Kracht uit eigen energie. Gemeenten en lokale duurzame energiebedrijven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kracht uit eigen energie. Gemeenten en lokale duurzame energiebedrijven"

Transcriptie

1 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

2 Kracht uit eigen energie is een uitgave van NL Energie en Klimaat - van het Innovatieprogramma Klimaatneutrale steden. De brochure gaat over lokale duurzame energie bedrijven en biedt een korte, praktische verkenning hoe gemeenten een rol (kunnen) spelen in energie bedrijven. Met een viertal praktijkvoorbeelden geeft deze publicatie in vogelvlucht een beeld hoe andere gemeenten een lokaal duurzaam energiebedrijf (LDEB) hebben opgericht. Praktijkvoorbeeld: DEVO Veenendaal Veenendaal DEVO Bodemenergie 1. Opkomst van lokale duurzame energiebedrijven Het lokaal duurzame energiebedrijf (LDEB) wordt gezien als een veelbelovende optie om versnelling te geven aan het produceren van duurzame energie en energiebesparing. Een LDEB staat voor uiteenlopende initiatieven, waar vaak ook gemeenten bij betrokken zijn. Zo n energiebedrijf is een zelfstandige organisatie met als doel om een of meerdere van de onderstaande activiteiten lokaal uit te voeren: - Productie, levering en beheer van duurzame energie in eigen regio - Financiering van en/of participatie in de duurzame energieprojecten - Energiebesparing Deze activiteiten kunnen zowel betrekking hebben op (duurzame) warmte als op duurzame elektriciteit. Tien jaar geleden was de keuze voor een LDEB niet mogelijk. Afhankelijk van de locatie was iedereen gebonden aan één energiebedrijf in de regio. Toen was er geen concurrentie tussen de energiebedrijven, zoals nu wel het geval is. Al die veranderingen zijn op gang gekomen door de liberalisering van de energiemarkt die eind jaren negentig op gang kwam. Dit leidde tot een fusiegolf onder de traditionele energiebedrijven. Hierdoor ontstonden megaconcerns die op internationale schaal zaken doen. In Nederland zijn NUON, Essent en Eneco de bekendste voorbeelden. De liberalisering heeft betrekking op de productie en levering van gas en elektriciteit. Aanleg, beheer en onderhoud van de netwerken bleef in handen van regionale en landelijke netbeheerders (zoals Tennet, en Gas Transportservices). Op dit gebied is geen keuzevrijheid. De opkomst van de grote, internationale energiebedrijven speelt zich af in een tijd van toenemende bezorgdheid over toekomstige energieschaarste en de opwarming van de aarde. In april 2009 stelde de EU haar ambities vast met betrekking tot het gebruik van energie uit hernieuwbare bronnen hetgeen neer komt op 20% CO 2 -reductie voor de gezamenlijk 27 EU-landen. Voor Nederland is hierin als streefcijfer opgenomen 14% hernieuwbaar in In juni 2007 presenteerde het kabinet haar werkprogramma Schoon en Zuinig met daarin voor 2020 opgenomen de 2% doelstelling energiebesparing per jaar, 20% duurzame energie en 30% CO 2 reductie (mits andere EU-landen meedoen). Met de 20%-ambitie kwamen energiebesparing en het gebruik van duurzame energie hoog op de overheidsagenda s te staan. Voor gemeenten is deze ambitie in november 2007 vertaald in het Klimaatakkoord tussen Rijk en VNG. Dit convenant en de bijbehorende stimuleringsregeling SLOK heeft het gemeentelijk klimaatbeleid een positieve impuls gegeven. Ruim driehonderd gemeenten voeren actief klimaatbeleid uit. Binnen deze groep hebben ca. 75 gemeenten zelfs de ambitie uitgesproken voor 2050 klimaatneutraal te willen zijn. Deze gemeenten zoeken naar mogelijkheden om deze ambitie waar te maken. Zo heeft Heerhugowaard de wijk Stad van de zon, waar ruim duizend woningen zijn voorzien van zonnepanelen die Watt - piek vermogen opleveren. In Apeldoorn wordt momenteel gewerkt aan het oprichten van een duurzaam energiebedrijf, dat bij zal dragen aan de primaire doelstelling van de gemeente: energieneutraliteit. Er zijn vele soorten van LDEB s, die variëren in organisatievorm, financiering, en/of bron en techniek. De geselecteerde praktijkvoorbeelden in deze uitgave hebben gemeenschappelijk dat ze naast de vorm van duurzame energie die wordt opgewekt ook de doelstelling hebben andere vormen van duurzame energie op te willen wekken én energiebesparing tot doel hebben gesteld. Financier Exploitant Veenendaal WKO en warmtepomp en Quattro Energie b.v. DEVO Overheid en marktpartijen (Quattro Energie b.v.) 1240 woningen en gebouwen voor de voorzieningen in Buurtstede, onderdeel van de uitbreidingswijk Veenendaal-oost - voorzien van duurzame warmte. De belangrijkse reden voor het oprichten van de energie onderneming is de zorg voor het milieu. Warmte/koudeopslag in de bodem, gecombineerd met warmtepompen en wkk voor verwarming en koeling. De warmte wordt via een leidingnet van het Energiehuis naar de woningen gebracht. Bijzonder aan het systeem is dat de gasgestookte warmtekrachtinstallatie naast warmte, elektriciteit opwerkt die deels voor de warmtepompen wordt gebruikt. De overige geproduceerde elektriciteit wordt teruggeleverd aan het net. De hoge temperatuurwarmte die de WKK produceert, wordt gebruikt voor het warme tapwater. De WKK is erop voorbereid om later eventueel om te bouwen naar biogas. Het energiesysteem vermindert de CO 2 uitstoot met 60%. Drie partners verenigd in Quattro Energie BV werken samen met de gemeente in de PPS constructie Devo BV. Deze is voor 50% in handen van de gemeente Veenendaal en voor 50% in handen van Quattro BV. Deze publiek private samen werking maakt het mogelijk het financiele voordeel uiteindelijk bij de bewoners terecht te laten komen. Bewoners kunnen daarbij rekenen op 15% mindere maandlasten voor verwarming dan een vergelijkbare woning op gas. Dit betekent niet alleen winst voor het milieu, maar ook voor de bewoners. Quattro Energie BV (Patrimonium woonstichting, Latei Projectontwik keling en De Smalle Akker b.v) en de gemeente hebben ingestemd met een minimaal rendement. Indien er meer rendement is, komt dit middels een revolving fund ten goede aan andere energieprojecten in Veenendaal. De exploitatie is in handen van DEVO BV. Geen zeggenschap bij eindgebruikers. Start in 2005, oprichting energiebedrijf 2007, opening Communicatie Veel geïnvesteerd in communicatie met toekomstige bewoners, gemeente, ontwikkelaars en woningcorporaties. 2 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven 3 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

