Nota risicomanagement. Gemeente Asten

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Nota risicomanagement. Gemeente Asten"

Transcriptie

1 Nota risicomanagement Gemeente Asten

2 Inhoudsopgave: 1 INLEIDING UITGANGSPUNTEN BESLUIT BEGROTING EN VERANTWOORDING (BBV) FINANCIËLE VERORDENING ARTIKEL DOELSTELLING VOLDOEN AAN WET EN REGELGEVING INZICHT KRIJGEN IN DE RISICO S BEHEERSEN VAN RISICO S RISICOBEWUSTZIJN VERSTERKEN OPBOUWEN VOLDOENDE WEERSTANDSCAPACITEIT RISICOMANAGEMENT IDENTIFICATIE ANALYSE EN BEOORDELING BEHEERSING RISICO S/MONITORING WEERSTANDSVERMOGEN BEREKENING BENODIGDE WEERSTANDSCAPACITEIT (RISICO S) BEREKENING BESCHIKBARE WEERSTANDSCAPACITEIT (BUFFER) RATIO WEERSTANDSVERMOGEN TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN IMPLEMENTATIE RISICOMANAGEMENT BESLUITEN BIJLAGE 1: BEGRIPPENKADER Pagina: 2 / 15

3 1 Inleiding Risico s zijn onlosmakelijk verbonden met menselijk handelen. Elke organisatie zal risico s moeten nemen om zijn doelen te realiseren. Risico s zijn niet te vermijden. Met een structurele aanpak van risicomanagement krijg je als organisatie grip op het beheersen van risico s. Het doel van risicomanagement is een beter inzicht krijgen in - en het beheersbaar maken van de risico s die de gemeente loopt. Hiervoor is het nodig om inzicht te verkrijgen in de beheersmaatregelen en de financiële vertaling van de risico s in relatie tot het vermogen, het zogenaamde weerstandsvermogen. Een risico-inventarisatie is een wettelijke verplichting. Ook voor de provincie, als toezichthouder, is de manier waarop de gemeente met risico s omgaat een belangrijk aandachtspunt. Een algemene definitie van een risico is een kans op het optreden van een gebeurtenis met een bepaald gevolg, waarbij geldt: risico = kans x effect. In de begroting is een andere definitie van toepassing: een risico is de kans op een gebeurtenis met een negatief financieel gevolg voor de gemeente, waarvoor geen dekking aanwezig is. De definitie van risicomanagement kan als volgt worden omschreven: Risicomanagement is het continu en systematisch doorlopen van de (processen in de) organisatie op risico s, met als doel de gevolgen ervan te verminderen en de kans erop te verkleinen. Het risicomanagementproces ziet er als volgt uit: Hierin is de Plan-Do-Check-Act systematiek terug te zien die we in Asten hanteren. Beleid / doelstellingen Pagina: 3 / 15

4 Evaluatie en rapportage Risico- Identificatie Risico- analyse Beheersmaatregelen implementeren Risico- beoordeling Beheersmaatregelen ontwerpen Pagina: 4 / 15

5 2 Uitgangspunten 2.1 Besluit begroting en verantwoording (BBV) Met ingang van begrotingsjaar 2004 is het Besluit begroting- en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) van kracht. Het BBV bevat voorschriften voor de inrichting van de begroting, het jaarverslag en de jaarrekening. Onder titel 2.3 van het BBV worden zeven paragrafen genoemd die een gemeente in ieder geval in haar begroting en jaarverslag dient op te nemen. De paragraaf weerstandsvermogen is een van deze zeven paragrafen. Volgens artikel 11 van het BBV bevat de paragraaf weerstandsvermogen ten minste: - een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; - een inventarisatie van de risico s; - het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico s. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: - de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; - alle risico s, waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. In de toelichting op artikel 11 staat dat er voor de relevantie van risico s en wat tot de weerstandscapaciteit wordt gerekend geen algemeenheid kan worden aangegeven. Gemeenten dienen de weerstandscapaciteit en de risico s zelf te inventariseren. Doordat de risico s die gemeenten lopen verschillen is het niet mogelijk een algemene norm te stellen voor de omvang van de weerstandscapaciteit van een gemeente. Het is aan de gemeenten zelf om een beleidslijn te formuleren over de in de organisatie noodzakelijke geachte weerstandscapaciteit in relatie tot de risico s. 2.2 Financiële verordening artikel 212 In de Financiële verordening artikel 212 gemeente Asten 2010 zijn de uitgangspunten voor het financiële beleid vastgelegd. Artikel 8 van de verordening is gebaseerd op artikel 11 van de BBV en bevat de volgende tekst: 1. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: a. de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken b. alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. 2. De paragraaf betreffende het weerstandsvermogen bevat ten minste: a. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een (zo concreet mogelijke) inventarisatie van de risico s; c. een waardering van de weerstandscapaciteit; d. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico s. Pagina: 5 / 15

