Waardebepaling kleine ondergrondse infrastructuur Vervangingswaarde van kabels en leidingen in Nederland

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waardebepaling kleine ondergrondse infrastructuur Vervangingswaarde van kabels en leidingen in Nederland"

Transcriptie

1 Waardebepaling kleine ondergrondse infrastructuur Vervangingswaarde van kabels en leidingen in Nederland Definitief Onderzoek in het kader van de opleiding Pipeliner Grontmij Nederland bv Houten, 1 oktober 2005

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Historie Kleine ondergrondse infrastructuur Waarom een waardebepaling? Wat is waarde? Uitgangspunten bij de bepaling van de waarde en de lengte Onderzoeksmethodiek Schattingen lengte en waarde kabel- en leidingeninfrastructuur in Nederland Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur Elektriciteit en gas Aardolie, aardolieproducten en andere chemicaliën Drinkwater Afvalwater Telecommunicatie en CAI Stadsverwarming Communicatie en verkeersmanagement voor weg, water en spoor Huisaansluitingen Drainage Lengten en vervangingswaarden kleine ondergrondse infrastructuren Elektriciteit Transportleidingen gevaarlijke stoffen Drinkwater Riolering Afvalwatertransportleidingen Telecommunicatie en CAI Stadsverwarming Huisaansluitingen Drainage Berekende vervangingswaarde Vervangingswaarde Nederlandse kleine ondergrondse infrastructuur Nabeschouwing Conclusie Bronnen Geraadpleegde websites Geraadpleegde literatuur Geraadpleegde personen / bedrijven, verantwoording gebruikt informatie...50

3 Inhoud (vervolg) FIGUREN Figuur 1 Schattingen over de lengte en de waarde van de kleine ondergrondse infrastructuur (diverse bronnen) Figuur 2 Nederlands hoogspanningsnet Figuur 3 Hogedrukgasnet Gastransport Services Figuur 4 Drinkwaterbedrijven in Nederland (april 2005) Figuur 5 Verdeling waterschappen in Nederland (2005) Figuur 6 Stadsverwarming in Nederland Figuur 7 Tracélengte ondergrondse kabels elektriciteitsnet (2002) Figuur 8 Tracélengte ondergrondse kabels elektriciteitsnet (2003) Figuur 9 Groei ondergrondse en bovengrondse laagspanningsnet Figuur 10 Bovengrondse kabels elektriciteitsnet (2003) Figuur 11 Verdeling midden- en hoogspanningsnet naar aderdoorsnede (bron: Betuweroute) Figuur 12 Laagspanningsnet naar aderdoorsnede (bron: Betuweroute) Figuur 13 Kostprijs voor aanleg van hoogspanningskabels per aderdoorsnede Figuur 14 Vervangingswaarde koppel- en transportnet Figuur 15 Kostprijs laagspanningskabels per aderdoorsnede Figuur 16 Vervangingswaarde laagspanningsnet Figuur 17 Vervangingswaarde openbare verlichting Figuur 18 Ondergronds gasnet (2002) Figuur 19 Onderverdeling transportnet Gasunie naar diameter(2005) Figuur 20 Verdeling lagedrukgasnet naar diameter Figuur 21 Verdeling midden- en hogedruknet naar diameter Figuur 22 Kostprijs compleet gemonteerde ondergrondse stalen transportleidingen per diameter Figuur 23 Vervangingswaarde stalen transportleidingen Gastransport Services 29 Figuur 24 Vervangingswaarde lagedrukgasnet Figuur 25 Vervangingswaarde midden- en hogedruknet Figuur 26 Materialen in drinkwaternet Figuur 27 Verhouding belangrijkste materialen drinkwaternet ( ) 32 Figuur 28 Lengten leiding per diameter van PWN (2005) Figuur 29 Lengten drinkwaterwaterleidingen naar diameter in Nederland (geëxtrapoleerd) Figuur 30 Kostprijs drinkwaterleiding (2005) Figuur 31 Vervangingswaarde drinkwaterleidingen in Nederland Figuur 32 Riolering (buislengten), onderscheid naar type (2005) Figuur 33 Riolering, onderscheid naar type (2005) Figuur 34 Vrijvervalriolering, lengten buis per diameter Figuur 35 Vrijvervalriolering, verdeling naar materiaal Figuur 36 Kengetallen vervanging buizen vrijvervalriolering per meter Figuur 37 Kengetallen vervanging buizen vrijvervalriolering per meter inclusief rioolputten, kolken, kolk- en perceelaansluitingen per meter Figuur 38 Vervangingswaarde vrijvervalriolering Figuur 39 Vervangingswaarde drukriolering blad 3 van 51

4 Inhoud (vervolg) Figuur 40 Afvalwatertransportleidingen Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden, lengten en diameters (april 2005) Figuur 41 Vervangingswaarde afvalwatertransportleidingen Figuur 42 Vervangingswaarde telecom-/communicatiekabels Figuur 43 Vervangingswaarde CAI-kabels Figuur 44 Vervangingswaarde kabels voor communicatie en verkeersmanagement voor weg, water en spoor Figuur 45 Omvang stadsverwarming in Nederland (2003) Figuur 46 Diameterverdeling bij stadsverwarming Figuur 47 Vervangingswaarde transportnet stadsverwarming Figuur 48 Vervangingswaarde stadverwarming Figuur 49 Vervangingswaarde huisaansluitngen (exclusief riolering) Figuur 50 Schatting aanwezigheid buisdrainage [17] Figuur 51 Vervangingswaarde drainage Figuur 52 Totale lengte en vervangingswaarde kleine ondergrondse infrastructuur in Nederland blad 4 van 51

5 1 Inleiding fiep westendorp Echt waar, Jip? vraagt Janneke. Jip laat de sommen zien: Kijk maar. Ik heb het allemaal netjes opgeteld. Het klopt echt: 1,8 miljoen kilometer en 113 miljard euro. Het aantal kilometers ondergrondse kabels en leidingen in Nederland (en vervolgens de waarde daarvan) is niet zo één, twee, drie bepaald: Ze liggen nu eenmaal onder de grond en zijn dus onzichtbaar. Onzichtbaarheid van de ondergrondse infrastructuur heeft geleid tot een slordige (en het uitblijven van een centrale) registratie. Afstemming bij aanleg vindt ondergronds niet plaats. De ondergrond "verrommelt" dus. Han Admiraal, directeur van het COB, zegt hierover: "het maaiveld is tot een vloerkleed van de samenleving verworden" [18]. Ondergrondse kabels en leidingen worden in Nederland anno 2005 door ongeveer kabel- en leidingbeheerders beheerd [20]. In het COBrapport "Mogelijkheden voor registratie van buisleidingen" [23] wordt beschreven dat lange tijd het gebruik van de ondergrond voor het leggen van kabels en leidingen overzichtelijk was. De markt was nog niet opengegooid en er was nog geen onderlinge concurrentie tussen aanbieders, die het liefst elk hun eigen netwerk willen aanleggen en beheren. Het COBrapport stelt we zijn het overzicht kwijt. Er is op dit moment niet één organisatie waar dit soort informatie (waar ligt wat, hoeveel en wat is het waard?) met een druk op de knop kan worden verkregen. En deze gaat er voorlopig ook niet komen. De centrale registratie die op dit moment door het KLIC wordt voorbereid (met het doel om graafschade te minimaliseren) is een (digitaal) loket dat cen- blad 5 van 51

