Kempensche Tydinghen. Nr. 66 Januari februari maart Woonkasteel van de familie de Merode in Westerlo.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Kempensche Tydinghen. Nr. 66 Januari februari maart 2012. Woonkasteel van de familie de Merode in Westerlo."

Transcriptie

1 Nr. 66 Januari februari maart 2012 Kempensche Tydinghen Woonkasteel van de familie de Merode in Westerlo. Driemaandelijks tijdschrift van de Gidsen van de Antwerpse Kempen. Verantwoordelijk uitgever: Mil Blancquaert Lange Eerselsstraat 63 1 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012 Herentals

2 Inhoud Woordje van de voorzitter Hernieuwing lidmaatschap 2012 Vergaderdata in Verslag van de vergadering van 5 maart 2012 in t Steentje te Turnhout. 4 Nieuws uit FTG (verslag algemene vergadering 3 december 2011) 6 De Teuten door Herman Knaeps 10 Interessante websites 30 Woordje van de voorzitter Beste Givakleden, In deze ontluikende lente beginnen de aanvragen voor stadswandelingen stilletjes aan op de diensten van toerisme binnen te vallen. Maar ook een aantal gemeenten vieren dit jaar 800 jaar stad en vrijheid. Dit brengt natuurlijk heel wat activiteiten met zich, ook voor onze gidsen. En de Heggeommganck zal ook weer heel wat mensen naar Poederlee (Lille) lokken. Onze correspondent uit het Zuiden heeft weer een fraai werkje afgeleverd over de Teuten. Een aantal leden hebben hun lidmaatschap nog niet verlengd. Hoogste tijd om dit alsnog te doen. Helemaal achteraan vinden jullie nog een link naar een fantastische Website, betreffende het Lam Gods. Veel leesgenot met deze Kempensche tydinghen. Jullie voorzitter Mil Blancquaert 2 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

3 Hernieuwing lidmaatschap Lidgeld 2012 Het lidgeld voor 2012 blijft ongewijzigd. 12,50 voor aansluiting zonder Ethias verzekering. 15, 50 voor de aansluiting met Ethias verzekering Gelieve het bedrag over te schrijven op volgende rekening: BE van Givak Mol. Met vermelding van uw naam en lidgeld Givak 2012 Alvast bedankt voor het blijvend vertrouwen in onze vereniging!!! Vergaderdata in Maandag 4 juni 2012 (waarschijnlijk Kunstforum Würth) Maandag 3 september 2012 (locatie nog te bepalen) Maandag 3 december 2012 in t Steentje te Turnhout Het aanvangsuur van de vergadering wordt bepaald in functie van de eventuele vormende activiteit die aan de vergadering gekoppeld is. 3 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

4 Vergadering GIVAK, maandag 5 maart 2012 in t Steentje te Turnhout Aanwezig: Mil Blancquaert, Bert Bogaert, Jeannine Meeus, Greet Roets, Lut Tatrai, Rita Dries, Jeannine Muller, Carolien Buiks, Liesbet Peeters, Staf Van der Velde, Alex Vercammen, Jef Janssens, Willy Jacobs, Paul Dierckx, Marie-Claire Latinne, Frans Schippers. Verontschuldigd: Herman Knaeps, Raf Wayaert, Jef Florizoone, Mil Van Den Bosch, Rita Luyten, Cynthia Yskout, Pieter-Andre Melis, Ward Olbrechts, John Janssens, Marc Keustermans, Maria Dickens, Hilde Devos, Frank Vermeren, Marie-Jose Hopmans, Harry Geyskens. Een nieuw lid, Alex Vercammen, stelde zich voor, waarna de andere aanwezigen zich ook voorstelden aan Alex. Bijscholingen: Bert Bogaert wil in het najaar, de juiste data zijn nog niet bekend, bijscholingen geven die ook meetellen als studie-uren. Deze bijscholingen worden verdeeld over drie avonden. Het kan gaan bv over etymologie, antropologie, Europese en/of wereldtalen. Er wordt hard gewerkt aan de nieuwe website maar er zijn nog problemen om de juiste pagina's en de beveiligde pagina's goed weer te geven. Iedereen wordt op de hoogte gehouden over de vorderingen en wanneer onze website klaar is voor gebruik. Pieter-Andre Melis heeft een gesprek met Würth, zodat we de volgende vergadering bij Würth kunnen houden en daar ook de kunstverzameling kunnen bezoeken. De problemen met de vorige afspraak was dat GIVAK moest betalen voor gebruik van de ruimte waar we willen gaan vergaderen. Er zijn 64 leden ingeschreven, waarvan 44 leden een verzekering bij het FTG hebben. 14 leden krijgen nog een , misschien dat zij vergeten zijn om het lidgeld te betalen. Het saldo op de zichtrekening bedraagt 2612,55 euro. Op de studiedag van het FTG ging het voornamelijk over de veranderingen en gebruik van de website. De bedoeling is dat de website van FTG en onze website gelinkt worden. Nog steeds is MAS in Antwerpen niet gratis toegankelijk voor gidsen met een geldige gidsenkaart. 4 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

5 Wel is op de laatste woensdag van de maand het MAS gratis toegankelijk voor iedereen. Wij willen meer te weten komen over bekende namen in de Kempen. Als iemand iets weet over bekende Kempenaars kan dit geplaatst worden in het KT. Het is aan te bevelen om lid te worden van de Taxandria vzw, geschiedkundige kring (WWW.taxandriavzw.be ). De voordelen zijn oa dat men gratis de musea in Turnhout kan bezoeken en lezingen gratis kan bijwonen. Het lidgeld is 15 euro per jaar.. U ontvangst dan ook jaarlijks het jaarboek met allerlei wetenswaardigheden over onze Kempen De erkenning gidsen van Vlaams Toerisme bedraagt 5 jaar. Men moet er op bedacht zijn dat men in deze 5 jaren alle gidsbeurten en studie-uren bijhoudt. Na de 5 jaren moet men deze gegevens toesturen naar Vlaams Toerisme om de erkenning te kunnen blijven behouden. Binnenkort komt er een uitnodiging voor een avond waar dan de fiscaliteit betreffende het gidsen en BTW wordt uitgelegd er is dan ook de mogelijkheid om vragen over deze onderwerpen te stellen. Bruggepensioneerden die graag willen gidsen moeten rekening houden dat zij dat alleen onbezoldigd kunnen doen. Als vrijwilliger moeten de bruggepensioneerden eerst toestemming vragen. Willy Jacobs is volop bezig met voorbereidingen voor de herdenking van de Grote Oorlog in het zal een speciale opzet zijn waar nog veel aan gedaan moet worden maar het resultaat zal dan ook bijzonder zijn. Willy zal ons zeker op de hoogte houden. Ook bruist het weer van de activiteiten in Klein Engeland, Aan te bevelen om deze activiteiten in de gaten te houden. Dit jaar viert de stad Turnhout zijn 800 jarig bestaan. Dit wordt gevierd met tal van activiteiten. In het Taxandria museum is er een speciale tentoonstelling. Deze tentoonstelling gaat niet zomaar over de 800-jaar geschiedenis maar in verschillende verhalen wordt iets over Turnhout verteld. In Poederlee wordt op zondag 27 mei, het 25-jaarlijkse OMMEGANG van de HEGGE gevierd. Meer dan 1000 figuranten, 10 praalwagens, ruiters, amazones en muziekgroepen met historische instrumenten zullen "Het Wonder van de Hegge" vertellen. Rita Dries verstrekt ons meer informatie over het Meduceum (een museumproject in samenwerking met Janssens pharmaceutica), gehuisvest in St Victor te Turnhout. 5 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

6 Het Meduceum geeft een overzicht van de evolutie in de verpleegkunde en de geneeskunde in Turnhout. Het is ondergebracht in de gebouwen van het Sint-Victor-Instituut, ingang C, Kasteelplein Turnhout. De kelder- en eerste verdieping zijn gewijd aan een collectie geneeskundig en verpleegkundig materiaal verzameld door zuster Alena, Gasthuiszuster en gewezen directie Nursing van het St-Elisabethziekenhuis in de Rubensstraat te Turnhout. De tweede verdieping focust op Dr. Paul Janssen en zijn realisaties in de farmacologie. Het museum is voorlopig enkel toegankelijk voor groepen onder begeleiding van een gids. Afspraken kunnen worden gemaakt via Rita Dries, of en Gil Tack of Bij onze vergadering in september zullen we eerst een geleid bezoek brengen aan dit museum. Volgende vergadering is op maandag 4 juni en dan waarschijnlijk bij Wurth. GIVAK vergadering, 5 maart 2012, in 't Steentje te Turnhout VERSLAG ALGEMENE VERGADERING FTG VAN 3 DECEMBER 2011 IN BRUGGE. 1. Welkom en verontschuldigingen De heer Jozef Leplat, afgevaardigde van de Kon.Gidsenbond Brugge en West-Vlaanderen, heet de aanwezigen welkom in het klooster van de ongeschoeide karmelieten. Hij verleent het woord aan voorzitter Jo Berten, die zijn toespraak aanvangt met Brugge voor te stellen, niet als een historische stad, maar als een stad met historie. Daarna licht hij de standpunten van de Brugse gidsenbond toe ivm de professionalisering van de gidsen, hun opleiding, de strenge criteria voor hun erkenning, de ontbrekende vergoeding voor de meertaligheid en de plaag van de piraatgidsen in de kunststeden. In zijn besluit vindt hij het daarom onontbeerlijk dat FTG in deze materies de rol van waakhond moet blijven spelen. Vervolgens vat Jean-Marie Bogaert, schepen van toerisme, de lokale toeristische activiteiten samen in een aantal cijfers en schetst bondig de geschiedenis van het Karmelietenklooster. Voorzitter Lucie Mertens dankt de Kon. Gidsenbond Brugge voor het onthaal en het gastvrij gebruik van de zalen voor de vergadering en het middagmaal. Daarna vermeldt zij de afgevaardigden en bestuursleden, die zich verontschuldigd hebben. 2. Goedkeuring van het verslag van de AV van 27/08/11 in Nieuwpoort Het verslag wordt goedgekeurd. In opvolging van het verslag wordt de kwestie over de BTW-verplichting op de gidsprestaties toegelicht. Uit een recente rondvraag blijkt dat de gidsen op sommige plaatsen BTW betalen en elders niet. Wegens de relatieve onduidelijkheid in de wetgeving, hangt de lokaal toegepaste regeling vaak af van de interpretatie die de ambtenaar in functie er aan geeft. 6 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

