Nota risicomanagement 2014

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nota risicomanagement 2014"

Transcriptie

1 Nota risicomanagement 2014 Opgesteld door: Afdeling concerncontrol D.d.: Februari 2014

2 2

3 Inhoud 1 Inleiding Wettelijk kader en doelstellingen BBV Doelstellingen Risicomanagement Proces van risicomanagement Weerstandscapaciteit en -vermogen Weerstandscapaciteit Weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit Conclusies en aanbevelingen

4 4

5 1 Inleiding Iedere organisatie heeft te maken met risico s. Deze doen zich voor op allerlei terreinen. Omdat risico s de mogelijkheden van een organisatie beïnvloeden, dient de organisatie inzicht te hebben in de risico s. Voor de belangrijkste risico s dienen adequate beheersmaatregelen te worden getroffen. Het Besluit Begroting en Verantwoording gemeenten en provincies schrijft voor dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing aandacht moet worden besteed aan het risicoprofiel van de gemeente en dit af te zetten tegen het weerstandsvermogen. In deze beleidsnota risicomanagement komt het beleid aan de orde om de geïdentificeerde risico s zo goed mogelijk te beheersen. In de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing bij de begroting en de jaarrekening zal de laatste stand van zaken worden weergegeven. Op deze wijze krijgt de raad een zo goed mogelijk inzicht in de omvang, de dekking en de beheersing van de risico s waarmee de gemeente Stein wordt geconfronteerd. 5

6 2 Wettelijk kader en doelstellingen In dit hoofdstuk worden de wettelijke kaders beschreven en de doelstellingen van deze nota. 2.1 BBV Het wettelijk kader waaruit deze nota voortvloeit is het besluit Begroting en Verantwoording (BBV). Het BBV bevat voorschriften voor de inrichting van de begroting en de jaarrekening. Onder titel 2.3 van het BBV worden de paragrafen opgesomd die een gemeente minstens in haar begroting dient op te nemen. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is één van deze paragrafen. Ze bevat volgens artikel 11.2: een inventarisatie van de weerstandscapaciteit een inventarisatie van de risico s het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico s Het weerstandsvermogen bestaat volgens artikel 11.1 uit de relatie tussen: 1. De weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; 2. Alle risico s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie Er zijn twee manieren om met de paragrafen om te gaan. De eerste optie is dat in de paragraaf bij de begroting de beleidskaders worden vastgesteld. Het gevaar hiervan is dat de paragrafen al snel het karakter krijgen van een jaarlijkse beleidsnota en uitdijen tot omvangrijke onderdelen, herhalingen bevatten en daardoor minder effectief zijn. De tweede optie is dat de gemeente uitgaat van een nota die leidend is voor het opstellen van de paragraaf. De paragraaf informeert vooral over de uitvoering en toepassing van de nota risicomanagement. Voordeel van deze methodiek is dat niet ieder jaar het hele beleid opnieuw moet worden uitgeschreven. In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van de begroting en jaarrekening kan dan worden volstaan met het actualiseren van de stand van het weerstandsvermogen en het risicomanagement. De gemeente Stein heeft daarom gekozen door deze laatste methode; in deze beleidsnota is het risicobeleid verwoord. 2.2 Doelstellingen De nota risicomanagement heeft de volgende doelstellingen: Kaderstelling raad en formuleren van beleidsuitgangspunten De raad is verantwoordelijk voor een sluitende begroting. Een sluitende begroting zonder rekening te houden met voldoende weerstandsvermogen betekent dat iedere tegenvaller een probleem gaat opleveren. In dat geval staan de programma s en daarmee het beleid van de gemeente onder druk. Daarom heeft een gemeente weerstandsvermogen nodig. In het duale stelsel heeft de raad een kaderstellende, budgetbepalende en controlerende taak. Door middel van deze nota geeft de raad de kaders met betrekking tot het weerstandsvermogen en het risicomanagement aan en stelt zij het beleid vast waarbinnen de gemeente Stein dient te opereren. De kaders en beleidsuitgangspunten zullen ervoor moeten zorgen dat weerstandsvermogen en risicomanagement een structureel onderdeel vormen van de planning- & controlcyclus. Voldoen aan wet- en regelgeving Met risicobeleid, risicomanagement en de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt voldaan aan de externe regelgeving, het BBV. Inzicht in de risico s Door middel van risicomanagement kan beter inzichtelijk worden gemaakt welke risico s worden gelopen, wat gedaan wordt om de impact van de risico s te verlagen en hoe hoog het weerstandvermogen dient te zijn. 6