6 3 Doelstelling 3.1 Voldoen aan wet en regelgeving De gemeente Asten heeft een paragraaf weerstandsvermogen opgenomen in de begroting. Tot op heden is het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico s in deze paragraaf niet aangegeven. Zoals bij de uitgangspunten is aangegeven, moet dit volgens de BBV en de verordening wel opgenomen worden. In deze nota is beleid geformuleerd dat vanaf de begroting 2014 wordt verwerkt in de paragraaf weerstandsvermogen. 3.2 Inzicht krijgen in de risico s Het is van belang om inzicht te krijgen in de risico s die de gemeentelijke organisatie loopt. Dit zal gebeuren door jaarlijks een risico inventarisatie te maken t.b.v. de jaarrekening en de begroting. De belangrijkste soorten van risico s in de gemeente Asten zijn risico s op de volgende gebieden: financieel, juridisch, imago en informatie (ICT, beveiliging en privacy van informatie). 3.3 Beheersen van risico s Na het inzicht in de risico s, is het zaak om beheersmaatregelen te nemen om risico s te signaleren, te voorkomen, te reduceren of te elimineren. Te denken valt aan o.a. het afsluiten van verzekeringen, financiële middelen (reserves, voorzieningen) reserveren, het aanpassen van producten, processen of projecten of interne controle maatregelen. Deze beheersmaatregelen zullen worden aangegeven bij de risico inventarisatie. 3.4 Risicobewustzijn versterken De interpretatie van wat als risico dient te worden meegenomen verschilt per persoon. Verschillende aspecten die van invloed zijn op de perceptie van risico s zijn: opvattingen, emoties, meningen, intuïtie, beoordelingen, opleiding, geslacht, leeftijd en (culturele) achtergrond. Deze aspecten worden beïnvloed door o.a. persoonlijke ervaringen, informele netwerken, maatschappelijke posities, politieke en maatschappelijke acties. De bedoeling is dat er een gelijk beeld ontstaat van de belangrijkste risico s. Een belangrijke stap hierin is de acceptatie en het inzicht dat risico s een onderdeel zijn van elk project of proces. Inzicht in de risico s begint bij het risicobewustzijn van de medewerkers. Als zij risicobewust zijn in hun dagelijkse werkzaamheden in het primaire proces, zal het inzicht in de risico s toenemen en kan proactief ingespeeld worden op de risico s zodat deze vroegtijdig beheersbaar gemaakt kunnen worden. Het management is verantwoordelijk voor het beheersen van risico s en zorgt voor een goede informatieverstrekking naar het bestuur. In de sjablonen voor college en raad en in de projectdocumenten is hiervoor een paragraaf risico s opgenomen. Pagina: 6 / 15

7 3.5 Opbouwen voldoende weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit vormt als beheersmaatregel het sluitstuk van risicomanagement om de risicokosten op te vangen. Gebruikelijk is om een zekerheidspercentage vast te stellen waarmee de risico s worden afgedekt. Het bedrag wat daaruit volgt is gelijk aan de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit. Dit zal onder andere een deel van de algemene reserve zijn wat in principe dan niet meer vrij aanwendbaar is. In paragraaf 5 wordt dit nader toegelicht. Pagina: 7 / 15

