger in diens contact met de overheid via het internet en . Wellicht gaan deze ontwikkelingen te snel ten opzichte van de bescherming van de persoonsgegevens van de burgers. De heer Vos (VVD) stelt dat het niet mogelijk is voor iemand die vanuit het buitenland in Nederland wordt afgeluisterd, om zich te wenden tot de lokale ombudsman. Het lijkt hem beter om deze problematiek in Europees verband aan te kaarten. Mevrouw Van der Hoeven (CDA) gaat ervan uit dat de beveiliging op het niveau van de overheid en het bedrijfsleven redelijk geregeld wordt en kan worden, maar houdt zorgen over de beveiliging op het niveau van de burger. Van de middelen op de consumentenmarkt kan niet te veel worden verwacht. Het Cybercrimeverdrag is geen richtlijn of verordening en kan zeer verschillend in nationale wetgeving worden geïmplementeerd. Wie houdt er toezicht op het ontstaan van een level playing field? Hoe kan de burger weten dat en door wie hij wordt afgeluisterd en waar hij zijn recht kan halen? Het is onmogelijk om de wetgeving te handhaven, omdat die gebonden is aan landsgrenzen en eventueel Europese grenzen. De vraag is in hoeverre men de technologie en de nieuwe mogelijkheden zal kunnen bijhouden, aangezien de wetgeving steeds achter de feiten aanloopt. De bescherming offline van mensen en gegevens kan niet online worden geboden. Mevrouw Van der Hoeven mist een urgentiegevoel bij de regering, die laconiek reageert en de zorgen op dit punt onderschat. Waarom kunnen in het kader van internationale afspraken over de bestrijding van terrorisme niet ook meer en betere afspraken Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 7

8 worden gemaakt over systemen zoals Echelon en de positie van de burger? De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties merkt op dat de overheid de burger in staat stelt om voor bepaalde doeleinden gebruik te maken van en het internet; er is geen sprake van dwang. Via de PKI wordt gewerkt aan de beveiliging van de communicatie. De burger moet weten dat bij bepaalde vormen van communicatie veiligheid niet is gegarandeerd. De overheid spant zich in voor een goede beveiliging van de communicatie, zowel draadloos als via vaste lijnen. Er kan echter geen sprake zijn van 100% veiligheid. De overheid zelf is bij interceptie gebonden aan zeer strikte normen. De burger komt slechts bij uitzondering te weten dat hij wordt afgeluisterd vanuit het buitenland. Als hij daartegen wil optreden, kan hij zich richten tot de lokale ombudsman. Of dit een effectieve vorm van rechtsbescherming is, hangt af van het betrokken land. Op het niveau van de burger geldt in Nederland ook de bescherming van het briefgeheim. Er zijn goede en strak nageleefde afspraken met bedrijven die zich bezighouden met de postbezorging en met telecommunicatie over de integriteit van het verkeer. Via systemen zoals Echelon wordt niet alleen militaire, maar ook civiele en economische informatie geïntercepteerd. Het is evenwel onbekend welke selectie wordt toegepast en op welke informatie men zich richt, aangezien niemand bereid is om te vertellen wat Echelon is, of het bestaat en wat het doet. De minister van Defensie wijst erop dat samenwerking plaatsvindt voorzover belangen samenlopen, bijvoorbeeld in de strijd tegen het internationaal terrorisme. Wat Echelon betreft, is er echter sprake van uit elkaar lopende belangen en komt er geen goede samenwerking tot stand. De mogelijkheid om op dit punt internationaal op te treden is in de praktijk nihil. De minister van Justitie merkt op dat ieder land verplicht is op grond van artikel 13 van het EVRM om rechtsbescherming te bieden, maar die zelf kan invullen, bijvoorbeeld in de vorm van de lokale ombudsman. Als klachten gegrond worden verklaard, kunnen er eventueel civiele vorderingen worden ingesteld. Het Cybercrimeverdrag kan verschillend worden ingevuld door de landen. Er zijn diverse wegen om te wijzen op een onjuiste invulling van het verdrag, maar uitgangspunt is de wil om eenheid te bereiken. In het verdrag is voorzien in een evaluatie door de secretaris-generaal van de Raad van Europa. De wetgeving loopt inderdaad vaak achter de feiten aan, maar Nederland probeert dit te ondervangen door te streven naar wetgeving die technologieonafhankelijk is. De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie, Swildens-Rozendaal De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, De Cloe De voorzitter van de vaste commissie voor Defensie, Valk De griffier van de vaste commissie voor Justitie, Pe Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 3 8