7 Willy Opdebeeck leest de beslissing E.T dd. 28/08/06 van de BTW-administratie voor, waarin met verwijzing naar het BTW-Wetboek duidelijk aangegeven staat dat de diensten verstrekt door gidsen en reisleiders dienen beschouwd te worden als een intellectueel werk. Deze kwalificatie van de gidsactiviteit bepaalt rechtstreeks de BTWverplichting. Wanneer gidsen of reisleiders hun diensten verstrekken als loon- of weddetrekkende voor een instelling, zijn ze uiteraard BTW-belastingplichtig, maar als ze ten aanzien van de genoemde instelling (gidsenbond, dienst voor toerisme) in een band van ondergeschiktheid optreden, worden ze voor de toepassing van de BTW niet geacht zelfstandig op te treden en worden ze niet als belastingplichtige aangemerkt. In het document wordt verder gesteld dat de handelingen van personen, die optreden als gids, de vrijstelling van BTW bekomen, voorzien in het BTW-Wetboek, wanneer deze handelingen worden verstrekt aan een organisator van geleide bezoeken aan plaatsen, musea, kastelen, kerken, steden, enz. De volledige tekst van het document E.T is bij dit verslag gevoegd. Om een gebeurlijke betwisting mbt de BTW-vrijstelling te vermijden wordt het de gidsen aangeraden het document waarop zij de vergoeding voor hun prestaties noteren, liever niet Faktuur of Onkostennota te noemen, maar wel Gidsennota of Nota voor gidsprestaties. 3. Financiën Dirk Elsen, penningmeester, brengt verslag uit over de actuele kastoestand. Wegens het ontbreken van bepaalde verantwoordingsstukken is de afrekening met enkele verenigingen nog niet afgerond. Anderzijds zijn er nog een aantal bedragen (bijscholing, website) terug te vorderen van Toerisme Vlaanderen. Globaal is de financiële situatie van FTG gezond. Inzake de verzekeringen verzoekt hij de verenigingen uitsluitend de voorziene excellijsten te willen gebruiken en bij de aangifte van schadegevallen de procedure strikt te volgen. Ook zou hij door de verenigingen graag achteraf geïnformeerd worden over de afloop van de schadegevallen, waarvoor hij is tussengekomen. Mail naar In 2012 zal de premie van de verzekering waarschijnlijk verhoogd worden. 4. Contacten met Toerisme Vlaanderen De samenwerkingsovereenkomst met TVL is ondertekend op 20 september Toerisme Vlaanderen is momenteel volop in herstructurering. Katrien Vanginderachter zal de leiding behouden over de dienst Kwaliteitszorg, met de afdelingen Kennis en Kwaliteit, die o.m. voor de gidsen en reisleiders de opleiding en integrale kwaliteitszorg zal blijven beheren, Marketing en Internationale Markten. TVL zal zich in de toekomst vooral concentreren op de promotie en ondersteuning van de kunststeden. Andere steden en landelijke plaatsen zullen voortaan hoofdzakelijk door de provincies ondersteund en gepromoot worden. Alle gidsen die slechts een erkenning hebben tot eind 2011 zullen weldra van de dienst Vorming een brief ontvangen ivm de hernieuwing van hun erkenning. De gemandateerde organisaties zullen voor hun gidsen opnieuw een groepsdossier mogen indienen. Niet vergeten 7 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

8 dat de verenigingen de documenten, die de aanvraag tot erkenning van de gidsen verantwoorden, tenminste 5 jaar moeten bewaren en ter beschikking houden van TVL. Inzake het gerucht over een mogelijke bachelor opleiding voor gidsen, werd opheldering gevraagd aan Toerisme Vlaanderen. Blijkbaar gaat het over de toepassing van een recente Europese norm in onderwijsinstellingen met een verschillend kwalificatieniveau. Hoger Beroepsonderwijs heeft heden het niveau N5 en Hogescholen hebben niveau N6 (Bachelor). Om het aantal door de norm opgelegde lesuren te bereiken zal het beroepscompetentieprofiel van HBO5 moeten hertekend worden. Voorlopig is er geen reden voor ongerustheid, maar wellicht kunnen er eerlang verschuivingen plaatsvinden in de gidsenopleiding. 5. Krachtlijnen voor een statuut van de gids Secretaris Johan Lowyck neemt in het kader van het Prins Filipfonds als vertegenwoordiger van FTG deel aan de werkgroep, die op federaal niveau voorstellen wil uitwerken voor het bekomen van een algemeen sociaal en fiscaal statuut voor toeristische gidsen en reisleiders. In dat verband kijkt FTG uit naar een jurist met een ruime kennis van de sociale en fiscale materie, die bovendien ook vertrouwd is met de gidsenwereld. Johan doet een oproep om op lokaal vlak een standpunt in te nemen in verband met het statuut van de gids en dit aan het secretariaat mede te delen, opdat FTG dienaangaande een globale visie zou kunnen uitwerken. 6. Werkgroepen : stand van zaken Werkgroep website : Frank Van de Heijning - Wegens de technische problemen met de versies van Joemla om aan de hoge eisen van TVL te voldoen, heeft Frank een zoektocht naar een geschikter systeem ondernomen en gevonden. Joemla werd dus definitief verlaten en in de plaats is Drupal (versie 7.0) gekomen. Het is een gratis systeem, evolutief maar zonder autoprogrammatie. Dit betekent dat beroep moet gedaan worden op een programmeur en dat deze persoon vergoed dient te worden. Deze kost valt echter binnen de budgettaire mogelijkheden van FTG. - Geprojecteerd op groot scherm stelt Frank de nieuw ontworpen website voor. Hij zal als webmaster optreden om de site te ordenen en een behoorlijke veiligheid te garanderen. - De website is nu al on line op het internet en kan bereikt worden op of maar ook op of - Via het navigatiemenu overloopt Frank alle mogelijkheden, die het systeem momenteel biedt. Hij laat een gedrukte introductie uitdelen met de gebruiksinstructies, de inlogcodes en een paswoord, dat iedereen naar wens kan wijzigen. Naarmate de opbouw van de website vordert, zal hij de handleiding geregeld aanvullen en naar alle verenigingen mailen. Voorlopig enkel in het Nederlands, is het de bedoeling de website meertalig te maken. - Het voordeel van het Content Managing System is dat iedereen eigen gegevens kan invoeren. Elke vereniging beschikt momenteel over een inforuimte voor de inbreng van teksten en vijf foto s. De gidsenverenigingen worden bijgevolg dringend verzocht om de hun toegewezen ruimte zelf in te vullen met teksten, info en visueel materiaal (lokale beelden, gidsen in actie). Als deze informatie geen vervaldatum draagt, blijft ze permanent in de website staan, anders zal ze na de vervaldatum automatisch verwijderd worden. 8 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

9 Werkgroep bijscholingen : Willy Opdebeeck - De bijscholing van 19/11/11 in Brugge, met lezing in de voormiddag en bezoek aan de tentoonstelling in het St-Janshospitaal in de namiddag, kende een zeer groot succes. De organisatie was prima, waarvoor dank aan collega Johan Lowyck en het Brugse Vrije. - Voorstellen van gidsenverenigingen voor de organisatie van bijscholingen (geschikte onderwerpen en locaties) worden ingewacht. Mail naar Werkgroep strategisch plan FTG - De werkgroep voor het opstellen van het strategisch plan is opgestart. - Woordvoerder Luc Vermeylen definieert duidelijk de missie van de werkgroep, nl. een visie ontwikkelen, die de bestaansreden en het belang van FTG kan verantwoorden tegenover TVL. Daartoe zullen bij middel van een confrontatiematrix de sterkte en zwakte, de doelen en moeilijkheden van de Federatie onderzocht worden en op grond daarvan zal een degelijk toekomstplan geschreven worden. Deze tekst zal daarna ter bespreking en bekrachtiging op een AV voorgelegd worden aan de leden. 7. FTG Programma De volgende AV zullen plaats hebben op de onderstaande zaterdagen : - 04 februari 2012 in Antwerpen, organisatie Kon.Gidsenvereniging Antwerpen - 28 april 2012 in Scherpenheuvel, organisatie Gidsenbond Scherpenheuvel-Zichem Voor bijscholingen zijn nog geen data bepaald. Voorstellen van gidsenbonden zijn welkom. 8. Rondvraag en slotwoord Jozef Leplat licht het verdere dagprogramma toe. Na het middagmaal volgt een bezoek aan het klooster en de kerk. Daarna worden de deelnemers uitgenodigd op een receptie. Tot besluit richt Lucie Mertens een hartelijk woord van dank aan het bestuur van de Gidsenbond Brugge voor het onthaal en de organisatie van de vergaderdag. Verslaggever : Willy Opdebeeck, interne communicatie 9 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