8 4 Risicomanagement 4.1 Identificatie Voordat risico s worden geïdentificeerd worden ze eerst geïnventariseerd. Op basis van deze inventarisatie wordt een lijst samengesteld met onderkende risico s. Deze risico s zullen geanalyseerd en beoordeeld worden. 4.2 Analyse en beoordeling Voor de analyse en beoordeling van de risico s is er een indeling gemaakt op basis van kansklassen en financiële gevolgen. Dit betekent dat we elk risico (waarvoor geen dekking is voorzien) vertalen in geld, dus bijvoorbeeld ook een risico op imago schade. Kansklassen: Klasse Norm Referentiebeeld 1 Minder dan 1x per 10 jaar zeer klein 2 1x per 5 tot 10 jaar klein 3 1x per 2 tot 5 jaar gemiddeld 4 1x per 1 tot 2 jaar groot 5 Vaker dan 1x per jaar zeer groot Financiële gevolgen: Klasse Financieel gevolg Percentage van het begrotingstotaal 1 Minder dan < 0,05% 2 Tussen en ,05 0,25% 3 Tussen en ,25% - 0,5% 4 Tussen en ,5% - 1,0% 5 Meer dan > 1,0% Met behulp van een risicoscore kunnen risico s worden gerangschikt en wordt inzichtelijk welke risico s materieel zijn. De risicoscore wordt bepaald door de klassen van kans en financieel gevolg te vermenigvuldigen volgens onderstaande formule, waarbij de maximale score 25 is (5*5). Risicoscore = inschaling kans x inschaling financieel gevolg Op basis van het indelen van de risico s in bovenvermelde klassen wordt een risicomatrix opgesteld. De risicomatrix geeft een indicatie van de potentiële impact van het risico. Pagina: 8 / 15

9 Hieronder is een risicomatrix weergegeven die gebaseerd is op bovenvermelde risicoklassen. Bij het intekenen van een risicoscore geldt dat hoe hoger de risicoscore, hoe hoger de prioriteit voor beheersing van het risico is. In deze risicomatrix wordt uitgegaan van: Groen: risicoscore 1 t/m 4 punten Oranje: risicoscore 5 t/m 14 punten Rood: risicoscore 15 punten of meer De risico s van de categorie oranje + rood noemen we financieel materieel en nemen we mee in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. De risico s van de categorie groen blijven buiten beschouwing in deze financiële berekening. Het percentage wat is genoemd per kansklasse, geeft aan hoeveel % van de financiële impact meetelt in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit. Hoe groter de kans dat het risico zich zal voordoen hoe hoger dit percentage. Voorbeeld: een risico met een kans dat het zich 1x per 3 jaar zal voordoen, waarbij de financiële impact is krijgt een risicoscore van 12 punten, categorie oranje. De impact van telt voor 50%, dus voor , mee in de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit van de gemeente. Risicomatrix: Kans Klasse 5) Zeer groot (>1x p jr) (90%) 4) Groot (1x p 1-2 jr) (70%) 3) Gemiddeld (1x p 2-5 jr) (50%) 2) Klein (1x p 5-10 jr) (30%) 1) Zeer klein (< 1x p 10 jr) (10%) Impact 1) 2) 3) 4) 5) < > > > en en en > < < < Beheersing risico s/monitoring Nadat de risico s en de beheersmaatregelen zijn geïnventariseerd is het mogelijk ze te monitoren. Er zijn vier soorten beheersmaatregelen: vermijden, verminderen, overdragen of accepteren van risico s. Jaarlijks wordt een risico-inventarisatie gehouden en een risicomatrix opgesteld. Uit de risicomatrix blijkt hoeveel risico s met een hoge score (15 punten of meer, kleur rood) extra aandacht behoeven. De monitoring van deze kleur rood Pagina: 9 / 15

10 risico s gebeurt door het risico en de beheersmaatregelen in de jaarplannen van de betreffende afdeling op te nemen en elk kwartaal te volgen. Pagina: 10 / 15

11 5 Weerstandsvermogen Nu de bekende risico s geanalyseerd en beoordeeld zijn, kan het weerstandsvermogen bepaald worden. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico s waarvoor geen financiele dekking is en die van materiële betekenis zijn (kleur oranje en rood uit de risicokaart). De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten op te vangen. Weerstandsvermogen = Beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) Benodigde weerstandscapaciteit (risico s) 5.1 Berekening benodigde weerstandscapaciteit (risico s) De benodigde weerstandcapaciteit kan bepaald worden met behulp van een risicosimulatie. Uitgangspunt hierbij is dat de risico s zich nooit allemaal tegelijk zullen voordoen. In de literatuur is een percentage van 90% van de benodigde weerstandscapaciteit gebruikelijk om het bedrag te berekenen dat nodig is om de geïdentificeerde risico s af te dekken. Dit wordt wel het zekerheidspercentage genoemd. We stellen voor om voor Asten het zekerheidspercentage ook op 90% te zetten. Dit betekent dat we de optelsom van alle berekende risico s (categorie oranje en rood) waarvoor geen dekking is vermenigvuldigen met 90%. Dit is de benodigde weerstandscapaciteit in euro s. 5.2 Berekening beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) In deze paragraaf is beschreven uit welke bestanddelen de beschikbare weerstandscapaciteit van de gemeente Asten is opgebouwd. Vrij aanwendbare deel algemene reserve Het vrij aanwendbare deel van de algemene reserve kan voor de berekening van de weerstandscapaciteit worden ingezet. Vrij aanwendbaar wil zeggen dat de rente die over dit deel van de algemene reserve wordt berekend niet als dekkingsmiddel voor de exploitatie is ingezet. Daardoor heeft aanwending van dit deel van de algemene reserve geen gevolgen voor het begrotingssaldo. De gemeente Asten heeft ook een algemene reserve grondbedrijf. Deze reserve is specifiek bedoeld voor de risico s in de grondexploitaties van de gemeente. Deze reserve blijft buiten beschouwing als onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. De risico s op de grondexploitaties worden niet meegeteld in de risicomatrix van de gemeente Asten, omdat er dekking in de vorm van een reserve tegenover staat. Pagina: 11 / 15

