Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen"

Transcriptie

1 Discussienota Van : College van Burgemeester en Wethouders Afdeling : Financiën Portefeuillehouder : Wethouder van Eijkeren Onderwerp : Risicomanagement Datum commissievergadering : 6/9/ Inleiding Aanleiding Eerder dit jaar heeft wethouder van Eijkeren u toegezegd om een herziene nota risicomanagement op te stellen in de tweede helft van Het idee hierachter was om het risico management verder uit te werken en te brengen op een niveau waarmee onze gemeente ook op langere termijn zijn risico s integraal kan borgen. Probleemstelling De vragen daarbij zijn: Zijn onze processen wel zo complex dat andere en uitgebreidere vorm van risico management voor onze gemeente noodzakelijk is? Zo het antwoord ja is, zijn wij dan bereid om voor deze extra inspanning structureel per jaar uit te trekken? Doelstelling / gewenste maatschappelijke effect met ingang van de opstelling van de begroting 2015 (en verder) een systematisch en cyclisch proces van identificeren, beoordelen en kwantificeren van risico s te realiseren. de uitvoering van deze activiteiten op een zodanige wijze regelen dat de kans van optreden van risico s en/of de gevolgen van risico s onder normale omstandigheden beheersbaar is en blijft. 2. Beleidsgrenzen Wettelijke kaders Onze gemeente heeft in haar programmabegroting een paragraaf weerstandsvermogen opgenomen. Dit wordt ook via wet- en regelgeving (BBV,Gemeentewet) verplicht gesteld. Door het vaststellen van deze nota wordt het beleid van risicomanagement en weerstandsvermogen verder uitgewerkt en voldoen we aan de wettelijke verplichtingen. 1

2 3. Kaderstelling Oplossingsrichtingen Er zijn grofweg twee soorten risicomanagement te onderscheiden, ten eerste het traditioneel risicomanagement, wat in meer of mindere mate overal in Nederland wel wordt toegepast en dat zich vooral richt op financiële risico s en dat per project of onderwerp ad hoc wordt benaderd. Ook in onze gemeente is deze werkwijze gebruikelijk, waarbij er uitdrukkelijk wel op wordt gewezen dat ook nu al veel aandacht gegeven wordt aan het risicoaspect. Als op deze wijze uitvoeren wordt gegeven aan risico management dan is daar op zich niets mis mee, maar het kan nog beter en nog professioneler. Daarvoor staat de aanpak, die Integraal risicomanagement wordt genoemd. Het onderscheid ten opzichte van traditioneel risicomanagement wordt hieronder in de tabel grofweg aangegeven. De vraag is nu of onze gemeente over wil stappen van de traditionele wijze van werken, naar de meer integrale aanpak, wetende dat deze overstap structureel ,-- per jaar gaat kosten. Traditioneel risicomanagement Gefragmenteerd - afdelingen en functies beheersen de diverse soorten risico s separaat en onafhankelijk van elkaar. 'Integraal' risicomanagement Geïntegreerd - Het risicomanagement wordt gecoördineerd vanuit het MT/het bestuur en is volledig geïntegreerd in de organisatie van het concern en de staf- en lijnafdelingen. Ad hoc en reactief - Risicomanagement Continu en pro-actief krijgt aandacht wanneer het bestuur Risicomanagement is een activiteit die daar aanleiding toe ziet, bijvoorbeeld in zich permanent ontwikkelt. Er vindt een vervolg op crisissituaties actieve identificatie plaats van nieuwe risico s. Eng aandachtsgebied - Vooral gericht Breed aandachtgebied - Alle op verzekerbare en financiële c.q. organisatierisico s worden in het proces begrotingsrisico s. betrokken. 4. Toelichting en achtergronden 1. Algemene stand van zaken risicomanagement binnen de Nederlandse gemeenten, dit op basis van een door adviesbureau Ernst & Young uitgebracht rapport. Het managen van risico s en kansen is zonder enige twijfel een grote uitdaging geworden voor de publieke sector. Zeker nu we in een economische crisis zitten en ook de publieke sector met bezuinigingen en het nadrukkelijk maken van keuzes te maken heeft. Risicomanagement vraagt daarom juist ook de aandacht van de gemeenteraad. Met de paragraaf weerstandsvermogen in de begroting heeft de gemeenteraad een kaderstellend instrument voor het implementeren van risicomanagement reeds in handen. Uit een door Ernst &Young gehouden representatief onderzoek onder gemeenten in Nederland blijkt dat risicomanagement nog in de kinderschoenen staat en dus nog lang niet op orde is. Sinds het Besluit Begroting en Verantwoording in 2004 van kracht werd, zijn gemeenten verplicht hun weerstandsvermogen, waarmee financiële tegenvallers worden opgevangen, in kaart te brengen aan de hand van haar risico s en deze weer te geven in een afzonderlijke 2