6 Inleiding traal kan worden aangesproken, maar technisch uit allerlei decentrale registraties (bij de kabel- en leidingbeheerders) bestaat [23]. Het is zelfs maar de vraag als elk van de kabel- en leidingbeheerders apart zou worden benaderd, deze informatie wél inzichtelijk zou worden. Vraag één is of elke beheerder deze informatie inzichtelijk heeft; de tweede vraag is of elke beheerder deze (soms concurrentiegevoelige) kennis ook beschikbaar zou willen stellen. In deze studie is ondanks al de eerder genoemde schijnbare hindernissen, een antwoord gezocht en gevonden op de twee vragen: 1. wat ligt er in de ondergrond aan kabels en leidingen en; 2. wat is de waarde hiervan? Deze studie is verricht in het kader van het tweede jaar van de driejarige opleiding tot Master of Pipeline Technology (zie ook De onderzoekstijd was ingekaderd tot 80 uur. 1.1 Historie bron: [20] Al meer dan een eeuw geleden werden veelvuldig kabels en leidingen in de ondergrond gelegd. De openbare drinkwatervoorziening startte in Nederland in 1853 in Amsterdam [22]. Aan het einde van de negentiende eeuw kwamen de eerste netten: gas, water, elektra, riolering en telefoon. Zo had Nederland begin vorige eeuw 5 nutsnetten die alle in handen waren van de lokale overheden. Vanaf de vijftiger jaren van de vorige eeuw kwamen er meerdere diensten bij die gebruik maakten van ondergrondse kabels en leidingen, zoals gastransport, stadsverwarming, kabeltelevisie maar ook netwerken voor banken en industrie. Na de zestiger jaren groeide het ondergrondse netwerk gestaag door en werd dit een steeds complexere, meer vitale, onmisbare en in die zin kwetsbaardere backbone voor onze samenleving. Toen eind jaren negentig het informatietechnologietijdperk aanbrak, wilde Nederland een toppositie in de telecommunicatie verwerven. De nagenoeg hiermee samenvallende liberalisering van de telecommarkt had tot gevolg dat binnen een aantal jaren het aantal ondergrondse kabels enorm steeg. Door middel van het graafrecht als geregeld in de toenmalige Telecommunicatiewet, konden in een hoog tempo telecomkabels in de ondergrond aangebracht worden. 1.2 Kleine ondergrondse infrastructuur Dit document brengt in beeld wat in Nederland aan kleine ondergrondse infrastructuur aanwezig is. Om dit te doen, dient eerst bepaald te worden wat behoort tot deze kleine ondergrondse infrastructuur. De term infrastructuur houdt in dat het over transport gaat. Van Dale zegt over infrastructuur: "het totaal van onroerende voorzieningen zoals wegen, bruggen, vliegvelden, havens enzovoort:" Kabels en leidingen behoren volgens Van Dale dus voorlopig nog tot het woordje enzovoort. De toevoeging kleine in kleine ondergrondse infrastructuur betekent in dit kader dat het draait om infrastructuur met kleine diameters, niet bedoeld voor het transport van mensen maar van zaken. Het gaat dan in bijna alle gevallen om vloeistoffen, gassen, (elektrische of optische) signalen of elektriciteit. Dikwijls gaat het dan om kabels of leidingen met een diameter niet groter dan 5 á 10 centimeter. De grootste leidingen in Nederland kunnen een diameter hebben van zo n 2 meter of zelfs nog groter. blad 6 van 51

7 Inleiding Onder grote ondergrondse infrastructuur wordt verstaan ondergronds aangelegde tunnels voor het transport van personen en/of goederen door middel van meestal een trein of auto. De doorsnede loopt van zo'n 7 (geboorde Heinenoordtunnel) tot 13 meter (geboorde tunnel onder het Groene Hart). In het vakgebied worden meer invullingen aan de definitie kabels en leidingen gegeven. De minister van Economische zaken, Brinkhorst heeft in antwoord op kamervragen aangegeven dat er drie soorten kabels en leidingen zijn: 1) transportleidingen voor het transport van gevaarlijke stoffen en hogedruk gasleidingen van de Gasunie; 2) distributieleidingen en kabels voor gas, water en elektriciteit; 3) telecommunicatie- en omroepkabels [29]. In de Gaswet (artikel 1 lid 1 onder d) en de Elektriciteitswet 1998 (artikel 1, lid 1 onder i en j en artikel 10, lid 1) is terug te vinden wat de wetgever verstaat onder kabels en leidingen. Voor de waterleiding en de riolering zijn soortgelijke omschrijvingen in de wet opgenomen. De eindrapportage Interdepartementale Projectorganisatie Ondergronds Transport [30] maakt nog de toevoeging van goederen die door buisleidingen vervoerd kunnen worden door middel van ondergrondse logistieke systemen (OLS). Momenteel is er in Nederland één systeem bekend dat als OLS bestempeld zou kunnen worden, een ondergronds buizensysteem in Almere ten behoeve van het transport van huisvuil. Een tweede gelijksoortig systeem is gepland in Arnhem. De verwachting is dat door de schaarse ondergrondse ruimte in steden, deze vorm van kleine ondergrondse infrastructuur snel zal toenemen. Door het nog geringe aandeel van deze innovatieve vorm van transport in de totale waarde en lengte van de kleine ondergrondse infrastructuur is deze niet meegenomen in dit rapport. De buizen voor OLS'en kunnen diameters hebben tot wellicht 5 meter. Vermeld wordt deze wijze van transport wel, omdat het zeker tot de kleine ondergrondse infrastructuur behoort. De definitie van kleine ondergrondse infrastructuur draait dus niet om de diameter maar wordt afgebakend door de wijze van transport (ondergronds, ongehinderd, geen menselijke interventie bij het transport) en hetgeen dat wordt vervoerd (stoffen, zaken, energie, geen personen). De volgende definitie wordt daarom in dit rapport gehanteerd voor kleine ondergrondse infrastructuur: het geheel aan ondergrondse middelen bedoeld voor het transport van vloeistoffen, gassen, goederen, energie, elektrische en optische signalen, uitgezonderd de faciliteiten benodigd voor dit transport zoals pompstations, transformators, gemalen et cetera. De diepteligging van deze kleine ondergrondse infrastructuur varieert. Van soms 10 centimeter onder maaiveld bij telecomkabels, hogedruk gasleidingen die dieper dan 1 meter onder maaiveld liggen en vrijvervalrioleringen die tot een diepte van enkele meters onder maaiveld kunnen reiken tot gestuurde boringen (door middel van horizontaal gestuurd boren en microtunneling) van kabels en leidingen tot 20 à 30 meter onder het maaiveld. blad 7 van 51

8 Inleiding 1.3 Waarom een waardebepaling? Alle kleine ondergrondse infrastructuur in Nederland dient beheerd en op een gegeven moment vervangen te worden. Het belang is de instandhouding van de kabel- en leidinginfrastructuur. Hier geen zorg aan besteden, betekent een: gevaar voor een aanzienlijke kapitaalvernietiging; gevaar voor de continuïteit van de nutsvoorzieningen; gevaar voor de veiligheid; gevaar voor het milieu [40]. Ter illustratie: in Nederland wordt aan het op orde houden (het beheer) van de riolering (nieuwe aanleg, vervanging, beleid maken et cetera) 1,1 miljard euro per jaar besteed [24] [25]. Tweederde van de jaarlijkse investeringen van waterbedrijven wordt aan de distributie-infrastructuur toegeschreven [2]. Allebei voorbeelden van de grote bedragen waarbij het bij het beheer van ondergrondse netwerken om gaat. Om in beeld te krijgen tegen welke beheerkosten Nederland voor de totale kleine ondergrondse infrastructuur in de komende decennia aanloopt, is het in eerste instantie van belang om te weten wat er in de grond ligt. Voor een eerste schatting van de beheerkosten kunnen deze gerelateerd worden aan de waarde van deze infrastructuur. Om een serieuze inschatting van de toekomstige beheerkosten te maken is het dus van belang om deze waarde te kennen. 1.4 Wat is waarde? De waarde van de kleine ondergrondse infrastructuur in Nederland bestaat niet. Ter illustratie volgt hieronder een opsomming van (geld)waarden die bij een zoektocht op internet zijn gevonden: actuele waarde; vervangingswaarde; bedrijfswaarde; opbrengstwaarde; nieuwwaarde; sloopwaarde; functionele herbouwwaarde; functionele vervangingswaarde. Al deze waarden zijn niet meer van belang wanneer een kabels- of leidingeninfrastructuur te koop wordt aangeboden. Dan geldt de waarde in het economische verkeer. Onder de waarde in het economische verkeer wordt verstaan het bedrag gelijk aan de prijs die, bij aanbieding ter verkoop op de voor de zaak meest geschikte wijze, na de beste voorbereiding door de meest biedende gegadigde, zou zijn besteed [13]. Omdat kabels en leidingen onroerende zaken zijn is het volgende nog van belang: Waarde in het kader van de wet waardering onroerende zaken. In de Wet waardering onroerende zaken wordt in artikel 17 genoemd hoe de aan een onroerende zaak toe te kennen waarde dient te worden bepaald. De waarderingsdefinities ontleend aan dit artikel luiden als volgt: Onder de waarde in het economische verkeer voor de onroerende zaak belastingen van een onroerende zaak wordt verstaan: "de waarde die aan de onroerende zaak dient te worden toegekend, indien het volle en onbezwaarde eigendom daarvan zou kunnen worden overgedragen en de verkrijger van de blad 8 van 51