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Den Haag, 7 juni 2001 Aan de leden en de plv. leden van de Vaste Commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport OVERZICHT van stemmingen in de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 VI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 Nr. 39 VERSLAG

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 064 Invoering van titel 4 van Boek 7 (Huur) van het nieuwe Burgerlijk Wetboek en van de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte (Invoeringswet

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 642 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 18 januari 2002 De vaste commissie voor Justitie 1 heeft op 13

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 25 880 Wetgeving voor de elektronische snelweg Nr. 11 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 28 juni 2000 De vaste commissie voor Binnenlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 643 Informatie- en communicatietechnologie (ICT) 26 387 Actieprogramma Elektronische Overheid Nr. 15 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 17 050 Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied van belastingen, sociale zekerheid en subsidies Nr. 225 1 Samenstelling: Leden: Swildens-Rozendaal

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 21 501-18 Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid Nr. 128 1 Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 667 Aanpassing van enkele wetten in verband met de afschaffing van de titelbescherming en beëdiging van makelaars Nr. 4 VERSLAG Vastgesteld

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 IXB Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2002 Nr. 17 1 Samenstelling:

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 14 januari 2002 (24.01) (OR. es) 5157/02 STUP 3 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Groep Drugshandel Ontwerp-conclusies van de Raad betreffende de noodzaak

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 707 Wijziging van de Mediawet in verband met nieuwe regels omtrent de financiering van de publieke omroep (afschaffing omroepbijdrage) Nr. 24

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 23 530 Verdragen in voorbereiding Nr. 39 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 8 december 1999 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 775 Bepalingen met betrekking tot het toezicht op collectieve beheersorganisaties voor auteurs- en naburige rechten (Wet toezicht collectieve

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 131 Reïntegratie arbeidsongeschikten Nr. 4 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 20 februari 2002 De commissie voor de Rijksuitgaven 1

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 636 Wijziging van de Wet aansprakelijkheidsverzekering motorrijtuigen en de Wet toezicht verzekeringsbedrijf 1993 ter implementatie van de vierde

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 VI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 Nr. 64 VERSLAG

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 21 501-02 Algemene Raad 21 501-16 Landbouwraad Nr. 257 1 Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Ter Veer (D66), Van Middelkoop (GPV), Voûte-Droste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 925 Terroristische aanslagen in de Verenigde Staten Nr. 6 1 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Weisglas (VVD), Van den Berg (SGP), Van Middelkoop

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 30 977 AIVD Nr. 133 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 200 20 3 45 Wijziging van de Telecommunicatiewet en de Wet op de economische delicten in verband met de implementatie van Richtlijn 2006/24/EG van het Europees

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 227 Organisatie EK2000 Nr. 36 1 Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter, De Cloe (PvdA), voorzitter, Van den Berg (SGP), Van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 419 Toerisme en recreatie Nr. 5 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 2 oktober 2000 De vaste commissie voor Economische Zaken 1 en de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 072 Wijziging van de regeling van het DNA-onderzoek in strafzaken in verband met het vaststellen van uiterlijk waarneembare persoonskenmerken

Nadere informatie

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig

Hof van Justitie verklaart de richtlijn betreffende gegevensbewaring ongeldig Hof van Justitie van de Europese Unie PERSCOMMUNIQUÉ nr. 54/14 Luxemburg, 8 april 2014 Pers en Voorlichting Arrest in gevoegde de zaken C-293/12 en C-594/12 Digital Rights Ireland en Seitlinger e.a. Hof

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag >Retouradres Postbus 20010, 2500 EA Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag - - Contact T - F - Uw kenmerk Bijlagen 0 Betreft Antwoorden op vragen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 25 405 Milieu en Economie Nr. 27 1 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga (PvdA), Leers (CDA), Voûte-Droste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 449 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 29 juni 1999 De vaste commissie voor Justitie 1 heeft op 17 juni