3 paragraaf in zowel de begroting als in de jaarrekening. Om aan deze wettelijke verplichting te voldoen, moeten gemeenten risicomanagement steeds meer professionaliseren. Ook vragen burgers om meer transparantie en verantwoording bij de besteding van gemeenschapsgelden. Wanneer gemeenten nu wordt gevraagd naar de wijze waarop het risicomanagement is geregeld, dan geeft men volmondig toe dat hiervoor nog de nodige stappen moeten worden gezet. Voor dit moment kan er dus sterk worden getwijfeld aan het kwalitatieve waarde van de door de gemeenten opgestelde risicoparagrafen. Het werkelijke risicoprofiel van gemeenten blijft daardoor een te grote onbekende. In het voorjaar van 2011 constateerde Ernst &Young dat het huidige risicomanagement vooral instrumenteel van aard is en nog onvoldoende bijdraagt aan financiële sturing. Veel overheden laten hiermee een groot besparingspotentieel liggen. Het is daarbij opvallend, dat een zeer ruime meerderheid van de respondenten aangeeft dat risicomanagement geen tot weinig toegevoegde waarde heeft voor de gemeente of hierover geen uitspraak kan doen. Daarbij komt dat ad-hoc afwegingen nog regelmatig prevaleren boven een integrale risicoafweging. Ook van een diepgaande verankering van risicomanagement binnen de processen, systemen en organisatie van de meeste gemeenten is momenteel nauwelijks sprake. Een professionele invulling van risicomanagement is een must om de huidige recessie en bezuinigingen het hoofd te kunnen bieden. Hierdoor zal men zich o.a. minder laten verleiden tot risicovolle trajecten die potentieel de financiële draagkracht van de gemeente te boven gaan. Ongeveer de helft van de respondenten geeft toe dat in dit kader de graad van volwassenheid van risicomanagement nog op het initiële niveau verkeert waarbij wordt geëxperimenteerd met risicomanagement door een aantal individuen binnen een aantal projecten. Nederlandse gemeenten voeren dus risicomanagement op ad hoc basis uit.. Wel wordt aangegeven dat thema s rondom risicomanagement op het vlak van bijvoorbeeld risicobewustzijn, risicocultuur en kwantificering van risico s hoog op de agenda staan van de diverse raden, colleges en ambtelijke top. Uit de reacties van de respondenten blijkt een bewustzijn dat hiervoor nog veel werk moet worden verstouwd. Maar de wil is er. 2. Nut van risicomanagement Waarom moet een gemeente zich bezig houden met risico s? Er lijkt binnen de gemeente geen sprake te zijn van een bedreiging van het voortbestaan door risico s. Falende risicobeheersing kan echter wel van invloed zijn op het vertrouwen dat de burger stelt in de gemeente en haar bestuurders en op het belang dat de burger hecht aan een goedwerkende gemeente. Het invoeren van risicomanagement vergroot de kans om de organisatiedoelen te bereiken. Daarnaast vormt risicomanagement een basis voor keuzes bij het nemen van besluiten. De toegevoegde waarde van risicomanagement zit in de communicatie over risico s en kansen en hoe deze het beste kunnen worden beheerst of gerealiseerd. Een neveneffect kan zijn dat positieve kansen eerder worden opgemerkt. Risicomanagement helpt managers en bestuurders bij het stellen van prioriteiten en het vergroot de kans op het bereiken van de doelen. Het is noodzakelijk dat iedere medewerker en bestuurder binnen de gemeente risicobewust handelt en te allen tijde verantwoording kan afleggen over de volledigheid, juistheid en tijdigheid van de aan hem/haar toevertrouwde taken, activiteiten en projecten. 3. Doelen Het doel van risicomanagement is om gestructureerd en systematisch risico s te beheersen om de organisatiedoelstellingen doeltreffend en doelmatig te bereiken en daarbij moet het onderstaande worden verwezenlijkt. 3

4 1. Kaderstelling raad en formuleren van beleidsuitgangspunten De gemeente heeft weerstandsvermogen nodig om tegenvallers op te vangen. De raad geeft de kaders met betrekking tot het weerstandsvermogen en het risicomanagement aan en stelt het beleid vast. 2. Voldoen aan wet- en regelgeving Ook onze gemeente heeft in haar programmabegroting een paragraaf weerstandsvermogen opgenomen. Dit wordt ook via wet- en regelgeving (BBV,Gemeentewet) verplicht gesteld. Door het vaststellen van deze nota wordt het beleid van risicomanagement en weerstandsvermogen verder uitgewerkt en voldoen we aan de wettelijke verplichtingen. 3. Last but not least, verhogen van het risicobewustzijn Het belangrijkste doel van risico management is, naast de kaderstelling en het voldoen aan wet en regelgeving, zoals eerder gesteld het verhogen van het risicobewustzijn. Dit is zowel van belang op het niveau van het bestuur als van het management. Voor het bestuur geldt dit vooral bij het stellen van kaders en het nemen van besluiten. Het management zorgt voor een goede informatieverstrekking over risico s richting bestuur ten behoeve van de besluitvorming. Daarnaast is het management verantwoordelijk voor het beheersen van de risico s. Dit betekent dat bij de dagelijkse uitvoering van zijn taak het management te allen tijde risico s signaleert. 4. Soorten risicomanagement: Er zijn zoals eerder gesteld grofweg twee soorten risicomanagement te onderscheiden Het onderscheid wordt hieronder in de tabel nogmaals aangegeven. Traditioneel risicomanagement Gefragmenteerd - afdelingen en functies beheersen de diverse soorten risico s separaat en onafhankelijk van elkaar. 'Integraal' risicomanagement Geïntegreerd - Het risicomanagement wordt gecoördineerd vanuit het MT/het bestuur en is volledig geïntegreerd in de organisatie van het concern en de staf- en lijnafdelingen. Ad hoc en reactief - Risicomanagement Continu en pro-actief krijgt aandacht wanneer het bestuur Risicomanagement is een activiteit die daar aanleiding toe ziet, bijvoorbeeld in zich permanent ontwikkelt. Er vindt een vervolg op crisissituaties actieve identificatie plaats van nieuwe risico s. Eng aandachtsgebied - Vooral gericht Breed aandachtgebied - Alle op verzekerbare en financiële c.q. organisatierisico s worden in het proces begrotingsrisico s. betrokken. 5. Waar staat de gemeente Loon op Zand? Met de kadernota 2011 is een eerste aanzet gegeven om meer werk te maken van risicomanagement. De nadruk heeft in eerste instantie vooral op de financiële kant daarvan gelegen. Er heeft een risico-inventarisatie plaatsgevonden en daarbij zijn de risico s gekwalificeerd en gekwantificeerd met als resultaat een financieel risicoprofiel. Ook heeft een herschikking van reserves en voorzieningen plaatsgevonden als gevolg daarvan kan een aantal van onze reserves voortaan tot het weerstandsvermogen gerekend worden. Door het risicoprofiel af te zetten tegen het weerstandsvermogen kan een oordeel gevormd worden over de weerstandscapaciteit van de gemeente. Zowel het profiel als het weerstandsvermogen worden twee maal per jaar geactualiseerd (bij de jaarrekening en de begroting). De risico s van het grondbedrijf en de grote projecten zijn onderdeel van het profiel. 4