3 Praktijkvoorbeeld: Arnhem Centraal Financier Exploitant Arnhem Arnhem Centraal Bodemenergie WKO Overheid Eerst overheid nu Brabant Water Overheid Arnhem Centraal Station en twee aangrenzende kantoortorens (en later nog andere functies, in totaal ruim m 2 ) worden voorzien van duurzame verwarming en koeling. Start 1997, gereed in 2005 (oplevering laatste project in het gebied in 2015). Arnhem Centraal 2. Waarom een lokaal duurzaam energiebedrijf in uw gemeente? Een lokaal duurzaam energiebedrijf opereert zelfstandig en bedrijfsmatig en behaalt op die basis een gezond financieel rendement. Een element voor veel gemeenten is de participatie van burgers en bedrijven, zodat zij betrokken worden bij de klimaatambities. Het lokaal duurzame energiebedrijf is vaak een lokaal samenwerkingsverband van burgers, bedrijven en/of lokale partijen met een publiek karakter, zoals gemeente of woningcorporatie. Argumenten om te kiezen voor een LDEB op een rij: Een gemeente wil geformuleerde ambities op het gebied van duurzame energie waarmaken. Door het (mede) oprichten en te participeren in een LDEB geeft een lokale overheid een stevig signaal van wilskracht en vertrouwen af aan investeerders in de markt. Ervaringen uit het verleden laten zien dat realisatie van lokale duurzame energieprojecten in onvoldoende mate en moeizaam van de grond komen. Een krachtige impuls (strategiewijziging) is dan wenselijk. Behoefte aan een duidelijk loket met een krachtige werkorganisatie ten behoeve van de verduurzaming van de lokale energievoorziening en het initiëren van duurzame energieprojecten. De gemeente wenst een brug te slaan tussen projecten en betrokkenheid van burgers en lokale partners. Met een LDEB geven overheden grote betrokkenheid bij de energieen klimaatproblematiek concreet vorm. Het koude- en warmte opslagsysteem slaat warm en koud water op in de bodem en gebruikt dit voor koeling en verwarming van gebouwen. Het leidingsysteem is ontworpen in een gemeenschappelijke leidingentunnel van één kilometer lang. Hierin is ook een ondergronds afvaltransportsysteem aangebracht. Eind 2009 zijn ook de 13 verdiepingen hoge Park- en Rijntoren, het Luxor en de Place de la Gare op het systeem aangesloten. De hoogste gebouwen in het gebied hebben meer glasvlakken waardoor extra koelvermogen wordt gevraagd. Dit werkt prima in dit systeem: de warmtepompen hebben een totaal vermogen van kw. Er zijn nu 6 putten geslagen: 3 warme en 3 koude. De gemeente Arnhem nam de risico s van de investering in een warmte/koudeopslag zonder dat alle aansluitingen gerealiseerd zijn. Marktpartijen durfden deze investering indertijd niet aan. Het systeem is werkend verkocht aan Brabant Water in Aandeel van de zeggenschap bij eindgebruikers: geen. Financiering bouw Arnhem. Met winst verkocht aan Brabant Water. 4 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven 5 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