9 Inleiding zaak, in de staat waarin die zich bevindt, onmiddellijk en in volle omgang in gebruik zou kunnen nemen." Ingevolge artikel 17 van de Wet WOZ wordt, behoudens bij woningen en monumenten, de waarde bepaald op de gecorrigeerde vervangingswaarde indien dit leidt tot een hogere waarde dan de waarde in het economische verkeer. Onder de gecorrigeerde vervangingswaarde van de onroerende zaak wordt verstaan: "de vervangingswaarde van de onroerende zaken, bij de bepaling waarvan rekening wordt gehouden met de aard en de bestemming van de zaak alsmede de sedert de stichting van de zaak opgetreden technische en functionele veroudering, waarbij de invloed van latere wijzigingen in aanmerking wordt genomen." Een verscheidenheid aan verschillende ingangspunten voor waardeberekeningen die alle een andere waarde zullen genereren. 1.5 Uitgangspunten bij de bepaling van de waarde en de lengte Uitgangspunten waarde In dit rapport is er voor gekozen om voor de waarde van alle kabels en leidingen in Nederland de vervangingswaarde te kiezen. Deze keuze is mede vanuit praktisch oogpunt tot stand gekomen. In elke sector zijn hier (zal blijken uit de definiëring van vervangingswaarde) namelijk kengetallen voor beschikbaar. Een van de definities van vervangingswaarde is: het bedrag dat benodigd is voor het verkrijgen van naar soort, kwaliteit, staat en ouderdom gelijkwaardige zaken [13]. Bovenstaande definitie houdt impliciet in zich dat in de vervangingswaarde niet is begrepen het verwijderen van de kleine ondergrondse infrastructuur. Een ander vraagstuk dat niet in dit rapport, wellicht in een volgende studie, behandeld zal worden. Bij de bepaling van de vervangingswaarde wordt in dit rapport van nieuwe aanleg uitgegaan. Dus geen rekening wordt gehouden met de ouderdom van de kabel of leiding. In Jip en Janneke taal luidt de in dit rapport gehanteerde definitie voor de vervangingswaarde dan ook: wat kost het vandaag, anno 2005, om een (wat betreft functie) gelijkwaardige nieuwe kabel of leiding aan te leggen in plaats van de nu aanwezige kabel of leiding (zonder daarbij de bestaande kabel of leiding te hoeven verwijderen). Voor ieder soort kabel of leiding is voor iedere sector getracht een eenheidsprijs voor de aanleg per meter voort te brengen waarin is opgenomen: 1. de aankoop van het materiaal; 2. het graven en weer aanvullen van de sleuf; 3. het aanbrengen van de kabel of leiding; 4. het in gebruik nemen van de kabel of leiding. In dit rapport zal hiervoor de term kostprijs worden gehanteerd. De eenheidsprijzen zijn in euro s, exclusief BTW en zijn indien nodig geïndexeerd zodat ze gelden voor het jaar Soms zijn specifieke kosten meegenomen. Bijvoorbeeld, hogedrukgastransportleidingen liggen vaak niet in openbaar terrein waardoor in het algemeen blad 9 van 51

10 Inleiding een zakelijk recht overeenkomst moet worden afgesloten met de betreffende grondeigenaren. In de kostprijs van deze leidingen zijn deze kosten dan ook meegenomen. De specifieke uitgangspunten worden genoemd in de betreffende paragrafen. In veel gevallen worden de bovengenoemde werkzaamheden door één marktpartij uitgevoerd: de aannemer. In de praktijk wijken de werkelijk aanneemprijzen af van deze eenheidsprijzen. Het bedrag is namelijk afhankelijk van marktwerking (vgl. de aanneemprijzen voor en na de bouwfraude), de lokale omstandigheden (bijvoorbeeld wel of niet bemalen) en de materiaalprijzen (bijvoorbeeld: staal is in 2005 aanmerkelijk duurder dan enkele jaren geleden vanwege de grote vraag uit China). Getracht is te zoeken naar eenheidsprijzen die een gemiddelde Nederlandse situatie vertegenwoordigen. Er is gezocht naar kengetallen in de diverse sectoren, naar eenheidsprijzen die zijn gebaseerd op ervaring van de betreffende sector en op basis van databases van in de afgelopen jaren uitgevoerde projecten Uitgangspunten lengte In dit rapport wordt de lengte van afzonderlijke kabels en leidingen bepaald. Dit houdt in dat als zich meerdere kabels of leidingen van één beheerder in een sleuf bevonden, de afzonderlijke lengtes worden bepaald. Er wordt dus geen sleuflengte bepaald. Veelal zijn de gegevens over de lengten van de netten niet recent. Er is, wanneer daar inzicht in was, rekening gehouden met de uitbreiding van de netten, om waarden voor 2005 te verkrijgen. Wanneer hier geen zicht op was, zijn voor de lengten van de kabels- en leidingen de waarden aangehouden van de opgave uit het betreffende jaar. Het rapport beschrijft de lengten en waarden van de ondergrondse (transporten distributie-) kabels en leidingen, die voor het grootste deel niet in bedrijven- of particuliere terreinen zijn gelegen. Dit houdt in dat kabels en leidingen op het grondgebied van bedrijventerreinen niet worden meegenomen in deze studie. Ook bovengrondse kabels en leidingen zijn niet beschouwd in dit rapport. Van niet alle kabels en leidingen zijn lengte en waarde achterhaald en deze zijn dan ook niet meegenomen in de totalen. Niet meegenomen zijn onder andere mantelbuizen (waaronder ook loze mantelbuisjes bedoeld voor de telecom), telemetriekabels voor pompen, spoorwissels, spoorwegovergangen. 1.6 Onderzoeksmethodiek Voor de informatievergaring is gebruik gemaakt van de volgende onderzoekmethodiek: deskstudie, bestudering rapporten, literatuur et cetera; raadpleging van websites; raadpleging deskundigen, door middel van (o.a. telefonische) interviews. Voor een overzicht van de gebruikte bronnen zie hoofdstuk 5. blad 10 van 51

11 Inleiding 1.7 Schattingen lengte en waarde kabel- en leidingeninfrastructuur in Nederland In het vakgebied van de kabels en leidingen zijn verschillende schattingen gedaan over de totale lengte en de waarde van deze ondergrondse infrastructuur. Een quick-scan van een aantal rapporten en op internet heeft de volgende voorbeelden opgeleverd. bron lengte waarde RAVI kabel- en leidinggegevens geleid (1988) [19] 1,25 miljoen km boekwaarde tussen 25 en 35 miljard gulden (!) en een vervangingswaarde tussen 120 en 150 miljard gulden rapport van werkgroep 2 Stabiliteit bestaande leidingen (NSTT) (1993) [33] km 200 miljard gulden (90 miljard euro) (1999) [1] 1,75 miljoen km 150 miljard gulden (70 miljard euro) publicatie in bouwrecht,, Kabels en Leidingen: zakelijk recht aspecten (2003) km Vervangingswaarde van 75 miljard verplichte Informatie-uitwisseling Ondergrondse Kabels en Leidingen (NEN, 2004) [20] verplichte Informatie-uitwisseling Ondergrondse Kabels en Leidingen (NEN, 2004) [20] GEO-INFO (2004) [34] zeker 1,75 miljoen km kabels en leidingen (schatting Verschillende marktpartijen ) 1,28 miljoen km (op basis van markinventarisatie auteurs) 1 meer dan anderhalf miljoen km geen informatie geen informatie vervangingswaarde wordt geschat op meer dan 100 miljard euro. KLIC (2005) [4], [35] 1,75 miljoen 75 miljard euro (2005) 1¾ miljoen km vervangingswaarde van méér dan 70 miljard euro (2005) Figuur 1 miljoenen kilometers kabels en leidingen vervangingswaarde van 100 miljard euro. Schattingen over de lengte en de waarde van de kleine ondergrondse infrastructuur (diverse bronnen) 1 Het verschil in het totaal aantal kilometers ten opzichte van 1,75 miljoen km is volgens de onderzoekers naar alle waarschijnlijkheid te wijten aan de onzekerheid over de totalen voor het aantal telecomkabels (inclusief CAI). Het is bekend dat er meerdere mantelbuizen per tracé liggen waardoor het aantal kilometers kabel en mantelbuis al snel het dubbele kan zijn van de in het rapport opgenomen cijfers. Exacte cijfers voor de telecom en CAI kabels en mantelbuizen waren destijds niet bekend. blad 11 van 51

12 2 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur In Nederland liggen ondergronds, zoals in paragraaf 1.7 beschreven, naar schatting tussen de 1,25 à (ruim) 1,75 miljoen kilometer kabels en leidingen. Van signaalkabels met een lengte van enkele kilometers en een aanlegprijs van een paar euro per meter tot crosscountry gasleidingen van ruim 1 meter diameter met een lengte van honderd kilometer met een aanlegprijs per meter die een paar honderd keer hoger ligt dan die van de signaalkabel. Al deze kabels en leidingen worden beheerd. Volgens opgave van het KLIC (2005) zijn dit bij elkaar ongeveer [20] kabel- en leidingbeheerders. In 1988 waren dit er nog een kleine 1.200, 83 elektriciteitsbedrijven, 139 gasbedrijven, 83 waterleidingbedrijven, 1 telefoonbedrijf (PTT), 180 CAI-beheerders en 700 gemeenten die riolering beheerden [19]. Deze vermindering is gelijk aan de trend die zich in de gehele economie voltrekt. Grootschaligheid is de wijze voor kostenreductie. Als voorbeeld wordt het aantal beheerders en producenten van drinkwater genomen. In 1988 werd zowel de winning als de distributie van water verzorgd door 83 bedrijven [19], in april 2005 waren dit er nog 12 [6]. De telefoniesector laat op dit gebied echter een ander beeld zien. In 1988 was er slechts 1 speler actief op de telecommunicatiemarkt (KPN [19]), anno 2005 zijn dit er naar schatting vele tientallen meer [39]. 2.1 Elektriciteit en gas De Elektriciteitswet 1998 (nadien overigens verschillende malen gewijzigd en aangevuld) bepaalt onder meer dat alle klanten in Nederland vrij zijn in hun keuze van energieleverancier. Deze wet geeft uitvoering aan de Europese richtlijn (2003/54/EG) voor liberalisering van de elektriciteitsmarkt. Deze richtlijn schrijft voor aan welke eisen de nationale wetgeving van de lidstaten moet voldoen om de markten voor elektriciteit en aardgas vrij te maken. Deze wet heeft er voor gezorgd dat er een scheiding is gekomen in leveranciers en netbeheerders. Een netbeheerder is een onderneming die door de overheid is aangewezen voor het beheer van één of meer netten. Hij is verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer van de netten en het transport van elektriciteit of gas. De netbeheerder is onafhankelijk van leveringsbedrijven en garandeert vrije toegang voor de leveranciers [5]. EnergieNed Federatie van Energiebedrijven in Nederland (voormalig de VEGIN) is de brancheorganisatie voor alle bedrijven die in Nederland actief zijn in productie, transport, handel of levering van gas, elektriciteit en/of warmte [5] Elektriciteit Elektriciteit wordt in Nederland grootschalig geproduceerd door een beperkt aantal marktpartijen. Ook vindt elektriciteitsopwekking in Nederland door vele marktpartijen plaats via warmtekrachtkoppeling, duurzame energie uit wind, zon en biomassa. Daarnaast wordt buitenlands geproduceerde blad 12 van 51