12 Vrij aanwendbare deel bestemmingsreserves Indien er bestemmingsreserves zijn waarbij de raad nog vrij kan besluiten over de bestemming van het geld én de rente wordt niet als dekkingsmiddel voor de exploitatie ingezet, dan kan dit deel worden ingezet voor de berekening van de weerstandscapaciteit. Post onvoorzien Artikel 8 (lid 1 en lid 6) van het BBV verplicht iedere gemeente een bedrag voor onvoorziene uitgaven op te nemen in de begroting. De post onvoorzien is een buffer voor onvoorziene uitgaven. In het bepalen van de hoogte van dit bedrag is een gemeente vrij. Begrotingsruimte Als de begroting sluit met een positief saldo, is sprake van begrotingsruimte. Deze kan ingezet worden voor financiële tegenvallers. Stille reserves Als activa onder de opbrengstwaarde zijn gewaardeerd is sprake van een stille reserve. Voor de bepaling van de weerstandscapaciteit is het van belang dat de activa waarin een stille reserve besloten ligt direct verkoopbaar zijn. Niet direct verkoopbare activa blijven voor de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beeld. Bij verkoop ontstaan winsten die eenmalig vrij inzetbaar zijn. Onbenutte belastingcapaciteit De onbenutte belastingcapaciteit bestaat uit de extra structurele middelen die gegenereerd kunnen worden door de tarieven van de gemeentelijke heffingen te verhogen. De onbenutte belastingcapaciteit kan worden berekend door de maximaal toegestane belastingbaten/- tarieven te vergelijken met de belastingbaten/-tarieven in de gemeente Asten. Voor het bepalen van de onbenutte belastingcapaciteit onroerende zaakbelasting wordt een vergelijk gemaakt met het OZB-percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 Financiele verhoudingswet (Fvw). Om als gemeente toegelaten te worden tot artikel 12 is een (jaarlijks) vastgesteld percentage WOZ waarde van toepassing dat als redelijk peil wordt gezien. Verschil tussen de geraamde opbrengsten OZB en het redelijk peil is de onbenutte belastingcapaciteit. Pagina: 12 / 15

13 5.3 Ratio weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) en de benodigde weerstandscapaciteit (gekwantificeerde risico s), en wordt uitgedrukt in een verhoudingsgetal. Het is van belang te weten of er sprake is van toereikend weerstandsvermogen. Om het weerstandsvermogen te beoordelen wordt gebruik gemaakt van de onderstaande normering van het NAR (Nederlandse Adviesbureau voor Risicomanagement): Ratio weerstandsvermogen Meer dan 2,0 Tussen 1,4 en 2,0 Tussen 1,0 en 1,4 Tussen 0,8 en 1,0 Tussen 0,6 en 0,8 Minder dan 0,6 Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende Er is geen norm bekend waaraan het weerstandsvermogen moet voldoen. Bij een ratio van 1,0 is de beschikbare weerstandscapaciteit gelijk aan de benodigde weerstandscapaciteit. Daarom is een ratio van minimaal 1,0 wenselijk. Pagina: 13 / 15

