Is eigendomssplitsing de moeite waard? Eneco Holding N.V. en Delta N.V.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Is eigendomssplitsing de moeite waard? Eneco Holding N.V. en Delta N.V."

Transcriptie

1 Advisory Is eigendomssplitsing de moeite waard? Eneco Holding N.V. en Delta N.V.

2 Introductie Wet- en regelgeving beoogt een betaalbare, betrouwbare en duurzame energievoorziening Energie is een basisbehoefte van mens en economie. Om de maatschappelijke welvaart te maximaliseren moet de energievoorziening betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam zijn. Gegeven het grote belang van een goede energievoorziening is er veel wet- en regelgeving vanuit Nederland en de EU. De transport- en distributiemarkten worden gereguleerd omdat op deze markten concurrentieprikkels ontbreken De waardeketen van energie bestaat uit productie, handel, transport, distributie en levering. De transport- en distributiemarkten worden intensief gereguleerd omdat de eigenaren van de transport- en distributienetten geen marktprikkels hebben bij afwezigheid van concurrentie op de netten. De transportmarkt verschilt van de distributiemarkt waardoor andere weten regelgeving van toepassing is TenneT en Gasunie beheren het landelijk transportnetwerk voor elektriciteit en gas (zogenoemde TSO s). Zij zijn onder andere verantwoordelijk voor de aansluiting van energiecentrales en interconnectie (capaciteit). De regionale netbeheerders (ook DSO s genoemd) zijn eigenaar van de regionale distributienetwerken en beheren deze. In dit document spreken wij verder over distributie en niet over transmissie. Er is al lange tijd discussie over wet- en regelgeving voor de distributiemarkt specifiek over eigendomssplitsing Er zijn vele vormen van splitsing waaronder management splitsing, boekhoudkundige splitsing, juridische splitsing en eigendomssplitsing. Splitsing in de context van de Europese Richtlijnen heeft betrekking op juridische splitsing een separate entiteit die het beheer van de netten verzorgt. Behoudens eigendomssplitsing, zijn alle vormen van splitsing in Nederland al succesvol doorgevoerd, ook bij de op holdingniveau geïntegreerde netbeheerders DNWB en Stedin. Eigendomssplitsing gaat verder dan juridische splitsing en is een verbod voor aandeelhouders van distributiebedrijven om actief te zijn in de productie of levering van energie (en vice versa). Met eigendomssplitsing wordt beoogd de leveringszekerheid verder te verbeteren en meer concurrentie te creëren op de retailmarkt. Verschillende partijen waaronder de EC vinden eigendomssplitsing op distributieniveau disproportioneel De academische literatuur geeft mede vanwege de het gebrek aan internationale ervaringen in energiemarkten geen eenduidig beeld over de voordelen van eigendomssplitsing op distributieniveau (in tegenstelling tot transport waar de voordelen worden erkend). De Europese Commissie acht gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau disproportioneel. Ondanks het standpunt van de EC en dat van andere EU-lidstaten kiest Nederland voor eigendomssplitsing Noch binnen de EU, noch binnen de OESO is sprake van gedwongen eigendomssplitsing van distributiebedrijven. Nederland is het enige land dat eigendomssplitsing op distributieniveau doorvoert. Andere EU-landen volgen de Europese Richtlijnen en kiezen niet voor gedwongen eigendomssplitsing. Dit rapport beoogt de discussie rondom gedwongen eigendomssplitsing te faciliteren op objectieve gronden Dit rapport gaat in op de relevante vragen voor beleidsmakers, politici en andere belanghebbenden die zich beraden over de voor- en nadelen van gedwongen eigendomssplitsing. Dit document is opgesteld in opdracht van Eneco Holding N.V. ("Eneco") en Delta N.V. ("Delta") en moet bijdragen aan een op feiten gebaseerde discussie. Europese Commissie (27): The benefits of further unbundling at the distribution level are not overwhelmingly higher than the costs. [ ] it would seem to be disproportionate to go a step further in forcing unbundling in this activity. Enhancement of retail competition can be achieved by other measures than DSO unbundling. 2

3 Samenvatting De Nederlandse energiemarkt is een van de best presterende energiemarkten in Europa wanneer wordt gekeken naar de betaalbaarheid en betrouwbaarheid De prijs-kwaliteitverhouding van de Nederlandse energievoorziening is in Europees opzicht hoog Nederland staat in de top-5 van Europa (en daarmee van de wereld) op zowel betrouwbaarheid als betaalbaarheid Daarnaast is zowel de betaalbaarheid als betrouwbaarheid stabiel en laten beiden zelfs een licht positieve trend zien Er is geen relatie zichtbaar tussen eigendomssplitsing op distributieniveau en de prestaties van landen op het gebied van de betaalbaarheid en betrouwbaarheid van de energievoorziening. Ook binnen Nederland is er geen verband tussen eigendomssplitsing en de prestaties van netbeheerders De bestaande wet- en regelgeving borgt het publieke belang van de distributienetten en zorgt ervoor dat DSO s het juiste marktgedrag vertonen De Nederlandse wet- en regelgeving bevat een grote verscheidenheid aan instrumenten die gericht zijn op een betaalbare en betrouwbare energievoorziening, zoals de Elektriciteitswet en de Gaswet, de I&I-wet, de Wet Onafhankelijk Netbeheer en het Besluit Financieel Beheer Netbeheerder De distributienetten zijn op korte en lange termijn door deze wetten geborgd onder verschillende marktscenario s zoals een (buitenlandse) overname of een faillissement van de holding Wet- en regelgeving maakt kruissubsidiëring en bevoordeling van commerciële activiteiten door netbeheerders onmogelijk, wat bevestigd wordt door toegenomen concurrentie en waarnemingen van de ACM Gedwongen eigendomssplitsing lost het ongelijke speelveld in Nederland niet op en zet Nederlandse bedrijven bovendien op achterstand Leveranciers die onderdeel uitmaken van geïntegreerde energiebedrijven - zowel in Nederland als in Europa - hebben een kredietvoordeel ten opzichte van alleenstaande leveranciers en hebben hiermee meer investeringskracht Er is sprake van een ongelijk speelveld op de Nederlandse retailmarkt wanneer gekeken wordt naar het bezit van netwerkactiviteiten binnen de holding Ook na eigendomssplitsing van Nederlandse energiebedrijven blijven Europese geïntegreerde energiebedrijven actief op de Nederlandse markt met een kredietvoordeel uit netwerkactiviteiten De (financiële) prestaties van de NEM tonen echter aan dat het ontplooien van netwerkactiviteiten niet van cruciaal belang is om te kunnen concurreren op de markt Eigendomssplitsing is niet de moeite waard Nederland is het enige Europese land dat kiest voor gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau en gaat daarmee verder dan de EU-richtlijnen Gedwongen eigendomssplitsing zet gesplitste Nederlandse energiebedrijven op achterstand tegenover geïntegreerde Europese energiebedrijven De EC geeft aan dat er andere effectieve methoden zijn om voldoende concurrentie op retailmarkten te stimuleren Het verlies van netwerkactiviteiten geeft een lagere kredietwaardigheid waardoor (duurzame) investeringen achtergesteld kunnen worden 3