7 Verhogen van het risicobewustzijn Inzicht in de risico s die de gemeente loopt, begint bij het risicobewustzijn van de medewerkers in de organisatie. Risicobewust zijn in de dagelijkse werkzaamheden, zal het inzicht in de risico s vergroten en op deze manier kan proactief worden ingespeeld op de risico s zodat deze vroegtijdig beheersbaar gemaakt kunnen worden. Reduceren van de gevolgen van risico s Risico s kunnen het halen van doelen belemmeren. Door het in kaart brengen van de risico s en de aanwezige weerstandscapaciteit, is het mogelijk zodanig beleid te ontwikkelen dat de impact van risico s worden gereduceerd. Dit kan door de weerstandscapaciteit te verhogen of de risico s te verminderen. 7

8 3 Risicomanagement Risicomanagement richt zich op gebeurtenissen die het halen van doelstellingen van de gemeente in de weg kunnen staan. Door meer inzicht in risico s kunnen betere keuzes worden gemaakt en kan tijdige bijsturing plaatsvinden. Risicomanagement houdt in dat de organisatie continu en systematisch doorlopen wordt op risico s met als doel een balans te vinden tussen het nemen en het beheersen van risico s. 3.1 Proces van risicomanagement Risicomanagement en het weerstandsvermogen zijn een essentieel onderdeel van het (financieel) beleid van een gemeente. Een goed financieel beleid is voor de gemeente van groot belang, het is immers de basis voor beleidsruimte in de toekomst. Bij risicomanagement gaat het om: het kennen van risico s binnen de organisatie; het maken van onderbouwde keuzes hoe met risico s om te gaan. het nemen en naleven van maatregelen in de bedrijfsvoering om risico s te minimaliseren, rekening houdend met de kosten daarvan. Het risicomanagement kent een cyclische benadering waarin een aantal stappen worden gehanteerd. Stap 1: Stap 2: Stap 3: Stap 4: Stap 5: Stap 6: Identificeren en benoemen van alle mogelijke risico s op het moment van inventarisatie. Analyseren van de risico s en de gevolgen. Wat is de kans dat een risico zich voordoet en welke gevolgen vloeien uit dit risico voort. Beoordelen van de risico s. Om het weerstandsvermogen te bepalen is het nodig om financieel zicht te hebben op de gevolgen van risico s. Bepalen van maatregelen. Door beheersmaatregelen te ontwikkelen kan een keuze gemaakt worden om bepaalde risico s te nemen (bijv. als de kans of de impact heel erg klein is), te beheersen (bijv. processen anders inrichten) of te vermijden. Uitvoeren van de maatregelen. Het doel hierbij is om de kans dat een risico zich voordoet te verkleinen of als een risico zich voordoet de impact te verkleinen. Evalueren en rapporteren. 8

9 Voordat het weerstandsvermogen bepaald kan worden is het noodzakelijk om eerst alle risico s te identificeren en kwantificeren. Het kwantificeren van risico s is tweeledig, namelijk: 1. het bepalen van de financiële impact indien een risico zich ook daadwerkelijk voordoet; 2. een inschatting maken van de kans dat een risico zich voordoet. Hierbij wordt gemaakt van het programma Naris dat ontwikkeld is door het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR). In dit pakket worden de risico s opgenomen, deze kunnen op elk moment worden aangevuld en geactualiseerd. Nadat alle risico s zijn gekwantificeerd is de financiële impact van de risico s bekend. De volgende stap in de het risicomanagement is het ontwikkelen van beheersmaatregelen. Als de risico s in kaart gebracht zijn, dient er beslist te worden hoe men met de risico s om zal gaan. Er kan op diverse manieren omgegaan worden met de risico s, namelijk; Vermijden. Dit houdt in dat het beleid waar een risico door ontstaat, wordt beëindigd, op een andere manier wordt vorm gegeven of geen beleid gestart wordt dat een risico met zich meebrengt. Ook kunnen werkprocessen zodanig ingevuld zijn, dat op die manier bepaalde risico s worden vermeden. Verminderen. Door het risico af te dekken middels een verzekering, een voorziening of een ander budget in de begroting. Hiermee worden de gevolgen van een risico dus beperkt. Tevens kan bij verminderen gedacht worden aan het aanpakken of wegnemen van de oorzaak van het risico. Overdragen. Dit kan door het beleid dat een risico met zich meebrengt, uit te laten voeren door een andere partij, die daarbij ook de financiële risico s overneemt. Accepteren. Als een risico niet wordt vermeden, verminderd of overgedragen, dan wordt een risico geaccepteerd en zal de eventuele financiële schade volledig middels de weerstandscapaciteit worden afgedekt. Dit betekent niet dat het risico niet beïnvloedbaar is en daarom maar geaccepteerd moet worden. Het betekent dat het risico op dit moment geaccepteerd wordt en niet op één of andere wijze is afgedekt. Maatregelen moeten in verhouding staan tot de omvang van het risico. Het kan dus zijn dat op basis van een kosten-batenanalyse besloten wordt om bepaalde risico s te accepteren, zonder dat daarvoor specifieke beheersmaatregelen worden genomen. Risicomanagement is het meest effectief als het volledig is opgenomen in de planning- en controlcyclus. In het BBV wordt de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en de jaarrekening verplicht gesteld, en ook de inhoud van die paragraaf wordt beschreven in de voorschriften. Via de planning- en controldocumenten wordt de raad een totaalbeeld gegeven van de 10 belangrijkste risico s, de beschikbare weerstandscapaciteit, en de ratio van het weerstandsvermogen. Gekozen wordt voor de top 10 aan risico s, omdat deze voor het grootste deel de benodigde weerstandscapaciteit bepalen. 9

