Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september 2013."

Transcriptie

1 Verslag van een geologische excursie naar Simonszand (oostelijke Waddenzee) op 21 september Bert van der Valk 1 en Albert Oost 2 Met de Stichting Verdronken Geschiedenis is per ms Boschwad een bezoek gebracht aan twee locaties op Simonszand (fig. 1): 1. noordelijke locatie, noordrand van de nieuwe doorbraakgeul (Szd-N), 2. zuidelijke locatie, zuidrand van de nieuwe doorbraakgeul (Szd-Z). De beide locaties worden gescheiden door een nieuwe doorbraakgeul die sinds de winter 2011/2012 het wantij van Simonsplaat in tweeën deelt. Daardoor zijn aan beide zijden van de geul eroderende profielen zichtbaar. Deze profielen zijn bekeken (niet echt geologisch opgenomen). Figuur 1 - De twee onderzoekslocaties Szd-N en Szd-Z. Locatie Szd-N, noordelijk deel, noordrand van de nieuwe doorbraakgeul De doorbraakgeul erodeert de huidige zuidpunt van de oostelijke kant van Simonszand. Langs de punt en langs de lange kant zijn paralelle opeenvolgende lagen zand (meest zeer fijn tot fijn, geschat: mμ) en klei zichtbaar (fig. 2). De kleilagen zijn lateraal behoorlijk continu, d.w.z. ze veranderen weinig van karakter en ze zijn gescheiden door zandlagen. De hele sequentie is laaghoekig gelaagd, met hele flauwe helllingen. Uitzondering hierop vormt een pakket dat onder een wat grotere hoek (ca. 20 graden) de andere pakketten aansnijdt en zelf weer is afgedekt door sub-horizontale afzettingen. Sommige kleilagen zijn sterk bioturbaat doorgraven met wormgangen en tweekleppige schelpdieren; andere kleilagen zijn glad. Lokaal zijn nylon draden gevonden en vers plantenhaksel dat duidt op een relatief jonge leeftijd van de afzettingen (in verband met het nylondraad zeg ná 1965). De erosie aan de geulkant verloopt trapvormig; dat komt door de afwisseling van klei- en zandlagen. 1 Geoloog, werkzaam bij Deltares, Utrecht. 2 Geomorfologg, werkzaam bij Deltares, Utrecht. 1

2 Figuur 2: Locatie Szd-N, noordelijke deel, noordrand van de nieuwe doorbraakgeul: gestapelde kleizandafwisseling met niveau s van tweekleppigen in levenspositie. Ver op de achtergrond resideert een groep zeehonden. Foto: Bert van der Valk. Figuur 3: Simonszand kijkend naar het oosten, 1982: een luwtegebied is aanwezig zuidelijk van de zandrug; de Eilanderbalg (het zeegat op de voorgrond) ligt nog sterk westelijk. De loop van het zeegat in 2012 is ongeveer aangegeven met de olijfgroene balk. Luchtfoto Rijkswaterstaat. Gezien de hoogteligging en de bioturbatie is het geheel geïnterpreteerd als intergetijde plaat- of geulrandafzettingen, gevormd rond het wantij in beschutte condities van het voormalig eiland Simonszand (zie figuur 3). Het pakket met de sterkere hellingshoek wordt geïnterpreteerd als een intergetijdepriel. De ritmiek van zandige en kleiige afzettingen is waarschijnlijk een seizoensritme: klei in de zomerperiode en zand in de winterperiode. Dit ritme is o.a. bekend uit de Oosterschelde (Roggeplaat pers. obs.) en wordt ook gevonden in binnenbochten van geulen in beschutte condities. Na 1982 werd door ZO-waarts uitbochten van de Eilanderbalg het westelijke deel van het eiland 2

3 Figuur 4: Overzicht uitbochten van de Eilanderbalg over ca 2,5 km (door H. Olff, Rijksuniversiteit Groningen) Figuur 5: Luchtfotobeeld: 1999 (H. Olff, RU Groningen) 3

4 Figuur 6: Satellietopname (Formosat-2, 2m resolution) 6 april 2013, 10:19 u; H. Olff, RU Groningen Groningen opgeruimd waarbij meer oostelijk gevormde afzettingen onder luwe beschermde condities vrijkwamen (fig. 3-6). Langs de randen van de plaat is recentelijk een zeer lage (ca. 20 cm) strandwal langs de plaatranden opgeworpen door de oplopende golven bij opkomende vloed (met blaasjeszand). Uiteraard komt dat doordat met hoogtij de golven nu zand dwars op de geulrand omhoog voeren. Tweekleppigen die in de afzetting werden aangetroffen zijn: Strandgapers (Mya arenaria 3 ) - veel doubletten met opperhuid in lage dichtheden en losse schelpen; ook zeer grote exemplaren tot 12,5 cm lengte, wat maximaal is). Ook in levenspositie. Kokkels (Cerastoderma edule) - zeer veel doubletten met periostracum ( opperhuid ) en ligament, soms in hoge dichtheden; ook als losse schelpen). Ook in levenspositie. Platte slijkgapers (Scrobicularia plana) - doubletten met opperhuid in lage dichtheden, ook als losse schelpen). Meeste in levenspositie. Grote strandschelp (Mactra cinerea) - alleen losse kleppen, meest blauw verkleurd. Amerikaanse zwaardschede (Ensis americanus, syn. Ensis directus 4 ) - weinig doubletten met en zonder opperhuid, soms in bosjes verspoeld en platliggend in het sediment, soms in levenspositie in lage dichtheden, onderin in de afzettingslagen. Amerikaanse boormossel (Petricola pholadiformis 5 ) - enkele doubletten in levenspositie. 3 Afkomstig uit Noord-Amerika, door Vikingen naar NW Europa gebracht ca Afkomstig uit Noord-Amerika. Eerste waarneming in Waddenzeegebied