13 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur elektriciteit geïmporteerd. Tennet is de onafhankelijk netbeheerder die verantwoordelijk is voor het landelijke hoogspanningsnet (zie figuur 2). Vanuit dit net worden de meeste regionale netten van stroom voorzien en wordt de connectie met buitenlandse netten verzorgd. Figuur 2 Nederlands hoogspanningsnet Tennet draagt zorg voor de betrouwbaarheid en continuïteit van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening door te zorgen voor de balans tussen productie en verbruik van elektriciteit. Tennet veilt de beschikbare importcapaciteit. Het bedrijf is voor 100% in handen van de Nederlandse overheid. Het elektriciteitsnet is opgebouwd uit een bovengronds hoogspanningskoppelnet (380kV en 220kV) waarop de regionale netbeheerders zijn aangesloten via schakel- of transformatorstations. Via het transportnet (50/110 en 150 kv), deels boven- en deels ondergronds, wordt de elektriciteit aangeleverd via de ondergrondse middenspanningnetten (3, 10, 20 en 25 kv) aan de grootverbruikers en via de ondergrondse laagspanningsdistributienetten ( V) aan de huishoudens en overige gebruikers [20]. Er zijn 13 [20] netbeheerders voor elektriciteit Openbare verlichting Kabels voor openbare verlichting zijn laagspanningskabels en liggen in hoofdzaak langs het Nederlandse wegennet. blad 13 van 51

14 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur Gas N.V. Nederlandse Gasunie (kortweg Gasunie) verzorgt (sinds 1 juli 2005) het transport van aardgas over het ongeveer kilometer lange hogedruknet (zie figuur 3) voor gas in Nederland, beheert het leidingsysteem en de installaties en bewaakt de balans van het landelijk transportnet. Zij doet dit deels via dochteronderneming Gas Transport Services (GTS). Gasunie is eigendom van de Nederlandse staat. Sinds 1 juli 2005 bestaat naast de gastransportonderneming Gasunie het bedrijf Gasunie Trade & Supply, dat in het bezit is van de Nederlandse staat, Energie Beheer Nederland, ExxonMobil en Shell en zich bezighoudt met de in- en verkoop van gas [1]. Gasunie Trade & Supply brengt het gas op de markt. Winning vindt plaats door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) en kleinere producenten. Het transportnetwerk van GTS bestaat uit een landelijk hogedruktransportnetwerk (HTL, 67 bar) van 3500 km en daarop aangesloten regionale transportnetwerken (RTL, 40 bar). Figuur 3 Hogedrukgasnet Gastransport Services Het gas wordt vervolgens overgedragen op regionale transportnetten van de distributiebedrijven. Bij de overdracht aan de regionale netten wordt het van nature reukloze aardgas uit veiligheidsoverweging van de typische gaslucht voorzien. Via de regionale distributienetten (4 en 8 bar) van 15 netbeheerders wordt het gas aangeleverd via overslagstations aan grootverbruikers of via district regelstations naar het distributienetwerk (30 mbar en 100 mbar), waarop 96% van de huishoudens is aangesloten [20]. De belangenvereniging voor de gassector is de KVGN (Koninklijke Vereniging van Gasfabrikanten in Nederland). De KVGN is volgens de website een personenvereniging voor belangrijke spelers in de gaswereld zoals producen- blad 14 van 51

15 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur ten, leveranciers, bestuurders, managers, specialisten, politici, beleidsmakers en regelgevers [9]. 2.2 Aardolie, aardolieproducten en andere chemicaliën Transport van als "gevaarlijk" te kwalificeren stoffen (gas, aardolie, aardolieproducten en andere chemicaliën) wordt uitgevoerd door bedrijven die alle lid zijn van de VEreniging van Leidingeigenaren In Nederland (VELIN). Jaarlijks wordt in Nederland 55 miljoen ton aardgas, 115 miljoen ton aardolie en aardolieproducten en 17 miljoen ton chemicaliën getransporteerd door deze pijpleidingen. Velin behartigt de collectieve belangen van haar leden ten aanzien van hun pijpleidingen met toebehoren binnen het grondgebied van het koninkrijk der Nederlanden en het Nederlandse deel van het continentale plat. VELIN is opgericht in Bij VELIN zijn 20 2 bedrijven aangesloten die samen beschikken over ongeveer km pijpleidingen binnen Nederland. Het werkterrein van VELIN is beperkt tot de grotere pijpleidingsystemen voor interregionaal transport [14]. 2.3 Drinkwater De openbare drinkwatervoorziening startte in Nederland in 1853 in Amsterdam. Vanaf de vijftiger jaren van de vorige eeuw heeft de grootste groei van het drinkwaternet plaatsgevonden, van destijds km tot zo'n kilometer in 2005 [22, paragraaf 3.3.1]. Het waterleidingnet wordt anno 2005 beheerd door 12 waterleidingbedrijven (zie figuur 4, [6]). Samen verpompen zij ruim 1,1 miljard m 3 water [6]. Dit komt neer op gemiddeld 70 m 3 per inwoner per jaar of 200 liter per persoon per dag. Het aantal aansluitingen is , wat neerkomt op 99,9% van alle woningen. De branchevereniging van de drinkwaterbedrijven in Nederland is VEWIN. VEWIN is opgericht op 18 november Toen VEWIN haar werkzaamheden begon, telde ons land 198 waterleidingbedrijven. In 50 jaar tijd is het aantal bedrijven letterlijk gedecimeerd en de totale levering met een factor 3,5 gestegen [6]. Verder kan de Koninklijke Vereniging voor Waterleidingbelangen in Nederland (KVWN) nog genoemd worden. Deze vereniging is op 15 januari 1899 opgericht. Daarmee is het de oudste vereniging werkzaam op het gebied van de drinkwatervoorziening in Nederland. De circa leden van de KVWN zijn voornamelijk werkzaam bij waterleidingbedrijven. O.a. VEWIN is ontstaan uit de KVWN, of zoals de vereniging het zelf beschrijft [10]: "De KVWN is in de afgelopen eeuw de trotse moeder geworden van drie baby's, inmiddels uitgegroeid tot succesvolle volwassenen: VEWIN, Kiwa NV en de jongste telg, de Stichting Wateropleidingen." 2 Gasunie, NAM, Sabic pipelines, DPO, Air Liquide, B.V.Nederlandse Pijpleidingmaatschappij, Dow Benelux, Limburgse Vinyl Maatschappij, Rotterdam-Rijn Pijpleiding Mij, Netherlands Refining Company, Rotterdam-Antwerpen Pijpleiding, Shell Nederland Raffinaderij, Total Opslag en Pijpleidingmaatschappij Nederland, Vopak Shared Services, Wintershall Noordzee, Air Product Nederland, Hoek Loos, Unocal Transportation, Zebra Gasnetwerk blad 15 van 51