10 4 Weerstandscapaciteit en -vermogen Nadat alle risico s zijn geïdentificeerd en gekwalificeerd en eventuele beheersingsmaatregelen zijn getroffen, kan nu beoordeeld worden wat het weerstandsvermogen moet zijn om de risico s op te kunnen vangen. Om het weerstandsvermogen te bepalen moet er eerst zicht zijn op de weerstandscapaciteit. 4.1 Weerstandscapaciteit Onder weerstandscapaciteit verstaat het BBV de middelen en de mogelijkheden waarover een gemeente beschikt/kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Er wordt daarbij het volgende verschil gemaakt: Structurele weerstandscapaciteit: Het vermogen om onverwachte tegenvallers in de begroting op te vangen, zonder dat dit gevolgen heeft voor de voortzetting van gemeentelijke taken. De middelen die dat vermogen bepalen zijn de onbenutte belastingcapaciteit, begrotingsruimte en de eventuele structurele voordelen van ombuigingsmaatregelen. Op dit moment is er geen sprake van onbenutte belastingcapaciteit en blijft deze vooralsnog buiten beschouwing. Incidentele weerstandscapaciteit: De ruimte om onverwachte eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat dit invloed heeft op de voortzetting van gemeentelijke taken. Tot de incidentele weerstandscapaciteit behoren de algemene reserve, raming voor onvoorziene uitgaven, de stille/geheime reserves. Op dit moment worden de stille reserves buiten beschouwing gelaten. Er zijn gemeentelijke eigendommen waarvan de economische waarde hoger is dan de boekwaarde, maar het op dit moment niet reëel om deze op te nemen in de berekening van de weerstandscapaciteit. Verkoop is niet op korte termijn te realiseren en kan leiden tot vervanging. De gemeente Stein gebruikt in eerste instantie de incidentele weerstandscapaciteit om zowel incidentele als structurele tegenvallers te kunnen dekken. Mochten zich gedurende een jaar structurele tegenvallers voordoen, zonder dat daar meevallers tegenover staan, dan zullen deze eerst incidenteel worden afgedekt middels de incidentele weerstandscapaciteit. Vervolgens zal hierbij bij de eerstvolgende begroting dekking gezocht worden. Lukt dit niet dan rest de structurele weerstandscapaciteit als dekkingsmiddel. De gevolgen van het voordoen van een risico worden, mits er geen meevallers tegenover staan, dus altijd eerst uit de incidentele weerstandscapaciteit gedekt. De structurele weerstandscapaciteit is namelijk niet van de één op de andere dag te vormen c.q. te gebruiken. 4.2 Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit en alle risico s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. Het is van belang om te weten of er sprake is van een toereikend weerstandsvermogen. De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit wordt afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen. 10

11 Ratio weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit Door de Universiteit Twente is in samenwerking met het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) een tabel opgesteld die door veel gemeenten wordt gehanteerd als referentiekader. Weerstandsnorm Weerstandsnorm Waarderingscijfer Ratio Betekenis A >2.0 uitstekend B ruim voldoende C voldoende D matig E onvoldoende F <0.6 ruim onvoldoende Waardering Ratio Betekenis Er wordt gestreefd naar een minimale waardering van voldoende zijnde de algemeen geaccepteerde norm. Als de ratio in de buurt van de 1,5 komt zal kritisch moeten worden bekeken of de algemene reserve moet worden aangevuld en/of beheersmaatregelen moeten worden genomen zodat de kans en/of de impact van de risico s verlaagd wordt. Dit om ervoor te zorgen dat de waardering altijd minimaal voldoende is. 4.3 Benodigde weerstandscapaciteit Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen wordt een Monte-Carlo simulatie uitgevoerd over de risico s. Uit deze simulatie volgt vervolgens een tabel met zekerheidspercentages en de bijbehorende benodigde weerstandscapaciteit. Met zekerheidspercentage wordt bedoeld de zekerheid dat het weerstandsvermogen voldoende is om risico s die zich ook daadwerkelijk voordoen te kunnen opvangen. Een algemeen geaccepteerd en veel gebruikt uitgangspunt bij de beoordeling van het weerstandsvermogen is een zekerheidspercentage van 90%. De achterliggende gedachte van dit percentage is tweeledig, namelijk: 1. niet alle risico s dienen zich gelijktijdig aan in volle omvang. 2. voor een relatief klein hoger percentage aanvullende zekerheid moet een onevenredig hoge extra buffer in de algemene reserve aangehouden worden. 11