4 Binnen welk kader van wet- en regelgeving valt eigendomssplitsing? Eigendomssplitsing is onderdeel van een vergaand pakket aan wetten en regels Wet- en regelgeving* * Niet limitatief ** Handel buiten beschouwing TenneT en GTS Regionale netbeheerders Elektriciteitswet Gaswet Interventie & Implementatiewet Wet Onafhankelijk Netbeheer*** ***Exclusief groepsverbod Besluit financieel beheer netbeheerder Productie** Transmissie Distributie Retail Samenwerkende energieproducenten (SEP) opgeheven Geliberaliseerde elektriciteitsproductie Introductie toezichthouder Oprichting onafhankelijke landelijke netbeheerders TenneT/GTS Introductie (tarief)regulering en nondiscriminatierichtlijnen Introductie toezichthouder Oprichten juridische, boekhoudkundige en management onafhankelijke netbeheerder Introductie (tarief) regulering en nondiscriminatierichtlijnen Introductie toezichthouder Kwaliteitsregulering Economisch eigendom netten bij netbeheerder Kwaliteitsregulering Overdacht HS-netten aan TenneT Overdacht HS-netten aan TenneT Creatie vette netbeheerder Introductie minimumeisen financiële ratio s netbeheerder Wet Marktmodel Bepalingen rondom opname en gebruik meetgegevens Energieakkoord Doelen rondom opwekking duurzame energie en energiebesparing Geliberaliseerde leveringsmarkt, vrije keuze leverancier (vanaf 24) Introductie vangnetregeling (toetsen redelijke prijzen door toezichthouder) Introductie toezichthouder Verplicht leveranciersmodel facturatie 214? Herziening E & G wet (STROOM) Inwerkingtreding eigendomssplitsing? In ontwikkeling. Stroomlijnen, optimaliseren en moderniseren van de wetgeving met als doel een duidelijkere en eenvoudigere wetgeving, met minder regeldruk voor bedrijven en minder lasten voor de overheid (Kamerbrief minister Kamp). Onderdeel van de wetgevingsagenda STROOM is ook om duurzame, decentrale energieopwekking te stimuleren door toe te staan dat op kleine schaal wordt geëxperimenteerd met volledig geïntegreerde energieproductie, distributie en levering 4

5 Wordt gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau als aanvulling op bestaande wet- en regelgeving vereist vanuit de EU? Nee, Nederland is het enige land in Europa dat kiest voor gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau en gaat daarmee verder dan de EU-richtlijnen vereisen Zijn er andere EU-lidstaten die gedwongen eigendomssplitsing toepassen? Nee, omdat de EU-richtlijnen dit niet voorschrijven is Nederland het enige land in Europa dat eigendomssplitsing toepast Status wettelijke eigendomssplitsing voor DSO s in EU Wat is de status van de implementatie van EU richtlijnen voor DSO s in andere EU-lidstaten? Slechts vier EU-lidstaten hebben de EU richtlijnen rondom DSO s volledig geïmplementeerd Status invoering EU richtlijnen voor DSO s = EU landen met gedwongen eigendomssplitsing DSO s = EU landen zonder gedwongen eigendomssplitsing DSO s 4 Onvolledige transpositie in wetgeving = Volledige implementatie 3 e EU energiepakket DSO s = Onvolledige implementatie 3 e EU energiepakket DSO s Onvolledige branding DSO s o.a. 2 Onvoldoende financiën DSO s Bron: EC (27) The benefits of further unbundling at the distribution level are not overwhelmingly higher than the costs. (..) it would seem to be disproportionate to go a step further in forcing unbundling in this activity. Enhancement of retail competition can be achieved by other measures than DSO unbundling. Onvoldoende personeel DSO s Aantal landen in overtreding* Bron: CEER (213) *Aantal landen in overtreding telt op tot meer dan 2, omdat sommige landen op meerdere punten niet voldoen 5

6 Consumentenprijzen elektriciteit (in eurocent per kwh) Jaarlijkse uitvalduur (in minuten) Elektriciteitsprijs (in eurocent per kwh) Geeft de huidige prijs-kwaliteitverhouding van de Nederlandse energievoorziening aanleiding tot eigendomssplitsing? Nee, de prijs-kwaliteitverhouding van de Nederlandse energievoorziening is in Europees opzicht hoog en vertoont een positieve en stabiele ontwikkeling Heeft Nederland een betaalbare en betrouwbare energievoorziening? Ja, Nederland staat in de top-5 van Europa op zowel betrouwbaarheid als betaalbaarheid. Er is geen verband tussen eigendomssplitsing en de prestaties van landen Prijs-kwaliteitverhouding elektriciteitsvoorziening Italië Duitsland 4 Slovenië Nederland Oostenrijk Zweden Denemarken Ierland Hongarije Litouwen Tsjechië Spanje 6 VK Frankrijk EU gemiddelde Griekenland Portugal Slowakije Polen Roemenië Bulgarije Eigendomssplitsing is geen vereiste voor een meer betaalbare en betrouwbare energievoorziening: DSO's in de goed scorende landen Denemarken, Oostenrijk Frankrijk en Duitsland zijn niet gesplitst op eigendomsniveau DSO's in middelmatig presterende landen als de VK en Italië zijn vrijwillig gesplitst Jaarlijkse ongeplande uitvalduur (in minuten) Is dit een consistent beeld over tijd? Ja, zowel de betaalbaarheid en betrouwbaarheid zijn stabiel en laten zelfs een licht dalende trend zien Ontwikkeling reële elektriciteitsprijs huishoudens en uitvalduur distributienetwerken elektriciteit ,6 19,6 5,1 5,1 2,6 5,2 9,1 9,1 1,1 18,4 18,7 19,2 19,1 5,2 5,1 5,3 5,7 8,4 8,1 8,1 7,5 5,4 5,4 5,4 4,8 5,5 5,7 5, BTW en belastingen Leveringsprijs Netwerkprijs Bron: Eurostat Energy Statistics (213); CEER (211); Eurelectric (213) Bron: CBS, ACM (212); Jaarverslagen netbeheerders (213) 6