10 DE TEUTEN Door Herman Knaeps Verantwoording EEN TEUT Teuten maken deel uit van een cultureel-historisch verschijnsel, dat zich afspeelde gedurende de loop van enkele eeuwen en dan nog in een gebied, dat soms met ingrijpende politieke en godsdienstige wijzigingen te maken kreeg. Gedurende die vele jaren zijn er ongetwijfeld evoluties gebeurd in de werkwijze van de Teuten en ook zullen er zeker wel individuele verschillen op te merken zijn. Om dat allemaal in detail te behandelen heeft men dikke boeken nodig. De geschriften die er over gepubliceerd werden, beschrijven daarom het onderwerp steeds op een eerder anekdotische wijze en meestal op lokale toestanden gebaseerd. Vermits er sinds het ontstaan van de Teuten in de 16 eeuw zelfs een grens getrokken werd, dwars doorheen het gebied waar de Teuten vandaan kwamen, is het logisch dat men meestal met een Hollandse of een Belgische visie te maken krijgt. In de hier volgende tekst, probeer ik zoveel mogelijk de lokale details om te werken tot een algemeen beeld. Inleiding Teuten is een Kempense uitdrukking en wijst op een groep handelaars die het economisch bestaan in heel Noord-Limburg (B) en een deel van Noord-Brabant (NL) heeft beïnvloed van het einde van de 16e tot ongeveer begin 20 eeuw (Eerste Wereldoorlog). Ze ondernamen vanuit hun geboortedorp in de Kempen en met hun koopwaar op de rug, maandenlange reizen naar Nederland, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, en verder, zelfs tot in Denemarken. De Teuten vertrokken meestal na Driekoningen naar die verre streken om er hun waren aan de man te brengen of er een winkel open te houden en keerden rond Sinterklaas terug, maar zeker voor de Kerst, om die tijd thuis door te brengen. Telkens bij hun terugkeer, kondigden zij hun komst al van in de verte aan met getoeter op een ossenhoorn 1 en daarna werd de thuiskomst stevig gevierd en werden meegebrachte cadeautjes uitgepakt. Jaarlijks op 2 en 3 januari werd traditioneel het teutengelag gevierd met H. Mis, zang, dans, toneel en bier. De teutenhandel was sociaaleconomisch erg belangrijk voor onze regio en heeft er blijvende sporen nagelaten, zoals de speciale teutenhuizen die de teutendorpen sieren en hun Duitse collega s, de Tödden, lagen aan de basis van enkele goed bekende kledingzaken. Vanwaar komt de naam Teuten? Hoe men op de naam Teuten gekomen is, bestaan alleen maar vermoedens. Het zou etymologisch afgeleid kunnen zijn van tijgen, wat trekken of reizen betekent, of misschien 1 Een ossenhoorn was een populair instrument want ook op 6 december 1798 blies Van Gansen de terugtocht op een ossenhoorn, tijdens de laatste slag van de Boerenkrijgers in Hasselt. Met die hoorn is hij afgebeeld in het Boerenkrijgmonument (zie KT64). 10 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

11 ook van tuiten of toeten in de betekenis van hoornblazen (bij hun terugkeer). Soms legt men een verband met tuitelen, wat ruilen of sjacheren betekent, te vergelijken met het Duitse woord tauschen = ruilen. Maar meer aannemelijk is dat het woord verwijst naar de Germaanse volksstam Teutonen 2, zoals in Duitsland ook het Teutoburgerwald 3 naar deze Duitse volksstam verwijst. Het reizend bestaan der Teutonen werd geïdentificeerd met onze Kempense handelsreizigers, die bovendien in dezelfde streken reisden waar die oude volksstam vandaan kwam. Of zou er helemaal geen etymologische verklaring bestaan en is het woord afkomstig uit een soort geheimtaal die de Teuten onder elkaar spraken? Hiermee zou het dan uitgelegd zijn waarom dit woord in alle historische, verklarende of etymologische woordenboeken en officiële documenten ontbreekt. Maar als blijvend eerbewijs aan deze rondreizende handelslui wordt de raadzaal in het stadje Peer niettemin toch de Teutenzaal genoemd. De naam Teut werd voor het eerst officieel neergeschreven in Eindhoven in een processtuk uit 1668 tegen een zekere Joost Jansen, die genoemd werd als alias de Teut. Wat deze man precies uitgespookt heeft is niet bekend maar er zijn in die tijd nog meer veroordelingen geweest voor bedrog in de teutenhandel en de straffen waren niet mals: Jan van Hove, een Teut, werd in november 1728 voor diefstaf van linnen, in Oirschot (tussen Eindhoven en Tilburg) geradbraakt en daarna opgehangen aan de galg. Ook in Gelderland zijn meerdere schriftelijke bevelen uitgevaardigd waarin Teuten vernoemd werden, die verplicht werden een vaste woonplaats te nemen in de streek waar ze hun waren verkochten om de lokale inwoners en handelaars tegen deze buitenlandse concurrenten te beschermen. De Teuten deden wat gevraagd werd (want ruzie met de overheid was slecht voor de commerce ), kochten een huis of winkel, maakten er hun magazijn van en lieten zich inschrijven in de gemeente en trokken dan verder ongestoord in de wijde omgeving om hun waren te gaan verkopen. De voorhistorie van de Teuten In het arm en dun bevolkt gebied aan weerszijden van de huidige Belgisch-Nederlandse grens in het noorden van de provincie Limburg, (wat we nu kennen als de Kempen en Noord-Brabant, in huidig Binnenlands paspoort (1916) voor Joseph Joosten uit Hamont. Hij werd inwoner van Brielle, om er winkel te mogen houden. 2 De Teutonen waren een Germaans volk dat uit het Duitse Waddengebied en Jutland afkomstig was en samen met de Cimbren, in de 2 eeuw v.chr. heel Europa plunderend doorkruiste. In 102 v.chr., alvorens ze Italië en Spanje konden binnentrekken, werden ze op de Mont-Saint- Victoire (bij Aix-en-Provence) definitief verslagen: ter plaatse werd de hele volksstam uitgemoord of als slaaf naar Rome gevoerd. Nadien is er nooit meer iets van hen gehoord. 3 Teutoburgerwald is een beboste bergrug in de buurt van Bielefeld (D), waar volgens de legende in het jaar 9 een beroemde veldslag heeft plaatsgevonden (eigenlijk gebeurde die slag iets ten N van Osnabrück), waarbij Arminius, de koning der Cherusken (Germanen), drie Romeinse legioenen verslagen heeft onder leiding van Varus. Keizer Augustus liet toen zijn haar en baard groeien en zou geroepen hebben Vare, redde mi legiones! (Varus, geef me mijn legioenen terug!). De Duitse geschiedschrijving, op zoek naar nationale verhalen en helden, heeft Arminius bekend gemaakt onder de naam Hermann en heeft er in 1875 een kolossaal 53 m hoog monument voor opgericht: het Hermannsdenkmal. 11 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

12 Nederland) leefde de bevolking een karig bestaan op de schrale heide- en zandgronden, die te weinig opbrachten om grote families te voeden. Vanwege de intensiviteit van de arbeid op de akkers, waren de landbouwbedrijven erg klein. Verdeling bij erfenissen was uitgesloten want dan zou het bedrijf niet meer leefbaar worden. Wanneer de boer stierf, kon dus alleen maar de oudste zoon het bedrijf verder zetten en de andere kinderen moesten elders naar werk gaan zoeken. Dit betekende dat men noodgedwongen uit de streek moest vertrekken om elders een inkomen te vinden. Toen het welvarende Brugge, ten gevolge van de verzanding van het Zwin, haar handelsactiviteiten na 1450 moest prijsgeven, ontwikkelde Antwerpen zich bliksemsnel en groeide tot Europa s grootste handelsstad. Hier lag dus werk voor iedereen en als de boerenzonen van de Kempen in eigen streek hun brood niet konden verdienen, dan konden ze het wel in de Antwerpse haven, vooral als voerman. Immers, de talrijke ladingen van de binnenlopende schepen moesten in het binnenland ter bestemming komen en dit vereiste de inzet van veel voermannen. Deze kwamen meestal uit de Kempense dorpen, die later als specifieke teutendorpen bekend werden, zoals Lommel, Hamont-Achel, Bocholt, Kleine- en Grote Brogel, Overpelt, Neerpelt, Hechtel-Eksel, Kaulille, Sint-Huibrechts-Lille, Peer, Bladel, Eersel, Luyksgestel, Bergeijk, enz. Ze reisden met hun vrachten in karavanen 4 (soms wel 100 karren tegelijk, om sterker te staan tegen struikrovers en ander gespuis) naar alle windstreken, maar vooral in oostelijke richting en naar Duitsland. De prijs voor een transport was hoog: een vrachtje van 100 pond uit Antwerpen naar Venetië kostte evenveel als een heel jaar huishuur in de 16 eeuw in Antwerpen. De voermannen verdienden toen goed hun kost, want er was veel werk! Als gevolg van de Spaanse rampjaren, werd de teutenhandel opgericht Met de Reformatie en al de gevolgen 5 van het beleid van Filips II in onze gewesten, werd in de tweede helft van de 16 eeuw landbouw, handel en nijverheid platgelegd, met zware armoede en een verhoogde criminaliteit tot gevolg: zwervende bendes overvielen vrachtvoerders en kooplui, waardoor het vrachtvervoer steeds afnam en toen dan ook nog de Schelde werd afgesloten in 1585, legde geen enkel schip meer aan in de haven en waren er uiteraard geen vrachten meer te vervoeren. De vrachtvoerders werden werkloos, maar al snel schakelden ze over op de handel: wat ze vroeger transporteerden, werd nu verhandeld, voor eigen rekening. Sommigen verplaatsten hun activiteiten naar hun geboortestreek, schrijlings op de grens van Nederland en België, en 4 Het woord karavaan is afgeleid van de naam van de stad Kairouan in Tunesië, die in 670 door Arabische veroveraars gesticht werd (toen was er van de stad Tunis nog geen sprake, wel van het nabijgelegen antieke Carthago), als garnizoensstad om karavanen, die uit de Sahara naar de Middellandse Zee reisden, een veilig onderkomen ( serai ) te bieden (het Perzische woord Kervan betekent trouwens handelsbescherming ). Kairouan was tot de 11 eeuw de hoofdstad van Tunesië en is nu de vierde heilige islamstad, na Mekka, Medina en Jeruzalem. 5 Inquisitie, de Bloedraad van Alva, nieuwe belastingen, Tachtigjarige Oorlog, Beeldenstorm, Spaanse Furie, militaire repressie door Alexander Farnese, enz. 12 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