5 Voor een groot project als het Bruisend Dorpshart worden de risico s zo nodig (afhankelijk van de fase van het project) vaker geactualiseerd. Een risicoanalyse per complex maakt onderdeel uit de van de MPG. De afgelopen jaren hebben wij forse stappen voorwaarts gezet. Onze gemeente heeft daarmee het niveau van het traditionele risicomanagement bereikt met hier en daar uitschieters naar boven en beneden. We zitten daarmee in de Nederlandse middenmoot, maar van integraal handelen is op dit moment nog onvoldoende sprake. 6. Waar willen wij naar toe? Naar aanleiding van het bovenstaande ligt het bijna voor de hand om te kiezen voor een bredere oriëntatie dus te werken aan integraal risico management. Het antwoord op deze vraag is echter niet zo voor de hand liggend als het lijkt. Een belangrijke vraag daarbij is, zijn onze processen wel zo complex dat deze uitgebreide vorm van risico management voor ons wel noodzakelijk is? Maar ook: hoe belangrijk vinden we het managen van risico s en wat mag dat dan kosten? Daarbij spelen de onderstaande overwegingen: De integrale aanpak leidt zonder meer tot betere risicobeheersing en dus een lagere kans op bedrijfsongevallen maar maakt deze kans zeker niet nul. Het is dus niet te kwantificeren in hoeverre deze extra inspanningen tot minder grote bedrijfsrisico s zullen leiden. Of deze meer integrale aanpak uiteindelijk tot betere risicobeheersing zal leiden zullen we dus nooit zeker weten. Ook onze huidige aanpak voorkomt al dat onbewust al te grote bedrijfsrisico s worden genomen. Als ze al worden genomen hoort dat, zeker bij het nemen van belangrijke beslissingen, ook nu al onderdeel te zijn van de totaal afweging. Het is wel een feit dat onze afwegingen op dit moment vooral van financiële aard en minder integraal zijn en dus minder goed te beheersen. Om de beoogde integrale wijze van werken mogelijk te maken moet de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie bereid zijn en in staat worden gesteld om de integrale wijze van werken duurzaam uit te rollen. Dat gaat niet vanzelf en het proces zal binnen de organisatie duurzaam moeten worden geborgd, dat vergt structureel extra inspanning en deze inzet becijferen wij op ten minste 0,5 Fte op jaarbasis. Hier is geen sprake van onzekerheden, deze extra inspanning gaat ons dus structureel geld kosten (ongeveer ,-- per jaar). 7. Conclusie Al met al een bestuurlijke afweging, dus: vinden wij de meer integrale aanpak van het risico management in onze gemeente noodzakelijk en hebben wij er de gevraagde middelen voor over om een hoger niveau van risico management te bereiken? Om een gedetailleerder beeld te geven van de nieuwe aanpak is bij dit advies een concept nota risico management 2012 toegevoegd. Deze laat de verschillen zien tussen de huidige wijze van werken en de integrale aanpak en kan ook gebruikt worden als start om de integrale wijze van aanpak verder uit te rollen. Ook het proces om deze nieuwe wijze van werken in onze organisatie uit te rollen kost tijd en dus geld, de resultaten van deze inzet zullen zichtbaar worden bij de realisatie van de begroting voor het jaar 2015 en verder. Ook de cyclus van Planning & Control moet ten gevolge daarvan ook op een andere manier georganiseerd worden. De voorgestelde aanpak leidt er toe dat de nieuwe manier van werken zeer geleidelijk ingevoerd (2013 en een deel van 2014 wordt gebruikt voor de implementatie) en wij verwachten dat bij het opstellen van de begroting 2015 de uitrol een feit zal zijn. Als de raad eerder resultaten verwacht dan betekent dat een extra inzet van middelen, die overigens van incidentele aard zijn. 5