5 Mossel (Mytilus edulis) - alleen losse kleppen (weinig). Los op de plaat liggend werden aangetroffen: Japanse oester (Crassostrea gigas 6 ) - losse exemplaren, wel beide kleppen nog aan elkaar Halfgeknotte strandschelp (Spisula subtruncata) - losse kleppen: duidelijk afkomstig uit zee. Plaatseigen zandsteen: rond een blikje o.i.d. heeft zich zand vastgekit. In het zand vastgekit: strandgaper, kokkel, alikruik. Locatie Szd-Z, zuidelijk deel, zuidrand van de nieuwe doorbraakgeul (fig. 7) Tegen het vallen van de avond bezochten we een zuidelijker gelegen locatie die uit bijna soortgelijke afzettingen bestond, maar met nog meer schelpen. Er waren kokkelniveau s zichtbaar waarin de kokkels mannetje aan mannetje in het zand lagen: karakteristiek voor verspoelde plaatmilieus. Er waren veel meer schelpen aanwezig dan in de eerste locatie. Ook waren er veel meer Mosselschelpen aanwezig dan in sectie 1. Dat is begrijpelijk omdat we ons een kilometer verder van zee af bevonden. De afstand veroorzaakt lichte verbrakking in het wadwater, en dat geeft mossels meer kans. Figuur 7: Locatie Szd-Z, zuidelijk deel, zuidrand van de nieuwe doorbraakgeul: gestapelde klei-zandafwisseling met niveau s van tweekleppigen in levenspositie. Let op de enorme dichtheden tweekleppige kokkels. De grote witte schelpen zijn losgespoelde strandgapers; een enkele strandgaper staat in levenspositie: de gele vlek links-midden onder. Foto: Bert van der Valk. 5 Afkomstig uit Noord-Amerika. Meegekomen met import van oesters naar Engeland. Sinds begin 20 e eeuw in Nederlandse kustzone aanwezig. 6 Met oesters geïmporteerd. Sinds ca overal aanwezig in de Waddenzee 5

6 Interpretatie/Conclusie De stapeling en hellingshoek van de verschillenden zandige en kleiige afzettingslagen wijst op plaat- of binnenbochtgeulrandafzettingen in het intergetijdengebied. Ook de aanwezigheid van diverse soorten tweekleppigen in levenpositie wijst hierop. De schelpen van Mactra cinerea en Spisula subtruncata, typische soorten voor de Noordzeekustzone, zijn daar vandaan ingespoeld. De aanwezigheid van de exoten Ensis americanus en Petricola pholadiformis, beide in levenspositie, plantenhaksel en nylon draad in het sediment duiden op een geringe ouderdom van de sedimentafzettingen. De afzettingen zijn door uitschuring van de buitenbocht van de Eilanderbalg aangesneden. Het betreft hoogstwaarschijnlijk afzettingen gevormd in de luwte van het eiland zoals dat was rond 1982 of daarvoor. Resumerende: het betreft hier intergetijden afzettingen die gevormd zijn op het wad, als onderdeel van een getijdeplaat in de luwte van het eiland Simonszand of door de migratie van een geul (binnenbocht afzettingen boven de gemiddelde laagwaterlijn). Op grond van de waarnemingen en structuren en de luchtfoto van 1982 zijn beide verkalringen mogelijk. De afzettingen zijn vermoedelijk gevormd in de periode tussen ca en

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans

Wageningen IMARES. De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee. Pauline Kamermans De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling van de Waddenzee Pauline Kamermans is een samenwerkingsverband tussen Wageningen UR en TNO De rol van schelpdieronderzoek in een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Knorhaan 43 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 43 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar december 04 Knorhaan 43 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie Zuidpier IJmuiden, 3 december 04 Strandvondsten Eikapsels aan de Hollandse kust Foto's

Nadere informatie

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren

Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren Biobouwers als kustbeschermers: groene fantasie of fantastisch groen? Luca van Duren 23 maart 2011 Wat zijn biobouwers? Organismen die direct of indirect hun omgeving zo veranderen dat ze hiermee het habitat

Nadere informatie

Knorhaan 42 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 42 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 42 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie 10 augustus, Huisduinen Verslag excursie 14 september, Strand Tweede Maasvlakte Verslag excursie

Nadere informatie

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1).

De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). De geomorfologie in het gebied wordt voor een belangrijk deel bepaald door de stuwwalvorming tijdens de Saale-ijstijd (afbeelding I.1). Afbeelding I.1. Vorming stuwwal Nijmegen en stuwwal Reichswald Zandige

Nadere informatie

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a.

Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust. Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. Het sediment-delend systeem als ruggengraad van de Wadden-kust Bert van der Valk, Albert Oost, Zheng Bing Wang, Edwin Elias, Ad van der Spek e.a. het Waddensysteem Kust Noord-Holland Waddeneilanden Zeegaten,

Nadere informatie

Knorhaan 39 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 39 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 39 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie 14 december, Huisduinen Verslag excursie 25 januari, Zandmotor en Hoek van Holland Verslag excursie

Nadere informatie

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan.

Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Nieuwe vijver aan de Groen van Prinstererlaan. Medio 2015 heeft een graafmachine een grote kuil gegraven onderaan het talud op de hoek van de Groen van Prinstererlaan en de Thorbeckelaan (zie onderstaande

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR. Schelpdieren in de Nederlandse kustwateren Bestandsopname 2011

IMARES Wageningen UR. Schelpdieren in de Nederlandse kustwateren Bestandsopname 2011 Schelpdieren in de Nederlandse kustwateren Bestandsopname 2011 P.C. Goudswaard, K.J. Perdon, J. Jol, J.J. Kesteloo, C. van Zweeden & K. Troost Rapport C094/11 IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for

Nadere informatie

Grondradar onderzoek op Schiermonnikoog (oktober 2006).

Grondradar onderzoek op Schiermonnikoog (oktober 2006). Grondradar onderzoek op Schiermonnikoog (oktober 2006). Van 16 t/m 18 oktober 2006 is door Medusa Explorations bv uit Groningen in opdracht van Rijkswaterstaat een bodemonderzoek uitgevoerd in de duinen

Nadere informatie

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets

Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten. 1. Status. 2. Kenschets Bij eb droogvallende slikwadden en zandplaten (H1140) Verkorte naam: Slik- en zandplaten 1. Status Habitatrichtlijn Bijlage I (inwerkingtreding 1994). 2. Kenschets Beschrijving: Dit habitat betreft ondiepe

Nadere informatie

STICHTING VERDRONKEN GESCHIEDENIS (www.verdronkengeschiedenis.nl)

STICHTING VERDRONKEN GESCHIEDENIS (www.verdronkengeschiedenis.nl) STICHTING VERDRONKEN GESCHIEDENIS (www.verdronkengeschiedenis.nl) Beknopte voor het herkennen van oude natuur- en cultuursporen op het wad en rondom de waddeneilanden (versie 2: mei 2007) figuur 1 Cultuursporen

Nadere informatie

Welkom en introductie

Welkom en introductie Welkom en introductie Blok 1 Mariene omgeving Martin Baptist (IMARES) Dag 4 Waddenzee Tropische gebieden Duurzaam werken op Zee Een wereldwijd uniek gebied Martin Baptist Wanneer hebben jullie in je

Nadere informatie

Het strand, kwallen en krabben

Het strand, kwallen en krabben Het strand, kwallen en krabben Eb en vloed Door de getijden en de invloed van wind en zee is het strand nooit even breed. Soms gebeurt het dat als je terugkomt van het zwemmen, het water wel heel dicht

Nadere informatie

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling

Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling Bijlage 1.3 Bodemdaling in het Eems-Dollardgebied in relatie tot de morfologische ontwikkeling........................................................................................ H. Mulder, RIKZ, juni

Nadere informatie

Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord

Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord Sedimentatie in Harderwijker Bocht ten gevolge van de strekdam bij Strand Horst Noord In het gebied tussen de strekdammen bij Strand Horst Noord en de bebouwing van Harderwijk ligt een klein natuurgebied

Nadere informatie

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde

a) Getijdenwerking en overstromingen op de Schelde EXCURSIEPUNT DE SCHELDEVALLEI Hoogte = Ter hoogte van het voormalige jachtpaviljoen, De Notelaar, gelegen aan de Schelde te Hingene (fig. 1 en 2), treffen we een vrij groot slikke- en schorregebied aan,

Nadere informatie

Growth and reproduction in bivalves Cardoso, Joana Ferreira Marques Ferreira

Growth and reproduction in bivalves Cardoso, Joana Ferreira Marques Ferreira Growth and reproduction in bivalves Cardoso, Joana Ferreira Marques Ferreira IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2009 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Bijlage met informatie. 913-0191-a-GT-1-b De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met

Nadere informatie

Kort verslag bezoek Eemshaven d.d. 20 juni 2014: uitbreiding Beatrixhaven en schelpdatering.

Kort verslag bezoek Eemshaven d.d. 20 juni 2014: uitbreiding Beatrixhaven en schelpdatering. Kort verslag bezoek Eemshaven d.d. 20 juni 2014: uitbreiding Beatrixhaven en schelpdatering. Door Drs. Koos de Vries Mededeling Verdronken Geschiedenis 2015-1 (maart 2015) Deelnemers: Albert Buursma (historicus),

Nadere informatie

Wat betekent de zandbank voor het benthos?