12 5 Conclusies en aanbevelingen Op grond van het bovenstaande kan een aantal conclusies worden getrokken. Deze zijn: De raad wordt via de begroting en de jaarrekening worden geïnformeerd over de 10 belangrijkste risico s, de beschikbare weerstandscapaciteit en de ratio van het weerstandsvermogen. Dit zal gebeuren in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing. Voor de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit worden de algemene reserve, de begrotingsruimte en de post onvoorzien meegenomen. Uitgaan van een weerstandsnorm van voldoende ( ). Als de ratio in de buurt van de 1,5 komt zal kritisch moeten worden bekeken of er maatregelen noodzakelijk zijn om ervoor te zorgen dat er altijd sprake is van een weerstandsnorm van voldoende. Een zekerheidspercentage van 90% hanteren. 12

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Beek, november 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Wettelijke kaders en doelstellingen 4 2.1 Wettelijke kaders 4 2.2 Doelstellingen 5 3 Risicomanagement 6 3.1

Nadere informatie

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Vastgesteld door B&W op: 24 oktober 2016 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel en verantwoordelijkheidsverdeling 3 2 Risicomanagement(beleid) 5 2.1 Het begrip risico 5 2.2 Het begrip risicomanagement

Nadere informatie

F. Buijserd Burgemeester

F. Buijserd Burgemeester emeente nieuwkoop afdeling bedrijfsondersteuning raadsvoorstel portefeuillehouder Jan Tersteeg opgesteld door Ellen Burgers / 186 kenmerk/datum 09.0017140 / 11 februari 2010 vergaderdatum raad 11 februari

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO Risicomanagementbeleid 2015-2018 Gemeente Medemblik IO-14-18168 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Wat is Risicomanagement?... 4 1.1 Risico...4 1.2 Risicomanagement...4 1.3 Risicoprofiel...4 2. Doelstellingen

Nadere informatie

Nota risicomanagement. Gemeente Asten

Nota risicomanagement. Gemeente Asten Nota risicomanagement Gemeente Asten Inhoudsopgave: 1 INLEIDING... 3 2 UITGANGSPUNTEN... 4 2.1 BESLUIT BEGROTING EN VERANTWOORDING (BBV)...4 2.2 FINANCIËLE VERORDENING ARTIKEL 212...4 3 DOELSTELLING...

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2012-2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding a. Aanleiding en kader b. Proces 2. Risicomanagement a. Risico's en risicomanagement b. Invoering van risicomanagement

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen September 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Aanleiding... 4 3. Nadere toelichting... 5 4. Doelstellingen en wettelijke kaders... 6 4.1. Doelstellingen...

Nadere informatie

Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Risicomanagement en Weerstandsvermogen Risicomanagement en Weerstandsvermogen Boxmeer, 28 september 2010 tbo . Inhoudsopgave Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding...3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Doelstelling en reikwijdte... 3 1.3.

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Nieuwkoop Nr. 115712 6 juli 2017 NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 Gemeente Nieuwkoop Afdeling Bedrijfsvoering April 2017 1. Inleiding Wettelijke

Nadere informatie

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicomanagement Risicomanagement is het proces waarbij de organisatie continue en systematisch doorlopen wordt op risico s, met als doel de gevolgen ervan

Nadere informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Rubriek: Financiën en economie Naam regeling: Nota risicomanagementbeleid 2015 Citeertitel: Nota risicomanagementbeleid 2015 Wettelijke grondslag Vastgesteld

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Provincie Groningen December 2014 1. Inleiding Op basis van de Financiële Verordening Provincie Groningen dienen Gedeputeerden Staten (GS) ten minste eenmaal

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Nota Weerstandsvermogen 2013 Gemeente Olst-Wijhe Olst-Wijhe, maart 2013 doc. nr.: 13.014804 Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Inhoudsopgave Samenvatting 3 Hoofdstuk indeling 1.

Nadere informatie

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding Met deze nota wordt het beleid op gebied van risicomanagement en de spelregels voor de uitvoering vastgelegd, in het bijzonder waar het financiële risico

Nadere informatie

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen:

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen: Meent 94 Postbus 70012 info@rekenkamer.rotterdam.nl t 010 267 22 42 3000 KP Rotterdam www.rekenkamer.rotterdam.nl Gemeente Rotterdam Gemeenteraad d.t.k.v. de griffie Coolsingel 40 3011 AD ROTTERDAM ons

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland Rapportage weerstandsvermogen Gemeente Koggenland Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Enschede, januari 2013 2013 Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement bv. Dit rapport is uitsluitend

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Vastgesteld in de gemeenteraad 25 januari 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement Pagina 1 van 9 Weerstandsvermogen en risicomanagement 1. Inleiding.