6 5. Proces Beoogd resultaat van nieuwe wijze van werken: Onze wijze van werken voor wat betreft risicomanagement zodanig aanpassen dat: met ingang van de opstelling van de begroting 2015 (en verder) een systematisch en cyclisch proces van identificeren, beoordelen en kwantificeren van risico s is gerealiseerd. daarbij zal bij het uitvoeren van activiteiten op een zodanige wijze worden geopereerd dat de kans van optreden en/of de gevolgen van risico s onder normale omstandigheden beheersbaar zal worden gehouden. Fasering van het veranderingsproces Middelen De verkenningsfase: waarin het gaat om het vaststellen van de doelstellingen van risicomanagement en het verkrijgen van draagvlak bij voornamelijk het management speelt hierin een belangrijke rol (eerste kwartaal 2013). De uitvoeringsfase: waarin het gaat om het uitvoeren van een eerste risicoanalyse. De nadruk ligt hierbij op het inventariseren van de risico s en nog in mindere mate op het beheersen van de risico s (tweede kwartaal 2013). De verbeterfase: waarin er meer behoefte is aan een inzicht in verbanden tussen risico s en gezocht wordt naar optimalisatie van beheersmaatregelen (twee helft 2013). De verankeringsfase waarin risicomanagement wordt ingebed in de organisatie. Risico s worden neergelegd en beheerst door de risicoverantwoordelijken binnen de organisatie (startend vanaf 2014 bruikbaar bij de opstellingbegroting 2015) structureel (vanaf 2013) ten laste van de algemene middelen. Tijdens de begrotingsbehandeling voor de begroting van het jaar 2013 en verder kan een definitieve afweging worden gemaakt. Wat is de rol van de commissie? De inhoud van deze notitie leggen wij u ter discussie en meningsvorming voor. Op basis van uw standpunt zal ons college vervolgstappen zetten. Communicatie (in- en extern) geen 6. Gevraagd(e) beslispunt(en) antwoord geven op de volgende vragen: 1. Zijn onze processen wel zo complex dat een andere en uitgebreidere vorm van (Integraal) risico management voor onze gemeente noodzakelijk is? 2. Zo het antwoord op vraag 1 ja is, zijn wij dan bereid om voor deze extra inspanning structureel per jaar uit te trekken? 6

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel Nota weerstandsvermogen gemeente Leeuwarderadeel Inhoudsopgave Inleiding...3 Wet- en regelgeving en huidig beleid...4 2.1 Besluit begroting en Verantwoording...4 2.2 Financiële verordening gemeente Leeuwarderadeel...4

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement (Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement Aanleiding Het college heeft de opdracht een Nota Risicomanagement op te stellen. Hiertoe heeft de raad besloten bij de rapportage Financiële Strategie.

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Provincie Groningen December 2014 1. Inleiding Op basis van de Financiële Verordening Provincie Groningen dienen Gedeputeerden Staten (GS) ten minste eenmaal

Nadere informatie

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010:

Wij stellen de volgende data voor de oplevering van de planning en controlproducten 2010: Planning en controlcyclus 2010 Samenvatting In dit voorstel is de planning opgenomen van de planning- en controlproducten 2010: de jaarrekening 2009, de voorjaarsnota 2010, de kadernota 2011, de programmabegroting

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1 Raadsvergadering van 2 oktober 2008 Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben.

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7 Taken en verantwoordelijkheden In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7.1 Gemeenteraad De Gemeenteraad

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer Risicomanagementbeleid Gemeente Beemster BNG Consultancy Services (BCS) Referentienummer BCS Doorkiesnummer (070) 3750 473 Faxnummer (070) 3649 349 Datum oktober 2009 Versie Versie 1.0 Samenvatting Conform

Nadere informatie

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015

Bestuurlijk spoorboekje planning en control 2015 Bestuurlijk spoorboekje planning en control Gemeente Velsen 17 december 2014 Inleiding In de Wet dualisering gemeentebestuur zijn de posities, functies en bevoegdheden van de Raad en het College formeel

Nadere informatie

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken

Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Verbetertraject beheersing grondexploitaties & Optimalisatie Vastgoed Stand van zaken Commissie Ruimte, Verkeer en Wonen, 2 februari 2015 Agenda Onderwerpen 1. Verbetertraject beheersing grondexploitaties

Nadere informatie

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland

Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland OVER OOSTZAAN Een OVER-gemeentelijke samenwerking tussen Oostzaan en Wormerland WORMERLAND. GESCAND OP 13 SEP. 2013 Gemeente Oostzaan Datum : Aan: Raadsleden gemeente Oostzaan Uw BSN : - Uw brief van :

Nadere informatie

: Voorstel inzake kaderstellende discussie Zorgloket

: Voorstel inzake kaderstellende discussie Zorgloket Raad : 10 december 2002 Agendanr. : 5 Doc.nr : B200217584 Afdeling: : Educatie en Welzijn RAADSVOORSTEL Onderwerp : Voorstel inzake kaderstellende discussie Zorgloket Voorgeschiedenis De realisatie van

Nadere informatie

*ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014

*ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 *ZE9C48C23CC* Raadsvergadering d.d. 16 december 2014 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-26406/DV.14-396, afdeling Ruimte. Sellingen, 11 december 2014 Onderwerp: Vaststellen Nota OOR (Onderhoud van de Openbare

Nadere informatie

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo

CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo CONTROLEPROTOCOL voor de accountantscontrole op de jaarrekening 2013 van de gemeente Hengelo 0 Inleiding De Gemeentewet(GW), art. 213, schrijft voor dat de gemeenteraad één of meer accountants aanwijst

Nadere informatie

4.2 Weerstandsvermogen

4.2 Weerstandsvermogen 4.2 Weerstandsvermogen 4.2.1 Inleiding Deze paragraaf handelt over de hoogte van de algemene reserve en andere weerstandscapaciteit waarover de gemeente Spijkenisse beschikt om calamiteiten en andere tegenvallers

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar 1 Inleiding en wettelijk kader De vele lopende projecten zoals De Mare, Boekelermeer en Stationsgebied laten zien dat gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Onderzoekscommissie Steenwijkerland

Onderzoekscommissie Steenwijkerland Onderzoekscommissie Steenwijkerland Adviesrapportage onderzoek verbouwing De Meenthe (2) 1 oktober 2012 Colofon Een onderzoek door de raad is een op waarheidsvinding gericht onderzoek naar een specifiek

Nadere informatie

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt.