16 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur Figuur 4 Drinkwaterbedrijven in Nederland (april 2005) 2.4 Afvalwater Riolering Sinds 1985 (beëindiging subsidie onrendabele gebieden) is het grootste deel van Nederland van riolering voorzien. In bijna alle gevallen wordt het beheer lokaal door de betreffende gemeente gevoerd; dit betekent 467 [7] beherende instanties. Gemeenten zijn verenigd in de VNG (vereniging van Nederlandse Gemeenten). De riolering in het openbaar gebied is het aandachtsgebied van Stichting RI- ONED. Zij is het platform waarin overheden, het bedrijfsleven en onderwijs samenwerken. Als koepelorganisatie voor de sector is zij zowel het kenniscentrum als de behartiger van het rioleringsbelang. Aan riolering wordt jaarlijks in Nederland meer dan 1 miljard besteed [8] Afvalwatertransportleidingen De zorg voor het afvalwater uit de riolering wordt bij overnamepunten aan de waterschappen overgedragen. Vanaf de overnamepunten wordt het afvalwater over het algemeen via transportleidingen en transportgemalen naar de afvalwaterzuiveringsinstallaties (AWZI) getransporteerd [20]. Het merendeel van de afvalwaterleidingen (leidingen onder druk) voor het transport van afvalwater van en naar gemalen en van gemalen naar AWZI s, waarvan er in Nederland circa 410 [11] bestaan, is in beheer bij de waterschappen. Vanaf de AWZI s wordt het schone water via effluentleidingen naar openwater getransporteerd. blad 16 van 51

17 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur Waterschap 1 Hollands Noorderkwartier 2 Wetterskip Fryslân 3 Noorderzijlvest 4 Hunze en Aa s 5 Reest en Wieden 6 Velt en Vecht 7 Zuiderzeeland 8 Groot Salland 9 Regge en Dinkel 10 Veluwe 11 Amstel, Gooi en Vecht 12 Hoogheemraadschap van Rijnland 13 Hoogheemraadschap van Delfland 14 Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden 15 Vallei en Eem 16 Rijn en IJssel 17 Rivierenland 18 Hollandse Delta 19 Zeeuwse Eilanden 20 Zeeuws-Vlaanderen 21 Brabantse Delta 22 De Dommel 23 Aa en Maas 24 Peel en Maasvallei 25 Roer en Overmaas 26 Hoogheemraadschap van Schieland en Krimperwaard 27 Blija Buitendijks Figuur 5 Verdeling waterschappen in Nederland (2005) Het Nederlandse grondgebied is per 1 januari 2005 verdeeld over 27 waterschappen. In 1970 waren er 1007 waterschappen. In het jaar 1990 was het aantal waterschappen gedaald tot 129 [11]. De verwachting is dat het aantal waterschappen in de nabije toekomst tot 25 zal dalen. De verdeling van de 27 huidige waterschappen is te zien in figuur 5. De grenzen van waterschappen zijn waterstaatkundig bepaald. De beheersgebieden worden bijvoorbeeld begrensd door dijken of ze worden bepaald door het stroomgebied van een rivier. Daarom doorsnijden de waterschapsgrenzen vaak gemeente- en/of provinciegrenzen. 2.5 Telecommunicatie en CAI bron: [20] Het grootste deel van het vaste fijnmazige telecommunicatienetwerk is eigendom van KPN. Via dit netwerk kan met een gewone, analoge lijn worden gebeld of via een ISDN-lijn. Alle huishoudens zijn via koperkabels aangesloten op de wijkcentrales via het KPN-aansluitnetwerk. Dankzij toegangsregulering staat dit aansluitnetwerk onder voorwaarden open voor gebruik door derden. De overige netten zijn nagenoeg alle eigendom van de leden van de Groep Graafrechten (Telecomoperators in Nederland) en de leden van de brancheorganisatie van kabelbedrijven VECAI. Het netwerk (koperkabels en glasvezel) van KPN is een fijnmazig netwerk tussen telefooncentrales dat reikt tot de woningen. De nieuwe telecomnetwerken en het KPN glasvezelnetwerk zijn over het algemeen opgebouwd uit een blad 17 van 51

18 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur backbone infrastructuur, regionaal, door het gehele land of internationaal. Deze transportnetwerken zijn opgebouwd uit glasvezelkabels in kunststof mantelbuizen. De centrale antenne-inrichting (CAI) was het communicatienetwerk voor de levering van de radio en TV-signalen. Ondertussen worden via deze kabels ook andere diensten zoals digitale TV, internet, telefoon en beveiligingsdiensten geleverd. Nagenoeg alle huishoudens zijn aangesloten op de kabel. Een regionaal CAI netwerk is over het algemeen opgebouwd uit een glasvezel hoofdnet en in de wijk een distributienetwerk van coaxiale koperkabel. 2.6 Stadsverwarming Begin jaren 80 vond er een sterke stijging plaats bij het opgesteld vermogen van stadsverwarming. Begin 2002 is er stadsverwarming in ruim 30 plaatsen (zie figuur 6). In de begintijd werd vooral gebruik gemaakt van afvalwarmte van centrales, terwijl nu veel in stadsverwarming wordt voorzien door warmte/kracht-installaties. Er heeft een gestage groei plaatsgevonden van het aantal aansluitingen (woningen en bedrijven) van ( woningequivalenten) in 1981 tot ruim (circa woningequivalenten) in Het aantal aangesloten woningen is ongeveer Het gemiddeld verbruik per woning ligt tussen 33,8 en 36,1 GJ per woning. Naast de aangegeven plaatsen met stadsverwarming is er ook een aantal gebieden waar warmte aan tuinders wordt geleverd, dit gebeurt in de buurt van Emmen, rond Bleiswijk in Zuid-Holland en in de omgeving van Sprang-Capelle in Noord- Brabant [12]. Figuur 6 Stadsverwarming in Nederland blad 18 van 51

19 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur 2.7 Communicatie en verkeersmanagement voor weg, water en spoor bron: [20] Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat, en met name Rijkswaterstaat (RWS) als uitvoerende dienst, beschikt over een uitgebreid landelijk telecommunicatienetwerk van koper- en glasvezelkabels ten behoeve van communicatie en verkeersmanagement voor weg, water en spoor, waaronder: 1. het VICnet (Verkeers Informatie en Communicatienetwerk): o.a. voor verkeerssignalering, gladheidmeetsystemen en toeritdosering; 2. het WegenTelecommunicatie Netwerk (WTN): de ANWBpraatpalen. Langs rijkswegen staan de door de ANWB beheerde praatpalen. Deze praatpalen zijn middels telecommunicatielijnen verbonden met de betreffende ANWB-punten. De praatpalen die langs de meeste snelwegen en provinciale wegen staan zijn geen eigendom van de ANWB, maar van Rijkswaterstaat. Rijkswaterstaat betaalt de gehele investering van de praatpalen. Dit is inclusief bekabeling. Van KPN wordt het Wegen Telecommunicatie Netwerk gehuurd, waar deze praatpalen langs de snelwegen op aangesloten zijn; 3. spoorwegsignalering; 4. het Waterpeilmonitoring systeem; 5. de back-bone voor marifonie en radar. Naast eigen netwerken wordt het merendeel van de benodigde 'lijnen' gehuurd van derden. Regionaal zijn voor bijvoorbeeld toezicht bij tunnels, sluizen, spoorwegovergangen en viaducten glasvezelverbindingen aangelegd. In de wegen en wegbermen, langs vaarwegen en langs het spoor liggen kabels en leidingen van de beheerder zelf, van overige overheden en van derden. 2.8 Huisaansluitingen Met huisaansluitingen wordt bedoeld de verbinding vanaf het distributienet dat tot in de straten reikt tot de erfgrens van een gebouw. Het aantal gebouwen dat voorzien is van nutsvoorzieningen (flats, kantoor- en bedrijfsgebouwen waar meerdere bedrijven gevestigd zijn, hebben in de regel één aansluiting voor de nutsvoorzieningen) wordt geschat op 5,5 miljoen 3. Het aantal nutsvoorzieningen wordt gemiddeld geschat op 6 [20] (gas, water, elektra, telefoon, CAI, riool). Wanneer gemiddeld 4 meter [20] wordt aangehouden per huisaansluiting dan wordt de omvang van alle huisaansluitingen in Nederland 5,5 miljoen woningen * 4 m * 6 kabels/leidingen is ongeveer km. 3 Het aantal gebouwen is een combinatie van het aantal woningen en bedrijfsgebouwen in Nederland. De woningvoorraad bedroeg volgens CBS op 1 januari 6,76 miljoen, een derde van deze woningen is in een flat is gelegen [15]. Dit houdt ongeveer 4,5 miljoen gebouwen in bedoeld voor bewoning. Het aantal bedrijfsgebouwen wordt op basis van expert judgement [46] geschat op 1 miljoen. Dit houdt in ongeveer 5,5 miljoen gebouwen aangesloten op nutsvoorzieningen. blad 19 van 51