Nadere informatie

Doordat de financiële ingroei van de kapitaalgoederen

Doordat de financiële ingroei van de kapitaalgoederen >''3"-%!"&'39$''3"?5'''3"$ %, 001, +- +? 14, 441, 2D54085 441, 14;51+>001, +3042+-. ;3 441, 0/ 1,00 8 441051.5,-300, +? 2 : +?,,8+-,+-13,;8,4,1 5085 +-8,;11332;,;1,4,-,4,41;54,5;2 D 415040 +81481 3002

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 Aanleiding... 3 Doelstelling... 3 Evaluatie... 3 Leeswijzer... 3 2. ALGEMEEN en EVALUATIE... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Evaluatie

Nadere informatie

beleidskader RISICOMANAGEMENT

beleidskader RISICOMANAGEMENT beleidskader RISICOMANAGEMENT The biggest risk is not taking any risk... In a world that changing really quickly, the only strategy that is guaranteed to fail is not taking risks. Mark Zuckerberg, oprichter

Nadere informatie

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 1 1. Inleiding Het weerstandsvermogen is er om de provincie te beschermen tegen de gevolgen van risico s. Dit vermogen wordt

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen 1 van 19 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling en reikwijdte nota... 3 1.3 Definities en

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Risico s Economisch Politiek Juridisch Milieu Financieel Weerstandscapaciteit Reserves Bezuinigingen Onbenutte belastingcapaciteit Weerstandsvermogen Datum:

Nadere informatie

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Versie 2014-1 - Inhoudsopgave: 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Rollen in het kader van risicomanagement... 4 1.3 Doelstellingen kadernota...

Nadere informatie

Telefoonnummer Onderwerp: Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015 Gemeente Harlingen

Telefoonnummer Onderwerp: Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2015 Gemeente Harlingen Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR15.00077* GR15.00077 Behandeld in Gezamenlijke commissie Mens & Bestuur en Omgeving Datum Commissie 17 juni 2015 Agendanummer 9 Datum Raad 1 juli 2015 Agendanummer

Nadere informatie

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement (Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement Aanleiding Het college heeft de opdracht een Nota Risicomanagement op te stellen. Hiertoe heeft de raad besloten bij de rapportage Financiële Strategie.

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H)

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1. INLEIDING... 2 1.1 Waarom een nota reserves en voorzieningen?... 2 1.2 Inhoud van de nota... 2 2 Regelgeving en

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing GEMEENTE BUREN Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 20-12-2016 Inhoud 1 Startnotitie Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Inleiding taakverdeling tussen

Nadere informatie

4.2 Weerstandsvermogen

4.2 Weerstandsvermogen 4.2 Weerstandsvermogen 4.2.1 Inleiding Deze paragraaf handelt over de hoogte van de algemene reserve en andere weerstandscapaciteit waarover de gemeente Spijkenisse beschikt om calamiteiten en andere tegenvallers

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016 Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016 Gemeente Groningen Mei 2016 1 INHOUDSOPGAVE 0 Samenvatting 3 0.1 Risicomanagement 3 0.2 Weerstandsvermogen 3 0.3 Reserves en voorzieningen 5 1 Inleiding

Nadere informatie

Onderzoek naar weerstandsvermogen

Onderzoek naar weerstandsvermogen Rekeningcommissie Veiligheidregio Haaglanden Onderzoek naar weerstandsvermogen Inleiding / Aanleiding In haar advies op de jaarrekening 2010 heeft de commissie aangekondigd onderzoek te willen doen naar

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Actualisatie voor de jaren 2012 tot en met 2015 Registratienummer: 12.003319 Concernstaf februari 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...3 1 Inleiding...5 1.1 Algemeen...5

Nadere informatie

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd Raadsvoorstel Aan : Raad van Geertruidenberg Raadsvergadering : 28 januari 2016 Agendanummer : 08 Datum collegebesluit : 8 december 2015 Onderwerp : Beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen 0.

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel Nota weerstandsvermogen gemeente Leeuwarderadeel Inhoudsopgave Inleiding...3 Wet- en regelgeving en huidig beleid...4 2.1 Besluit begroting en Verantwoording...4 2.2 Financiële verordening gemeente Leeuwarderadeel...4

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland 1 Inhoud Management Samenvatting... 3 Hoofdstuk 1 Inleiding... 4 Hoofdstuk 2 Weerstandsvermogen... 5 Hoofdstuk 3 Begrippenkader...