Een risico is de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt. NOTITIE RISICOMANAGEMENT GEMEENTE ZWIJNDRECHT Inleiding Het Startdocument concerncontrolling van januari 2004 vermeldt Risicomanagement 1 als één van de vijf pijlers van control. Het startdocument onderkent

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2009 GEMEENTE MAASSLUIS

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2009 GEMEENTE MAASSLUIS NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2009 GEMEENTE MAASSLUIS Maassluis, januari 2009 Afdeling Financiën & Control Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2009 gemeente Maassluis 2 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030

Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 26 juni 2014 AB14.00447 RV2014.030 Gemeente Bussum Vaststellen Perspectiefnota 2015 Brinklaan 35 Postbus 6000 1400 HA Bussum Aan de gemeenteraad.

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823

Raadsstuk. Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 Raadsstuk Onderwerp: Actualisatie financiële verordening Haarlem BBV nr: 2015/98823 1. Inleiding De gemeenteraad stelt kaders vast o.a. in de vorm van gemeentelijke verordeningen. De financiële beheersverordening

Nadere informatie

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam

Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Risicomanagement en NARIS gemeente Amsterdam Robert t Hart / Geert Haisma 26 september 2013 r.hart@risicomanagement.nl / haisma@risicomanagement.nl 1www.risicomanagement.nl Visie risicomanagement Gemeenten

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe?

RISICOMANAGEMENT. Wat voegt risicomanagement toe? RISICOMANAGEMENT Risicomanagement ondersteunt op een gestructureerde manier het behalen van doelstellingen en het opleveren van projectresultaten. Dit kan door risico s expliciet te maken, beheersmaatregelen

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Nota Risicomanagement Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 29.10.2013 2013/0350680 Dhr. R. Anderson telefoon 038 499 8744 e-mail R.Anderson@overijssel.nl Aan Provinciale Staten

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland 1 Inhoud Management Samenvatting... 3 Hoofdstuk 1 Inleiding... 4 Hoofdstuk 2 Weerstandsvermogen... 5 Hoofdstuk 3 Begrippenkader...

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur 1. Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe een

Nadere informatie

Algemene conclusie per gemeente

Algemene conclusie per gemeente Oplegnotitie bij het RSD onderzoeksrapport Deze oplegnotitie vat de belangrijkste zaken uit het RSD onderzoek samen. Deze oplegnotitie is gebaseerd op het rapport dat het onderzoeksbureau De Lokale Rekenkamer

Nadere informatie

Gemeente fi Bergen op Zoom

Gemeente fi Bergen op Zoom Gemeente fi Bergen op Zoom Voorlegger Onderwerp Nummer voorstel Datum voorstel Portefeuillehouder(s) Contactpersoon Afdeling Contactpersoon Email Contactpersoon Telefoon Programmanummer en -naam Nota Investeren

Nadere informatie

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering

Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438. Dit onderwerp wordt geagendeerd ter kennisneming ter consultering ter advisering COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Agendapunt 9A Onderwerp: Risico inventarisatie project rwzi Utrecht Nummer: 604438 In D&H: 22-01-2013 Steller: Drs. J.L.P.A. Dankaart

Nadere informatie

Integraal risicomanagement in Arnhem

Integraal risicomanagement in Arnhem Integraal risicomanagement in Arnhem Michiel Somers, Rob Snelders en Priska Blij De introductie van een zevental verplichte paragrafen, waaronder de paragraaf weerstandsvermogen in het Besluit Begroting

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan

Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan Planning & Control Cyclus 2011 Gemeente Oostzaan Oostzaan, 7 december 2010 Versie 1.2 Inhoud 1. Inleiding 3 2. Bestaand beleid Planning & Control 4 3. (Nieuwe) bestuurlijke doelstellingen en randvoorwaarden.6

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Vastgesteld in de gemeenteraad 25 januari 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement Pagina 1 van 9 Weerstandsvermogen en risicomanagement 1. Inleiding.

Nadere informatie

Aan de commissie: Algemeen bestuur en middelen Datum vergadering: 22 maart 2007 Agendapunt: Aan de Raad. Made, 13 februari 2007

Aan de commissie: Algemeen bestuur en middelen Datum vergadering: 22 maart 2007 Agendapunt: Aan de Raad. Made, 13 februari 2007 Aan de Raad Made, 13 februari 2007 Aan de commissie: Algemeen bestuur en middelen Datum vergadering: 22 maart 2007 Agendapunt: Raadsvergadering: 12 april 2007 Onderwerp: Diagnose Integrale Veiligheid gemeente

Nadere informatie

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement Weerstandsvermogen Gemeente Roermond, augustus 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 2 Doelstelling 4 3 Risico's 6 3.1 Definiëring 6 3.2 Risicobereidheid 6 3.3 Rollen en

Nadere informatie

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern

SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern SEMINAR PRAKTISCH RISICOMANAGEMENT d.d. 1 juni 2010 in De Meern Programma 13.30 uur Opening 13.40 uur Risicomanagement in het onderwijs door Marien Rozendaal RA 14.30 uur Pauze 15.00 uur Risicomanagement

Nadere informatie

Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte

Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte Zaaknummer : Raadsvergadering : 12 april 2016 agendapunt : Commissie : Bestuur en Ruimte Onderwerp : Beleid overschotten Collegevergadering : 15 maart 2016 agendapunt : 10 Portefeuillehouder : J.B. Boer

Nadere informatie

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling en reikwijdte nota... 3 1.3 Definities en

Nadere informatie

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Weerstandsvermogen te complex voor gemeenteraadsleden 1 en dus vooral voor het college? Neen, de gemeenteraad

Nadere informatie

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages

Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Raadsvoorstel Agendapunt: 16 Onderwerp risicomanagement grondexploitaties Datum voorstel Datum raadsvergadering Bijlagen Ter inzage 17 juli 2012 17 juli 2012 1 5 vertrouwelijke bijlages Aan de gemeenteraad,

Nadere informatie

(pagina 3) (pagina 6)

(pagina 3) (pagina 6) JAARREKENING 2014 Tijdigheid Is de jaarrekening op tijd (voor 15 april) ontvangen? Accountantsverklaringen Is de verklaring aanwezig (ja /nee) en welke soort verklaring? Weerstandsvermogen Hoogte algemene

Nadere informatie

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde

b Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Financiën helder en op orde gemeente Eindhoven Inboeknummer 12bst01585 Dossiernummer 12.38.651 18 september 2012 Commissienotitie Betreft startnotitie over Sturen met normen: domein 'flexibiliteit'. Inleiding Op 28 augustus is in

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen.

Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen. Aan de raad AGENDAPUNT 3.5 Nieuw bestuurlijk dashboard Voorstel: De nieuwe inrichting en werkwijze van het bestuurlijk dashboard vaststellen. In 2007 hebben wij een bestuurlijk dashboard ingevoerd, als

Nadere informatie

ons kenmerk ECFE/U201401021 Lbr. 14/036

ons kenmerk ECFE/U201401021 Lbr. 14/036 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Rapport Vernieuwing van de begroting en verantwoording van gemeenten Samenvatting uw kenmerk ons kenmerk ECFE/U201401021

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland J^tA/ü4U^ Beleidsveld: Aard voorstel: Besluitvormend Vergaderdatum: 18 december 2008 Kenmerk VV: 710059 Aantal bijlagen: 1 Aan de verenigde vergadering van Delfland, Besluit: - het geactualiseerde normenkader

Nadere informatie

Startnotitie Interactieve Beleidsvorming

Startnotitie Interactieve Beleidsvorming Startnotitie Interactieve Beleidsvorming Status: concept Bestuurlijk opdrachtgever: Drs J.F.N. Cornelisse Ambtelijk opdrachtgever: Drs H.J. Beumer Ambtelijk opdrachtnemer: Drs M.M.H. de Boer Datum 17-03-2010

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota Risicomanagement Haarlem, Najaar 2014 Nota Risicomanagement Pagina 1 Samenvatting Risicomanagement is het effectief en systematisch omgaan met de kansen en bedreigingen die de realisatie van organisatiedoelstellingen

Nadere informatie

besproken en goedgekeurd d.d. voorzitter secretaris

besproken en goedgekeurd d.d. voorzitter secretaris AB-advies schap: AB-vergadering van: 2 juli 2015 behoort bij agendapunt: 5a kenmerk: opsteller: e-mail: besproken en goedgekeurd d.d. voorzitter secretaris Onderwerp Voorstel aanpassing ontmantelingsproces

Nadere informatie

PS2008BEM32-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Programmabegroting 2009, posten voorjaarsnota. Aan Provinciale Staten,

PS2008BEM32-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Programmabegroting 2009, posten voorjaarsnota. Aan Provinciale Staten, PS2008BEM32-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 7 oktober 2008 Nummer PS : PS2008BEM32 Afdeling : Financiën Commissie : alle Registratienummer : 2008INT228103 Portefeuillehouder

Nadere informatie

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek

Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek Hoofdlijnen Corporate Governance Structuur Stek 1 Algemeen Deugdelijk ondernemingsbestuur is waar corporate governance over gaat. Binnen de bedrijfskunde wordt de term gebruikt voor het aanduiden van hoe

Nadere informatie

Elke gemeente moet invulling

Elke gemeente moet invulling Implementatie hoeft geen belemmering te zijn Risicomanagement in de praktijk bij kleine gemeenten Sinds de invoering van het Besluit Begroting en Verantwoording 2004 (BBV 2004) is risicomanagement bij

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

Implementatieplan. nieuwe werkwijze. gemeenschappelijke regelingen

Implementatieplan. nieuwe werkwijze. gemeenschappelijke regelingen Implementatieplan nieuwe werkwijze gemeenschappelijke regelingen Gemeente Ferwerderadiel Juli 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.4 Nieuwe werkwijze voor gemeenschappelijke regelingen

Nadere informatie

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies.

Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Iedereen denkt bij informatieveiligheid dat het alleen over ICT en bedrijfsvoering gaat, maar het is veel meer dan dat. Ook bij provincies. Gea van Craaikamp, algemeen directeur en provinciesecretaris

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013

gemeente Eindhoven Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 gemeente Eindhoven Raadsnummer 13R5570 Inboeknummer 13bst01755 Beslisdatum B&W 15 oktober 2013 Dossiernummer 13.42.251 Raadsvoorstelinzake controleplan accountant 2013 Inleiding Vanaf boekjaar 2010 is

Nadere informatie

Bestuurlijke P&C-kalender 2014

Bestuurlijke P&C-kalender 2014 Bestuurlijke P&C-kalender 2014 Inleiding Voor u ligt de P&C-kalender voor de bestuurlijke Planning en Control cyclus 2014. In deze kalender is van elk document binnen deze cyclus de planning opgenomen

Nadere informatie

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen 1 van 19 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

GEMEENTE. i^oqyy^)('< ^'^ Ons kenmerk Q310/10.0032858

GEMEENTE. i^oqyy^)('< ^'^ Ons kenmerk Q310/10.0032858 Gemeenteraad van Nijmegen GEMEENTE Ijmegen Aan de gemeenteraad van Nijmegen 6 i^oqyy^)('< ^'^ Gemeenteraad Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 30 Telefax (024) 323 59 92 E-mail Postadres

Nadere informatie

*ZEA006D8E93* Raadsvergadering d.d. 30 juni 2015

*ZEA006D8E93* Raadsvergadering d.d. 30 juni 2015 *ZEA006D8E93* Raadsvergadering d.d. 30 juni 2015 Agendanr. 13. Aan de Raad No.ZA.15-33292/DV.15-498, afdeling Samenleving. Sellingen, 18 juni 2015 Onderwerp: Jaarverslag en jaarrekening 2014, Actualisatie

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799

Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 Collegebesluit Onderwerp: Informatiebeveiligingsbeleid 2014-2018 BBV nr: 2014/467799 1. Inleiding In 2011 zorgde een aantal incidenten rond de beveiliging van overheidsinformatie er voor dat met andere

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede december 2012 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 7 3. Risicomanagement... 9 3.1. Doel... 9 3.2. Stappen risicomanagement...