20 Overzicht kleine ondergrondse infrastructuur 2.9 Drainage bron: [16] Drainage is een waterbouwkundige term voor het permanent ontwateren van de bodem. Dit houdt in het kunstmatig verlagen van het grondwaterpeil. Er bestaan verschillende aanpakken om de bodem te draineren. Drainage kan geschieden via het oppervlaktewater of ondergrondse afvoer. Sloten, boezems en vaarten zijn voorbeelden van drainage via het oppervlaktewater. Ondergronds kunnen verschillende typen drainage-buizen gebruikt worden. Landbouw Om land- en akkerbouw mogelijk te maken in Nederland is drainage noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de bodem droog (en dus stevig) genoeg is om de landbouwmachines te dragen. Daarnaast is het voor sommige gewassen van belang dat het grondwaterpeil constant is. Vooral voor bollenteelt (bijvoorbeeld tulpen) en fruitteelt is een constant grondwaterpeil belangrijk. Polders en andere gedraineerde landbouwgebieden behoren tot de meest productieve landbouwgronden ter wereld. Stedelijk gebied In stedelijk gebied is drainage noodzakelijk om te voorkomen dat kruipruimtes en kelders van woningen onder lopen. Drainage moet in stedelijk gebied de kwel 4 opvangen maar ook kunnen zorgen voor een snelle afvoer van regenwater na een hevige bui. Natuurgebieden In tegenstelling tot landbouw is drainage voor natuurgebieden in polders en kwelgebieden vaak een probleem. Door drainage ten behoeve van de landbouw daalt ook het grondwaterpeil in de natuurgebieden. Hierdoor is veel natuur in Nederland onderhevig aan verdroging. 4 Wanneer water onder druk uit de grond komt, dan spreekt men van kwel. In het algemeen ontstaat kwel door een ondergrondse waterstroom van een hoger gelegen gebied naar een lager gelegen gebied. Dit kan zich afspelen over afstanden van enkele meters tot vele kilometers. blad 20 van 51

10. Appendix I - Achtergrond

10. Appendix I - Achtergrond 10. Appendix I - Achtergrond Dit hoofdstuk geeft de achtergrondinformatie die noodzakelijk is voor het onderzoek. Het hoofdstuk voorziet in beschrijvende informatie om het probleem beter te begrijpen en

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH

Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH Kenmerk: V0051/1988 Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH ONDERGETEKENDEN 1. Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden,

Nadere informatie

Benchmark Waterschapsverkiezingen

Benchmark Waterschapsverkiezingen BENCHMARK ONDERZOEK Benchmark Waterschapsverkiezingen 18 maart 2015 Benchmark Waterschapsverkiezingen 18 maart 2015 Op 18 maart vinden de Waterschapsverkiezingen plaats. Met uitgebreide websites die veel

Nadere informatie

III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015

III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015 III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Waterschap Brabantse Delta T.a.v. Algemeen bestuur Postbus 5520 4801 DZ BREDA Datum 6 mei 2015 Betreft De BGT: ligt

Nadere informatie

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma dr. C. Hoeben prof. dr. M.A. Allers Centrum voor Onderzoek van de Economie van de

Nadere informatie

Sterkteberekeningen van transportleidingen zijn er in principe in drie categoriën:

Sterkteberekeningen van transportleidingen zijn er in principe in drie categoriën: A COMPANY OF Notitie Aan : Prof.ir. A.C.W.M. Vrouwenvelder Van : ir J. Busser Datum : 2 mei 2007 Kopie : Ir. B. Derkzen; ir J. Bierling Onze referentie : N35204.20/N/501301/Rott1 HASKONING NEDERLAND B.V.

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Oirschot-Boxtel 150 kv. Inhoud. Nieuwe ondergrondse kabelverbinding van Oirschot naar Boxtel

Nieuwsbrief. Oirschot-Boxtel 150 kv. Inhoud. Nieuwe ondergrondse kabelverbinding van Oirschot naar Boxtel Jaargang 1 nummer 1 juli 2014 Nieuwsbrief Oirschot-Boxtel 150 kv Inhoud Voorwoord 02 Oog voor de omgeving tussen Boxtel en Oirschot 03 In kaart 04 Stappen van aanleg 05 Feiten & cijfers en planning 06

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

55e Vakantiecursus in Drinkwatervoorziening & 22e Vakantiecursus in Riolering en Afvalwaterbehandeling DE NOORD/ZUIDLIJN EN HET GEBRUIK VAN DE ONDERGROND Vooraf Het project Noord/Zuidlijn lijkt op het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 621 Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet...) Nr. 8 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen

Nadere informatie

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit

Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Leeswijzer Tarievencode Elektriciteit Doel leeswijzer TarievenCode... 2 Aansluittarieven (hoofdstuk 2 TarievenCode)... 2 2. Twee soorten aansluittarieven... 2 2.. Eenmalig aansluittarief afhankelijk van

Nadere informatie

Aanvraag rioolvergunning

Aanvraag rioolvergunning Aanvraag rioolvergunning Persoonlijke gegevens Vul hier uw persoonlijke gegevens in. De aanvrager moet de eigenaar zijn Voorletters Tussenvoegsels Naam Straatnaam en huisnummer Postcode Woonplaats Telefoonnummer

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

14 Elektriciteit en gas

14 Elektriciteit en gas 14 Elektriciteit en gas crisistypen onderbreking levering elektriciteit onderbreking levering gas bevoegd gezag (nationaal) soorten maatregelen minister EL&I burgemeester of voorzitter veiligheidsregio

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

15 Kabels en leidingen 15.1 Inleiding

15 Kabels en leidingen 15.1 Inleiding 15 Kabels en leidingen 15.1 Inleiding Kabels en leidingen worden voor een grote verscheidenheid aan toepassingen aangelegd. Denk onder andere aan: elektriciteitskabels, gasleidingen, drinkwaterleidingen,

Nadere informatie

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5 Verslag Datum verslag Project 1220039-005 Opgemaakt door Eric Huijskes Datum bespreking 16 juni 2015 Aantal pagina's 5 Vergadering Bijeenkomst "Noodmaatregelen bij hoogwater" - 16 juni 2015 Aanwezig Zie

Nadere informatie

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding

Liander N.V. Factsheet Kwaliteit 2011 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten. Inleiding Factsheet Kwaliteit 211: N.V. Factsheet Kwaliteit 211 Regionaal Netbeheer Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten N.V. De gegevens in de grafieken in dit document zijn gebaseerd op de gegevens die de

Nadere informatie

Samen verminderen we graafschade. Wat moet u weten?

Samen verminderen we graafschade. Wat moet u weten? Samen verminderen we graafschade Wat moet u weten? Gaat u graven, heien, een damwand slaan? Dan is het goed vooraf te weten wat u in de bodem kunt tegenkomen. Zo voorkomt u graafschade. Minder graafschade

Nadere informatie

Bijlage 28, behoort bij nota van inlichtingen zaaknr. nr. 31034955

Bijlage 28, behoort bij nota van inlichtingen zaaknr. nr. 31034955 1. KABELS EN LEIDINGEN Derden 1.1 Definities Kabels en Leidingen Derden Alle kabels en leidingen die niet in beheer zijn bij Rijkswaterstaat. Kabels en Leidingen Derden Categorie 1 De Kabels en Leidingen

Nadere informatie

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen

Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Definitief Bouwfonds Ontwikkeling Grontmij Nederland B.V. Alkmaar, 6 april 2009 Verantwoording Titel : Watertoets De Cuyp, Enkhuizen Subtitel : Projectnummer : 275039 Referentienummer

Nadere informatie

Leidingaanleg in uw omgeving Een gastransportleiding tussen het Verdronken land van Saeftinghe en de Groot Cambrondijk

Leidingaanleg in uw omgeving Een gastransportleiding tussen het Verdronken land van Saeftinghe en de Groot Cambrondijk Leidingaanleg in uw omgeving Een gastransportleiding tussen het Verdronken land van Saeftinghe en de Groot Cambrondijk 2 gasunie.nl Fitter Turgut Taskiran Het gaat niet altijd gemakkelijk, maar het past

Nadere informatie

KABELS EN LEIDINGEN. Criteria voor aanleg en beheer

KABELS EN LEIDINGEN. Criteria voor aanleg en beheer KABELS EN LEIDINGEN Criteria voor aanleg en beheer Stedin is als netbeheerder verantwoordelijk voor de aanleg en het beheer van het elektriciteits- en gasnet. In de grond liggen hiervoor talloze kabels

Nadere informatie

Bolten / Venneman: hoe het begon

Bolten / Venneman: hoe het begon Bolten / Venneman: hoe het begon Bolten / Venneman wordt in 1995 opgericht als twee-mans klussenbedrijf maar specialiseert zich al snel in riool-, grond- en straatwerk. In 1996 worden de eerste collega

Nadere informatie

Samen in de weg Voordeel van samenwerken, een voorbeeld. 3 December 2014 Maurice Nooijen, BAM Infratechniek Energie & Water

Samen in de weg Voordeel van samenwerken, een voorbeeld. 3 December 2014 Maurice Nooijen, BAM Infratechniek Energie & Water Samen in de weg Voordeel van samenwerken, een voorbeeld 3 December 2014 Maurice Nooijen, BAM Infratechniek Energie & Water Agenda: samenwerking Stakeholders Noodzaak Vervanging infrastructuren Uitgangspunten

Nadere informatie

"Administratieve herziening Hoogspanningsleiding"

Administratieve herziening Hoogspanningsleiding Bestemmingsplan "Administratieve herziening Hoogspanningsleiding" Inhoud. Toelichting Regels Kaart nr. 090207 Procedure. Kennisgeving voorbereiden bestemmingsplan Gepubliceerd d.d. : 10 december 2009 Ontwerpbestemmingsplan