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 21 501-07 Ecofin-Raad Nr. 312 1 Samenstelling: Leden: Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop (RPF/GPV), Van Oven (PvdA), ondervoorzitter,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 25 451 Herziening scheidingsprocedure Nr. 3 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 14 oktober 1998 De vaste commissie voor Justitie 1 heeft

Nadere informatie

Datum 8 november 2012 Onderwerp Beantwoording kamervragen over de toegang van de VS tot data in de cloud

Datum 8 november 2012 Onderwerp Beantwoording kamervragen over de toegang van de VS tot data in de cloud 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 25 017 Versterking ruimtelijk-economische structuur Nr. 26 1 Samenstelling: Leden: Schutte (GPV), Van der Vlies (SGP), Van de Camp (CDA), Van der

Nadere informatie

18-12-2013. Inleiding. Inleiding: Nederlandse I&V-diensten. Inhoud. Technische briefing

18-12-2013. Inleiding. Inleiding: Nederlandse I&V-diensten. Inhoud. Technische briefing Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst Ministerie van Defensie Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Technische briefing interceptie,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 21 501-07 Ecofin-Raad Nr. 322 1 Samenstelling: Leden: Te Veldhuis (VVD), voorzitter, Weisglas (VVD), Scheltema-de Nie (D66), Van Middelkoop (ChristenUnie),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 567 Wijziging van de Wet hygiëne en veiligheid zwemgelegenheden (uitbreiding tot therapiebaden) Nr. 4 VERSLAG Vastgesteld 7 juli 1999 De vaste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 XII Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2001

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen havo 2015-II

maatschappijwetenschappen havo 2015-II opgave 3 De Nederlandse inlichtingendienst AIVD Bij deze opgave horen de teksten 5 tot en met 7 uit het bronnenboekje. Inleiding Eind november 2013 maakte NRC Handelsblad bekend dat de Algemene Inlichtingen-

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 200 20 32 37 JBZ-Raad AI VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 8 april 20 De vaste commissie voor de JBZ-Raad heeft in haar vergadering van 5 maart

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 800 IXB Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2000 Nr. 16 VERSLAG

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 318 Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1998 (wijziging samenhangende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 XII Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (XII) voor het jaar 2001

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 396 Vervanging pantservoertuigen M577 en YPR Nr. 10 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 17 januari 2002 De vaste commissie voor Defensie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 411 Emancipatiebeleid 2001 Nr. 15 1 Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel (CDA), Schimmel (D66), Noorman-den Uyl (PvdA),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 854 De moord op de heer Th. van Gogh Nr. 4 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 10 november 2004 De vaste commissies voor Justitie 1 en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1989-1990 21 300 V Vaststelling van de begroting van de uitgaven en van de ontvangsten van hoofdstuk V (Ministerie van Buitenlandse Zaken) voor het jaar

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 862 Wijziging van boek 1 van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het naamrecht, de voorkoming van schijnhuwelijken en het tijdstip van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 X Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 Nr. 3 LIJST VAN

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 28 mei 2008 (04.06) (OR. en) 9935/08 SOC 316 COMPET 194 VERSLAG van: het Comité van permanente vertegenwoordigers (1e deel) aan: de Raad EPSCO Nr. vorig doc.: 9081/08

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 614 Wijziging van titel 5.9. (Appartementsrechten) van het Burgerlijk Wetboek Nr. 4 VERSLAG Vastgesteld 26 november 2002 De vaste commissie

Nadere informatie

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol

P5_TA(2002)0269. Toekomstige ontwikkeling van Europol P5_TA(2002)0269 Toekomstige ontwikkeling van Europol Aanbeveling van het Europees Parlement aan de Raad over de toekomstige ontwikkeling van Europol en zijn volledige opneming in het institutioneel bestel

Nadere informatie

geraadpleegd door de Raad overeenkomstig artikel 39, lid 1 van het EU-Verdrag (C5-0757/2000),

geraadpleegd door de Raad overeenkomstig artikel 39, lid 1 van het EU-Verdrag (C5-0757/2000), P5_TA(2002)0430 Europees netwerk voor justitiële opleiding * Wetgevingsresolutie van het Europees Parlement over het initiatief van de Franse Republiek met het oog op de aanneming van het besluit van de

Nadere informatie

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER...

PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... Inhoudsopgave PROTOCOL VAN AFSPRAKEN OVER ONDERZOEKEN TWEEDE KAMER... 2 A. ALGEMEEN... 3 B. PROCEDURES... 3 C. VERTROUWELIJKE INFORMATIE... 3 D. MONDELINGE INFORMATIE VAN AMBTENAREN... 4 E. SLOTBEPALINGEN...

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 24 515 Preventie en bestrijding van stille armoede en sociale uitsluiting Nr. 57 1 Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), voorzitter, Biesheuvel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 387 Actieprogramma Elektronische Overheid Nr. 6 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 15 maart 2000 De vaste commissie voor Binnenlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 21 501-06 Onderwijsraad Nr. 14 1 Samenstelling: Leden: Van der Linden (CDA), Blauw (VVD), Van Nieuwenhoven (PvdA), Weisglas (VVD), Terpstra (CDA),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 VI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 Nr. 49 1 Samenstelling:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 27 834 Criminaliteitsbeheersing Nr. 11 VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG Vastgesteld 31 oktober 2001 De vaste commissies voor Justitie 1 en voor Binnenlandse

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 F Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2001 Nr. 3 LIJST VAN VRAGEN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1995 1996 24 679 Aftappen van telecommunicatie Nr. 3 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 6 juni 1996 De vaste commissies voor Verkeer en Waterstaat

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 26 september 2006 (OR. en) 12758/06 Interinstitutioneel dossier: 2005/0204 (CNS) ASIM 63 OC 655 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: BESCHIKKING VAN DE

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 24 071 Wateroverlast in Nederland Nr. 41 1 Samenstelling: Leden: Terpstra (VVD), Schutte (GPV), Te Veldhuis (VVD), ondervoorzitter, De Cloe (PvdA),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 000 VI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 Nr. 70 LIJST

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk 2016Z05065 Datum Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 26 573 Van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording Nr. 51 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 17 oktober 2000 De vaste commissie voor

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 411 Emancipatiebeleid 2001 Nr. 3 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 2 november 2000 De vaste commissies voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 197 Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Burgerlijke rechtsvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet op de economische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 26 027 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en enkele andere wetten met betrekking tot het beroep

Nadere informatie

Directie Financiële Markten. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 5 juli 2007 FM 2007-01654 M

Directie Financiële Markten. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. 5 juli 2007 FM 2007-01654 M Directie Financiële Markten De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 5 juli 2007 FM 2007-01654 M Onderwerp Wetgevingsoverleg

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag www.rijksoverheid.nl www.facebook.com/minbzk www.twitter.com/minbzk Uw kenmerk 2014Z17589 Betreft

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 418 Wijziging van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de normering van de vergoeding

Nadere informatie

Regels. voor openbare aanbieders

Regels. voor openbare aanbieders Regels voor openbare aanbieders Als aanbieder van openbare telecommunicatienetwerken en/of -diensten, bijvoorbeeld (mobiele) telefonie en interne t oegang moet u aan een aantal verplichtingen voldoen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 22 112 Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie Nr. 1484 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 28 170 Gelijke behandeling op grond van leeftijd bij arbeid, beroep en beroepsonderwijs (Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid)

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 26 800 XVI Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2008 275 Besluit van 3 juli 2008, houdende regels aangaande de betrouwbaarheid en vertrouwelijkheid van het elektronisch verzenden van verzoeken en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 070 Wijziging van de wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 in verband met de invoering van een nieuw stelsel voor bewaking en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 28 178 Voorstel van wet van het lid M.B.Vos tot wijziging van de Electriciteitswet 1998 ter invoering van etikettering van elektriciteit Nr. 6

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 936 Regels inzake beëdiging, kwaliteit en integriteit van beëdigde vertalers en van gerechtstolken die werkzaam zijn binnen het domein van justitie