14 6 TAKEN EN VERANTWOORDELIJKHEDEN Primair is het college verantwoordelijk voor de beheersing van de risico s. De raad draagt de eindverantwoordelijkheid. College en raad zijn gebaat bij juiste informatie over de risico s die het realiseren van de doelstellingen van de organisatie kunnen belemmeren. Door de risico s vroegtijdig te onderkennen, kunnen adequate beheersmaatregelen worden genomen. Hierdoor worden de risico s en de gevolgen ervan tot een minimum beperkt. Wat vraag: Raad en college bepalen door vaststelling van deze nota de kaders omtrent risicomanagement. Hoe vraag: De ambtelijke organisatie zorgt vervolgens voor de beheersing van de risico s binnen de gestelde kaders. Risicomanagement is hierbij een onderdeel van integraal management, dus een primaire basisverantwoordelijkheid van de vakafdeling. Het afdelingshoofd is dus verantwoordelijk voor risicomanagement binnen (de processen van) zijn/haar afdeling. De directie is overkoepelend verantwoordelijk. Het team Financieel beleid en advies verzamelt de risico s en de beheersingsmaatregelen en stelt de paragraaf weerstandsvermogen op (begroting, jaarrekening en noodzakelijke opmerkingen in de tussentijdse rapportages). Het team Kwaliteit en Control houdt een check op risicomanagement, heeft een adviserende rol en bewaakt op organisatiebreed niveau of risico s voldoende afgedekt worden. Pagina: 14 / 15

15 7 IMPLEMENTATIE RISICOMANAGEMENT Met deze nota is de eerste stap gezet om te komen tot een structurele uitvoering van risicomanagement, die vanaf de begroting 2014 start. Standaard is in de college- en raadsvoorstellen en in projectdocumenten al het kopje risico s opgenomen. Doel is om zoveel mogelijk in het primaire proces de risico s te benoemen en te beheersen. Jaarlijks wordt, ten behoeve van de jaarrekening en de begroting, een update van het totaaloverzicht van de risico s van de gemeente gemaakt. De risico s worden geïdentificeerd en beoordeeld en een risicomatrix wordt opgesteld. Tevens worden de beheersmaatregelen geïnventariseerd. Naar aanleiding hiervan wordt opnieuw het weerstandsvermogen bepaald. De risico s met de kleur rood worden inclusief eventueel getroffen beheersmaatregelen opgenomen in de jaarplannen van de afdelingen en per kwartaal gemonitord. Verder wordt conform de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) en de financiële verordening 212 de verplichte paragraaf weerstandsvermogen opgenomen in de begroting en jaarrekening, zoals dat nu al gebeurt. Dit beleid omtrent risicomanagement wordt hierin opgenomen. Daar waar nodig wordt in de tussentijdse rapportages over risico s en weerstandsvermogen gerapporteerd. Door de invoering van bovenstaande maatregelen is risicomanagement geïmplementeerd en opgenomen in de Plan Do Check Act cyclus van de gemeente Asten. Pagina: 15 / 15

16 8 BESLUITEN Op grond van het bovenstaande stellen we de raad voor om de volgende besluiten te nemen, waarna de doelstellingen en uitgangspunten voor het risicomanagement beleid helder zijn. Besluiten: - De risicomatrix vast te stellen met de bijbehorende kansklassen, financieel gevolgklassen en kleurgebruik. - De kleuren oranje + rood (risicoscore 5 punten of hoger) financieel te zien als materiële risico s die opgenomen worden in de berekening van de weerstandscapaciteit. - Het zekerheidspercentage van de benodigde weerstandscapaciteit (risico s) op 90% te stellen. - De bestanddelen van de beschikbare weerstandscapaciteit (buffer) vast te stellen. Dit zijn: vrij aanwendbare deel van de algemene reserve, vrij aanwendbare deel van de bestemmingsreserves, post onvoorzien, begrotingsruimte, stille reserves, onbenutte belastingcapaciteit. - De betekenis van de ratio s van het weerstandsvermogen vast te stellen, waarbij de ratio voor Asten 1,0 of hoger moet zijn. - Over de risico s te rapporteren in de begroting en jaarrekening en indien noodzakelijk in de tussentijdse rapportages. - De hierboven beschreven beleidskeuzes te verwerken in de paragraaf weerstandsvermogen van de begroting en jaarrekening. Asten, team Kwaliteit en Control, juni 2013 Pagina: 16 / 15