Nadere informatie

Specifiek Kader Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid

Specifiek Kader Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Specifiek Kader Gemeenschappelijke Regeling Veiligheidsregio Gelderland-Zuid Gemeente Nijmegen Opgesteld door: Afdeling Veiligheid, Koen Delen Laatst geactualiseerd: 18 december 2011 Uiterste datum volgende

Nadere informatie

In artikel 4.6. van de Financiële verordening van de gemeente Goirle is het volgende bepaald:

In artikel 4.6. van de Financiële verordening van de gemeente Goirle is het volgende bepaald: Doelmatigheidsonderzoek Verbonden Partijen 1. Inleiding In de Verordening onderzoeken doelmatigheid en doeltreffendheid gemeente Goirle (ex artikel 213a GW), vastgesteld door de raad op 28-10-2003, is

Nadere informatie

Voorstellen waarover geen consensus bestaat (categorie 1) Onderwerp Standpunten Reactie dagelijks bestuur 1 Vorming frictiekostenreserve (voorstel 20) 1.1 De hoogte van de standpunten te zien als een geoormerkte

Nadere informatie

Actuele financiële en vermogenspositie

Actuele financiële en vermogenspositie Actuele financiële en vermogenspositie werk aan de winkel Presentatie voor Auditcommissie 5 maart 2012 Actuele financiële positie (1) Nr. Ontwikkeling Mutatie 2012 2013 2014 2015 Saldo na besluitvorming

Nadere informatie

Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013

Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013 Bestuurlijke kadernotitie Risicomanagement 2013 Augustus 2013 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Samenvatting... 3 1. Inleiding... 6 2. Doelstelling risicomanagement... 9 3. Risicomanagement vanuit politiek-bestuurlijk

Nadere informatie

Visiedocument Planning & Control. Gemeente Coevorden

Visiedocument Planning & Control. Gemeente Coevorden Visiedocument Planning & Control Gemeente Coevorden Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Leeswijzer... 3 Hoofdstuk 2. Het belang van Planning & Control... 4 2.1 Wat is Planning

Nadere informatie

Verbeterplan 2.0 Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam(3B, 2014, 154)

Verbeterplan 2.0 Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam(3B, 2014, 154) GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Amsterdam. Nr. 56544 10 oktober 2014 Verbeterplan 2.0 Dienst Belastingen Gemeente Amsterdam(3B, 2014, 154) Afdeling 3B Nummer 154 Publicatiedatum 17 september

Nadere informatie

Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018. Gemeente Dinkelland

Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018. Gemeente Dinkelland Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018 Gemeente Dinkelland Nota Reserves (en Voorzieningen) 2015-2018 gemeente Dinkelland Raad 21 april 2015 pagina 1 1 Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Doel van de nota...

Nadere informatie

High trust High penalty. Inzicht en externe oriëntatie

High trust High penalty. Inzicht en externe oriëntatie High trust High penalty Inzicht en externe oriëntatie Presentatie Hans Niemeijer, Strategisch Businesscontroller Antoine Nikkessen, Senior auditor / Risicomanager 1 Nu wordt een steeds groter deel van

Nadere informatie

Onderzoek Reserves, voorzieningen en. de omgang met risico s. Rekenkamercommissie

Onderzoek Reserves, voorzieningen en. de omgang met risico s. Rekenkamercommissie Wassenaar Oegstgeest Voorschoten Rekenkamercommissie Onderzoek Reserves, voorzieningen en de omgang met risico s naar Voorschoten Wassenaar Voorschoten Oegstgeest Voorschoten Oegstgeest Oegstgeest Secretariaat:

Nadere informatie

Voorstel voor het totstandkomen van de kadernota. Financiële planning

Voorstel voor het totstandkomen van de kadernota. Financiële planning VR2004/011 Vastgesteld 6 april 2004 Voorstel voor het totstandkomen van de kadernota Financiële planning Burgemeester en Wethouders van Schiedam 20 januari 2004 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1. Opbouw

Nadere informatie

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus

Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus. Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Wijk bij Duurstede, 6 maart 2012 Betreft: resultaten tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Memo Van: De tijdelijke werkgroep versterken rol raad binnen P&C cyclus Aan: Leden van de

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Koers in het sociale domein. Maatschappelijke participatie kaderstelling Koers in het sociale domein

Raadsvoorstel. Koers in het sociale domein. Maatschappelijke participatie kaderstelling Koers in het sociale domein Titel Nummer 14/63 Datum 21 augustus 2014 Programma Fase Onderwerp Maatschappelijke participatie kaderstelling Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan Postadres Postbus 20, 1530 AA Wormer

Nadere informatie

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht Memorie van antwoord Aan : de leden van de gemeenteraad Van : het college van burgemeester en wethouders en de griffier Datum : 26 januari 2015 Onderwerp : memorie van antwoord bij Nota geheimhouding,

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : Agendanummer : Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : E.J. (Eric) van Tatenhove Voorstel aan de raad Onderwerp : Gefaseerde