7 Index investeringen Is het denkbaar dat de kwaliteit van de netten in gevaar komt? Nee, de huidige wet- en regelgeving borgt netwerkinvesteringen en zorgt daarmee dat de kwaliteit op peil blijft Zijn netwerkinvesteringen geborgd onder normale marktomstandigheden? Ja, regulering geeft inzicht in investeringen Jaarlijks verplicht uitgebreide informatie aan ACM over kwaliteitsindicatoren aan te leveren Tweejaarlijks verplicht uitgebreide informatie aan ACM over beoogde kwaliteit netten, kwaliteits-beheersingssysteem en noodzakelijke investeringen aan te leveren... en geeft prikkels tot investeringen Q-factor in tariefregulering en compensatieregeling... en geeft investeringsruimte Tariefregulering inclusief redelijk rendement... wat zichtbaar is in de toenemende investeringen van zowel gesplitste als geïntegreerde netbeheerders Ontwikkeling reële netwerkinvesteringen Bron: ACM codatasets, CBS Investeringen geïntegreerd Investeringen gesplitst Zijn netwerkinvesteringen geborgd bij een (buitenlandse) overname? Zijn netwerkinvesteringen geborgd bij een faillissement of financiële problemen van de holding Ja, er zijn verschillende onafhankelijkheidseisen rondom de netbeheerder.. Volledig bestuur en meerderheid commissarissen onafhankelijk van commercieel energiebedrijf Winstuitkering met oog op publieke taken en alleen indien wordt voldaan aan financiële ratio s Economische eigendom en beschikkingsbevoegdheid netten in handen van netbeheerder..en er is sprake van een privatiseringsverbod Aandelen netbeheerder zijn volgens wettelijke verplichting (in)direct in publieke handen Ja, er worden zeer specifieke eisen gesteld aan het financieel management van de netbeheerder Netbeheerder moet voldoen aan liquiditeit en solvabiliteitsratio s, onafhankelijk van de holding Er mag geen dividend worden uitgekeerd indien niet wordt voldaan aan de financiële ratio s Netbeheerder mag niet garant staan voor schulden van de groep 7

8 Impact van instrument Kunnen we ervan uit gaan dat energiebedrijven zich aan de wet- en regelgeving houden? Ja, het ministerie van EZ en de ACM hebben adequate instrumenten om de wet- en regelgeving te handhaven Welke instrumenten kunnen EZ en de ACM inzetten om wet- en regelgeving te handhaven? EZ en de ACM hebben verschillende instrumenten tot hun beschikking met een uiteenlopende impact..kunnen alle relevante informatie opvragen..kunnen bindende aanwijzingen geven..kunnen een last onder dwangsom opleggen..kan een boete geven..kan een netbeheerder onder curatele stellen..kan de statuten van de netbeheerder afkeuren en/of de aanwijzing van een netbeheerder intrekken Zetten EZ en de ACM deze instrumenten in? Ja, er zijn verschillende voorbeelden van momenten waarop deze instrumenten zijn ingezet bijv. Essent (21) Boete van 16. voor aanleveren incomplete informatie illustreert nadruk op informatievoorziening bijv. Stedin (29) Bindende aanwijzing rondom onvoldoende actueel en volledig bedrijfsmiddelenregister bijv. Endinet (21) Last onder dwangsom voor gebrekkige risicoanalyse rondom kwaliteit van de netten bijv. Greenchoice (211) Boete van 7,2 miljoen voor het niet of laat sturen van eindafrekeningen Geen aanwijzingen op basis van publieke bronnen dat er aanleiding was om dit instrument in te zetten Geen aanwijzingen op basis van publieke bronnen dat er aanleiding was om dit instrument in te zetten 8

9 Percentage switcher (in % van consumenten) Aantal aanbieders op basis van leveringsvergunningen elektriciteit Kunnen geïntegreerde energiebedrijven kruissubsidies toepassen of discrimineren tussen de eigen retailtak en andere retailers? Nee, de huidige wet- en regelgeving faciliteert effectieve marktwerking in de retailmarkt door kruissubsidiëring onmogelijk te maken en bevoordeling te verbieden Is kruissubsidiëring mogelijk van de netbeheerder richting de commerciële activiteiten? Nee, kruissubsidiëring van netbeheer naar commerciële activiteiten wordt effectief onmogelijk gemaakt De netbeheerder dient een aparte boekhouding te voeren voor gereguleerde activiteiten; Kosten en opbrengsten dienen te worden toegewezen aan het gereguleerde en ongereguleerde domein volgens Regulatorische Accounting Regels (RAR). De RAR vereist een accountantsverklaring. ACM controleert regelmatig op naleving hiervan Is bevoordeling van partijen in retail mogelijk? Nee, bevoordeling is bij wet verboden Een bevoordelingsverbod is actief waarin opgenomen is: Dat een netbeheerder op geen enkele wijze een verbonden partij mag bevoordelen boven een niet verbonden partij Specifiek verbod op bevoordeling middels informatiegebruik Specifiek verbod op bevoordeling middels tarieven Specifiek verbod op bevoordeling middels leveringsvoorwaarden Specifiek verbod op bevoordeling middels gebruik (merk)naam De netbeheerder is verplicht om: een intern reglement op te stellen met richtlijnen die discriminatie voorkomen, dit reglement na te leven, hierop toe te zien en dit te rapporteren aan de ACM Zien wij dit terug in de praktijk? Ja, de NMa heeft reeds in 27 geconstateerd dat er geen sprake is van bevoordeling De NMa concludeert dat (..) er geen bevoordeling plaatsvindt door het verstrekken van gegevens. De NMa concludeert dat (..) er geen bevoordeling plaatsvindt door misbruik van interne verrekenprijzen. De NMa onderzoekt (..) elk signaal over mogelijke discriminatie door een netbeheerder. NMa heeft in het verleden signalen ontvangen dat het realiseren van een aansluiting op het net te lang duurde (..). In al die gevallen bleken nadere maatregelen niet nodig. en ook de marktcijfers laten een toenemende concurrentie zien op de Nederlandse retailmarkt Ontwikkeling overstapgedrag en aantal aanbieders van elektriciteit in Nederland (consumentenmarkt) 1 4 % % 4 1 % 8% 3 6% Switchgedrag (linker-as) Aantal aanbieders (rechter-as) 2 4% Sinds liberalisering is ruim 4% van de Nederlandse 2% huishoudens al tenminste éénmalig overgestapt. In 213 is 1 ruim 13% overgestapt, versus 6-8% in Europa. % Bron: ACM (213, 214); IEA the Netherlands (214); PrizeWize (214); NMa (27) 9