17 Bijlage 1: begrippenkader Beheersmaatregel: maatregel om de gevolgen van een risico te kunnen beheersen, te onderscheiden in vier soorten: vermijden, verminderen, overdragen of accepteren. Risico (algemeen): kans x effect. Risico (begroting/jaarrekening): een risico is de kans op een gebeurtenis met een negatief financieel gevolg voor de gemeente, waarvoor geen dekking aanwezig is. Risicomanagement: het continu en systematisch doorlopen van de (processen in de) organisatie op risico s, met als doel de gevolgen ervan ter verminderen en de kans erop te verkleinen. Risicomatrix: overzicht van de risico s o.b.v. de toegekende risicoscore. Geeft een indicatie van de potentiële impact van het risico. Hierbij geldt bij het intekenen van een risicoscore dat hoe hoger de risicoscore, hoe hoger de prioriteit voor beheersing van het risico is. Risicoscore: inschaling kans x inschaling financieel gevolg. Weerstandscapaciteit: de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente kan beschikken om niet begrote kosten op te vangen. Weerstandsvermogen: de verhouding van de beschikbare weerstandscapaciteit en alle gekwantificeerde risico s waarvoor geen financiele dekking is en die van materiële betekenis zijn (kleur oranje en rood uit de risicokaart). Zekerheidspercentage: uitgangspunt is dat de risico s zich nooit allemaal tegelijk zullen voordoen. Daardoor wordt een percentage van de berekende risico s in euro s opgenomen. Pagina: 17 / 15

Nota risicomanagement 2014

Nota risicomanagement 2014 Nota risicomanagement 2014 Opgesteld door: Afdeling concerncontrol D.d.: Februari 2014 2 Inhoud 1 Inleiding... 5 2 Wettelijk kader en doelstellingen... 6 2.1 BBV... 6 2.2 Doelstellingen... 6 3 Risicomanagement...

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Nieuwkoop Nr. 115712 6 juli 2017 NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING 2017 Gemeente Nieuwkoop Afdeling Bedrijfsvoering April 2017 1. Inleiding Wettelijke

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO

Risicomanagementbeleid Gemeente Medemblik IO Risicomanagementbeleid 2015-2018 Gemeente Medemblik IO-14-18168 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1. Wat is Risicomanagement?... 4 1.1 Risico...4 1.2 Risicomanagement...4 1.3 Risicoprofiel...4 2. Doelstellingen

Nadere informatie

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Vastgesteld door B&W op: 24 oktober 2016 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Aanleiding 3 1.2 Doel en verantwoordelijkheidsverdeling 3 2 Risicomanagement(beleid) 5 2.1 Het begrip risico 5 2.2 Het begrip risicomanagement

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen September 2015 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Aanleiding... 4 3. Nadere toelichting... 5 4. Doelstellingen en wettelijke kaders... 6 4.1. Doelstellingen...

Nadere informatie

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen

Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Kadernota Risicomanagement provincie Groningen Provincie Groningen December 2014 1. Inleiding Op basis van de Financiële Verordening Provincie Groningen dienen Gedeputeerden Staten (GS) ten minste eenmaal

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG NOTA WEERSTANDSVERMOGEN RECREATIESCHAP VOORNE-PUTTEN-ROZENBURG Opgesteld door: G.Z-H In opdracht van: Recreatieschap Voorne-Putten-Rozenburg Postbus 341 3100 AH Schiedam Tel.: 010-2981010 Fax: 010-2981020

Nadere informatie

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Bijlage bij raadsvoorstel nr Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2012-2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding a. Aanleiding en kader b. Proces 2. Risicomanagement a. Risico's en risicomanagement b. Invoering van risicomanagement

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10

Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Nota Weerstandsvermogen 2013 Gemeente Olst-Wijhe Olst-Wijhe, maart 2013 doc. nr.: 13.014804 Nota Weerstandsvermogen 2013 - Gemeente Olst-Wijhe 1 van 10 Inhoudsopgave Samenvatting 3 Hoofdstuk indeling 1.

Nadere informatie

F. Buijserd Burgemeester

F. Buijserd Burgemeester emeente nieuwkoop afdeling bedrijfsondersteuning raadsvoorstel portefeuillehouder Jan Tersteeg opgesteld door Ellen Burgers / 186 kenmerk/datum 09.0017140 / 11 februari 2010 vergaderdatum raad 11 februari

Nadere informatie

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding

Risicomanagement en weerstandsvermogen. 1. Inleiding Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding Met deze nota wordt het beleid op gebied van risicomanagement en de spelregels voor de uitvoering vastgelegd, in het bijzonder waar het financiële risico

Nadere informatie

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard

Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015. RAD Hoeksche Waard Nota reserves, weerstandsvermogen en solvabiliteit 2015 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding Risicomanagement... 4 Doel risicomanagement Stappen risicomanagement Risicobeheersing Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Risicomanagement en Weerstandsvermogen Risicomanagement en Weerstandsvermogen Boxmeer, 28 september 2010 tbo . Inhoudsopgave Risicomanagement en weerstandsvermogen 1. Inleiding...3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Doelstelling en reikwijdte... 3 1.3.