Wat betekent de zandbank voor het benthos? De Zandbank te Heist, een boeiend fenomeen Seminarie Vrijdag 19 oktober 2007 Wat betekent de zandbank voor het benthos? Marijn Rabaut a, Francis Kerckhof b, Magda Vincx a en Steven Degraer a a Sectie mariene

Nadere informatie

De Waddenzee - Informatie

De Waddenzee - Informatie De Waddenzee - Informatie Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. Informatie 1 De Waddenzee R

Nadere informatie

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten MEMO datum 18-3-211 van Ir Yves Plancke yves.plancke@mow.vlaanderen.be Ir. Marco Schrijver marco.schrijver@rws.nl titel Aanvullende analyse stabiliteit gestorte specie in het kader van Flexibel Storten

Nadere informatie

Sanitair Schelpdier Onderzoek 2015

Sanitair Schelpdier Onderzoek 2015 Sanitair Schelpdier Onderzoek 2015 Resultaten De Nederlandse productiegebieden voor levende tweekleppige weekdieren worden onderzocht op de aanwezigheid van E.coli (microbiologie), potentieel toxineproducerende

Nadere informatie

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven

De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven De Dynamiek van Mosselbanken Invloed van stroming en golven Jasper Donker 1 3 Waterbeweging in de Waddenzee Waterstand / waterdiepte Stromingen door getij en wind Golfwerking Feedback: terugkoppeling

Nadere informatie

Verslag proefonderzoek Noorddijkerweg 32. Dinsdag

Verslag proefonderzoek Noorddijkerweg 32. Dinsdag Verslag proefonderzoek Noorddijkerweg 32 Dinsdag 20.2.2007 Aanwezig: gemeente Groningen: Gert Kortekaas en Marcel Verkerk Fam. Scholten (eigenaren) Cor Holstein (architect) Doel van het vooronderzoek:

Nadere informatie

Amerikaanse zwaardschede, e n s is d i r e c t u s (c o n r a d, 1843) een nieuwe soort voor de Noordzee

Amerikaanse zwaardschede, e n s is d i r e c t u s (c o n r a d, 1843) een nieuwe soort voor de Noordzee Amerikaanse zwaardschede, e n s is d i r e c t u s (c o n r a d, 1843) een nieuwe soort voor de Noordzee j. Goud Afb. 1 Ensis directus (Conrad, 1843), de Amerikaanse zwaardschede. Twee exemplaren van Am

Nadere informatie

Sporen van menselijke bewoning op Rottumerplaat? Verslag van een verkennend onderzoek op 18 maart 2014

Sporen van menselijke bewoning op Rottumerplaat? Verslag van een verkennend onderzoek op 18 maart 2014 Sporen van menselijke bewoning op Rottumerplaat? Verslag van een verkennend onderzoek op 18 maart 2014 Mededeling Verdronken Geschiedenis nr. 2014-01a (juni 2014) Aanleiding Resultaten van eerder onderzoek

Nadere informatie

Veranderingen in de molluskenfauna van Scheveningen

Veranderingen in de molluskenfauna van Scheveningen Veranderingen in de molluskenfauna van Scheveningen 1925-1988 door R.M.van Urk*) HISTORISCH OVERZICHT Als inleiding op de vraag naar wijzigingen in de molluskenfauna van onze kust mag hier eerst een kort

Nadere informatie

Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee:

Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee: Overwinterende zee-eenden in het Belgische deel van de Noordzee: hoeveel, waar en vooral WAAROM? Zwarte zee-eend - Yves Adams - Vilda Al sinds 1967 worden overwinterende zee-eenden (zwarte en grote zee-eend)

Nadere informatie

IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies)

IMARES Wageningen UR (IMARES - Institute for Marine Resources & Ecosystem Studies) Het bestand aan commercieel belangrijke schelpdiersoorten in de Nederlandse kustwateren in 2013 P.C. Goudswaard, K.J. Perdon, J. Jol, M. van Asch & K. Troost. Rapport nummer: C133/13 IMARES Wageningen

Nadere informatie

het strand, kwallen en krabben

het strand, kwallen en krabben het strand, kwallen en krabben eb en vloed Door de getijden en de invloed van de zee is het strand nooit even breed. Soms gebeurt het dat als je terugkomt van het zwemmen, het water wel heel dicht bij

Nadere informatie

Knorhaan 46 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 46 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 46 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie Goeree / Schouwen, 23 mei 205 Verslag excursie Petten, 4 juni 205 Verslag excursie Hargen aan Zee,

Nadere informatie

ONDER HET ZAND BELAND

ONDER HET ZAND BELAND ONDER HET ZAND BELAND Effecten van strand- en onderwatersuppleties op het macro- en epibenthos van de nabije kustzone, onderzocht met behulp van Systematisch Strandonderzoek (pilotstudie) Periode 1978-

Nadere informatie

GLORIA "MARIS ANTWERPEN

GLORIA MARIS ANTWERPEN VERENICNG VOOR CONCHYLIOLOGIE EN MALACOLOGIE GLORIA "MARIS ANTWERPEN "^^ri ^r^^ VLIZ (vzw) Rpdactie Antoine Vereycken Inlichtingen A Pellpgroms Tei 52 65 52 VLAAMS INSTiTiJUT VOOR DE ZEE FLANDERS MARINE

Nadere informatie

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24

Titel van de presentatie 11-07-2012 16:24 2 in relatie tot het grondwater Inhoud van de presentatie Geologische opbouw ondergrond Zeeland Opeenvolging van verschillende lagen Ontstaanswijze Sedimenteigenschappen Indeling ondergrond in watervoerende

Nadere informatie

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken.

Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. De Waddenzee Lees eerst informatie 1 tot en met 7 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 52. Bij het beantwoorden van die vragen kun je de informatie gebruiken. 2p 40 In de informatie worden biotische en

Nadere informatie

Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct

Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct Algemene Criteria voor het Zeker Zeeuws Streekproduct Om in aanmerking te komen voor certificering als Zeker Zeeuws Streekproduct en het mogen gebruiken van het Zeker Zeeuws beeldmerk, dient het product

Nadere informatie

Kleur en fleur op het strand

Kleur en fleur op het strand Kleur en fleur op het strand Nancy Fockedey Het is een fenomeen dat enkel voorkomt aan onze kust. Op geen enkel strand in de buurlanden zijn ze te vinden: de strandwinkeltjes waar kinderen bij zonnig zomerweer

Nadere informatie

Knorhaan 48 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 48 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 48 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie Bergen aan Zee, 25 augustus 2015 Verslag excursie Zandmotor, 20 september 2015 Strandvondsten Zak

Nadere informatie

Morfologie kwelders en. platen Balgzand

Morfologie kwelders en. platen Balgzand Morfologie kwelders en platen Balgzand Autonome ontwikkeling Hoogwatervluchtplaatsen Werkdocument RIKZ/AB - 99.607x ir. B.B. van Marion December 1999 Samenvatting In het kader van het project GRADIËNTEN

Nadere informatie

Knorhaan 36 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 36 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 36 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie 14 april, Kaloot Verslag excursie 11 mei, Petten Verslag excursie 23 juni, Huisduinen Strandvondsten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen en Figuren. Behorende bij het Woordenboek van de NVLB. Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen

Inhoudsopgave. Bijlagen en Figuren. Behorende bij het Woordenboek van de NVLB. Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen Nederlandse Vereniging van Leveranciers van Bouwgrondstoffen Bijlagen en Figuren Behorende bij het Woordenboek van de NVLB Inhoudsopgave Figuur 1 Stratigrafische tabel / geologische tijdschaal... 2 Figuur

Nadere informatie

Les met werkblad - biologie

Les met werkblad - biologie Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen hebben na de deze les een idee hoe het is om te wadlopen. Ze weten wat ze onderweg tegen kunnen komen. Materialen: - Werkblad 5: Wadlopen - Platte bak (minimaal

Nadere informatie

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving 3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving Droogtebericht Droogtebericht voor waterbeheerders, Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater Nadat begin mei

Nadere informatie

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers

Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009. Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: begin augustus 2009 Wouter Suykerbuyk en Laura Govers Op 3 t/m 6 augustus 2009 is een bezoek gebracht aan de mitigatie- en een aantal natuurlijke zeegraslocaties.

Nadere informatie

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Een biobouwer is een organisme dat zijn omgeving sterk verandert Jones

Nadere informatie

Dordrecht Ondergronds / Briefrapport 1. Dordrecht - Meidoornlaan

Dordrecht Ondergronds / Briefrapport 1. Dordrecht - Meidoornlaan Dordrecht - Meidoornlaan Archeologische begeleiding T. Hos, 2008 Colofon Titel ISSN Briefrapportnummer 1 Aantal pagina's 7 Auteur Redactie Afbeeldingen Dordrecht Meidoornlaan, archeologische begeleiding

Nadere informatie

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen.

Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Morfologische veranderingen van de Westelijke Waddenzee. Een systeem onder invloed van menselijk ingrijpen. Edwin Elias Ad van der Spek Zheng Bing Wang John de Ronde Albert Oost Ankie Bruens Kees den Heier

Nadere informatie

Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Sediment en morfologisch beheer van estuaria Sediment en morfologisch beheer van estuaria Jean Jacques Peters Raadgevend ingenieur - rivierenspecialist V.U. Brussel - Vakgroep Waterbouwkunde en Hydrologie Sediment en morfologisch beheer van estuaria

Nadere informatie

Roestig land. De Wijstgronden

Roestig land. De Wijstgronden Roestig land De Wijstgronden Verslag van de lezing en excursie van Professor R. T. van Balen en Nico Ettema voor de Werkgroep Geologie en Landschap. Bedafse Bergen, Uden. 10.00-1600 uur. Een mooie herfstdag.

Nadere informatie

Het Strand KNNV basiscursus 2012

Het Strand KNNV basiscursus 2012 Het Strand KNNV basiscursus 2012 Programma Eén groot natuurgebied - land en water - eb en vloed - zacht en hard substraat Ordening - plankton - wieren - neteldieren - wormen - gewervelden - geleedpotigen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 4853 27 februari 2014 Regeling van de Inspecteur-generaal van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit namens de Minister

Nadere informatie

Haag - Rohrbeck. Luister naar de zee!