10 Halen geïntegreerde energiebedrijven binnen de huidige wet- en regelgeving geen enkel voordeel uit netwerkactiviteiten? Jawel, het hebben van netwerkactiviteiten binnen de holding geeft geïntegreerde energiebedrijven een verhoogde kredietwaardigheid en daarmee meer investeringskracht Geeft het ontplooien van netwerkactiviteiten een betere kredietrating? Ja, de kredietratings van Nuon en Essent hebben een daling laten zien direct na eigendomssplitsing Heeft een betere kredietrating een materieel financieel effect? Ja, een betere kredietrating betekent onder meer een lagere opslag op het rentetarief Geïntegreerde onderneming Geïntegreerde onderneming Rating ten tijde van eigendomssplitsing (28) A+ A+ Exclusief netbeheer Exclusief netbeheer Rating direct na eigendomssplitsing (29) BBB+ A Spread obligatielening (213Q1) AAA AA A BBB HY* Spread (%) 27-Maart 29: Nuon Enery (de productie & leveringstak) wordt gedowngrade naar BBB+ 12-Jan. 21: Nuon Energy s credit rating blijft BBB+. Verwachting dat Nuon s financiële positie aanzienlijk verzwakt na unbundling gezien een groot aankomend investeringsprogramma - S&P Bron: Rapporten S&P; Company websites 15-Sept.-29: Essent's business risk profile has weakened following the forced ownership unbundling of Essent's regulated distribution operations, which accounted for 35% of operating group profits in 28 - S&P wat betekent dat geïntegreerde bedrijven meer investeringskracht hebben Een lagere kredietwaardigheid (door eigendomssplitsing) zorgt, naast hogere rentelasten, ook voor een beperking van de investeringsruimte bij Productie en Leveringsbedrijven. Maria van der Hoeven, 28 Anno 214 heeft splitsing naar verwachting een groter negatief effect op investeringen: De omstandigheden op de energiemarkt zijn sterk verslechterd ten opzichte van 28 Delta en Eneco hebben nu een lagere credit rating dan Nuon en Essent in 28 *HY = High-Yield, beter bekend als risicovolle junkbonds Bron: DB Research (213); analyse 1

11 Aantal klanten (x1.) Is het onmogelijk om te concurreren op de Nederlandse retailmarkt zonder het bezit van netwerken? Nee, het is ook mogelijk om zonder netwerkactiviteiten goed te concurreren op de Nederlandse retailmarkt Presteren geïntegreerde partijen beter dan partijen zonder netwerkactiviteiten op de Nederlandse retailmarkt? Niet per definitie, de NEM laat een sterk groeiend marktaandeel zien en is een aantal gevestigde, geïntegreerde partijen al voorbij gegroeid Ontwikkeling van geschatte klantaantallen en marktaandeel NEM Aantal klanten NEM Martkaandeel NEM,3,2, ,8 28 2,9 29 3,8 21 3, , , 5,5 5, 4,5 4, 3,5 3, 2,5 2, 1,5 1,,5, Greenchoice GDF Suez Delta E.ON Markt aandeel (in%) De Nederlandse Energiemaatschappij (NEM) is sterk gegroeid ten koste van gevestigde partijen met ruim 66% gemiddeld per jaar sinds 27 De omzet van de NEM is sinds 27 gegroeid met gemiddeld ruim 64% per jaar Ondanks het feit dat de NEM geen netwerkactiviteiten ontplooit is het marktaandeel gegroeid tot ruim 4% in 212 Het marktaandeel van de NEM is daarmee groter dan dat van een aantal geïntegreerde partijen zoals GDF Suez (2,1%), Delta (2%) en E.ON (2%) Ook Greenchoice heeft als partij zonder netwerkactiviteiten een groot marktaandeel (5%) opgebouwd ten koste van gevestigde partijen Bron: Jaarverslagen NEM; CBS; Marketresponse (213); WiseNederland (214); analyse 11

12 Marktaandelenretail markt elektriciteit NL (in %) Is er sprake van een ongelijk speelveld op de Nederlandse retailmarkt en lost eigendomssplitsing dit op? Er is inderdaad sprake van een ongelijk speelveld op de Nederlandse energiemarkt, maar eigendomssplitsing is hiervoor geen oplossing en zet Nederlandse (gesplitste) leveranciers bovendien op achterstand Zijn Delta en Eneco uniek in het feit dat zij ook netwerkactiviteiten ontplooien binnen de holding? Is er sprake van een level playing field op de Nederlandse retailmarkt Leidt eigendomssplitsing tot een level playing field? Nee, er zijn in Europa veel ondernemingen actief die voor een belangrijk deel inkomsten genereren uit netwerkactiviteiten Aandeel netwerkactiviteiten in totale operationele winst op holding niveau Gazprom Vattenfall/Nuon GDF Suez Delta RWE/Essent EDP EnBW EDF Enel E.ON Iberdrola Eneco Aandeel netwerkactiviteiten in EBITDA (in %) Nee, er zijn verschillende partijen met netwerken die al dan niet via een dochteronderneming actief zijn op de Nederlandse markt Marktaandeel op Nederlandse retailmarkt ,5% Gazprom GDF Suez RWE/Essent Vattenfall/Nuon E.ON Netwerkactiviteiten op holdingniveau (buiten Nederland) 27,% Greenchoice NEM Delta Twintigtal Eneco kleine leveranciers Netwerkactiviteiten op holdingniveau (in Nederland) 11,5% Geen netwerkenactiviteiten op holdingniveau Nee, onder alle scenario s zijn nog partijen met voordeel uit netwerkactiviteiten actief op de Nederlandse markt Scenario 1 Eneco en Delta zijn na eigendomssplitsing zelfstandig 62% van de markt heeft nog steeds netwerken in bezit Scenario 2 Eneco en Delta worden na eigendomssplitsing overgenomen door buitenlandse partij met netten 89% van de markt heeft nog steeds netwerken in bezit Onder beide scenario s moeten gesplitste (Nederlandse) leveranciers concurreren met buitenlandse geïntegreerde energiebedrijven, zowel op de Nederlandse markt als in het buitenland The earnings on these (regulated) revenues are (..) extremely stable and predictable (E.ON, 213) Our extensive distribution network is RWE s second pillar. (RWE, 214) A further weakening of RWE s business profile for example as a result of a meaningfully lower share of stable regulated income (..) could lead us to consider a downgrade (S&P, 212) Bron: Jaarverslagen, bedrijfswebsites en presentaties; Marketresponse (214); EnergyPost (214); analyse 12