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers SINDS DE INVOERING VAN DE ELEKTRICITEITSWET 1998 EN

Nadere informatie

INFORMATIEBULLETIN Situatieschets Definitie en inhoud

INFORMATIEBULLETIN Situatieschets Definitie en inhoud INFORMATIEBULLETIN Deze informatie is bedoeld voor bedrijven en organisaties die vallen in artikel 1 lid 2 en 3 van de Elektriciteitswet (zie bijlage A). Doel van het bulletin is het informeren van deze

Nadere informatie

GHG huidig gemiddeld 2.1 Sneek Noorderzijlvest Assen Stadskanaal Heerenveen Fryslan Hunze en Aa's Lemmer Steenwijk Reest en Wieden Emmen Emmeloord Meppel Hoogeveen Velt en Vecht Zuiderzeeland Hardenberg

Nadere informatie

Notitie. Betreft : Aanpassingen Kabels & Leidingen. 1. Inleiding

Notitie. Betreft : Aanpassingen Kabels & Leidingen. 1. Inleiding Notitie Aan : DLG Van : Leslie Mooyaart Datum : 31 mei 2011 Kopie : Marcus van der Ven, Koen van Gerven Onze referentie : 9T9564.B0/N0001/LMOY/NTEK/Rott WATER Betreft : Aanpassingen Kabels & Leidingen

Nadere informatie

Het Noord Zuid project

Het Noord Zuid project Gasunie gaat verder in gastransport Het Noord Zuid project Ir. H.J. Brink Pipeline Engineer N.V. Nederlandse Gasunie 1 juli 2005 N.V. Nederlandse Gasunie Gasinfrastructuurbedrijf 100% eigendom ministerie

Nadere informatie

Ondergrondse Infrastructuur. Wil Kovács Hoofd Leidingenbureau en Beheer Ondergrond Gemeente Rotterdam

Ondergrondse Infrastructuur. Wil Kovács Hoofd Leidingenbureau en Beheer Ondergrond Gemeente Rotterdam Ondergrondse Infrastructuur Wil Kovács Hoofd Leidingenbureau en Beheer Ondergrond Gemeente Rotterdam 13 november 2014 De regie ligt bij de gemeente! Openbare ruimte wordt vaak beperkt beschouwd. De bovengrond

Nadere informatie

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015

Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 1 Spanningsverlies in kabels ZX ronde 8 november 2015 Spanningsverlies leid tot vermogensverlies en daarbij energieverlies. Met het berekenen van kabels moet hier rekening mee gehouden worden. Als de doorsnede

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014

Structuuronderzoek 23 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 Structuuronderzoek 23 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2005 2014 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Tracé Boortunnel lange variant

Tracé Boortunnel lange variant DHV B.V. 3.5 Tracé Boortunnel lange variant 3.5.1 Beschrijving Vanaf de A13 gaat het Tracé Boortunnel lange variant (BTL) omlaag om de A4, alle aansluitingen van knooppunt Ypenburg en de Laan van Hoornwijck

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN@ Kreken van Nibbeland te Zuidland@ (Fase 3.1, kavels 20 tot en met 33)@

ALGEMENE VOORWAARDEN@ Kreken van Nibbeland te Zuidland@ (Fase 3.1, kavels 20 tot en met 33)@ Fokkema Linssen Blad 1 Notarissen te Rotterdam Concept d.d. 25-11-2015 ALGEMENE VOORWAARDEN@ Kreken van Nibbeland te Zuidland@ (Fase 3.1, kavels 20 tot en met 33)@ Heden, @, verscheen voor mij, mr. @,

Nadere informatie

Graafschade bij aanleg Glasvezel

Graafschade bij aanleg Glasvezel Graafschade bij aanleg Glasvezel Colofon Aan Van Nummer Datum 11 juli 2011 Copyright Agentschap Telecom 2011 Inhoud 1 Inleiding 4 2 Reikwijdte WION 5 3 Onderzoek 6 4 Conclusie 8 5 Aanbevelingen 9 Pagina

Nadere informatie

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Vanuit de Regio Utrecht heeft Eneco diverse vragen ontvangen en zijn er onduidelijkheden ontstaan over de

Nadere informatie

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van.

HAMERSTUK. Beslispunt 1 is aangepast in die zin dat in te stemmen met gewijzigd is in kennis te nemen van. HAMERSTUK VOORSTEL AAN HET ALGEMEEN BESTUUR AGENDAPUNT 10 Onderwerp: Realisatie uitbreiding afvalwatertransportsysteem Houten Nummer: 515150 In D&H: 16 oktober 2012 Steller: Tonny Oosterhoff In Cie: BMZ

Nadere informatie

Quickscan externe veiligheid Woningbouw Merellaan te Capelle aan den IJssel

Quickscan externe veiligheid Woningbouw Merellaan te Capelle aan den IJssel Woningbouw Merellaan te Capelle aan den IJssel projectnr. 201716 revisie 00 november 2009 Auteur ing. S. M. O. Krutzen Opdrachtgever Gemeente Capelle aan den IJssel Afdeling Stedelijke Ontwikkeling Postbus

Nadere informatie

Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw

Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw Elektrotechnische oplossingen voor de (glas)tuinbouw Transformatorstations Projecten Speciale producten Services Stationautomatisering CREATIVITEIT = STANDAARD PROFESSIONELE PROJECTORGANISATIE De glastuinbouw

Nadere informatie

Water en hoogspanning

Water en hoogspanning Water en hoogspanning een goede combinatie? Frank Wester Arnhem, 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur 4 november 2013 Meerlaagse Veiligheid & Vitale Infrastructuur Elektriciteit

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers SINDS DE INVOERING VAN DE ELEKTRICITEITSWET 1998 EN

Nadere informatie

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160

Aantal pagina's 5. Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 Memo Aan Port of Rotterdam, T.a.v. de heer P. Zivojnovic, Postbus 6622, 3002 AP ROTTERDAM Datum Van Johan Valstar, Annemieke Marsman Aantal pagina's 5 Doorkiesnummer +31(0)88335 7160 E-mail johan.valstar

Nadere informatie

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED

Riool in Cijfers 2005-2006 RIONED Stichting RIONED stimuleert de rioleringszorg: platform van overheden en bedrijfsleven kennisontwikkeling en -verspreiding behartiger van het rioleringsbelang Riool in Cijfers 2005-2006 bezoekadres Bouwstede,

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013

Structuuronderzoek 22 Samenvatting. De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 Structuuronderzoek 22 Samenvatting De handel in grind, industriezand en aanverwante materialen in Nederland 2004 2013 1. Inleiding De Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen "NVLB"

Nadere informatie

Factsheet Kwaliteit 2012

Factsheet Kwaliteit 2012 Factsheet Kwaliteit 212 Regionale Netbeheerders Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten De gegevens in de grafieken in dit document zijn gebaseerd op de gegevens die de regionale netbeheerders aan de

Nadere informatie

Verslag inspraak en vooroverleg. Voorontwerpbestemmingsplan. Bedrijventerreinzone Roerstreek

Verslag inspraak en vooroverleg. Voorontwerpbestemmingsplan. Bedrijventerreinzone Roerstreek gemeente Roermond Verslag inspraak en vooroverleg Voorontwerpbestemmingsplan Bedrijventerreinzone Roerstreek februari 2013 Het voorontwerp bestemmingsplan 'Bedrijventerreinzone Roerstreel

Nadere informatie

Feiten over de riolering

Feiten over de riolering Feiten over de riolering Prestaties Middelen en mensen Samenhangen Schaalverschillen Doeltreffendheid en doelmatigheid Stichting RIONED, februari 21 T.b.v. het feitenonderzoek in het kader van doelmatig

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer... 4 1 Tevredenheid en vertrouwen van de consument... 5 2 Tevredenheid over

Nadere informatie

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren,

Geachte heer Kuks, geachte heer Dijk, geachte heer Kolkman, geachte heer Odding, geachte dames en heren, Toespraak van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de ondertekening van de waterovereenkomst Vechterweerd op Vrijdag 20 januari 2012 van 14.00 16.00 uur in t Boerhoes, Koepelallee 8 te Dalfsen HET GESPROKEN

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders; Agendanummer: 6 Vergadering: 8 november 2012 De raad van de gemeente Winsum; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders; gelet op artikel 221 van de Gemeentewet; b e s l u i t

Nadere informatie

Gasunie Network Improvement Program (GNIP) Renovatie regionaal gastransportnet

Gasunie Network Improvement Program (GNIP) Renovatie regionaal gastransportnet Gasunie Network Improvement Program (GNIP) Renovatie regionaal gastransportnet Gasunie Network Improvement Program GNIP Het regionale gastransportnet van Gasunie bestaat, naast leidingen, uit afsluiterschema

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

WOZ-waardering en heffing van OZB van netwerken van nutsbedrijven

WOZ-waardering en heffing van OZB van netwerken van nutsbedrijven Erasmus Studiecentrum voor Belastingen van Lokale overheden in opdracht van WOZ-waardering en heffing van OZB van netwerken van nutsbedrijven Onderzoek uitgevoerd door: mr. dr. A.W. (Arjen) Schep ESBL,

Nadere informatie

Onderwerp: ramingsanalyse Rijkswaterstaat van de raming Lingewaard ea betreffende een A15 met een lange tunnel

Onderwerp: ramingsanalyse Rijkswaterstaat van de raming Lingewaard ea betreffende een A15 met een lange tunnel Eusebiusbuitensingel 66 6828 HZ Arnhem Postbus 9070 6800 ED Arnhem T (026) 368 89 11 F (026) 363 48 97 don-info@rws.nl Onderwerp: ramingsanalyse van de raming Lingewaard ea betreffende een A15 met een

Nadere informatie

Engineering. KL Infra Engineering B.V.