Nadere informatie

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen)

Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) 2 januari 2014 2 Beleidsnotitie reserves en voorzieningen (inclusief risicomanagement / weerstandsvermogen) Inhoudsopgave

Nadere informatie

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer

Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer Notitie weerstandsvermogen gemeente Ten Boer 1. Inleiding In 2008 heeft Aniek Geerts, student Master of Business Administration met begeleiding vanuit de Rijksuniversiteit Groningen door de heer B.J.W.Pennink

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Omgevingsdienst West- Holland 1 Inhoud Management Samenvatting... 3 Hoofdstuk 1 Inleiding... 4 Hoofdstuk 2 Weerstandsvermogen... 5 Hoofdstuk 3 Begrippenkader...

Nadere informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie

Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Zundertse Regelgeving Wetstechnische informatie Rubriek: Financiën en economie Naam regeling: Nota risicomanagementbeleid 2015 Citeertitel: Nota risicomanagementbeleid 2015 Wettelijke grondslag Vastgesteld

Nadere informatie

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Kadernota paragraaf A. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Versie 2014-1 - Inhoudsopgave: 1 Inleiding... 3 1.1 Algemeen... 3 1.2 Rollen in het kader van risicomanagement... 4 1.3 Doelstellingen kadernota...

Nadere informatie

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing 11.2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing Risicomanagement Risicomanagement is het proces waarbij de organisatie continue en systematisch doorlopen wordt op risico s, met als doel de gevolgen ervan

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Beek, november 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Wettelijke kaders en doelstellingen 4 2.1 Wettelijke kaders 4 2.2 Doelstellingen 5 3 Risicomanagement 6 3.1

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H)

Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) Nota Reserves en Voorzieningen Gemeente Bergen (N-H) INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 1 1. INLEIDING... 2 1.1 Waarom een nota reserves en voorzieningen?... 2 1.2 Inhoud van de nota... 2 2 Regelgeving en

Nadere informatie

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen

Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen Kadernota Integraal risicomanagement en weerstandsvermogen 1 2 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 5 1 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT 7 1.1 Relevante beleidskaders en wetgeving 7 1.2 Ambitie gemeente Almere 9 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen:

Volgens artikel 11 van het besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) bestaat het weerstandsvermogen uit de relatie tussen: Meent 94 Postbus 70012 info@rekenkamer.rotterdam.nl t 010 267 22 42 3000 KP Rotterdam www.rekenkamer.rotterdam.nl Gemeente Rotterdam Gemeenteraad d.t.k.v. de griffie Coolsingel 40 3011 AD ROTTERDAM ons

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT Vastgesteld in de gemeenteraad 25 januari 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement Pagina 1 van 9 Weerstandsvermogen en risicomanagement 1. Inleiding.

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en Risicomanagement Risico s Economisch Politiek Juridisch Milieu Financieel Weerstandscapaciteit Reserves Bezuinigingen Onbenutte belastingcapaciteit Weerstandsvermogen Datum:

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente Lingewaard

Aan de raad van de gemeente Lingewaard 6 Aan de raad van de gemeente Lingewaard *14RDS00194* 14RDS00194 Onderwerp Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 1 Samenvatting In deze nieuwe Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Nadere informatie

beleidskader RISICOMANAGEMENT

beleidskader RISICOMANAGEMENT beleidskader RISICOMANAGEMENT The biggest risk is not taking any risk... In a world that changing really quickly, the only strategy that is guaranteed to fail is not taking risks. Mark Zuckerberg, oprichter

Nadere informatie

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015

Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Landerd. Nr. 4892 12 juni 215 Notitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing gemeente Landerd 215 Samenvatting In deze notitie wordt het belang van risicomanagement

Nadere informatie

Onderzoek naar weerstandsvermogen

Onderzoek naar weerstandsvermogen Rekeningcommissie Veiligheidregio Haaglanden Onderzoek naar weerstandsvermogen Inleiding / Aanleiding In haar advies op de jaarrekening 2010 heeft de commissie aangekondigd onderzoek te willen doen naar

Nadere informatie

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd

2. Motivering In deze beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen wordt de beleidsnota van 2009 geactualiseerd Raadsvoorstel Aan : Raad van Geertruidenberg Raadsvergadering : 28 januari 2016 Agendanummer : 08 Datum collegebesluit : 8 december 2015 Onderwerp : Beleidsnota risicomanagement en weerstandsvermogen 0.