13 legden zich toe op het grensoverschrijdend handelsverkeer (bvb Lommel was een belangrijke doorvoerplaats voor allerlei levensnoodzakelijke handelsproducten zoals tabak, jenever, koffie, rietsuiker en textiel) om de plaatselijke winkeliers en herbergiers te bevoorraden. De stap naar de oprichting van kleine zelfstandige handeltjes was nog maar klein en spoedig daarop, in het begin van de 17 eeuw en op model van de pas opgerichte VOC (gesticht op 20 maart 1602), groepeerden ze zich in handelsvennootschappen, gespecialiseerd in zelfstandige ambulante handel. Het waren dus een soort van zelfstandige NV -tjes. Ze beschikten over alle troeven om hun onderneming te doen slagen, want ze hadden jarenlange ervaring en degelijke kennis van alle goederen die ze transporteerden en bovendien kenden ze ook hun aankoop- en afzetmarkt. Ze wisten als geen ander de beste reisroutes, waren vertrouwd met de lokale gebruiken, de ongeschreven wetten en de gedragsregels in de bereisde streken. Ze konden omgaan met tol- en weggelden (en als het nodig was, gebruikten ze geheime smokkelroutes, die de grenscontroles omzeilden), spraken de taal van hun klanten en rekenden vlot met vreemd geld en de lokale maten en gewichten. Bovendien waren zij het gewend om in groepsverband te reizen en lang van huis en haard te zijn. Velen hebben toen al van in die 16 eeuw gekozen om tot deze groep handelaars toe te treden. De oudste vermelding van een koperteut in Eersel (huidig Nederland) stamt al uit 1597 en men vindt zelfs in 1542 te Zaandam al een ketelboer uit Pelt (Limburg). Handelsvorm De teuten, zoals bekend uit de bewaard gebleven archivalia en de overlevering, vormden bijna altijd een vennootschap. Teuten handelden in kleinere groepen of zogenaamde compagnieën. De grootte van de compagnie werd vooral bepaald door de aard van het handelsproduct alsook het handelsgebied. Koperteuten bijv. handelden (mits de belangrijke uitzondering van de compagnie uit Luyksgestel) in kleine compagnieën van 2 à 3 man. Textielteuten konden grotere compagnieën ontwikkelen van 3 tot 6 man. Castreerders (dierensnijders) konden individueel handelen of anders vormden ze kleine compagnieën. Zeker vanaf de 17de eeuw bemerken we de integratie van snijders binnen de textielteutencompagnieën. Het is een misvatting dat deze compagnieën gestructureerd waren zoals middeleeuwse gilden. In bijna alle teutencompagnieën (die van Luyksgestel uitgezonderd!) waren de vennoten gelijkwaardige 'kameraden'. Er was dus geen 'baas' of meester. Briefhoofd van teutenzaak Rijcken - Hamont 13 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

14 Alleen de leerjongens waren tijdens hun opleiding geen volwaardig kameraad of vennoot. Zij worden wel eens 'knecht' genoemd, maar dan niet in de zin van een hiërarchisch lagere functie. Soms werd de functie van boekhouder wel toegewezen aan één bepaalde persoon. Hierbij valt op te merken dat in de gevallen, waar de geschiedenis van een compagnie over meerdere generaties gedocumenteerd is, men wel de indruk krijgt dat die belangrijke functie familiegebonden bleef. In de compagnie Rijcken uit Hamont bijv. is de boekhouder steeds een telg uit de familie Rijcken. Uit het bewaarde kasboek van de periode en de familieoverlevering blijkt dat de afrekening in het stamhuis van de familie Rijcken te Hamont gebeurde. De compagnievorm of structuur kan het best afgeleid worden uit de zogenaamde teutencontracten, waarvan honderden exemplaren nog terug te vinden zijn in het schepenbankarchief en het notarieel archief van de teutendorpen (16de tot 19de eeuw). Het handelsgebied Om hun waren aan de man te brengen, selecteerden de Teuten de streken die agrarische welstand kenden en waar de woningen verspreid stonden en in het omliggende platteland geen winkels met de dagelijkse benodigdheden te vinden waren 6. Daarom lag hun grootste sterkte in het voordeel dat ze de klanten aan huis bezochten: terwijl de boer zijn handen vol had op het veld of de akker, was de boerin niet verplicht om alle spullen die ze nodig had in een winkel te gaan kopen (meestal in de stad of nabijgelegen dorp), Een Teut bij een tevreden klant wat in die tijd een omvangrijke onderneming was, want er reden nog geen trams of bussen en zelfs de fiets was nog niet uitgevonden of was hoogstens nog een luxeartikel. Ook kon de boerin rekenen op de vertrouwde Teut, die regelmatig op hetzelfde adres terugkeerde en bij het volgende bezoek de waren meebracht, die ze had besteld. Dat was service en zelfs met prijzen die duidelijk onder die van de stad lagen! Wanneer de Teuten er op uit trokken, verzamelden ze op een uitgekozen plek midden in het gebied waar ze wilden opereren. Op deze plaats werd een magazijn ingericht met een voorraad, als dat in hun activiteit vereist was. Ze spraken een bepaalde termijn af waarop ze zich hier weer zouden verzamelen en op die plek werden dan alle winsten en verdiensten in een gemeenschappelijke pot gestort die dan gelijkmatig onder alle deelnemers verdeeld werd. 6 In Zeeland, Friesland en Groningen werden nieuwe polders drooggelegd: ze bestonden uit vruchtbare gronden en de dorpen werden gevormd door afzonderlijke hoeven langs een weg of kanaal. Elke hoeve staat op zijn perceel en ligt op regelmatige afstanden van elkaar (lint- of rijdorpen). Het dorp Stadskanaal bijvoorbeeld bestaat uit hoeven die op een rij van 16 km(!) lang liggen naast een kanaal. Hetzelfde in Nieuwe en Oude Pekela, Veendam, e.d. 14 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

15 Als er iemand door pech, ziekte of andere onvoorziene omstandigheden niet of weinig verkoop had kunnen realiseren, deed men daar niet moeilijk over en kreeg hij toch zijn deel. Maar als dit meermaals voorkwam bij dezelfde, dan ging hij op de volgende reis niet meer mee en werd vervangen. Bij aantoonbaar bedrog (uiterst zeldzaam) werd de schuldige definitief uitgesloten. Gehuwde Teuten kregen soms zelfs een tijdje vrijaf om zich bij hun gezin te voegen (bvb bij geboorte). In de loop van de 16 de tot de 20 ste eeuw handelden de Teuten vooral in westelijk deel van Noord Duitsland (Nordrhein-Westfalen) en in Midden en Noord Nederland (Groningen,Friesland, Zeeland, Holland), wat begrijpelijk is omdat men daar overal het Platduits en de Nedersaksische dialecten (verwant met Nederlands en Fries en gelijkend op Gronings) spreekt en men dus elkaar gemakkelijk verstaat 7. Maar men vindt ook Teuten in het Noordoosten van Frankrijk (Lotharingen). Slechts enkele Teuten waagden hun kans verder weg, zelfs tot de streek van Dantzig en Oost-Pruisen. De grote compagnieën koperteuten van Luyksgestel reisden wel tot in Denemarken. Indeling der Teuten naar beroepen en specialiteiten Onder de Teuten onderscheidt men diverse groepen: Koperteuten: deze ketellappers, ook wel goorteuten genoemd, repareerden en verkochten koperen potten, pannen en keukengerief (aluminium- en inoxpotten waren nog niet uitgevonden), sloten en soms zelfs vuurwapens. Apparatuur voor een smidsvuur namen ze af en toe in een rugmand mee om de nodige herstellingen uit te voeren. Koperen ketels werden veel verhandeld om stokerijen van ketels te voorzien. Ook kochten zij oude en kapotte koperen ketels op, herstelden ze en verkochten ze opnieuw. Zo hielden ze de gehele handel vast in handen. Kempense Teut afgebeeld met een rugmand (= kiep ) op luchtboog van de St.Janskathedraal in 's Hertogenbosch Een koperteut herkende men vaak aan het rammelen van potten en pannen, die aan haken rondom het lichaam bengelden (zie ook afbeelding in Teuten in Denemarken ). In Luyksgestel werden de koperteuten zeer beroemd en kregen er ook een standbeeld! De koperteut van Luyksgestel Dierensnijders of dierenlubbers: de voorlopers van de dierenartsen en voornamelijk werkzaam op veemarkten en grote veehouders. Deze groep nam eigenlijk een beetje een aparte plaats in. Ze beheersten de kunst om mannelijke dieren te castreren zoals Castreerattributen 7 Heb dit ook persoonlijk ervaren toen ik tijdens mijn studentenjaren in die streek fietste op weg naar de Lüneburger Heide: ik sprak in t plat Antwerps en zij in hun lokaal dialect. We verstonden mekaar heel goed! 15 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