13 Samenvattend overzicht van vragen en antwoorden 1 Binnen welk kader van wet- en regelgeving valt eigendomssplitsing? Eigendomssplitsing is onderdeel van een vergaand pakket aan wetten en regels 2 Wordt gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau als aanvulling op bestaande wet- en regelgeving vereist vanuit de EU? 3 Geeft de huidige prijs-kwaliteitverhouding van de Nederlandse energievoorziening aanleiding tot eigendomssplitsing? Nee, Nederland is het enige land in Europa dat kiest voor gedwongen eigendomssplitsing op distributieniveau en gaat daarmee verder dan de EUrichtlijnen vereisen Nee, de prijs-kwaliteitverhouding van de Nederlandse energievoorziening is in Europees opzicht hoog en vertoont een positieve en stabiele ontwikkeling 4 Is het denkbaar dat de kwaliteit van de netten in gevaar komt? Nee, de huidige wet- en regelgeving borgt netwerkinvesteringen en zorgt daarmee dat de kwaliteit op peil blijft 5 Kunnen we ervan uit gaan dat energiebedrijven zich aan de wet- en regelgeving houden? Ja, het ministerie van EZ en de ACM hebben adequate instrumenten om de wet- en regelgeving te handhaven 6 Kunnen geïntegreerde energiebedrijven kruissubsidies toepassen of discrimineren tussen de eigen retailtak en andere retailers? 7 Halen geïntegreerde energiebedrijven binnen de huidige wet- en regelgeving geen enkel voordeel uit netwerkactiviteiten? 8 Is het onmogelijk om te concurreren op de Nederlandse retailmarkt zonder het bezit van netwerken? Nee, de huidige wet- en regelgeving faciliteert effectieve marktwerking in de retailmarkt door kruissubsidiëring onmogelijk te maken en bevoordeling te verbieden Jawel, het hebben van netwerkactiviteiten binnen de holding geeft geïntegreerde energiebedrijven een verhoogde kredietwaardigheid en daarmee meer investeringskracht Nee, het is ook mogelijk om zonder netwerkactiviteiten goed te concurreren op de Nederlandse retailmarkt 9 Is er sprake van een ongelijk speelveld op de Nederlandse retailmarkt en lost eigendomssplitsing dit op? Er is inderdaad sprake van een ongelijk speelveld op de Nederlandse energiemarkt, maar eigendomssplitsing is hiervoor geen oplossing en zet Nederlandse (gesplitste) leveranciers bovendien op achterstand 13

14 Appendix Toelichting bronnen & analyses 14

15 Toelichting per slide Toelichting slide 5 Linkerdeel Consumentenprijzen uit Eurostat Energy Statistics. Cijfers zijn exclusief belastingen en van 2 e helft 213 op basis van de Purchasing Power Standard voor de gebruikerscategorie tussen 2,5 en 5, MWh jaarlijks verbruik. Jaarlijkse ongeplande uitvalduur uit 5th CEER benchmarking report on the quality of electricity supply (211). Cijfers zijn voor TSO s en DSO s exclusief exceptionele incidenten en zijn de meest recent beschikbare van 29 of 21. Landen waarvoor geen cijfers beschikbaar zijn, zijn niet weergegeven. Het EU gemiddelde (89,1 minuten versus 14,82 eurocent) is gewogen naar gedistribueerd volume op basis van Eurelectric (213). Cijfers zijn van 211. Rechterdeel Cijfers van CBS op basis van de gebruikerscategorie van 2,5 tot 5 MWh jaarlijks verbruik. Cijfers zijn gecorrigeerd voor inflatie (prijspeil 213). Cijfers voor de ontwikkeling uitvalduur elektriciteit zijn tot en met 212 op basis van ACM, Factsheets kwaliteit regionale netbeheerders 211 en 212. Cijfer van 213 is een gewogen gemiddelde van de uitvalduur van de netbeheerders Stedin, DNWB, Enexis en Alliander uit de respectievelijke jaarverslagen. Ontwikkelingen in de leveringsprijs (piekprijzen) kennen een correlatie van 9% met de ontwikkelingen in de groothandelsmarkt, gebaseerd op statistische analyse van cijfers over 21 t/m 213 van Reuters. De marges van het retailsegment zijn zeer volatiel en geven geen eenduidig beeld, gebaseerd op figuur 18 uit (213) Splitsing in de energiesector: een verdeeld of onverdeeld succes. Toelichting slide 8 Cijfers van overstapgedrag op basis van ACM (214) Trendrapportage tweede halfjaar 213. Cijfers van aantal aanbieders op basis van houders van leveringsvergunningen op de elektriciteitsmarkt (ACM, 213). Vergunningen van partijen binnen hetzelfde concern zijn geconsolideerd. Toelichting slide 9 Quote van de Europese Commissie uit Commission working document (27) Impact assessment. Informatie en cijfers van status invoering EU richtlijnen DSO's op basis van CEER (213) Status Review on the Transposition of Unbundling Requirements for DSO's and Closed Distribution Operators. Informatie is uitsluitend voor elektriciteit. Figuur is exclusief Kroatië, Bulgarije, Letland en Malta. Toelichting slide 11 Aandeel operationele winst uit netwerkactiviteiten op basis van EBITDA uit jaarverslagen, bedrijfswebsites en presentaties, en analyse. Cijfers zijn van 213 of meest recent beschikbaar. Voorts zijn cijfers van Gazprom en Enel (voor subdivisies Enedesa Spain en Enel Romania) een schatting op basis van verhouding omzet. Cijfers van RWE is schatting op basis van verhouding operating income. Cijfer Delta is exclusief amortisatie netwerkbedrijf. Marktaandelen op basis van Marketresponse (214), Stand van zaken op de energiemarkt. Onderzoek in opdracht van NMa. Cijfers zijn over 2e helft 213 op basis van een steekproef. Marktaandeel Gazprom en twingtigtal kleine leveranciers is geschat. Marktaandeel van Energiedirect opgeteld bij Nuon/Vattenfall. Greenchoice is voorts onafhankelijk weergegeven. Eneco heeft weliswaar 3% van de aandelen van Greenchoice in handen, maar dit is niet voldoende om onafhankelijk het beleid te bepalen. Toelichting slide 12 Cijfers van de klantaantallen zijn geschat op basis van de omzetcijfers van NEM, met uitzondering van 25 en 26 (geen income statement beschikbaar). Daarbij is de aanname gemaakt dat de gemiddelde klant zowel elektriciteit als gas afneemt en vervolgens een berekening gemaakt op basis van het gemiddelde elektriciteits- en aardgasverbruik per jaar (bron: CBS) en de gemiddelde transactieprijzen elektriciteit en aardgas exclusief btw en belastingen per jaar voor de standaard gebruikerscategorieën (bron: CBS). Aangezien NEM het leveranciersmodel toepast zijn hierin ook netwerkprijzen meegenomen. Cijfer van marktaandelen NEM geschat op basis van het aantal Nederlandse huishoudens (CBS). Cijfers van marktaandelen van overige partijen op basis van Marketresponse (213). De cijfers zijn van een jaar eerder dan de cijfers op slide 11, om een goede vergelijking te vormen met het cijfer van de NEM over

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Splitsing in de energiesector

Splitsing in de energiesector Splitsing in de energiesector Een verdeeld of onverdeeld succes? 8 oktober 2013 Inhoudsopgave Lijst figuren 3 Managementsamenvatting 4 1. Inleiding 9 1.1. Achtergrond en vraagstelling onderzoek 9 1.2.