4 4. Financiering Ook de financiering bij een lokaal duurzaam energiebedrijf kan op vele manieren. Afhankelijk van ideeën en belangen van de partijen die mee willen doen, zal de definitieve vorm ontstaan. In de ene gemeente zal een woningcorporatie samen met een groep bewoners een woonwijk willen voorzien van eigen energie. In een andere gemeente wil een groep bedrijven lokaal een warmtenet opzetten. Of een groep burgers neemt het initiatief om een biovergistingsinstallatie te bouwen. Vaak is er bij de financiering sprake van maatschappelijk geld, variërend van subsidie tot risicodragend kapitaal. Een gemeente kan voorfinancieren. Ook zijn betalingsafspraken te maken met leveranciers. Leaseconstructies zijn mogelijk via een bank of investeerder. Een bank kan akkoord gaan met een lagere rente bij leningen met groenfinanciering of een gemeentegarantie. De gemeente kan ook zelf een laagrentende lening verstrekken. Of er is aanspraak te maken op subsidieregelingen en fiscale voordelen. Een mogelijkheid om een LDEB financieel rond te krijgen is het aangaan van een publiek private constructie: gemeente en commerciële partijen worden beide deelnemer van de onderneming. Publieke en private partijen behouden daarbij hun eigen identiteit en maken duidelijke afspraken over de verdeling van de risico s en de taken. 3. De rollen van een gemeente Een gemeente is vaak een cruciale partij om projecten zoals een LDEB op gang te helpen. De rol die een gemeente hierin kiest, hangt af van diverse aspecten. Wil een gemeente leidend zijn of is het ondersteunen van initiatieven het uitgangspunt? Wil een lokale overheid zich beperken tot faciliteren of actief participeren? Wat zijn de precieze doelstellingen. En wat zijn de beschikbare middelen en hoe actief zijn andere (lokale) marktpartijen? Enkele mogelijke belangrijke gemeentelijke rollen op een rij: Dienstverlener of regisseur Optreden als dienstverlener kan bijvoorbeeld door een snelle en eventuele digitale afhandeling van vergunningaanvragen voor oprichting van een lokaal duurzaam energiebedrijf. Een andere vorm van dienstverlening is dat een gemeente fysieke capaciteit beschikbaar stelt. Dit kan bijvoorbeeld door het inhuren van energieconsulenten die vervolgens worden aangeboden aan de partijen die een lokaal duurzaam energiebedrijf willen oprichten. Er wordt dan kennis en organisatorisch vermogen beschikbaar gesteld. Naast de rol als dienstverlener kan de gemeente als regisseur gaan optreden. De gemeente neemt dan de rol op zich om, op eigen initiatief of dat van anderen, partijen bij elkaar te brengen. Launching customer Als launching customer treedt de gemeente op als klant of opdrachtgever, bijvoorbeeld bij het opzetten van nieuwe woonwijken waar de gemeente dan een concessie verleent aan marktpartijen. De concessie is een recht om een energievoorziening te exploiteren. De gemeente kan wel bij de selectie van de marktpartij in de aanbestedingsstukken als eis opnemen dat er lokale duurzame energievoorzieningen worden opgezet en geëxploiteerd. Als de gemeente een complexe vraag aan de markt wil voorleggen, bijvoorbeeld meerdere vormen van duurzame energie op een bedrijventerrein, kan de gemeente kiezen voor de zogenoemde concurrentiegerichte dialoog. Dit is een speciale aanbestedingsprocedure waarbij de gemeente in dialoog met marktpartijen kan treden. Mede financier De gemeente kan lokale initiatieven mede financieren door middel van subsidies of het verstrekken van (achtergestelde) leningen of garanties. Wanneer hiervoor gekozen wordt, heeft de gemeente te maken met de bepalingen uit de Algemene wet bestuursrecht. Daarnaast moet worden gekeken naar staatssteun. Hiervan is sprake als de overheid een specifiek voordeel aan een onderneming wil geven. Een lokaal duurzaam energiebedrijf wordt als onderneming aangemerkt. Verder moet de gemeente er rekening mee houden dat er voldoende middelen op de begroting zijn opgenomen of dat de risicobuffer (bij leningen/garanties) voldoende is. 6 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven 7 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