Haag - Rohrbeck. Luister naar de zee! Belangrijke informatie Dit product gebruikt drie batterijen van 1,5V (knoopcel batterijen van het type AG10/LR1130). Gebruik geen oude en nieuwe batterijen door elkaar. Plaats de nieuwe batterijen met

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum laag water Lauwersoog Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 18:06 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015

Nadere informatie

Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden

Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden Bijlage 1 Aanvullend advies archeologisch onderzoek, Wozoco Giessenburg, Neerpolderseweg 19, Giessenburg, Gemeente Giessenlanden 0 SOB Research, 26 juni 2014 1 1. Archeologisch onderzoek 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441

Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 Notitie Contactpersoon Wietske Terpstra Datum 25 oktober 2011 Kenmerk N001-4817394TER-mfv-V01-NL Infiltratieonderzoek autobedrijf Van den Brink Rosendaalsestraat 437-441 1 Inleiding Autobedrijf Van den

Nadere informatie

Frouke Fey, Norbert Dankers, Andre Meijboom, Piet Wim van Leeuwen, Hans Verdaat, Martin de Jong, Elze Dijkman en Jenny Cremer

Frouke Fey, Norbert Dankers, Andre Meijboom, Piet Wim van Leeuwen, Hans Verdaat, Martin de Jong, Elze Dijkman en Jenny Cremer ECOLOGISCHE ONTWIKKELING IN EEN VOOR MENSELIJKE ACTIVITEITEN GESLOTEN GEBIED IN DE NEDERLANDSE WADDENZEE: Tussenrapportage 1 jaar na sluiting (december 25 - najaar 26) Frouke Fey, Norbert Dankers, Andre

Nadere informatie

RIVO Rapport Nummer: C033/01. RIVO BV Nederlands Instituut voor Visserijonderzoek. J.A. Craeymeersch 1, M.F. Leopold 2 & M.O.

RIVO Rapport Nummer: C033/01. RIVO BV Nederlands Instituut voor Visserijonderzoek. J.A. Craeymeersch 1, M.F. Leopold 2 & M.O. RIVO BV Nederlands Instituut voor Visserijonderzoek Postbus 68 Postbus 77 1970 AB IJmuiden 4400 AB Yerseke Tel.: 0255 564646 Tel.: 0113 672300 Fax.: 0255 564644 Fax.: 0113 573477 Internet:postkamer@rivo.dlo.nl

Nadere informatie

Het kokkelbestand in de Nederlandse kustwateren in 2002

Het kokkelbestand in de Nederlandse kustwateren in 2002 Nederlands Instituut voor Visserij Onderzoek (RIVO) BV Postbus 68 Postbus 77 1970 AB IJmuiden 4400 AB Yerseke Tel.: 0255 564646 Tel.: 0113 672300 Fax.: 0255 564644 Fax.: 0113 573477 Internet:postkamer@rivo.dlo.nl

Nadere informatie

Knorhaan 47 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar

Knorhaan 47 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Knorhaan 47 Nieuwsbrief Strandwerkgroep KNNV afd. Regio Alkmaar Inhoud Excursieprogramma Verslag excursie Bergen aan Zee, 25 augustus 2015 Verslag excursie Zandmotor, 20 Strandvondsten Invasie van ikea-lampenkapjes

Nadere informatie

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Waddenzee in het najaar van 2009

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Waddenzee in het najaar van 2009 Onderzoek en advies - mariene ecologie, visserij en schelpdierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 mobiel: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl rapport nr. 2009.87 Inventarisatie

Nadere informatie

BIJZONDERE STRANDWAARNEMINGEN TUSSEN DE PANNE E ^

BIJZONDERE STRANDWAARNEMINGEN TUSSEN DE PANNE E ^ 'l De Strandulo, 12(3): 71-82 (1992). -71- BIJZONDERE STRANDWAARNEMINGEN TUSSEN DE PANNE E ^ MIDDELKERKE OP 17 APRIL 1992. ^, N. SEVERIJNS Een wandeling op enkele stranden ten westen van Oostende op 17

Nadere informatie

3 Voedselweb van het wad

3 Voedselweb van het wad Spel Doel: De leerlingen leren dat verschillende waddieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden, in een voedselweb. Materialen:

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM

PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM PLAN VAN AANPAK ARCHEOLOGISCH INVENTARISEREND ONDERZOEK H023 OOST, HAARLEM Ten behoeve van ontwikkeling van de locatie H023, gelegen aan de Boerhaavelaan in Haarlem (figuur 1, lichtgroen), is archeologisch

Nadere informatie

Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren

Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren Pathogenen van de Japanse oester en hun impact op inheemse schelpdieren Themadag werkgroep exoten, 18 december 2014 Marc Engelsma 1, Olga Haenen 1 & Anouk Goedknegt 2 (1) CVI, (2) NIOZ Inleiding De co-introductie

Nadere informatie

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen

Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Archeologie en cultuurhistorie Strijpsche Kampen Bijlage 3 bij Nota van Uitgangspunten Strijpsche Kampen Definitief Gemeente Oirschot Grontmij Nederland bv Eindhoven, 11 mei 2007 Verantwoording Titel :

Nadere informatie

Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van maart 2011 Nummer LCW Droogtebericht

Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van maart 2011 Nummer LCW Droogtebericht 24 maart 2011 Nummer 2011-01 LCW Droogtebericht Verwachtingen voor afvoeren, neerslag en temperaturen in de zomer van 2011 De kans op lage afvoeren is voor de Rijn in het komende voorjaar en zomer groter

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

Steekkaart. Meer uitleg over de structuur en inhoud van de steekkaarten, vindt u in de leeswijzer.