Nadere informatie

Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Risicomanagement & Weerstandsvermogen Risicomanagement & Weerstandsvermogen 1. Inleiding Waarom deze beleidsnota? Risicomanagement is niet nieuw in de gemeente Emmen. Risico s worden bewust of onbewust gemanaged door het treffen van de nodige

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Maart 2013 Afdeling Kwaliteit & Concerncontrol Team Planning & Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Huidig beleid...5 2.1 Visie en doelstellingen...5

Nadere informatie

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013 Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum 4 september 2013 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede december 2012 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 7 3. Risicomanagement... 9 3.1. Doel... 9 3.2. Stappen risicomanagement...

Nadere informatie

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen:

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen: agendapunt B.05 1046082 Aan Verenigde Vergadering ONTWERP NOTA RISICOMANAGEMENT DELFLAND Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 05-06-2014 I. De Nota risico's en weerstandsvermogen Delfland, vastgesteld

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Gemeente Neder-Betuwe Dodewaard Echteld Kesteren Ochten Opheusden IJzendoorn Opheusden 3 december 2013 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2014

Nadere informatie

Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012

Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012 Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012 Versie: GS 24 april 2012 1. Inleiding 1.1 Achtergrond Uit wet- en regelgeving volgt dat PS tenminste elke vier jaar het beleid voor weerstandsvermogen,

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

B en W - advies. 3. Polinder Financien en Personeel A.J. Klein 22 oktober 2009. nr. nr. / " Openbaar

B en W - advies. 3. Polinder Financien en Personeel A.J. Klein 22 oktober 2009. nr. nr. /  Openbaar B en W - advies Portefeuillehouder Afdeling Advies van Datum advies Bestandsnaam Advies O.R. In overleg met afdeling(en) Actief informeren raad Actief informeren wijkcontactambtenaar Advies: Aangehouden

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

2. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

2. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2. Weerstandsvermogen en beheersing Algemeen Ter dekking van niet in te schatten risico s dienen de algemene reserve en de bestemmingsreserves. Hierbij merken wij op dat de bestemmingsreserves door de

Nadere informatie

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Provincie Utrecht 22 mei 2012 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding... 3 3. Doel nota... 5 4. Wettelijk kader... 5 5. Begrippenkader risicomanagement

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer Risicomanagementbeleid Gemeente Beemster BNG Consultancy Services (BCS) Referentienummer BCS Doorkiesnummer (070) 3750 473 Faxnummer (070) 3649 349 Datum oktober 2009 Versie Versie 1.0 Samenvatting Conform

Nadere informatie

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Landerd. Nr. 4892 12 juni 215 Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 215 Samenvatting In deze notitie wordt het belang van risicomanagement

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen 2012

Nota Weerstandsvermogen 2012 Nota Weerstandsvermogen 2012 Provincie Fryslân Afdeling Financiën Planning & Control GS 25 september 2012 Inhoudsopgave pagnr. 1. Inleiding 3 2. Definitie weerstandsvermogen 4 3. Beschikbare weerstandscapaciteit

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1 Raadsvergadering van 2 oktober 2008 Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL 1. INLEIDING Voor u ligt de nota weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Eersel. Deze nota vloeit voort uit de Financiële verordening

Nadere informatie

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen 1 2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 5 1 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT 7 1.1 Relevante beleidskaders en wetgeving 7 1.2 Ambitie gemeente Almere 9 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Weerstandsvermogen te complex voor gemeenteraadsleden 1 en dus vooral voor het college? Neen, de gemeenteraad

Nadere informatie

Raamwerk Risicomanagement

Raamwerk Risicomanagement Raamwerk Risicomanagement Op basis van het Enterprise Risk Management van COSO heeft Olde Bijvank advies in samenwerking met Quintis een raamwerk voor risicomanagement ontwikkeld. Specifiek voor Nederlandse

Nadere informatie

PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012

PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012 PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012 Korte intro (wethouder Kolff) Wat is de huidige situatie en wat is wettelijk verplicht (hoofd financiën) Presentatie van vernieuwingen uit den lande: *

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief Nr. :

Raadsinformatiebrief Nr. : Raadsinformatiebrief Nr. : Onderwerp: Risicomanagement Reg.nr. : 12.0693 B&W verg. : 19 juni 2012 : 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing Gemeente Uden Opgesteld door: Marieke Wagemakers Functie: Adviseur Planning & Control Afdeling: Middelen Cluster: Bedrijfsbureau - 1 - Inhoudsopgave 1.1 Samenvatting...

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota Risicomanagement Auteur: Inge Raaijmakers concerncontroller Versie: 1.0 Datum: 6 november 2014 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding en wettelijk kader... 3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Wettelijk kader...