5 Praktijkvoorbeeld: Energiebedrijf Thermo Bello BV, Culemborg Culemborg Thermo Bello Aardwarmte bodemenergie Warmtepomp met dubbelzijdige platenwarmtewisselaar gescheiden van reinwaterbasin 5. Aandachtspunten bij het opzetten van een LDEB Financier Exploitant Bedrijven, greenchoice, bewonersvereniging Energiebedrijf Thermo Bello Burgers Het oprichten van LDEB begint bij de keuze voor een rechtsvorm. Welke vorm het beste past, is afhankelijk van de lokale situatie en wensen. Elke vorm heeft zijn eigen kenmerken met voors en tegens. De meest voorkomende rechtsvormen zijn: Besloten vennootschap, Stichting, Coöperatieve vereniging, Vennootschap onder firma (vof ) en Commanditaire vennootschap. Bewoners en bedrijven uit de wijk 175 woningen en 7 bedrijven van duurzame verwarming voorzien tegen kosten die lager of gelijk zijn dan anders. En in de toekomst uitbreiding met afnemers en bronnen van duurzame energie en met koeling, warm tap water en elektra. Het vergaren en verspreiden van kennis over lokale energiewinning en energiebesparing. De installaties voor de productie van warmte en het warmtenetwerk waren eigendom van drinkwaterbedrijf Vitens. De Raad van Bestuur van Vitens besloot in 2006 zich te concentreren op haar kerntaak de winning en levering van drinkwater en alle niet-kerntaken af te stoten. Na dit besluit werd het allereerst aangeboden aan de gemeente Culemborg. Deze zag af van overname met het argument dat exploitatie van energievoorzieningen niet strookt met de doelstellingen van de gemeente. Daarna werd de bewonersvereniging BEL -als de tweede partner van de bestaande raamovereenkomst tussen de drie- benaderd. Nadat de initiatiefgroep de buurt een jaar intensief informeerde over de kans, werd het besluit tot overname met grote meerderheid van stemmen genomen. Op 1 april 2009 werd de formele overdracht van Vitens aan Thermo Bello bekrachtigd. Zeggenschap bij eindgebruikers: meer dan 51% 9000 GJ per jaar wordt verzorgd door een elektrisch aangedreven warmtepomp met een vermogen van 780 kwth. In het station staan ook twee gasketels (elk 640 kw) voor bijverwarming bij koud weer en om warmte te produceren bij uitval van de warmtepomp (service of storing). nen Drinkwater opgepompt in het drinkwaterwingebied en opgeslagen in een Reinwaterbasin van 250m 3. Elektriciteit voor warmtepomp. Gas voor 2 gasketels bij piekvraag en als backup. Totale investeringskosten Aanschaf van de tweede hands warmte-installatie en ondergronds distributienetwerk voor ex BTW. Financiers Het benodigde kapitaal voor de aankoop van het warmtenet werd verkregen door de storting van kapitaal in de BV (door de oprich ters), risicodragende leningen van particuliere en zakelijke afnemers, Greenchoice, de bewonersvereniging EVA-Lanxmeer (die het recht geven op certificaten van aandelen) en een lening van de bank. Exploitatiebegroting Inkomsten en kosten liggen rond de per jaar Exploitatie, eigendom netwerk en apparatuur: Energiebedrijf Thermo Bello Eerste gesprekken met Vitens in 2007, overname in Communicatie Veel informatiesessies en nieuwsberichten in verschillende uitgaven in de buurt verspreid. Ondernemen Zoals elk bedrijf zal ook een LDEB een ondernemingsplan of business case moeten opstellen waarin de investeringen, de exploitatiekosten en baten en kasstromen zijn opgenomen. Zo zal de onderneming bijvoorbeeld moeten investeren in activa, zoals een energie-installatie. Het opzetten en exploiteren van een lokaal duurzaam energiebedrijf kent een aantal risico s. Dit betreft risico s in de opstartfase zoals het vinden van de goede partners en verandering van het politieke klimaat, als risico s in de uitvoering. Deze risico s zijn vergelijkbaar met duurzame energieprojecten. Denk hierbij aan een: Investeringsrisico: Een Warmte Koude-project kan (technisch) niet slagen bijvoorbeeld door slechte bodemgesteldheid of een bioenergiecentrale valt duurder uit dan voorzien, of kan later opgestart worden dan gepland; Bouwfaseringsrisico, bijvoorbeeld door een te late oplevering; Exploitatierisico, denk aan verzakkingen, storingen of claims; Een participant trekt zich terug of een faillissementsrisico, ontwikkelaar, installateur of afnemers kunnen failliet gaan. De bank kan eisen dat de gemeente dan (een deel van) de risico s afdekt; Politieke of beleidsmatige wendingen. Het maken van een risico-analyse en de wijze waarop de risico s kunnen worden afgedekt, zal een onderdeel moeten zijn van de opstartfase. 8 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven 9 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