Steekkaart. Meer uitleg over de structuur en inhoud van de steekkaarten, vindt u in de leeswijzer. INVENTARIS GRONDVERSCHUIVINGEN Steekkaart Meer uitleg over de structuur en inhoud van de steekkaarten, vindt u in de leeswijzer. De gegevens in dit rapport en in de steekkaarten worden enkel meegedeeld

Nadere informatie

Voedselweb van strand en zee

Voedselweb van strand en zee Spel Doel: Materialen: Groepsgrootte: Duur: De leerlingen leren dat verschillende zeedieren en planten van elkaar afhankelijk zijn, doordat ze elkaar eten. Alle dieren en planten zijn met elkaar verbonden,

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud

Tussenresultaten De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud Tussenresultaten 2011-2015 De Zandmotor: Aanjager van innovatief kustonderhoud De Zandmotor In 2011 is voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin De Zandmotor aangelegd: een grote kunstmatige zandbank in

Nadere informatie

Schetsschuit Zuidwest Ameland. Veiligheid en natuur hand in hand

Schetsschuit Zuidwest Ameland. Veiligheid en natuur hand in hand Schetsschuit Zuidwest Ameland Veiligheid en natuur hand in hand Schetsschuit Zuidwest Ameland Is het mogelijk Zuidwest Ameland in te richten als natuurlijke klimaatbuffer? Deze vraag staat centraal tijdens

Nadere informatie

Koolstofdateringen van individuele schelpjes Haarlem en Wassenaar

Koolstofdateringen van individuele schelpjes Haarlem en Wassenaar Nederland dankt zijn huidige vorm aan veranderingen van de kust in de laatste 9000 à 8000 jaar van het Holoceen. In dit proefschrift wordt het onderzoek aan bepaalde aspecten van de kustontwikkeling in

Nadere informatie

Aanvullend bodemonderzoek veenputten Appel, Nijkerk

Aanvullend bodemonderzoek veenputten Appel, Nijkerk Aanvullend bodemonderzoek veenputten Appel, Nijkerk Inleiding In 2008 heb ik een onderzoek uitgevoerd naar een groot aantal afwijkend gevormde depressies op de Appelse heide. 1 De conclusie van dit onderzoek

Nadere informatie

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden

Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Functioneren van het voedselweb in het Eems estuarium onder gemiddelde en extreme omstandigheden Victor N. de Jonge, november 2013 Het Eems estuarium vormt ecologisch gezien één groot geheel, maar dat

Nadere informatie

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015

Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Wad een Workshop Onderzoekstochten 2015 Datum Naam Locatie/hulpmiddel Locatie(detail) Begeleiders 19-4-2015 Heffezand Wad/Schip Op het wad tussen Simonszand en de kust 2-5-2015 Eiland Emo en Menko Kwelder

Nadere informatie

WIE EET WAT OP HET WAD

WIE EET WAT OP HET WAD Waddenzee De prachtige kleuren, de zilte geuren en de geluiden van de vele vogels, maken de Waddenzee voor veel mensen tot een geliefd gebied. Maar niet alleen mensen vinden het fijn om daar te zijn, voor

Nadere informatie

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU)

Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Veldverslag zeegrasmitigatielocaties: monitoring begin december 2008 Wouter Suykerbuyk, geassisteerd door Laura Govers (RU) Krabbenkreek Noord 2008 Tijdens de monitoring van begin november werd een sterke

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Hoe oud zijn de Nederlandse strandfossielen? Frank Wesselingh, Tom Meijer, Anton Janse & Peter Moerdijk

Hoe oud zijn de Nederlandse strandfossielen? Frank Wesselingh, Tom Meijer, Anton Janse & Peter Moerdijk Hoe oud zijn de Nederlandse strandfossielen? Frank Wesselingh, Tom Meijer, Anton Janse & Peter Moerdijk Als je op een willekeurige dag op het strand aan de Hollandse kust een hand vol schelpen opraapt

Nadere informatie

Aantal pagina's 16. Doorkiesnummer (088) 33 58 374. Onderwerp Aanbevelingen voor een grootschalige oestermatras pilot in de Oosterschelde

Aantal pagina's 16. Doorkiesnummer (088) 33 58 374. Onderwerp Aanbevelingen voor een grootschalige oestermatras pilot in de Oosterschelde Memo Aan Tom Ysebaert, Erik van Zanten Datum Van Helena Hulsman Aantal pagina's 16 Doorkiesnummer (088) 33 58 374 E-mail helena.hulsman @deltares.nl Onderwerp Aanbevelingen voor een grootschalige oestermatras

Nadere informatie

Scheemda afzettingen. 1 Algemene lithologie

Scheemda afzettingen. 1 Algemene lithologie Scheemda afzettingen 1 Algemene lithologie Dit is een (fijn) zandige afzetting afkomstig van de oostelijke rivieren en gelegen onder de Harderwijkafzettingen. Ze is moeilijk te onderscheiden van de Harderwijkafzettingen.