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Nota Risicomanagement Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 29.10.2013 2013/0350680 Dhr. R. Anderson telefoon 038 499 8744 e-mail R.Anderson@overijssel.nl Aan Provinciale Staten

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f mmmmmtmimt \l-col 0^03 if a»a n js11 Gemeente Losser a* lent L o!* e f Een gemeente in balans 2012 0*«reib iel Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 6U(* v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Nadere informatie

Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005. Kadernota weerstandsvermogen

Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005. Kadernota weerstandsvermogen Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005 Kadernota weerstandsvermogen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 1 2 DEFINITIES VOOR WEERESTANDSCAPACITEIT EN RISICO S... 2 2.1 Weerstandscapaciteit...

Nadere informatie

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen gemeente Haarlemmermeer Onderwerp Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Portefeuillehouder J.J. Nobel stellers U. Donmez en A. Rozet Collegevergadering 12 juni 2012 Raadsvergadering

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug Inhoudsopgave Definities 4 1. Inleiding 6 1.1 Algemeen 6 1.2 Vooruitblik 6 2. Wettelijk kader 7 2.1 Inleiding 7 2.2

Nadere informatie

= Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Voorstel invulling aanbevelingen rapport Sturing grote projecten

= Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Voorstel invulling aanbevelingen rapport Sturing grote projecten Raadsvoorstel = Datum raadsvergadering: 15 december 2010 Agenda nr.: (in te vullen door griffie) Portefeuillehouder: Onderwerp: S. Adriaansen/J.A. Peeters Registratiecode: (in te vullen door griffie) Voorstel

Nadere informatie

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement Weerstandsvermogen Gemeente Roermond, augustus 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 2 Doelstelling 4 3 Risico's 6 3.1 Definiëring 6 3.2 Risicobereidheid 6 3.3 Rollen en

Nadere informatie

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2015 Van onbewust risico s lopen naar bewust omgaan met risico s Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 17 september 2015 Gemeenteblad Texel 2015 nr

Nadere informatie

Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting

Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting 1. Algemene reserve (gelabeld deel) Het gelabelde deel van de algemene reserve neemt toe van 3.3 miljoen naar 5,2

Nadere informatie

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst B&W Informatieavond 11 oktober 2017 Gericht investeren in de toekomst Programma B&W infoavond Opening Toelichting Grondexploitatie & Vastgoedexploitatie 2017 Toelichting Begroting 2018 Slotwoord Einde

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Inhoudsopgave Bestuurssamenvatting 3 1. Inleiding 4 2. Doelstellingen 5 3. Risicomanagement in de organisatie 5 3.1 Verantwoordelijkheids-

Nadere informatie

AGENDAPUNT 5. Algemeen Bestuur Veiligheidsregio Groningen. Vergadering 14 oktober 2016

AGENDAPUNT 5. Algemeen Bestuur Veiligheidsregio Groningen. Vergadering 14 oktober 2016 AGENDAPUNT 5 Algemeen Bestuur Veiligheidsregio Groningen Vergadering 14 oktober 2016 Actualisatie risico inventarisatie en beoordeling weerstandsvermogen Het Algemeen Bestuur heeft vorig boekjaar de nota

Nadere informatie

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN BELEIDSNOTA VOOR RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDVERMOGEN Eijsden-Margraten, 19 september 2013 Pagina: 1 van 8 1 INLEIDING Toenemende complexiteit van de samenleving en van projecten waar de gemeenten in

Nadere informatie

BLAD GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING

BLAD GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING BLAD GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING Officiële uitgave van de gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Eindhoven Nr. 626 6 november 2017 Financiële Verordening 2018 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Begripsbepaling

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Intern document 2014/10084 behorende bij B&W nota 2014/10024 Colofon Uitgave Mei 2014 Gemeente Zundert Markt 1 4881 CN Zundert Postbus 10.001 4880 CA

Nadere informatie

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist GEWIJZIGD Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist Service Centrum Afdeling FinanciënApril 2011 (bijlage bij 11RAAD0060) 11GRIF0233 Inhoudsopgave Hoofdstuk: Pagina: 1. Inleiding

Nadere informatie

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Pagina 1 van 24

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Pagina 1 van 24 NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2016-2019. Pagina 1 van 24 Inhoudsopgave HOOFDSTUK I SAMENVATTING 4 1.1 WEERSTANDSCAPACITEIT 4 1.2 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT 5 1.3 WEERSTANDSVERMOGEN 6 HOOFDSTUK

Nadere informatie

Programmabegroting Versie:

Programmabegroting Versie: Programmabegroting 2017 Versie:.0.0.0.0.0 3.2.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing Uit deze paragraaf blijkt dat het weerstandsvermogen van de gemeente Leiden ruim voldoende is. De financiële kengetallen

Nadere informatie

Informele raadsbijeenkomst over de risico s van de 3 decentralisaties in het sociaal domein. Heerenveen, 17 oktober 2013