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

Reguleren is balanceren

Reguleren is balanceren De energieketen Reguleren is balanceren afnemers netbeheerders producenten efficiëntie betaalbaarheid betrouwbaarheid milieuvriendelijkheid Te bespreken reguleringsmaatregelen Onderdeel energieketen Type

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer... 4 1 Tevredenheid en vertrouwen van de consument... 5 2 Tevredenheid over

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 12 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 14 uari 13

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

24 november 2008 ET/EM / 8182526

24 november 2008 ET/EM / 8182526 Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 24 november 2008 ET/EM / 8182526 Onderwerp Nadere informatie naar aanleiding

Nadere informatie

www.consumind.nl Februari 2012

www.consumind.nl Februari 2012 www.consumind.nl Februari 2012 Dit informatiepakket bevat de volgende onderdelen: Achtergrond en algemene informatie energiemarkt. Vast of variabel energiecontract? De meest gestelde vragen bij overstappen.

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Telecom & Mededinging Directie Energiemarkt

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Eerste halfjaar 2013

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Eerste halfjaar 2013 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Eerste halfjaar 2013 Den Haag, november 2013 Samenvatting Meer actieve consumenten Voor het tweede jaar op rij stijgt het aantal

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Tweede halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant il 14 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Stand van zaken op de energiemarkt

Stand van zaken op de energiemarkt Stand van zaken op de energiemarkt Onderzoek energiemarkt consumenten Rapportage kerncijfers Eerste halfjaar 13 Majka van Doorn, research consultant Thijs Hendrix, senior research consultant 11 13 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd

Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd schap eming Stand van zaken splitsing energiebedrijven het groepsverbod nader beschouwd Inleiding Op 21 november 2006 is het wetsvoorstel tot wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (de E-wet) en van de

Nadere informatie

Tarievenonderzoek energie

Tarievenonderzoek energie 2013 Tarievenonderzoek energie Vereniging de Vastelastenbond Onderzoek naar het verschil in tarieven voor onbepaalde tijd (slaperstarieven) in de energiemarkt Vereniging de Vastelastenbond 21-5-2013 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT inzake publiek en onafhankelijk netbeheer

ONDERZOEKSRAPPORT inzake publiek en onafhankelijk netbeheer Nederlandse Mededingingsautoriteit ONDERZOEKSRAPPORT inzake publiek en onafhankelijk netbeheer Rapportnummer 102680/23 Datum: 4 juni 2007 Inhoudsopgave 1 Conclusies...3 2 Inleiding...5 2.1 Aanleiding en

Nadere informatie

CONCLUSIES EN SAMENVATTING

CONCLUSIES EN SAMENVATTING Nederlandse Mededingingsautoriteit CONCLUSIES EN SAMENVATTING Onderzoeksrapport inzake de winsten van energiebedrijven Nummer 102362 / 93 Betreft zaaknr. 102362 / Onderzoek Winst Energiebedrijven Datum:

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 32 813 Kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 Nr. 54 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2011 2012 32 814 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet (implementatie van richtlijnen en verordeningen op het gebied van elektriciteit

Nadere informatie

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context Startnotitie 1 Context Op 1 juli 2008 is het groepsverbod uit de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) in werking getreden. Als gevolg daarvan dient het beheer en eigendom van energienetwerken en de productie

Nadere informatie

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN?

HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? HOE BETAALT U? HOE ZOU U WILLEN BETALEN? 2/09/2008-22/10/2008 Er zijn 329 antwoorden op 329 die voldoen aan uw criteria DEELNAME Land DE - Duitsland 55 (16.7%) PL - Polen 41 (12.5%) DK - Denemarken 20

Nadere informatie

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen i.v.m. de toekomststrategie en het aandeelhouderschap Essent. SAMENVATTING:

Nadere informatie

Handelsmerken 0 - DEELNAME

Handelsmerken 0 - DEELNAME Handelsmerken 29/10/2008-31/12/2008 391 antwoorden 0 - DEELNAME Land DE - Duitsland 72 (18.4%) PL - Polen 48 (12.3%) NL - Nederland 31 (7.9%) UK - Verenigd Koninkrijk 23 (5.9%) DA - Denemarken 22 (5.6%)

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Datum 19 december 2013 Betreft Beantwoording vragen Vastrecht bij productie- en leveranciersbedrijven van energie

Datum 19 december 2013 Betreft Beantwoording vragen Vastrecht bij productie- en leveranciersbedrijven van energie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 18-12-2012

Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht 18-12-2012 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

SmartGrid in de praktijk*:

SmartGrid in de praktijk*: Round Table event February 2014 Smartgrid in de praktijk oct 2012 26 februari 2014 SmartGrid in de praktijk*: De uitdagingen: o Energiecollectieven o Systeem stabiliteit o Cybersecurity * deze presentatie

Nadere informatie

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 Splitsingsdebat, Hilton Amsterdam, 21 November 2007 Aan de Vooravond van de Splitsing van Netten FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING Prof Dr Hans J.G.A. van

Nadere informatie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie 21501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 465 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 februari 2014 Hierbij

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL

ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020. Uw Specialist in Zonnepaneelsystemen.NL ALGEMENE INFORMATIE SALDEREN SOLAR2020 Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief,

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving

Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving Dit artikel uit is gepubliceerd door Boom Juridische uitgevers en is bestemd schap eming Energiebedrijven en de noodzaak van zorgvuldige wetgeving Inleiding De meest recente wijzigingen van de Elektriciteitswet

Nadere informatie

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006

België in de Europese informatiemaatschappij. Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 België in de Europese informatiemaatschappij Een benchmark van het bezit en het gebruik van ICT in België t.o.v. 24 Europese landen in 2006 Bezit en gebruik van ICT en Internet 1 Luxemburg 2 Litouwen 3