Nadere informatie

Raadsvergadering van 6 juni 2013 Agendanummer: 9.3. Onderwerp: Begroting 2014 gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio MWB

Raadsvergadering van 6 juni 2013 Agendanummer: 9.3. Onderwerp: Begroting 2014 gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio MWB RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 412222 Raadsvergadering van 6 juni 2013 Agendanummer: 9.3 Onderwerp: Begroting 2014 gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio MWB Verantwoordelijk portefeuillehouder:

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 575 287 Agendapunt: 22 ONDERWERP

Doorkiesnummer : (0495) 575 287 Agendapunt: 22 ONDERWERP Eggengoor, Harriet PO S1 RAD: RAD131211 2013-12-11T00:00:00+01:00 BW: BW131105 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 11 december 2013 Portefeuillehouder : H.A. Litjens Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad

Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad Kennismakings- informatiebijeenkomst gemeente Utrecht (nieuwe) raadsleden Raadsleden centraal Goede raad voor een sterke gemeenteraad 10 juni 2014 Gemeente Utrecht Agenda 1. Wie is de gemeentelijke accountant?

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing Gemeente Uden Opgesteld door: Marieke Wagemakers Functie: Adviseur Planning & Control Afdeling: Middelen Cluster: Bedrijfsbureau - 1 - Inhoudsopgave 1.1 Samenvatting...

Nadere informatie

Zie bijlage "Financieel beleidskader gemeente Achtkarspelen 2006-2010". Instemmen met het Financieel beleidskader gemeente Achtkarspelen 2006-2010.

Zie bijlage Financieel beleidskader gemeente Achtkarspelen 2006-2010. Instemmen met het Financieel beleidskader gemeente Achtkarspelen 2006-2010. Aan de Gemeenteraad Raad Status : : 6 juli 2006 Besluitvormend Onderwerp : Financieel beleidskader gemeente Achtkarspelen 2006-2010 Punt no. : 5a Korte toelichting Het college vindt het van groot belang

Nadere informatie

Kadernota begroting 2009 Welstandszorg Noord-Brabant

Kadernota begroting 2009 Welstandszorg Noord-Brabant Collegevoorstel Inleiding: Vanuit de adoptieregeling regio Brabant-Noord is extern een voorstel voorbereid inzake de kadernota begroting 2009 Welstandszorg Noord-Brabant. Omdat hiermee ingestemd kan worden

Nadere informatie

Rapport Beoordeling Paragrafen Programmabegroting 2008

Rapport Beoordeling Paragrafen Programmabegroting 2008 Rapport Beoordeling Paragrafen Programmabegroting 2008 Rekenkamercommissie Loon op Zand April 2008 2 Voorwoord De Rekenkamercommissie heeft in haar onderzoeksprogramma 2006 2008 aangegeven dat zij jaarlijks

Nadere informatie

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Provincie Utrecht 22 mei 2012 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding... 3 3. Doel nota... 5 4. Wettelijk kader... 5 5. Begrippenkader risicomanagement

Nadere informatie

a a o~co zo1~ provincie HOLLAND ZUID Gedeputeerde Staten 11 DECEMBER 2014 Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Gemeente Molenwaard

a a o~co zo1~ provincie HOLLAND ZUID Gedeputeerde Staten 11 DECEMBER 2014 Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Gemeente Molenwaard 11 DECEMBER 2014 De raad van de gemeente MOLENWAARD Postbus 5 2970 AA BLESKENSGRAAF Gemeente Molenwaard N OW N Gedeputeerde Staten Directie Leefomgeving en Bestuur Afdeling Bestuur Contact A. van den Berg

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Maart 2013 Afdeling Kwaliteit & Concerncontrol Team Planning & Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Huidig beleid...5 2.1 Visie en doelstellingen...5

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD Onderwerp: Openen Exploitatie Stijn Streuvelslaan Registratienummer: 00539526 Op voorstel B&W d.d.: 28-04-2015 Datum vergadering: 07-07-2015 Portefeuillehouder: Helm Verhees

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel

Initiatiefvoorstel Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel Initiatiefvoorstel Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel 9 juli 2014 / 91/2014 Onderwerp Thema- en programma-indeling Stadsbegroting 2015 en de herinrichting van de Planning & Controlcyclus Programma

Nadere informatie

Welkom allemaal! VNG Congres Gemeentefinanciën

Welkom allemaal! VNG Congres Gemeentefinanciën Welkom allemaal! Bij de sessie Gemeenschappelijke regelingen; meer effect, minder risico Door Jan Minnaard Financieel adviseur, controller en docent Manager Concerncontrol gemeente H-S 1 Samenwerken is

Nadere informatie

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen

Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Plan van aanpak Rekenkameronderzoek naar (be)sturing van Gemeenschappelijke Regelingen Rekenkamercommissies Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Waterland Inleiding In de maanden mei tot en met oktober

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Actualisatie voor de jaren 2012 tot en met 2015 Registratienummer: 12.003319 Concernstaf februari 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...3 1 Inleiding...5 1.1 Algemeen...5

Nadere informatie

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD

MEMO AAN DE GEMEENTERAAD MEMO AAN DE GEMEENTERAAD Aan T.a.v. Datum Betreft Van Ons kenmerk CC De gemeenteraad - 23 maart 2012 Interim-controle 2011 Deloitte Het college 112623 Paraaf Datum Controller RP 22-3-2012 Directie Geachte

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen

INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen INITIATIEFVOORSTEL Gemeente Velsen Raadsvergadering d.d. : 1 december 2011 Raadsbesluitnummer : R11.081 Carrousel d.d. : 17 november 2011 Onderwerp : Eindrapport Rekenkamercommissie kwaliteit Grondbeleid

Nadere informatie