16 paarden, stieren, varkens en schapen. Soms dreven ze ook handel in deze dieren zodat zij het beroep van veekoopman koppelden aan dat van veearts. Sommige lubbers kondigden hun komst aan bij een boerderij door met een staaf over een reeks van 6 of 7 aaneen gesoldeerde holle koperen buisjes van verschillende lengten tussen 3 à 7 cm te ratelen en zo werd een eenvoudig melodietje gevormd, zoals een klokkenspel. Goed herkenbaar! De boer liet dan zijn ploeg liggen en haastte zich naar de veestal. Bij het castreren van paarden ging niets verloren, wat blijkt uit de spreuk die men terugvond in het notaboekje van een lubber: Hamonter textielteut Gedroogde paardeballen bij zich draagen is goed om flooien te verdrijven Textielteuten: deze Teuten, aangeduid met namen als pakdragers (een mand op de rug, ook kiep genoemd) en tafteuten, handelden in onder andere mutsen, neusdoeken, kousen, linnen, beddengoed, tijk, kant, zijde en toebehoren. Veel textielteuten kwamen uit Hamont en kregen er ook een standbeeld. De rondreizende textielteut kan men dus best voorstellen als iemand die op de rug een groot aantal stalen meedraagt van lappen stof van de meest diverse soort, opdruk en kleur. Heel bekende personages van deze groep zijn de broers Clemens en Anton Brenninkmeyer, die later de firma C&A oprichtten (zie verder). Echelteuten 8 waren bekend in Hapert, Eersel en Duizel, waar ze deze vieze bloedzuigers kweekten in de echelkuilen. Ook in Oud-Turnhout werden echelen gekweekt en een wandelpad in de Liereman, het Echelkuilpad, verwijst naar zo n voormalige 'echelkwekerij' van dokter Smagghe uit Turnhout bij zijn jachthuis De Echelkuil. Oude paarden werden er in de vijvers gezet, waarna de bloedzuigers zich vasthechtten aan hun poten zodat men ze gemakkelijk kon 'oogsten'. Zelfs veel ziekenhuizen onderhielden privé echelkuilen, zoals bvb nog te zien is in de zgn. Voormalige echelkwekerij van dr. Smagghe op hoek Otterstraat-Beekstraat in Turnhout. (Collectie Stadsarchief Turnhout Tram 41) 8 Een echel (bloedzuiger) behoort tot de onderklasse der Hirudinea -wormen, die met een van tandjes voorziene zuigmond bloed zuigen bij andere dieren/mensen. De medicinale bloedzuiger (Hirudo medicinalis) werd gebruikt voor aderlatingen: hij werd op de huid gezet, beet zich vast en zoog het bloed op. Daarna duwde men het bloed uit het diertje want anders zou hij verzadigd worden en stoppen met zuigen. De medicinale bloedzuiger beschikt over een stof, het zogenaamde hirudine die bloedstolling tegengaat. Hierdoor is het dier in staat ongestoord te blijven zuigen. Vroeger kon men bloedzuigers in de apotheek kopen. In sommige grote Amerikaanse staten en in Azië wordt de bloedzuiger nog gebruikt, meer bepaald in de plastische chirurgie, weliswaar in veel mindere mate dan vroeger, vooral als men weet dat rond 1880 alleen al in de Parijse ziekenhuizen zo n zes miljoen bloedzuigers werden gebruikt. 16 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

17 Jardin botanique (kruidentuin) van het St.Elisabethziekenhuis in de Leopoldstraat te Antwerpen. Haarteuten: zij kwamen er pas later bij en zijn een mooi voorbeeld van het inspelen op de wisselende economische vraag. Nadat Lodewijk XIV van Frankrijk een pruik begon te dragen ontstond er een nieuwe modegril: iedereen wou namelijk een pruik dragen om er deftig uit te zien, en onze Teuten maakten daar handig gebruik van. Boerendochters met lange haarlokken werden uitgenodigd om ze te laten afknippen en de Teuten verkochten ze dan verder aan pruikenmakers in de steden. In Bergeyck kent men een aantal van deze haarteuten. In de periode dat iedereen pruiken wou hebben, gebeurde het wel eens dat alle boerendochters kaal geknipt waren en men haar moest invoeren uit verre landen: blond uit Scandinavië, zwart uit Hongarije of Roemenië en de verdere Balkan. Zuiver wit haar werd ook in de Balkan gekocht, waar het uit Iran werd aangevoerd, maar dat was dan haar van de sik van de bok 9. Haarteuten kochten ook paardenhaar en daar maakte men borstels van. Commerciële indeling De Teuten moesten zich in bepaalde beroepen bevoorraden bij een fabrikant of groothandelaar en naargelang hun financiële draagkracht zijn Teuten in twee soorten onder te brengen: Commissieteuten: deze Teuten vertrekken van huis zonder koopwaar. Vooraf hebben ze per brief bericht gezonden aan de fabrikant of groothandelaar waarin de aard van de bestelling en de plaats van de levering, meestal een herberg in hun handelsareaal zijn opgegeven. De ontvangen goederen worden door de Teut niet onmiddellijk betaald aan de fabrikant of groothandelaar doch tegen commissieloon verkocht. Soms konden de termijnen van terugbetaling oplopen tot acht jaar. Zelfstandige Teuten: deze hebben genoeg geld om de levering van fabrikant en groothandelaar contant te betalen. Ze werken volledig voor eigen rekening. Hierbij behoren de Teuten die eigen magazijnen bezitten in het buitenland. Ze moesten zeer hoge kapitaaluitgaven kunnen dragen want ze moesten enerzijds de voorraad aanschaffen maar anderzijds droegen ze ook het risico van de zogenaamde kwade schulden: gelden die zeer moeilijk te innen waren bij de klanten vanwege het klein bedrag of omdat het een kwaadwillige schuldenaar was. Zulke schuldenlast hield ook een (betrekkelijk) voordeel in want het schiep de mogelijkheid om opnieuw bij die klant terug te keren en misschien zelfs 9 Het is bekend dat Koning Willem I een pruik ophad van wit haar, een bokkenpruik dus, en aangezien hij allerminst een vriendelijke persoon was, was de uitdrukking de bokkenpruik op hebben (= nukkig en nors zijn), op hem zeker van toepassing. 17 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

18 nog een nieuwe zaak af te sluiten. De Teuten kenden toen al het begrip klantenbinding en maakten er slim gebruik van. Krediet: als men moest aandringen op contante betaling, hield dit het gevaar in dat de verkoop niet doorging of met ruzie werd afgebroken. De Teuten verleenden daarom vaak krediet, die soms kon uitlopen tot 1 jaar. Commissieteuten konden die termijn soepel opvangen omdat ze bij de leverancier een langere terugbetalingstermijn genoten. De zelfstandige Teuten hadden er meer moeite mee zoals boven gezegd. Opmerking: Er zijn ook nog teutencompagnieën geweest die de koper- of textielhandel combineerden met de verkoop van andere producten zoals aardewerk, glaswerk of de verkoop van zaden. De compagnie met verscheidenheid aan beroepen had de meeste kansen tot commercieel succes. Was de dierenlubber een graag geziene en vaak onontbeerlijke gast op de buitenlandse boerderijen, dan kreeg de textielteut of koperteut, door met hem mee te gaan, bijna moeiteloos de kans om zijn waren bij de boerin aan te prijzen en te verkopen. Het Kempenland is niet alleen het centrum van de Teuten maar ook van valkeniers en dit verklaart dat beide beroepen wel eens gecombineerd werden. Organisatie en werkwijze der teutencompagnieën De meest ontwikkelde Teuten, met zakelijk inzicht en ondernemingsgeest, vormden rondom zich uitermate efficiënt werkende gesloten compagnieën en groepeerden zich in vennootschappen waarbij ieder vennoot eigen kapitaal inbracht. Zo werden handelsrisico s beperkt en stond men onafhankelijker in het buitenland. In groep of in compagnieverband konden ze beter een streek bewerken en ze maakten, om de concurrentie zoveel mogelijk uit te schakelen, onderlinge akkoorden over de gebieden die ze moesten bewerken. Ze hielden er een nauwkeurige boekhouding op na en alle overeenkomsten binnen de compagnies werden per contract vastgelegd voor de locale schepenbank of voor de notaris, maar dikwijls waren er nog mondelinge afspraken, die steunden op vertrouwen en even bindend waren als een geschreven contract. Behalve de vennootschapsovereenkomsten, werden andere afspraken bijna nooit schriftelijk vastgelegd of in archieven bewaard. Hier en daar zijn wel enkele zaknotaboekjes gevonden, die een beeld schetsen van het teutenbestaan, maar veel meer dan dat is er niet te vinden. Teuten onderscheidden zich van andere rondreizende leurders door hun goed voorkomen, ontwikkeling en vakkennis, door hun assortiment aan hoogwaardige producten (leurderproducten waren, zover bekend, van slechte kwaliteit), maar ook omdat zij hun klanten krediet verleenden en soms geld leenden, diensten die niet door leurders werden verstrekt. Nog een belangrijk onderscheid met leurders is dat de Teut op regelmatige tijdstippen zijn klanten opnieuw bezocht zodat die ongeveer wist wanneer hij zou weerkeren (eventueel met de goederen die vorige keer besteld werden). 18 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