6 6. Relevante Wet & Regelgeving aandeelhouder is van een lokaal duurzame energiebedijf, gelden de Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet FIDO) en het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV). De Wet FIDO bepaalt dat een decentrale overheid alleen leningen, aandelen of garanties mag verschaffen bij de uitoefening van een publieke taak. In het BBV staan de regels over het opzetten van onder andere de begroting. Praktijkvoorbeeld: Sanergy, Strijp-S in het centrum van Eindhoven Eindhoven Sanergy Bodemenergie Voor zover de risico s door een gemeente moeten worden gedekt, door bijvoorbeeld garantie, is mogelijk ook sprake van staatssteun. Staatssteun kan spelen bij verschillende aspecten van een lokaal duurzame energiebedrijf. Zoals bij de oprichting, onkostenvergoedingen door de gemeente. En van belang is na te gaan op wiens grond het lokaal duurzame energiebedrijf komt. Bij verkoop van grond van de gemeente aan het lokaal duurzame energiebedrijf kan sprake zijn van staatssteun. Financier, eigenaar en extern Eigenaar Beheer Warmtepomp Overheid, Philips, VolkerWessels DEC Park Strijp Energy Hydreco Specifieke wetgeving Voor de duurzame energieopties is er specifieke wetgeving, zoals de grondwaterwet, MER-plicht etc. Na oprichting zal het lokaal duurzame energiebedrijf financiële verantwoording moeten afleggen en er zal belasting moeten worden betaald. Als de lokale overheid Park Strijp Beheer: PPS en Volker Wessels Beheer Hydreco (dochtermaatschappij van Brabant Water) 7. Na het risico, de kansen Er hangt een mooie belofte voor de toekomst boven de gemeente: klimaatneutraal. De schoonheid van het idee, een nieuw lokaal duurzame energiebedrijf spreekt aan. Park Strijp Beheer (samenwerking gemeente Eindhoven en VolkerWessels) en Philips Energiewinning uit de bodem en sanering van de bodem in één proces Definitief opgeleverd in februari De eerste vragen om te stellen: Willen: Waarom wil de gemeente betrokken zijn bij het oprichten van een LDEB? Draagt de LDEB bij aan de klimaatdoelen van de gemeente? Kunnen: Kan de gemeente een wezenlijke bijdrage leveren aan het LDEB? Heeft de gemeente instrumenten beschikbaar (kennis en geld)? Mogen: Is er ook de politieke ruimte om mee te doen vanuit B&W en raad? Kent de gemeente de speelruimte die overheden mogen nemen? De daadkrachtige bestuurder ruikt zijn kans en wie kan er nu tegen zo n fantastisch idee zijn? Lokaal en dus dicht bij de burger? Ondernemend en toch onderdeel van de pubieke zaak? Energiek richten op de lokale bronnen? Eindhoven en Volker Wessels herontwikkelen samen het oude Philips terrein in het centrum van Eindhoven Strijp-S in een PPS constructie waarin beide voor 50% aandeelhouder zijn. Gebiedsontwikkelaar Park Strijp Beheer is 100 procent eigenaar van lokaal energiebedrijf Park Strijp Energy, die weer 100% eigenaar is van Sanergy. Voor de eerste keer in Nederland is bodemsanering gecombineerd met energiewinning uit de bodem: Sanergy genaamd. Onttrekking- en infiltratieputten maken onttrekking van warmte of koude aan het grondwater mogelijk. Zo ontstaat energie die gebruikt kan worden om Strijp-S van comfortabele en duurzame warmte en koude te voorzien. Bovenal houdt het systeem niet alleen de verontreiniging op zijn plek, maar leidt het tot een behoorlijke versnelling van de natuurlijke afbraak. Strijp-S heeft een ambitieuze energiedoelstelling (EPL >8,0) die door toepassing van Sanergy ruimschoots gehaald wordt voor de te realiseren m 2 BVO en woningen. 10 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven 11 Kracht uit eigen energie n en lokale duurzame energiebedrijven