Engineering. KL Infra Engineering B.V. Engineering KL Infra Engineering B.V. 1 KL Infra Engineering B.V. is een jong en dynamisch bedrijf wat is gespecialiseerd in de engineering van Ondergrondse Infrastructuur. In deze bedrijfspresentatie

Nadere informatie

Jaarnota Eneco. Mocht u meer vragen over de jaarnota hebben dan mag u ons uiteraard bellen op 030 7009 727.

Jaarnota Eneco. Mocht u meer vragen over de jaarnota hebben dan mag u ons uiteraard bellen op 030 7009 727. Jaarnota Eneco In dit document ziet u een voorbeeld van een jaarnota van Eneco. Bij alle termen en onderdelen die om uitleg vragen staat een cijfer genoteerd. Achterin dit document ziet u de uitleg van

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2008 416 Wet van 25 september 2008 tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998, de Mijnbouwwet en de Gaswet in verband met toepassing van de rijkscoördinatieregeling

Nadere informatie

Afbeelding 2.2. Berekende maximale WOS uitgangssituatie 80 % afkoppelen bui 09

Afbeelding 2.2. Berekende maximale WOS uitgangssituatie 80 % afkoppelen bui 09 Afbeelding 2.1. Locatie bedrijventerrein Nijverheidsweg 2.2. Uitgangspunten BRP De wijziging op de uitgangspunten zoals toegepast in het BRP betreft het percentage afgekoppeld oppervlak wegverharding.

Nadere informatie

5.3.03. Elektriciteit

5.3.03. Elektriciteit 5.3.03 Elektriciteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Beschrijving van de capaciteit van het huidige net 3. Lange termijn visie op de capaciteitsvraag en vertaling hiervan naar transport scenario s 4. Inschatting

Nadere informatie

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF CAPACITEITSPLAN ELEKTRICITEIT 2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF Inhoudsopgave: Inleiding 3 Toelichting op het Capaciteitsplan 4 1.1 Algemeen 4 1.2 Opbouw van het net 4 1.3 Invullen

Nadere informatie

Factsheet Kwaliteit 2014

Factsheet Kwaliteit 2014 Factsheet Kwaliteit 214 Regionale netbeheerders Autoriteit Consument & Markt Factsheet Kwaliteit 214 Regionale Netbeheerders Elektriciteitsnetten & Gastransportnetten De gegevens in de grafieken in dit

Nadere informatie

< '2 E 3. I? 3 CD co

< '2 E 3. I? 3 CD co < '2 E I? CD co o o! QDQ Airtricitv - Bijlage 6 Overige besluiten en vergunningen D D O DDO OV«l HAIKONINC Airtricity - ACTIVITEIT BENODIGDE WETTELIJKE BEVOEGD MAXIMALE TOELICHTING VERGUNNING/ GRONDSLAG

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld

Rijkswaterstaat: Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ir L.C. van Wagensveld : Uitvoeringsorganisatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu Ir L.C. van Wagensveld 10 oktober 2013 Inhoud Introductie Wetenswaardigheden over Werkwijze Mogelijkheden 2 10 oktober 2013 Introductie

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

INFORMATIEBOEKJE. Transformatorstations

INFORMATIEBOEKJE. Transformatorstations INFORMATIEBOEKJE Transformatorstations ATTENTIE U heeft voor uw energievoorziening een transformatorstation van Alfen aangeschaft. Hiermee heeft u gekozen voor een Nederlands kwaliteitsproduct. Alfen is

Nadere informatie

Inventarisatie energieverbruik waterwerken

Inventarisatie energieverbruik waterwerken Inventarisatie energieverbruik waterwerken WINN Energie uit Water Definitief In opdracht van: St. Deltares Postbus 177 2600 MH DELFT Grontmij Nederland bv Infrastructuur & Milieu De Bilt, 26 juni 2009

Nadere informatie

20 Transportbalans 06

20 Transportbalans 06 2 Transportbalans 6 Vol energie In deze uitgave maakt TenneT TSO B.V. de balans op over 26 inzake de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Niet alleen zijn gegevens vermeld over onze infrastructurele

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014

Datum 10 januari 2015 Betreft Beantwoording vragen over de energierekening huishoudens cf. de NEV 2014 >Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Definitielijst HG- Certificatensysteem

Definitielijst HG- Certificatensysteem Definitielijst HG- Certificatensysteem versie 2.0 december 2009 1 In de in de Overeenkomst HG-Certificatensysteem hebben de met een hoofdletter aangeduide begrippen de betekenis als hieronder beschreven:

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012

Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Compensatie CO 2 - emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2012 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12

Carbon Footprint rapportage 2013. Conform ISO 14064-1. Pagina van 12 Carbon Footprint rapportage 2013 Conform ISO 14064-1 Pagina van 12 1 Naam: Carbon Footprint rapportage 2013 conform ISO 14064-1 Documentversie: 1.1 Datum: Maart 2014 Contactpersoon: Arnoud Fokkens, arnoud.fokkens@ziut.nl,

Nadere informatie

Footprint 2014. Rollecate Groep. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

Footprint 2014. Rollecate Groep. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Footprint 2014 Rollecate Groep Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien Handtekening Juni 2015 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. R. van t Hull AMK Inventis Advies en Opleiding

Nadere informatie

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 14 Elektriciteit en gas

Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing. Netwerkkaart 14 Elektriciteit en gas Bestuurlijke Netwerkkaarten Crisisbeheersing Netwerkkaart 14 Elektriciteit en gas 14 Elektriciteit en gas versie 2015 Crisistypen onderbreking levering elektriciteit onderbreking levering gas schaarste

Nadere informatie

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit tot wijziging van het Waterbesluit in verband met de vereenvoudiging en uniformering van regels voor windparken op zee (algemene regels windparken op zee) Wij Willem-Alexander, bij de gratie Gods,

Nadere informatie

Innovatie kabels & leidingen N213

Innovatie kabels & leidingen N213 Innovatie kabels & leidingen N213 Verslag van de workshop Den Haag, 31 maart 2015 Inhoud Korte introductie N213 & COB Deel I: belangen, uitdagingen en discussiepunten Deel II: innovatieve oplossingen Net

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

VERSLAG. Nr: Verslag:

VERSLAG. Nr: Verslag: VERSLAG Betreft : Bewonersavond reconstructie Bijerscheweg Noord in Stolwijk Datum: 30 maart 2015 Locatie: IJsclub t Beijersche in Stolwijk Aanwezig: Annefieke Pagnillo (avondvoorzitter) Hoogheemraadschap

Nadere informatie

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Tarieven 2013. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

Tarieven 2013. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT Tarieven 2013 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers elektriciteit TARIEVEN 2013 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers Sinds de invoering van de Elektriciteitswet 1998 en

Nadere informatie

Debietmeting maken. Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken.

Debietmeting maken. Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken. Debietmeting maken Doel: Aan de hand van metingen aan de sloten en werken met natuurkundige formules een debietmeting leren maken. Benodigdheden: Groot meetlint / rolmeter Stok / lat om sloot op te meten

Nadere informatie

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor?

introductie waterkwantiteit waterkwaliteit waterveiligheid virtuele tour Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? Waar zorgen de waterschappen in mijn omgeving voor? De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water, gezuiverd afvalwater en stevige dijken. De waterschappen zorgen voor voldoende en schoon water,

Nadere informatie

GT-130095 25 juni 2013. Overzicht graafschade gas in 2012

GT-130095 25 juni 2013. Overzicht graafschade gas in 2012 25 juni 2013 Overzicht graafschade gas in 2012 25 juni 2013 Overzicht graafschade gas in 2012 2013 Kiwa N.V. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een

Nadere informatie

Jaarnota Nuon. Mocht u meer vragen over de jaarnota hebben dan mag u ons uiteraard bellen op 030 7009 727.

Jaarnota Nuon. Mocht u meer vragen over de jaarnota hebben dan mag u ons uiteraard bellen op 030 7009 727. Jaarnota Nuon In dit document ziet u een voorbeeld van een jaarnota van Nuon. Bij alle termen en onderdelen die om uitleg vragen staat een cijfer genoteerd. Achterin dit document ziet u de uitleg van de

Nadere informatie