Informele raadsbijeenkomst over de risico s van de 3 decentralisaties in het sociaal domein. Heerenveen, 17 oktober 2013 Informele raadsbijeenkomst over de risico s van de 3 decentralisaties in het sociaal domein Heerenveen, 17 oktober 2013 Programma over risico s 3D s - Welkom. Door Frederike Gossink. - Wat zijn risico

Nadere informatie

PARAGRAAF 1. Weerstandsvermogen

PARAGRAAF 1. Weerstandsvermogen PARAGRAAF 1 Weerstandsvermogen Algemeen De paragraaf weerstandsvermogen geeft aan hoe solide de financiële huishouding van de gemeente is. Een financieel weerstandsvermogen is van belang wanneer er zich

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2013 Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2013 Gemeente Nieuwkoop www.nieuwkoop.nl info@nieuwkoop.nl 1 Afdeling Bedrijfsvoering, team Financiën Gemeente Nieuwkoop Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

Tot slot wordt de uitkomst uit de risicosimulatie

Tot slot wordt de uitkomst uit de risicosimulatie Figuur 3 Kans (p) 4 5,75 7,5 9,25 Kansverdeling van te verwachten 8,4 (90%) kosten in miljoenen euro s Figuur 4 Planschade claim firma Jan... 1% rentedaling leidt tot 3... ESF subsidie wordt niet vo...

Nadere informatie

Risicomanagement. Kadernota

Risicomanagement. Kadernota 0 Risicomanagement Kadernota Concerncontrol Gemeente Goeree-Overflakkee September 2013 1 Risicomanagement Kadernota Inhoudsopgave 1 INLEIDING EN SAMENVATTING KADERS... 2 2 RISICOMANAGEMENT... 4 2.1 DOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar 1 Inleiding en wettelijk kader De vele lopende projecten zoals De Mare, Boekelermeer en Stationsgebied laten zien dat gemeente Alkmaar

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleidslijnen reserves en voorzieningen... 4 2.1 Definities en regelgeving... 4 2.2 Toerekening van rente... 5 3. Huidige standen

Nadere informatie

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben.

In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7 Taken en verantwoordelijkheden In dit hoofdstuk wordt uiteengezet welke taken en verantwoordelijkheden de verschillende actoren binnen de gemeente Spijkenisse hebben. 7.1 Gemeenteraad De Gemeenteraad

Nadere informatie

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 Gemeente Lingewaard Auteur: Team Concerncontroller, Ralph Thuis Datum: 29 augustus 2014 Versie 2.0 Managementsamenvatting Wat willen we bereiken?

Nadere informatie

Berenschot. Evaluatie wet VTH. Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN

Berenschot. Evaluatie wet VTH. Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN Berenschot Evaluatie wet VTH Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN 22 mei 2017 Bijlage 3. Analyse financiële ratio s omgevingsdiensten Inleiding In deze

Nadere informatie

1 Inleiding Algemeen Vooruitblik 3. 2 Wettelijk kader 4

1 Inleiding Algemeen Vooruitblik 3. 2 Wettelijk kader 4 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Algemeen 3 1.2 Vooruitblik 3 2 Wettelijk kader 4 2.1 Inleiding 4 2.2 Het BBV 4 2.3 De Financiële verordening gemeente Eemsmond 5 2.4 Conclusie 5 3 Doelstellingen 6 4 Samenstelling

Nadere informatie

Notitie financiële positie gemeente Pekela

Notitie financiële positie gemeente Pekela Notitie financiële positie gemeente Pekela De laatste jaren is er sprake van krappe begrotingen en overschotten bij rekeningen vooral als gevolg van het incidenteel zijn van verschillende meevallers. In

Nadere informatie

Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen

Discussienota. 1. Inleiding. 2. Beleidsgrenzen Discussienota Van : College van Burgemeester en Wethouders Afdeling : Financiën Portefeuillehouder : Wethouder van Eijkeren Onderwerp : Risicomanagement Datum commissievergadering : 6/9/2012 1. Inleiding

Nadere informatie

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen auteur Bas Bours/Suzan v Wezel datum december 2014 afdeling Fpl & C versie 0.4 status definitief bestandsnaam Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Risicomanagement

Nadere informatie

Onderzoek Reserves, voorzieningen en. de omgang met risico s. Rekenkamercommissie

Onderzoek Reserves, voorzieningen en. de omgang met risico s. Rekenkamercommissie Wassenaar Oegstgeest Voorschoten Rekenkamercommissie Onderzoek Reserves, voorzieningen en de omgang met risico s naar Voorschoten Wassenaar Voorschoten Oegstgeest Voorschoten Oegstgeest Oegstgeest Secretariaat:

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota 2016-2019 2019 ONDERWERP AAN VAN Algemeen Bestuur Richard van Husel AFSCHRIFT Directie/MT/DB RISICOMANAGEMENT 2016 Bestuurlijke samenvatting. De aandacht voor risicomanagement is de afgelopen tijd

Nadere informatie