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Energie, Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC

Nadere informatie

Verslag van de activiteiten met betrekking tot de vertrouwelijkheidverklaring 2014/2015

Verslag van de activiteiten met betrekking tot de vertrouwelijkheidverklaring 2014/2015 Verslag van de activiteiten met betrekking tot de vertrouwelijkheidverklaring 2014/2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding. 2. Organisatie 3. Compliance toets 4. Maatregelen en stappen.. 1. Inleiding De onderneming

Nadere informatie

Trendrapportage Markt. arktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Tweede halfjaar 2011

Trendrapportage Markt. arktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Tweede halfjaar 2011 Trendrapportage Markt arktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2011 Energiekamer Nederlandse Mededingingsautoriteit Den Haag, maart 2012 Inhoud Inleiding en leeswijzer...3

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 8 september 2003 ME/EM/3051226 1 Onderwerp Besluit tot verlenging termijn beschermde afnemer Gaswet en Elektriciteitswet 1998 E-en G-wet.mbo Besluit van, tot verlenging

Nadere informatie

Betreft Beantwoording vragen van het lid Spies (CDA) over energieprijzen en - contractsvoorwaarden voor consumenten

Betreft Beantwoording vragen van het lid Spies (CDA) over energieprijzen en - contractsvoorwaarden voor consumenten > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal voor Bezuidenhoutseweg 30 Postbus 20101 2500 EC

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2013 2014 33 858 EU-voorstellen: Kader klimaat en energie 2030 COM (2014) 15, 20 en 21 1 B BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2014 artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Financieel verslag N.V. RENDO... 4 2.1 Balans... 4 2.2

Nadere informatie

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt 94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt Drs. Maurice de Hond (www.peil.nl) Mei 2009 1 Inleiding Bij alle producten of diensten

Nadere informatie

Handhavingsplan groepsfinanciering van energiebedrijven

Handhavingsplan groepsfinanciering van energiebedrijven Handhavingsplan groepsfinanciering van energiebedrijven 1 Aanleiding en doelstelling De Directie Toezicht Energie van de NMa (hierna: DTe) heeft geconstateerd dat het steeds vaker voorkomt dat netbeheerders

Nadere informatie

Hoge molens. NNIC - Groningen 00 / 00 / 2012

Hoge molens. NNIC - Groningen 00 / 00 / 2012 Hoge molens NNIC - Groningen 00 / 00 / 2012 Agenda Introductie RWE en inkoop bij RWE Essent, de groene parel in de kroon De energiemarkt van vandaag 2 Korte intro RWE Profile: Revenue: Leading electricity

Nadere informatie

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen.

Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. Verhoging tabaksaccijnzen : meer inkomsten en minder rokers PERSBERICHT Verhoging fiscale inkomsten op tabak kan staatskas 200 à 300 miljoen opbrengen. In België werden er in 2009 11.617 miljoen sigaretten

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015 2016 34 199 Voorstel van wet houdende regels met betrekking tot de productie, het transport, de handel en de levering van elektriciteit en gas (Elektriciteits-

Nadere informatie

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid

Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Europese vergelijking systemen van volwasseneneducatie en aanpak laaggeletterdheid Dr. Maurice de Greef Prof. dr. Mien Segers 06-2016 Maastricht University, Educational Research & Development (ERD) School

Nadere informatie

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers

IMMIGRATIE IN DE EU 85% 51% 49% Immigratie van niet-eu-burgers. Emigratie van niet-eu-burgers IMMIGRATIE IN DE EU Bron: Eurostat, 2014, tenzij anders aangegeven De gegevens verwijzen naar niet-eu-burgers van wie de vorige gewone verblijfplaats in een land buiten de EU lag en die al minstens twaalf

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0

Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0 Leveringsvoorwaarden Elektriciteit & Gas Zeker v3.0 (Terug) leveringsprijzen elektriciteit Wij brengen u de leveringsprijs in rekening voor door Gazprom Energy aan u geleverde volumes en betalen u een

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Inleiding De Vrijhandelsorganisatie voor (verder: VOEG ) heeft kennisgenomen van het door de Autoriteit Consument & Markt op 22 oktober

Nadere informatie

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING

E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING E.ON S FOCUS OP NIEUWE ENERGIE VERDIENT NAVOLGING MAARTEN VAN DER KLOOT MEIJBURG Er komt onherroepelijk een aardverschuiving in het energielandschap nu alternatieve energie steeds belangrijker wordt. Het

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt

Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Eerste Kamer der Staten-Generaal Centraal Informatiepunt Den Haag, 27 november 2000 Aan de leden en de plv. leden van de Vaste Commissie voor Economische Zaken HERZIENE VERSIE I.V.M. TOEVOEGEN STEMVERHOUDING

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Tweede halfjaar 2014

Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt. Tweede halfjaar 2014 Trendrapportage Marktwerking en Consumentenvertrouwen in de energiemarkt Tweede halfjaar 2014 Den Haag, april 2015 Samenvatting Meer overstappers, met een grote intentie om nogmaals over te stappen In

Nadere informatie

Klankbordgroep REG2017. 4 e bijeenkomst 28 september 2015

Klankbordgroep REG2017. 4 e bijeenkomst 28 september 2015 Klankbordgroep REG2017 4 e bijeenkomst 28 september 2015 Agenda voor vandaag 1. Opening 13:00-13:10 2. Status ingediende agendapunten kbg-leden 13:10-13:20 3. Agendering volgende klankbordgroep bijeenkomsten

Nadere informatie

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig

Internet weekbundel EU 50 MB 4,13 7 dagen geldig. 50 minuten 6,20 7 dagen geldig. Internet weekbundel EU 50 MB 4 7 dagen geldig Nieuwe roamingbundels voor voordelig bellen en internetten in de EU Om ook in de EU voordelig gebruik te kunnen maken van de mobiele telefoon, biedt Telfort Zakelijk vanaf 1 september 2013 twee interessante

Nadere informatie

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier?