Nadere informatie

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk

Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk Informatie over de versterking van de Noord-Hollandse kust Voor je spreekbeurt of werkstuk De kust is (niet) veilig! De dijk aan de kust van Petten ziet er zo sterk en krachtig uit, maar toch is hij niet

Nadere informatie

Ecobeach. Een duurzaam strand door drainage. Brouwersdam, 3-10-2014. Bas Reedijk. Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult

Ecobeach. Een duurzaam strand door drainage. Brouwersdam, 3-10-2014. Bas Reedijk. Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult Ecobeach Een duurzaam strand door drainage Brouwersdam, 3-10-2014 Bas Reedijk Hoofd afdeling kustwaterbouw BAM Infraconsult Inhoud Wat is Ecobeach De ervaring met Ecobeach bij Egmond Toepassing van Ecobeach

Nadere informatie

Bouwhistorisch onderzoek

Bouwhistorisch onderzoek Bouwhistorisch onderzoek BOUWHISTORISCHE NOTITIE Adres : (tussen Poelestraat 12 en 14) Status : BBP Periode : september 2010 Onderzocht door : Taco Tel Auteur : Taco Tel Datum : Groningen, 16 september

Nadere informatie

Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014

Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014 Natuurlijke Klein zeegraspopulaties in de Oosterschelde in 2014 Marieke van Katwijk, Ecoscience Nijmegen Brigitta van Tussenbroek 29 augustus 1 september 2014 Tussen 29 augustus en 1 september 2014 is

Nadere informatie

Inhoud van deze presentatie

Inhoud van deze presentatie 1 Inhoud van deze presentatie 1. Onderzoekskader en methoden 2. Invloed van de sedimentologie op strandprocessen 3. Sediment analyses van het inter-getijden gebied 4. Geologische opbouw van het strand

Nadere informatie

Ontwikkeling van banken Japanse oesters (Crassostrea gigas) op droogvallende platen in de Waddenzee

Ontwikkeling van banken Japanse oesters (Crassostrea gigas) op droogvallende platen in de Waddenzee onderzoek en advies mariene ecologie, visserij en schepldierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 GSM: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl RAPPORT 2012.101 Ontwikkeling

Nadere informatie

Bodems in een veranderend(natuur) landschap

Bodems in een veranderend(natuur) landschap Bodems in een veranderend(natuur) landschap door de ogenvan eengeograaf Erik Meijles Rijksuniversiteit Groningen Faculteit Ruimtelijke Wetenschappen& Kenniscentrum Landschap e.w.meijles@rug.nl Foto: Koopman

Nadere informatie

Temperaturen in de Nederlandse ondergrond

Temperaturen in de Nederlandse ondergrond Temperaturen in de Nederlandse ondergrond April-2004, Introductie In de jaren 2002-2003 is er in samenwerking met de N.V. Tilburgsche Waterleiding-Maatschappij (TWM) door Victor Bense een serie temperatuurmetingen

Nadere informatie

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving

3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving 3 Aan: Geïnteresseerden Droogteberichtgeving Droogtebericht Droogtebericht voor waterbeheerders, Huidige situatie en verwachtingen voor rivierafvoeren, (water)temperaturen en grondwater In Nederland wordt

Nadere informatie

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor

Meten om te weten: 2,5 jaar Zandmotor : 2,5 jaar Carola van Gelder-Maas Projectmanager WVL Rijkswaterstaat 31 maart 2014 Hoe zat het ook alweer? Eroderende kustlijn NL kust 12 Mm³ zandsuppleties per jaar Zeespiegelstijging Zwakke schakels

Nadere informatie

Effecten van menselijk gebruik op mariene weekdieren in Nederland

Effecten van menselijk gebruik op mariene weekdieren in Nederland Achtergrondrapport Effecten van menselijk gebruik op mariene weekdieren in Nederland 2013 Godfried van Moorsel & Sylvia van Leeuwen ECOSUB & STICHTING ANEMOON 1 Documenttype: Titel: Auteurs: Achtergrondrapport

Nadere informatie

Modelonzekerheid in GeoTOP

Modelonzekerheid in GeoTOP Modelonzekerheid in GeoTOP TNO Geologische Dienst Nederland Versiehistorie Documentversie GeoTOP versie Toelichting 24 juni 2014 GeoTOP v1.2 De in dit document beschreven modelonzekerheid is opgenomen

Nadere informatie

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2)

Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden. 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Deelrapport Hoogwater? Vrije Weg! Toeritten A12 toerit 14, Woerden 1 Deelrapport toerit Woerden (14 A2) Het project Hoogwater? Vrije weg! van de innovatieprogramma s Wegen naar de Toekomst en waterinnovatie

Nadere informatie

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Oosterschelde en Voordelta in het najaar van 2005

Inventarisatie van het wilde mosselbestand in de Oosterschelde en Voordelta in het najaar van 2005 onderzoek en advies - mariene ecologie, visserij en schelpdierkweek Elkerzeeseweg 77 4322 NA Scharendijke tel./fax: 0111-671584 mobiel: 06-44278294 e-mail: marinx@zeelandnet.nl notitie nr. 2005.48.1 Inventarisatie

Nadere informatie

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal

Middenbeemster, Korenmolen De Nachtegaal Inleiding In opdracht van Cultureel Erfgoed Noord-Holland heeft op 1 december 2010 een kort onderzoek plaatsgevonden naar de opbouw en datering van de lage voetmuur van de korenmolen De Nachtegaal, gelegen

Nadere informatie