7 Wilt u meer weten? Ga naar: Dit is een publicatie van: Agentschap NL NL Energie en Klimaat Croeselaan 15 Postbus RE Utrecht T +31 (0) E Agentschap NL juni 2010 Publicatie-nr. 2FLOK1008 Hoewel deze publicatie met de grootst mogelijke zorg is samengesteld kan Agentschap NL geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor eventuele fouten. Agentschap NL is een agentschap van het ministerie van Economische Zaken. Agentschap NL voert beleid uit voor diverse ministeries als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal. Agentschap NL is hét aanspreekpunt voor bedrijven, kennisinstellingen en overheden. Voor informatie en advies, financiering, netwerken en wet- en regelgeving. De divisie NL Energie en Klimaat versterkt de samenleving door te werken aan de energie- en klimaatoplossingen van de toekomst.

Kracht uit eigen energie

Kracht uit eigen energie Kracht uit eigen energie Gemeenten en lokale duurzame energiebedrijven Kracht uit eigen energie is een uitgave van NL Energie en Klimaat van het Innovatieprogramma Klimaatneutrale steden. De brochure gaat

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

ENERGIE IN EIGEN HAND

ENERGIE IN EIGEN HAND Zonne-energie voor bedrijven? ENERGIE IN EIGEN HAND De Stichting Beheer Bedrijvenpark Merm, heeft een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor bedrijven om d.m.v. aanbrengen van zonnepanelen op het

Nadere informatie

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1

Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement en risico Fonds Regionaal Duurzaam 1 Rendement Via het Meewind-fonds Regionaal Duurzaam 1 kunt u beleggen in duurzame energie in de regio. Daarmee levert u een bijdrage aan de overgang naar duurzame

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in huis Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Een betrouwbare verwarming

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Greenspread. realising sustainable connections

Greenspread. realising sustainable connections Greenspread realising sustainable connections Greenspread, het Energieakkoord en CoopDeZon Inleiding Inleiding Greenspread richt zich op het ontwikkelen van lokale duurzame-energieproductiemiddelen. Greenspread

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur

Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Handreiking aanbestedingswijzer Energie-infrastructuur Datum juni 2011 Status Definitief W/E adviseurs duurzaam bouwen in opdracht van Agentschap NL Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Handreiking aanbestedingswijzer

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN VOORTGANGSRAPPORTAGE ONDERZOEK LOKAAL DUURZAAM ENERGIEBEDRIJF DALFSEN 1. Aanleiding en ambitie In het Projectvoorstel Lokaal Duurzaam Energiebedrijf Dalfsen (maart 2012) zijn de achtergrond, de projectdoelstellingen

Nadere informatie

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder?

U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? U ontvangt SDE-subsidie voor zonnepanelen. Hoe nu verder? In deze folder staat omschreven welke stappen u moet nemen nadat u SDE-subsidie voor uw zonnestroominstallatie heeft ontvangen. De informatie in

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CR5 Onderwerp : PV-project Den Bolder Aan de raad van de gemeente Waalwijk Waalwijk, 12 oktober 2010 0. Samenvatting De gemeente Waalwijk heeft een ambitieuze energie/klimaatdoelstelling,

Nadere informatie

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

Nr. 2012/202 6 december 2012 ISSN: 0920-069X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nr. 2012/202 6 december 2012 ISSN: 0920-069X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Provinciaal Blad Nr. 2012/202 6 december 2012 ISSN: 0920-069X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Regels energiebesparing en hernieuwbare energie 2013 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + =

Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Duurzaam woon- en werkcomfort door gebruik van natuurlijke energiebronnen! + = Krachten gebundeld... Pionier op het gebied van bodemenergie! Energiezuinige verwarmings- en koelingsproducten Geotherm Energy

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

BSD/2016.217 DOORSTART AARDWARMTE DEN HAAG HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS,

BSD/2016.217 DOORSTART AARDWARMTE DEN HAAG HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, BSD/2016.217 DOORSTART AARDWARMTE DEN HAAG HET COLLEGE VAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS, Overwegende dat: - in het collegeakkoord Haagse Kracht de doelstelling Klimaatneutraal Den Haag 2040 is herbevestigd;