Nadere informatie

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Post Bits of Freedom Bank 55 47 06 512 M +31 613380036 Postbus 10746 KvK 34 12 12 86 E ton.siedsma@bof.nl 1001 ES Amsterdam W https://www.bof.nl Ivo Opstelten Minister van Veiligheid en Justitie Postbus

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 260 Visumverlening in Schengenverband Nr. 3 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 16 december 2003 De commissie voor de Rijksuitgaven 1

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 070 Wijziging van de wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 in verband met de invoering van een nieuw stelsel voor bewaking en

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2009 235 Besluit van 2 juni 2009, houdende regels aangaande de registratie van elektronische adressen van derden en het elektronisch betekenen in

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 19 637 Vluchtelingenbeleid Nr. 324 1 Samenstelling: Leden: V.A.M. van der Burg (CDA), voorzitter, Schutte (GPV), Korthals (VVD), Janmaat (CD),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 27 047 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het gezamenlijk gezag van rechtswege bij geboorte tijdens een geregistreerd

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 278 Besluit van 7 juli 2010, houdende regels inzake elektronisch verkeer met de bestuursrechter (Besluit elektronisch verkeer met de bestuursrechter)

Nadere informatie

ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct

ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct ZONDER. MEER. Voorwaarden Online Bankieren nibc direct ZONDER. MEER. Inhoudsopgave Toelichting gebruikte begrippen 1. Elektronische diensten 2. Gebruiksvoorschriften en/of aanwijzingen 3. Zorgplicht NIBC

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20011 2500 EA Den Haag www.nctv.nl

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 24 095 Frequentiebeleid Nr. 107 1 Samenstelling: Leden: Verbugt (VVD), Giskes (D66), Crone (PvdA), Van Dijke (ChristenUnie), B. M. de Vries (VVD),

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 24 036 Marktwerking, deregulering en wetgevingskwaliteit Nr. 209 1 Samenstelling: Leden: Blaauw (VVD), Biesheuvel (CDA), voorzitter, Witteveen-Hevinga

Nadere informatie

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011

Gedragscode Persoonlijk Onderzoek. 21 december 2011 Gedragscode Persoonlijk Onderzoek 21 december 2011 Inleiding Verzekeraars leggen gegevens vast die nodig zijn voor het sluiten van de verzekeringsovereenkomst en die van belang zijn voor het nakomen van

Nadere informatie

R e g i s t r a t i e k a m e r

R e g i s t r a t i e k a m e r R e g i s t r a t i e k a m e r..'s-gravenhage, 15 oktober 1998.. Onderwerp gegevensverstrekking door internet providers aan politie Op 28 augustus 1998 heeft er bij de Registratiekamer een bijeenkomst

Nadere informatie

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn

1. Punt 43: Samenwerking in het kader van een gezamenlijk team waarbij functionarissen van Europol betrokken zijn RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 5 april 2000 (17.04) (OR. en) 7316/00 LIMITE EUROPOL 4 NOTA van: Europol aan: de Groep Europol nr. vorig doc.: 5845/00 EUROPOL 1 + ADD 1 + ADD 2 + ADD 3 Betreft: Artikel

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 622 Mond- en Klauwzeer Nr. 13 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 30 maart 2001 De vaste commissie voor Landbouw, Natuurbeheer en Visserij

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 1 juni 2011

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 1 juni 2011 > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 30 2594 AV Den

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 438 Wijziging van het Wetboek van Strafvordering (elektronische aangiften en processen-verbaal) Nr. 6 VERSLAG Vastgesteld 8 april 2004 De vaste

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 21 501-03 Begrotingsraad Nr. 41 VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG Vastgesteld 1 december 2000 De algemene commissie voor Europese Zaken 1 heeft

Nadere informatie

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie De heer mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 EH Den Haag datum betreft ons kenmerk 10 juli 2013 Europese voorstellen bescherming persoonsgegevens en PRISM 152226.04u

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2012 2013 32 450 Wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en aanverwante wetten met het oog op enige verbeteringen en vereenvoudigingen van het bestuursprocesrecht

Nadere informatie