19 Om in de compagnie opgenomen te worden moest je als leerjongen enkele jaren dienen, waar het specifieke vak werd aangeleerd. Na deze leertijd werd men als volwaardige vennoot aangenomen mits het betalen van een intredegeld en het verwerven van een aandeel in de teutenzaak. Vooral dit laatste vergde een zware financiële inspanning. De voorwaarden om tot leerjongen toegelaten te worden, werden scherp omschreven en nauwkeurig op papier gezet en hierover werd ook voor de notaris een akte opgemaakt: de knechten moesten minstens 17 jaar oud zijn en kunnen lezen en schrijven. Van groot belang was ook dat de deelnemers van goed gedrag waren. In een bewaard gebleven schriftelijk contract van een compagnie staat o.a. dat ze de belofte deden zich niet dronken te drinken, geen kaart of kegel te spelen, niet te vloeken noch te vechten en andere onbetamelijkheden na te laten (sic). Bij de opleiding van leerjongen werd vooral de nadruk gelegd op warenkennis, kennis van vreemde munten, maten en gewichten, krediet, boekhouding, talen e.d. Het leergeld was hoog, maar als de ouders het leergeld niet konden betalen, werd er uitstel toegestaan. Dat het hier soms ook tot conflicten kwam blijkt uit de Rijksarchieven van Hasselt, waar een geval beschreven is van een jongeman uit Kleine Brogel, die als leerjongen met een dierenlubber meereisde om het vak te leren, maar zich beklaagde dat hij nooit het mes heeft mogen gebruiken en dus niets geleerd heeft, spijts het leergeld dat hij er voor betaald had. Het leven van een Teut Kenmerkend is wel dat alle Teuten, zelfs gedurende de heersende godsdienstoorlogen van die tijd, rooms katholiek waren, of ze nu uit België, Nederland of Duitsland kwamen. De communicatie onder de Teuten gebeurde in een soort geheimtaal (ontwikkeld uit de vreemde talen en dialecten van hun klanten in hun werkdomein), die buitenstaanders niet verstonden. Deze taal had het voordeel dat buitenstaanders, concurrenten en de overheid er niets van verstond. Ze is geleidelijk verloren gegaan, zeker toen velen zich hadden opgewerkt tot welgestelde kooplieden die in eigen streek werkten. Er zitten diverse woorden in, die uit het Jiddish, het Bargoens en het Hebreeuws stammen. Een beetje van die taal is toch bewaard gebleven zoals blijkt uit onderstaand fragment van de Bijbelse parabel: De Verloren Zoon : 19 Kempensche Tydinghen nr 66 januari februari maart 2012

20 Een man had twee zonen. Waarvan de jongste tot zijn vader zei: Vader, geef mij mijn erfdeel. En de vader gaf hem zijn deel. Enige dagen later ging de jongste met alles wat hij van zijn vader had ontvangen naar een vreemd land, waar hij al zijn geld en goed verbraste in slechtheid en met niet best bekend staande vrouwen. Eenen olmste had twee knullens. Waarvan de snipste tot zijnen olmste kuiste: Olmste, ligt mijnen kwint. En den olmste ligte hem de kwint. Eenige deemen daarna, den snipste hebbende alles bij den olmste geligt, spoorde naar een vreemd pie, alwaar hij alle zijne poen en smets heeft verslent en opgepoeyt in loensigheit en tispelsporen met loense griezen. Behalve het Bargoense woord poen (= geld) zitten er voor ons weinig of geen bekende woorden in. De Teuten hadden meestal in de eigen woonplaats nog een zaak of een winkel, waarvan de belangen gedurende het hele jaar door de echtgenote, die thuis bleef, werden behartigd (zie ook bij het teutenhuis in Bokrijk). Zij verkocht er de goederen die manlief overal ten velde aan de man bracht. Zij moest nog, dikwijls samen met de kinderen en de oudere inwoners van het dorp, het vele werk thuis en op het land (als ze een landbouwbedrijf uitbaatten) verrichten en ook de opvoeding van de kinderen kwam volledig op haar rekening. De teutenvrouw mag in haar taken niet onderschat worden! Teuten hadden een reizend bestaan Ze reisden in kleine groepjes van 2 tot 10 man wat natuurlijk niet onverstandig was, omdat ze vaak veel geld en kostbaarheden bij zich droegen terwijl de veiligheid op de bewandelde wegen nogal eens te wensen overliet. Een Twentse goastok Een onafscheidelijke gezel was de wandelstok (die nu nog voortleeft in Twente-Overijsel als de zogenaamde traditionele goastok 10 ), die voor verscheidene doeleinden werd gebruikt: gewoon als wandelstok of over de schouder als bagagedrager of bij de verkoop als ondersteuning voor de kiep, zodat de waren zoals in een etalage kunnen getoond worden of nog als wapen tegen al te kon ook als steun dienen voor de kiep om de waren te tonen. 10 De Twentse «goastok» is gevormd door de zeer sterke stengel van de kamperfoelie, een houtige klimplant, die spiraalsgewijs zo stevig een stam of tak van een jonge boom omsnoert dat hij er als het ware een onderdeel van gaat vormen. Het is een welriekende maar ook een wurgende killer. Het fraai versierde handvat is dikwijls een kunstwerkje en vergt een vakmanschap dat (zoals een klompenmaker) een steeds zeldzamer wordend ambacht geworden is. In Twente vandaag behoort de goastok tot de traditionele uitrusting bij folkloristische feesten en vroeger diende hij als ceremonieel instrument bij huwelijk, sterfte en geboorte.

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip:

Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip: Adviescommissie kunsten Huishoudelijk Reglement I. Algemene bepalingen Begrippen Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip: Kunstendecreet: het decreet

Nadere informatie

Wim Vanseveren administrateur-generaal

Wim Vanseveren administrateur-generaal 23 juni 2006 Kwaliteitskader voor de opleiding en erkenning van gidsen en reisleiders Katrien Van Ginderachter 29 januari 2010 Wim Vanseveren administrateur-generaal Kwaliteitskader voor de opleiding en

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Mysterie De vluchtende keizer

Mysterie De vluchtende keizer Mysterie De vluchtende keizer De les in een oogopslag Onderwerp: Activiteit: Tijdsduur: Doelen: Beginsituatie: Voorbereiding: Vlucht Keizer Wilhelm naar Nederland Deze mysterie- activiteit is een goede

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken?

Deze (autarkisch agrarische samenleving) veranderde in de tijd van steden en staten (11 e en 12 e eeuw).wat waren de Oorzaken? Onderzoeksvraag; Waar en waardoor konden in de Tijd van Steden en Staten, oude steden weer tot bloei komen en nieuwe steden ontstaan? In vroege middeleeuwen was er sprake van een agrarische samenleving

Nadere informatie

Dagboek Sebastiaan Matte

Dagboek Sebastiaan Matte Vraag 1 van 12 Dagboek Sebastiaan Matte Uit het dagboek van Sebastiaan Matte: "Ik ben vandaag bij een hagenpreek geweest, in de duinen bij Overveen. Wel duizend mensen uit de stad waren bij elkaar gekomen

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Welzijn inkomen en armoede

Welzijn inkomen en armoede Streekpact 2013-2018 Cijferanalyse Publicatiedatum: 10 oktober 2013 Contactpersoon: Kim Nevelsteen Welzijn inkomen en armoede Samenvatting gemiddeld inkomen per Kempenaar 16.423/jaar (2010) iets lager

Nadere informatie

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8

2. Werkzaamheden...5 2.1 Organisatieontwikkeling...5 2.2 Voorlichting en fondsenwerving...7 2.3 Activiteiten...8 JAARVERSLAG 2005 Inhoudsopgave 1. Bestuursverslag...3 1.1 Algemeen...3 1.2 Doelstelling...3 1.3 Bestuur...4 1.4 Comité van aanbeveling...4 1.5 Banden met Tastite...4 1.6 CBF-keurmerk...4 2. Werkzaamheden...5

Nadere informatie

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd

LES6. De wegloper belonen. Sabbat. Zondag Lees Lees 'De wegloper. Teken Teken een gympie en. Leer Begin met het uit je hoofd De wegloper belonen Sabbat Lees Lees Filemon 1 alvast door. Heb je er ooit over nagedacht van huis weg te lopen? Hoe zou dat zijn? Waar zou je naar toe gaan? Wat zou je kunnen doen? Onesimus bevond zich

Nadere informatie

HOVO NEDERLAND. Jaarverslag

HOVO NEDERLAND. Jaarverslag HOVO Nederland www.hovonederland.nl info@hovonederland.nl secretariaat Pb 1061 2302 BB Leiden HOVO NEDERLAND Jaarverslag 2013 HOVO-Nederland Jaarverslag 2013 In 2013 heeft HOVO Nederland een nieuwe start

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

VZW Hockey Club Phoenix, Berkendreef 7, 3910 Neerpelt Ondernemingsnummer : 0845.639.268