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Duurzaam benutten van warmte

Duurzaam benutten van warmte Duurzaam benutten van warmte Netwerkbijeenkomst duurzame regionale energie Gelderland 12 juni 2013 Door: Hans Wouters Programma energietransitie Provincie Gelderland Provincie zet zich in op de toepassing

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht

Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht Investeringsreglement Stichting Energietransitie Utrecht Vastgesteld bij het besluit van het bestuur van de Stichting Energietransitie Utrecht, d.d. 2 november 2015. A. OVERWEGINGEN: 1. SETU is opgericht

Nadere informatie

Duurzame verlichting voor woningcorporaties

Duurzame verlichting voor woningcorporaties Duurzame verlichting voor woningcorporaties >> Als het gaat om energie en klimaat Bij de keuze van verlichting rondom woningen, in gemeenschappelijke ruimten en op paden en terreinen spelen veel factoren

Nadere informatie

De toekomst van de netten

De toekomst van de netten De toekomst van de netten Speelveld, energieneutrale wijk, rol van smart grids dr. C. (Cor) Leguijt, presentatie Kivi-Niria, 8 okt. 2013 Inhoud de toekomst van de netten Kort: over CE Delft De hoeken van

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Energie besparingsmonitor 2010-2011

Energie besparingsmonitor 2010-2011 Energie besparingsmonitor 2010-2011 Inleiding In het kader van het monitoren van het Meer Met Minder convenant is er informatie verzameld onder de leveranciers van isolatiemateriaal in Nederland, Vereniging

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR

Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deel 3: de Productie(-installatie) MONITOR Deze Monitor gaat over productie-installaties: windturbines, windparken collectieve zonprojecten andere productie-installaties alle productie-projecten waar jullie

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

Contactpersoon -. -. ~~

Contactpersoon -. -. ~~ /fiijby Dordrecht Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT.. F (078) 639 8080 de gemeenteraad www.dordrecht.nl Contactpersoon -. -. ~~ R - Sweers

Nadere informatie

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I

Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I Bijlage 3 Nadere onderbouwing bij afweging van energievarianten in Bronkhorst I In deze bijlage worden de volgende onderdelen uit de toelichting bij het raadsvoorstel toegelicht: bijdrage aan energie en

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier

Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Stimuleringsregeling duurzame energieproductie (SDE) Voorschotformulier Dit formulier is verstrekt door en moet worden ingediend bij: SenterNovem Postbus 10073 8000 GB Zwolle Telefoon 038 455 34 50 Bezoekadres

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013

Zonder Energieopslag geen Energietransitie. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Zonder Energieopslag geen Energietransitie Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel WKO-Manifestatie / 30 Oktober 2013 Duurzame Energie Koepel 6 brancheorganisaties (wind, zon, bodemenergie, bio, warmtepompen,

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Kort woordenboek financieringsmogelijkheden

Slim financieren duurzame energie Kort woordenboek financieringsmogelijkheden Slim financieren duurzame energie Kort woordenboek financieringsmogelijkheden voor energieprojecten voor overheden 2 Voorwoord Slim financieren duurzame energie: laten we van elkaar leren! Financieren

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010

Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Baas in eigen Bodem? Green Spread, september 2010 Aardwarmte in Nederland Aardwarmte (geothermie) is de warmte die in de aardkorst zit gevangen. In de bovenste meters van de aardkorst heeft de temperatuur

Nadere informatie

Een bio-energiecentrale bij u in de buurt. Antwoorden op uw vragen

Een bio-energiecentrale bij u in de buurt. Antwoorden op uw vragen Een bio-energiecentrale bij u in de buurt Antwoorden op uw vragen Inleiding Er zijn plannen voor de aanleg van een bio-energiecentrale bij u in de buurt. Dat stelt u ongetwijfeld voor vragen. Wat betekent

Nadere informatie

IS F. Buijserd burgemeester

IS F. Buijserd burgemeester iiiiiiiiin G16.0492 Gemeente Nieuwkoop College van Burgemeester en Wethouders nieuwkoop Raadsvoorstel Portefeuillehouder: J.W.M. Pietersen (zwembad Aarweide) T. Veninga (Schoterhoek II) Opgesteld door:

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Lokale energiecoöperatie

Lokale energiecoöperatie Lokale energiecoöperatie Stuwende kracht achter de de duurzame energietransitie van onderaf 1 Inhoud I. Visie II. De Energie Coöperatie III. Eemflow Energie VOF 2 Van Klimaat beleid naar Energie transitie