*280200201* Opgaaf Startende onderneming. Belastingdienst. Waarom dit formulier? Belastingdienst Opgaaf Startende onderneming Waarom dit formulier? Dit formulier is alleen bedoeld voor ondernemingen die niet verplicht zijn zich in te schrijven in het Handelsregister van de Kamer van

Nadere informatie

Salderingsoverzicht Particulieren

Salderingsoverzicht Particulieren Salderingsoverzicht Salderingsoverzicht Particulieren Door zelf zonne-energie op te wekken bespaart u op uw energierekening. Uw stroomtarief is opgebouwd uit een kaal leveringstarief, energiebelasting

Nadere informatie

het Nederlandse dse spoor?

het Nederlandse dse spoor? 08 e08 Hoe druk is 0h het nu werkelijk op het Nederlandse dse spoor? Het Nederlandse spoorgebruik in vergelijking met de rest van de EU-27 Pascal Ramaekers, Tessa de Wit en Maarten Pouwels Publicatiedatum

Nadere informatie

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België

De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België De ontwikkeling van de elektriciteits- en aardgasmarkten in België Jaar 2006 Marktstatistieken www.creg.be www.cwape.be www.brugel.be www.vreg.be 1/11 I. MARKTAANDELEN VAN DE ACTIEVE ELEKTRICITEITSLEVERANCIERS

Nadere informatie

Factsheet: Dong Energy

Factsheet: Dong Energy Factsheet: Dong Energy Holding/bestuurder Type bedrijf Actief in Markt Bedrijfsprofiel Dong Energy Producent/leverancier elektriciteit (en aardgas) Europa Consumenten/zakelijk - Omzet 900 miljoen (NL)/9

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Voor u ligt een raadsstuk inzake de uitvoering van de Toekomststrategie

Nadere informatie

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet

Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015. artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Nalevingsverslag van het reglement discriminerende handelingen verslagjaar 2015 artikel 11b lid 3 Elektriciteitswet artikel 3c lid 3 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Organisatie en Processen...

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 212 Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 en van de Gaswet in verband met nadere regels omtrent een onafhankelijk netbeheer Nr. 3 MEMORIE

Nadere informatie

Rapportage winsten regionale netbeheerders elektriciteit en gas 2008-2013

Rapportage winsten regionale netbeheerders elektriciteit en gas 2008-2013 Rapportage winsten regionale netbeheerders elektriciteit en gas 2008-2013 31 maart 2015 Autoriteit Consument & Markt, Directie Energie Document 2015201791, dossier 13.0272.29 1 0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij:

1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 9. ENERGIE 1. 31958 Q 1101: EAEC Raad: De Statuten van het Voorzieningsagentschap van Euratom (PB 27 van 6.12.1958, blz. 534), gewijzigd bij: 31973 D 0045: Besluit 73/45/Euratom van de Raad van 8 maart

Nadere informatie

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen

Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen Grensoverschrijdende aftrek van fiscale verliezen 20.01.2006-20.02.2006 220 antwoorden. Geef aan op welk gebied uw hoofdactiviteit ligt D - Industrie 58 26,4% G - Groothandel en kleinhandel; reparatie

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum Gent - 26 februari 2015 Jan Smets A. De stand van zaken 1. De (lange)

Nadere informatie

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt

Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Salderingsoverzicht 2012 Inventarisatie van het beleid omtrent salderen en terugleveren van zonnestroom in de Nederlandse energiemarkt Stichting Zonne-energie Wageningen Rogier Coenraads Frank Zegers Juli

Nadere informatie

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België

Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Recepten voor duurzame groei Beschouwingen naar aanleiding van het Jaarverslag 2014 van de Nationale Bank van België Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk - 24 februari 2015 Jan Smets A. De stand van

Nadere informatie

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 102450 / 28.BT253 Betreft zaak: Richtsnoeren NMa informatieverstrekking energieleveranciers aan consumenten De Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit;

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites

Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites #sweep2013 Gecoördineerde handhavingsmaatregelen voor betere naleving consumentenrechten op reiswebsites Brussel, 14 april 2014 In 2013 bleek uit een gezamenlijke, door de Europese Commissie gecoördineerde

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet

Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013. artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Verslag afzonderlijke boekhouding verslagjaar 2013 artikel 43 lid 9 Elektriciteitswet artikel 32 lid 11 Gaswet Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Financieel verslag N.V. RENDO... 4 2.1 Balans... 4 2.2

Nadere informatie

Aardgas, elektriciteit en diensten

Aardgas, elektriciteit en diensten Panorama Uitgave 2013 Aardgas, elektriciteit en diensten Enovos, één en al energie Enovos is de belangrijkste energieleverancier in een regio die het hart vormt van industrieel Europa en die zich uitstrekt

Nadere informatie

Arbeidsmarkt allochtonen

Arbeidsmarkt allochtonen Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 30 september 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Arbeidsmarkt allochtonen Samenvatting 1.176 werkzoekende allochtone Kempenaren (2012) vaak man meestal

Nadere informatie

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998.

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/207110 Zaaknummer: 15.0655.52 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 40a van de Elektriciteitswet 1998. 1 Inleiding 1. Met dit besluit

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 103223_1/19 / Betreft zaak: Besluit tot vaststelling van de korting ter bevordering van de doelmatige bedrijfsvoering, de kwaliteitsterm en van het rekenvolume

Nadere informatie

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet.

Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet. Ons kenmerk: ACM/DE/2015/207112 Zaaknummer: 15.0656.52 Besluit van de Autoriteit Consument en Markt (hierna: ACM) als bedoeld in artikel 81e, tweede lid van de Gaswet. 1 Inleiding 1. Met dit besluit geeft

Nadere informatie

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water

Datum 17 januari 2014 Betreft Beantwoording vragen over het opstellen van nota's en meterstanden voor energie en water > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit

BESLUIT. Nederlandse Mededingingsautoriteit Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer: 102612_9 / 1 Betreft zaak: Besluit tot vaststelling van de korting ter bevordering van de doelmatige bedrijfsvoering, de kwaliteitsterm en van het rekenvolume

Nadere informatie

Betreft Beantwoording kamervragen Samsom en Spekman inzake afsluiten gas en stroom in de winter

Betreft Beantwoording kamervragen Samsom en Spekman inzake afsluiten gas en stroom in de winter > Retouradres Postbus 20101 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Bezuidenhoutseweg 20 Postbus 20101 2500 EC Den Haag T 070-3798911 (algemeen)

Nadere informatie

1 Inleiding. GasTerra B.V. is de rechtsopvolger van de voormalige handelstak van de N.V. Nederlandse Gasunie.

1 Inleiding. GasTerra B.V. is de rechtsopvolger van de voormalige handelstak van de N.V. Nederlandse Gasunie. 1 Inleiding De NMa heeft onderzoek verricht naar de hoogte van de aardgasprijzen op de Nederlandse groothandelsmarkt, onder meer naar aanleiding van klachten van tuinbouworganisaties over de tarieven van

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voor raadsvergadering d.d.: 12-05-2009 Agendapunt: Onderwerp:

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.6.2011 COM(2011) 352 definitief VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S Tweede

Nadere informatie