VZW Hockey Club Phoenix, Berkendreef 7, 3910 Neerpelt Ondernemingsnummer : 0845.639.268 VZW Hockey Club Phoenix, Berkendreef 7, 3910 Neerpelt Ondernemingsnummer : 0845.639.268 Verslag algemene ledenvergadering HCPH gehouden te Damsheide op 25/09/15 Lijst van de aanwezigen: 1. Opening door

Nadere informatie

Zutendaal, 12 december 2007. Geachte,

Zutendaal, 12 december 2007. Geachte, Zutendaal, 12 december 2007 Gijzenveldstraat 43 3690 Zuendaal Geachte, Heemkunde Limburg verenigt de Limburgse geschied- en heemkundige kringen en stelt zich tot doel de samenwerking tussen de kringen

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

KIJKROUTE IN VREDESNAAM

KIJKROUTE IN VREDESNAAM ONDERHANDELEN VECHTEN COLOFON Deze kijkroute is gemaakt voor kinderen vanaf 8 jaar en hun ouders, bij de tentoonstelling In Vredesnaam. De Vrede van Utrecht 1713. Deze tentoonstelling staat van 12 april

Nadere informatie

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Regionale infokantoren algemene resultaten Onderzoek uitgevoerd door Guidea in samenwerking met Toerisme Vlaanderen 1 Doelstellingen en Methodologie 3 1 Achtergrond

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gezinsbond Zelzate februari 2012 ZWEMLESSEN

Nieuwsbrief Gezinsbond Zelzate februari 2012 ZWEMLESSEN Nieuwsbrief Gezinsbond Zelzate februari 2012 ZWEMLESSEN Data zwemlessen - noteer in uw agenda : februari 2012 : 4-11 en 18 maart 2012: 3-10 - 17-24 en 31 april 2012: 21 mei 2012: 5-12 - 19 en 26 juni 2012:

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement

Huishoudelijk reglement 19/12/2010 Orchideeënlaan 17-1820 Steenokkerzee1 http://www.milieuraad.be/steenokkerzeel milieuraad1820@skynet.be Tel 02/254. 19.50 (secr. Milieudienst) Huishoudelijk reglement Artikel 1 Dit huishoudelijk

Nadere informatie

Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen

Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen Feitelijke Vereniging Helleense Gemeenschap Turnhout-Kempen Tussen de ondergetekenden (De stichtende leden - aanleiding bij de laatste pagina van deze statuten), werd overeengekomen een feitelijke vereniging

Nadere informatie

verkrijgbaar via www.nmbs.be

verkrijgbaar via www.nmbs.be verkrijgbaar via www.nmbs.be Waar hang jij dit jaar uit? Wachten op de zon in Belgenland, op uitstap naar zee of de Ardennen? Of zoek je toch liever het avontuur op? Komt mooi uit, want met je eigen InterRail

Nadere informatie

Geld. Ontstaan van geld

Geld. Ontstaan van geld Geld Ontstaan van geld Onze voorouders hadden geen geld. Als ze iets nodig hadden, ruilden ze dat. Dit heet ruilhandel. De bakker ruilde brood bij de slager voor vlees enz. Op een dag wilde iemand weten

Nadere informatie

MYSTERIES VAN HET VENERABEL

MYSTERIES VAN HET VENERABEL MYSTERIES VAN HET VENERABEL Elke tweede donderdag na Pinksteren viert de Katholieke Kerk Sacramentsdag. Men herdenkt de instelling van de eucharistie, waarbij Jezus Christus zichzelf onder de gedaanten

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP

STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP STAD BRUGGE MAATSCHAPPELIJKE BEGELEIDING STATUTEN STEDELIJKE RAAD VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP ARTIKEL 1: De Stedelijke Raad voor Personen met een Handicap heeft als doel: 1. A. op te treden als volwaardig

Nadere informatie

Ouderwerking. (feitelijke vereniging)

Ouderwerking. (feitelijke vereniging) Ouderwerking (feitelijke vereniging) Inhoudstabel Inhoudstabel... 2 OUDERWERKING (feitelijke vereniging)... 3 versie website 8 oktober 2015... 3 Woord vooraf:... 3 Missie... 3 Visie... 3 HUISHOUDELIJK

Nadere informatie

GECOÖRDINEERDE STATUTEN

GECOÖRDINEERDE STATUTEN GECOÖRDINEERDE STATUTEN Statuten van de vzw Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs zoals gewijzigd door de algemene vergadering op 11 september 2003. N. 4999 [S-C 46030] Interdiocesane

Nadere informatie

Het verhaal van Europa

Het verhaal van Europa Het verhaal van Europa 2010 Uitgeverij Manteau / Standaard Uitgeverij en Rob Heirbaut & Hendrik Vos Standaard Uitgeverij nv, Mechelsesteenweg 203, B-2018 Antwerpen www.manteau.be info@manteau.be Deze reeks

Nadere informatie

GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk

GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk GENEALOGIE Vroeger de status van de elite, nu de hobby van het volk Hans Nagtegaal Erfenissen zijn in de loop der eeuwen oorzaak geweest van vele ruzies en zelfs van oorlogen. Wie is familie van wie en

Nadere informatie

Samenvatting Gouden Eeuw ABC

Samenvatting Gouden Eeuw ABC Samenvatting Gouden Eeuw ABC Week 1ABC: Gouden Eeuw algemeen Info: De Gouden Eeuw (1600-1700) De 17 e eeuw wordt de Gouden Eeuw genoemd, omdat er in Nederland veel geld werd verdiend. Vooral door de handel.

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht.

een zee In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Werkblad 3 Ω De Republiek Ω Les : Regenten, burgers en gemeen In de zeventiende eeuw worden de handelaren en kooplieden steeds belangrijker. De edelen en de geestelijken krijgen veel minder macht. Rijk

Nadere informatie

OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch

OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch OPRICHTING VAN HET ECONOMISCH TECHNOLOGISCH INSTITUUT VOOR ZUID-HOLLAND TE ROTTERDAM EN DE VOORGESCHIEDENIS DOOR DRS. M. VAN DER VELDEN OP 23 september 1987 bestond de Stichting 'Economisch Technologisch

Nadere informatie

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is.

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is. TULPENGEKTE Je leraar of lerares heeft je een tulpenbol laten zien. Zo n bol stop je in de herfst in de grond, en in de lente groeit er een tulp uit. Niets bijzonders zou je zeggen. Maar vierhonderd jaar

Nadere informatie

Fototentoonstelling WO I

Fototentoonstelling WO I Fototentoonstelling WO I gewone dieren, bijzondere situaties Ook op de kinderboerderij zijn we de herdenking van WO I niet vergeten. Hoe kan het ook anders, bij ons staat deze in het teken van de dieren.

Nadere informatie

UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS

UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS UITVOERENDE KAMER VAN HET BEROEPSINSTITUUT VAN VASTGOEDMAKELAARS TUCHTRECHTELIJKE BESLISSING IN EERSTE AANLEG nr. ( ) Van 16 januari 2015 Dossier : T6687 Inzake ( ) (B.I.V. nr. ) Samenvatting: In het kader

Nadere informatie

4. Jaarverslag van de secretaris Het jaarverslag over 2013 wordt goedgekeurd met dank aan de secretaresse mevr. B. van der Vegt.

4. Jaarverslag van de secretaris Het jaarverslag over 2013 wordt goedgekeurd met dank aan de secretaresse mevr. B. van der Vegt. Notulen jaarvergadering Historische Kring Dalfsen (concept) Datum 27-01-2014 Aanwezig 54 leden Met kennisgeving afwezig: Dhr. Henk Holsappel, Mw. Rix Pasman 1. Opening door de voorzitter De voorzitter

Nadere informatie

Rapport. Datum: 27 augustus 1998 Rapportnummer: 1998/353

Rapport. Datum: 27 augustus 1998 Rapportnummer: 1998/353 Rapport Datum: 27 augustus 1998 Rapportnummer: 1998/353 2 Klacht Op 1 mei 1998 ontving de Nationale ombudsman een verzoekschrift van mevrouw S. te Zutphen, met een klacht over een gedraging van de Belastingdienst/Ondernemingen

Nadere informatie

Aanvraagformulier openen Rabo Business Account voor een feitelijke vereniging

Aanvraagformulier openen Rabo Business Account voor een feitelijke vereniging Aanvraagformulier openen abo Business Account voor een feitelijke vereniging Gegevens van de feitelijke vereniging: Sociale benaming: Oprichtingsdatum: Doel van de vereniging: BTW-nummer: ]]]]]]]]] ]]]]]]]]]

Nadere informatie

berekening en tarieven

berekening en tarieven Page 1 of 6 Leven - Schenken en Erven Schenkingsrechten in Vlaanderen: tarieven Net zoals bij successies worden de heffingen op schenkingen, de belastbare basis en de eventuele vrijstellingen door elk

Nadere informatie

www.kwbkattenbos.be www.kattenbos.tk info@kwbkattenbos.be

www.kwbkattenbos.be www.kattenbos.tk info@kwbkattenbos.be Oktober 2012 29/02 29ste jaargang. nr 02 korte inhoud Wat voorbij is... Het ABC van de sociale media...... Kattenbosserjoging Wat komt... 50+ en gezond blijven!... Dropping... Samenaankoopstookolie...

Nadere informatie

Wanneer dien je een factuur uit te reiken?