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE

INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE INITIATIEFVOORSTEL CONFORM ARTIKEL 4:2 REGLEMENT VAN ORDE 1. Rol van de gemeente bij het opzetten en ondersteunen van lokale duurzame energie initiatieven. 2. Onderzoek naar de mogelijkheden plaatsing

Nadere informatie

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN

Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Alphen aan den Rijn, Boskoop, Rijnwoude Samen, lokaal en duurzaam! ENERGIEK ALPHEN AAN DEN RIJN Energiek Alphen aan den Rijn AGENDA 1. Opening 2. Wie en wat is Energiek Alphen aan den Rijn 3. Gemeente

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Initiatiefvoorstel aan Provinciale Staten PS2009-997 HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Duurzaamheidsfonds Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Slim aanbesteden en financiering

Slim aanbesteden en financiering Caspar Boendermaker BNG Advies, oktober 2013 Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 2 Onze missie: Lage financieringskosten voor maatschappelijke

Nadere informatie

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven

Probleemanalyse Vaststellen nul- alternatief Definitie beleidsalternatieven Probleemanalyse De vuilstort van de AVRI in Geldermalsen is gesloten. Het idee is om op deze gesloten vuilstort alsmede op de gebouwen van de AVRI in totaal 9,3 MWp zonpv te realiseren. Daarnaast kunnen

Nadere informatie

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Haalbaarheid van Zon-PV 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Agenda Zon-PV Algemeen Business case Giesbers Business case Flynth Investeren door Green Spread Over Green Spread Zonnepanelen

Nadere informatie

LAADINFRASTRUCTUUR. Oplossingen voor gemeenten. Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal

LAADINFRASTRUCTUUR. Oplossingen voor gemeenten. Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal LAADINFRASTRUCTUUR Oplossingen voor gemeenten De groei van elektrisch vervoer (EV) zorgt voor een toenemende behoefte aan laadpunten in de openbare ruimte. Nu de stichting e-laad geen laadpunten meer aan

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning

Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Verwarming, koeling, warm water en ventilatie in uw woning Uw woning is aangesloten op een collectief, duurzaam energiesysteem. Deze installatie verwarmt in de winter, koelt in de zomer en zorgt voor warm

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Jan Willem Zwang & Sven Pluut Amersfoort, 15 november 2013

Jan Willem Zwang & Sven Pluut Amersfoort, 15 november 2013 Crowdfunding Jan Willem Zwang & Sven Pluut Amersfoort, 15 november 2013 Stichting Green Crowd Utrechtseweg 310 Gebouw H02 6812 AR Arnhem 0285 4013 471 www.greencrowd.nl Agenda Korte introductie Wat is

Nadere informatie

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rabobank met betrekking tot het Revolverend Fonds Energiebesparing 11 Juli 2013 Betrokken partijen Initiatiefnemer:

Nadere informatie

9-5-2014 B.v.d.Hoek Driebergen 0655965653

9-5-2014 B.v.d.Hoek Driebergen 0655965653 Zonnepanelen op het dak van uw VvE? Draagvlak creëren en offertes aanvragen en communiceren met de VvE (Nieuwsbrief) Kosten en baten analyse Berekenen terug verdien tijd Spreadsheet offerte gegevens Communicatie

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Nieuwe energieprestatienorm

Nieuwe energieprestatienorm Nieuwe energieprestatienorm >> Als het gaat om energie en klimaat De tools Uw weg vinden in de nieuwe energieprestatienorm, wie helpt u daarbij? Heeft u hem al in huis, de nieuwe energieprestatienorm NEN

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point

28 december 2011. Subsidieaanvraag Stadsinitiatief Rotterdam. Solar Green Point 28december2011 SubsidieaanvraagStadsinitiatiefRotterdam SolarGreenPoint Inhoudsopgave Voorwoord...1 1. Introductie Solar Green Point.......2 2. Salderingsregeling Electriciteitswet..........2 3. Activiteiten....3

Nadere informatie

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH PS2009- INITIATIEFVOORSTEL Aan de leden van Provinciale Staten Initiatief voorstel Duurzaamheidsfonds Gelderland Beknopte samenvatting van inhoud voorstel: Bij de voorjaarsnota 2009 (PS2009-447) is ingestemd

Nadere informatie

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf

Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders Duurzame-energiebedrijf gemeente Eindhouen Openbare Ruimte, Verkeer lk Milieu Raadsnummer ZO.R/502.OOI Inboeknummer ogbstoa6so Beslisdatum B%W tb januari aoro Dossiernummer oob SSa Raadsvoorstel tot het uaststellen uan de kaders

Nadere informatie