Wanneer dien je een factuur uit te reiken? Wanneer dien je een factuur uit te reiken? Algemeen principe (art. 53, 2 W. BTW) : * In principe is elke zelfstandige (met BTW-nummer) verplicht om een factuur op te maken telkens wanneer hij goederen

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Opbouw van het Kersthuis Maandag 25 en dinsdag 26 november, vanaf 9 uur

Opbouw van het Kersthuis Maandag 25 en dinsdag 26 november, vanaf 9 uur Kerstmis 2013 2013 Een Kerstmis zonder het Kersthuis en de Kerstverlichting op het Pleintje en in de straten, nee, dat kan niet. Als de sterre ergens stille is blijven staan, moet het wel in Ginderbroek

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT

HUISHOUDELIJK REGLEMENT HUISHOUDELIJK REGLEMENT Artikel 1 Dit huishoudelijk reglement bepaalt de wijze waarop de gemeentelijke adviesraad voor milieu en natuur zijn bevoegdheden uitoefent overeenkomstig zijn statuten. Algemene

Nadere informatie

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming...

Aanwezig : Julien Bogaert, Herman De Backer, Rik Sagaert, Ingrid Vyvey, Silvie Vanhoutteghem, Jeroen Terryn en Ann De Bruyckere. 1 Verwelkoming... Dagelijks Bestuur W.O.A.S. Verslag Datum vergadering : Betreft : Dagelijks bestuur W.O.A.S. 8 november 2010, Provinciehuis Boeverbos Brugge, 10.00 uur Onze ref.: P10/8/2/14/6 Verslaggever: Ann De Bruyckere

Nadere informatie

Apostolische rondzendbrief

Apostolische rondzendbrief oktober 9, 2011 Jaargang 1, nummer 1 Lieve mensen, Zo bent u een voorbeeld voor alle gelovigen in Macedonië en Achaje geworden. Wij zijn nu al weer een tijdje hier in het zuiden van Griekenland, in de

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap

Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap Bespreking onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap 1. Onroerende leasing in combinatie met een patrimoniumvennootschap Bij een onroerende leasing krijgt de patrimoniumvennootschap

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Twee aspecten hiervan worden op 10 en 11 november 2015 op een bijzondere manier in de kijker geplaatst.

Twee aspecten hiervan worden op 10 en 11 november 2015 op een bijzondere manier in de kijker geplaatst. Het hospitaal van Onze-Lieve-Vrouw ter Potterie is sinds de 13de eeuw tot op heden een plaats waar aan ziekenzorg en bejaardenzorg wordt gedaan. Daarnaast is het een bekend bedevaartsoord. Twee aspecten

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Opgelet: gebruik dit voorbeeld als inspiratie voor een document op eigen maat.

Opgelet: gebruik dit voorbeeld als inspiratie voor een document op eigen maat. BIJLAGE 6 VOORBEELD-STATUTEN Opgelet: gebruik dit voorbeeld als inspiratie voor een document op eigen maat. ALGEMEEN Art. 1 Er wordt een gemeentelijke ouderenadviesraad opgericht en erkend onder de naam...

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen

Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen Gecontroleerd schenken aan uw kind voor de bouw of aankoop van een huis of verbouwingen Bij een belangrijke investering (bv. verbouwingen) zou u uw kind graag sponsoren, maar u wilt ook zeker zijn dat

Nadere informatie

Nieuwsbrief Hart voor Hongarije 2015 5 e jaargang nummer 3

Nieuwsbrief Hart voor Hongarije 2015 5 e jaargang nummer 3 Bij deze weer een nieuwe nieuwsbrief. Eens per kwartaal proberen wij u met een nieuwsbrief op de hoogte te houden van alle ontwikkelingen. We wensen u veel leesplezier. Vanuit Hongarije Kledingbeurs Vlak

Nadere informatie

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen

1. Het begrip kan weg, omdat de overgebleven begrippen. Het begrip kan ook weg, omdat de overgebleven begrippen Welk Woord Weg Dynamiek en Stagnatie Aanloop 1. commerciële landbouw moedernegotie malthusiaanse spanning - nijverheid 2. waterschappen feodaliteit gilden - Hanze 3. stapelmarkt nijverheid Nederlanden

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Studeren kost geld: cursussen, een kot, inschrijvingsgeld,. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het voor jou toch de moeite om een aanvraag in te dienen.

Nadere informatie

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II

1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II 1: De nederlanden komen in verzet tegen Filips II Wat wilden Karel V en Filips II bereiken? Op politiek gebied wilden ze dat de macht van de regering in Brussel vergroot werd Grote ontevredenheid onder

Nadere informatie

Beste Temsenaar, Namens het gemeentebestuur wensen wij alle deelnemers een geslaagd Offerfeest.

Beste Temsenaar, Namens het gemeentebestuur wensen wij alle deelnemers een geslaagd Offerfeest. Inhoud VOORWOORD 1. Praktische zaken die je moet regelen Aankoop Aangifte, slachtbewijs Documenten 2. Levering schapen Aankoop van een schaap Afspraken voor de levering van de schapen 3. De slachtvloer

Nadere informatie

DE PROCEDURE IN TUCHTZAKEN VAN DE ORDE DER GENEESHEREN

DE PROCEDURE IN TUCHTZAKEN VAN DE ORDE DER GENEESHEREN DE PROCEDURE IN TUCHTZAKEN VAN DE ORDE DER GENEESHEREN Inleiding. Nico Biesmans, Magistraat-assessor Provinciale Raad van Antwerpen Bij de oprichting van de Orde der Geneesheren heeft de wetgever het toezicht

Nadere informatie

De middeleeuwen. het jaar 1018. in Vlaardingen zoeken ze ruzie

De middeleeuwen. het jaar 1018. in Vlaardingen zoeken ze ruzie De middeleeuwen het jaar 1018 in Vlaardingen zoeken ze ruzie een korte, maar hevige strijd volgt precies 1000 jaar later, dagen ze ons opnieuw uit! Tiel rond het jaar 1000 Tiel maakt rond het jaar 1000

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT

HUISHOUDELIJK REGLEMENT HUISHOUDELIJK REGLEMENT Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Artikel 10 Artikel 11 Artikel 12 Artikel 13 Artikel 14 Artikel 15 Lidmaatschap, toelating

Nadere informatie

STATUTEN FEITELIJKE VERENIGING JOGGINGCLUB BRAKEL

STATUTEN FEITELIJKE VERENIGING JOGGINGCLUB BRAKEL 21-06-2013 STATUTEN JOGGINGCLUB BRAKEL 1/6 STATUTEN FEITELIJKE VERENIGING JOGGINGCLUB BRAKEL Titel I: Omschrijving van de vereniging Artikel 1 1.1 De naam van de vereniging luidt Joggingclub Brakel 1.2

Nadere informatie

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK

G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK G E M E E N T E A R C H I E F S C H I E D A M TOEGANGSNUMMER 503 INVENTARIS VAN HET ARCHIEF VAN DE STICHTING WOONWAGENWERK VOOR 1971 STICHTING WOONWAGENLIEFDEWERK VAN DE SINT VINCENTIUSVERENINGING 1953-1985

Nadere informatie

WEGI-VOLLEY GROOT-Lille vzw (afgekort: Wegi Volley vzw)

WEGI-VOLLEY GROOT-Lille vzw (afgekort: Wegi Volley vzw) WEGI-VOLLEY GROOT-Lille vzw (afgekort: Wegi Volley vzw) HUISHOUDELIJK REGLEMENT Gelet op de goedgekeurde statuten van 2014 Hoofdstuk 1: Algemene vergadering Art.1 De algemene vergadering komt minstens

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Een nieuw boek van Ter Palen!

Een nieuw boek van Ter Palen! Een nieuw boek van Ter Palen! In bedrijf : Ter Palen beschrijft industrieel verleden Het is al een tijdje geleden, maar we hebben voor u weer een publicatie klaar: In bedrijf. Onze ondervoorzitter dompelde

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement culturele raad

Huishoudelijk reglement culturele raad Huishoudelijk reglement culturele raad Artikel 1 Het huishoudelijk reglement regelt de inwendige aangelegenheden van de Culturele Raad door het organiseren van de Algemene Vergadering, van het bestuur,

Nadere informatie

VERZOEKSCHRIFT. Rechtspleging inzake bescherming van de goederen van onbekwame personen Art. 488bis B.W.

VERZOEKSCHRIFT. Rechtspleging inzake bescherming van de goederen van onbekwame personen Art. 488bis B.W. Algemene rol:... Vrij van rolrecht ingevolge Art. 29/1-1 & 162/18 W.Reg. Gezien voor neerlegging ter griffie op /./200. De Griffier. VERZOEKSCHRIFT Rechtspleging inzake bescherming van de goederen van

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

Mijn assistent is een zelfstandige. Persoonlijke assistenten die werken als zelfstandige in het kader van PAB.

Mijn assistent is een zelfstandige. Persoonlijke assistenten die werken als zelfstandige in het kader van PAB. Mijn assistent is een zelfstandige Persoonlijke assistenten die werken als zelfstandige in het kader van PAB. Laatste wijziging 25 oktober 2012 1. Welke overeenkomst? Aannemingsovereenkomst met een zelfstandig

Nadere informatie

Verslag weekend 29/2 tot 2/3/2008

Verslag weekend 29/2 tot 2/3/2008 A;Sabbe Harelbeke 7/3/08 Vrijdag 29/2/2008 Verslag weekend 29/2 tot 2/3/2008 Van vrijdag 29 februari tot 2maart 2008 had het openingsweekend van de Zwervers Kortrijk plaats in Zottegem. Het RV was de parking

Nadere informatie