Nadere informatie

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018

Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Nota reserves en voorzieningen 2015-2018 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleidslijnen reserves en voorzieningen... 4 2.1 Definities en regelgeving... 4 2.2 Toerekening van rente... 5 3. Huidige standen

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing. Gemeente Uden Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing Gemeente Uden Opgesteld door: Marieke Wagemakers Functie: Adviseur Planning & Control Afdeling: Middelen Cluster: Bedrijfsbureau - 1 - Inhoudsopgave 1.1 Samenvatting...

Nadere informatie

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing GEMEENTE BUREN Startnotitie Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 20-12-2016 Inhoud 1 Startnotitie Nota Weerstandsvermogen en risicobeheersing... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Inleiding taakverdeling tussen

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen 2012

Nota Weerstandsvermogen 2012 Nota Weerstandsvermogen 2012 Provincie Fryslân Afdeling Financiën Planning & Control GS 25 september 2012 Inhoudsopgave pagnr. 1. Inleiding 3 2. Definitie weerstandsvermogen 4 3. Beschikbare weerstandscapaciteit

Nadere informatie

Nota Risicomanagement

Nota Risicomanagement Nota Risicomanagement Auteur: Inge Raaijmakers concerncontroller Versie: 1.0 Datum: 6 november 2014 1 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding en wettelijk kader... 3 1.1. Aanleiding... 3 1.2. Wettelijk kader...

Nadere informatie

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth

Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth Wie bewaakt mijn geld? Financiële controle en risicobeheersing binnen de gemeente Nuth De taak van de raad onder het dualisme Kaders stellen (WMO, Jeugdwet, handhaving) Budgetteren (begroting) Lokale wetgeving

Nadere informatie

BIEO Begroting in één oogopslag

BIEO Begroting in één oogopslag BIEO 2017 Begroting in één oogopslag INLEIDING Voor u ligt de begroting in één oogopslag (BIEO) 2017 van de gemeente Wierden. Naast het begrotingsjaar 2017 wordt er aandacht geschonken aan de ontwikkeling

Nadere informatie

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN

Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Gemeente Krimpen aan den IJssel NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doelstelling en reikwijdte nota... 3 1.3 Definities en

Nadere informatie

4.2 Weerstandsvermogen

4.2 Weerstandsvermogen 4.2 Weerstandsvermogen 4.2.1 Inleiding Deze paragraaf handelt over de hoogte van de algemene reserve en andere weerstandscapaciteit waarover de gemeente Spijkenisse beschikt om calamiteiten en andere tegenvallers

Nadere informatie

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement

(Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement (Proces)voorstel aanpak opstellen Nota Risicomanagement Aanleiding Het college heeft de opdracht een Nota Risicomanagement op te stellen. Hiertoe heeft de raad besloten bij de rapportage Financiële Strategie.

Nadere informatie

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist

Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist GEWIJZIGD Beleidsnotitie Risicomanagement en Weerstandsvermogen gemeente Zeist Service Centrum Afdeling FinanciënApril 2011 (bijlage bij 11RAAD0060) 11GRIF0233 Inhoudsopgave Hoofdstuk: Pagina: 1. Inleiding

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Utrechtse Heuvelrug Inhoudsopgave Definities 4 1. Inleiding 6 1.1 Algemeen 6 1.2 Vooruitblik 6 2. Wettelijk kader 7 2.1 Inleiding 7 2.2

Nadere informatie

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen

Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen gemeente Haarlemmermeer Onderwerp Raadsvoorstel2012.0029001 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen Portefeuillehouder J.J. Nobel stellers U. Donmez en A. Rozet Collegevergadering 12 juni 2012 Raadsvergadering

Nadere informatie

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen

Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen Beleid risicomanagement en weerstandsvermogen Gemeente Dalfsen 1 van 19 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting en Verantwoording

Nadere informatie

Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005. Kadernota weerstandsvermogen

Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005. Kadernota weerstandsvermogen Stafdienst Bedrijfsvoering Afdeling Concernfinanciën 31 augustus 2005 Kadernota weerstandsvermogen INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 1 2 DEFINITIES VOOR WEERESTANDSCAPACITEIT EN RISICO S... 2 2.1 Weerstandscapaciteit...

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement

RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1. Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement RAADSVOORSTEL Agendanummer 9.1 Raadsvergadering van 2 oktober 2008 Onderwerp: Voortgang uitvoering plan van aanpak voor de realisatie van risicomanagement Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Gemeente Simpelveld

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Gemeente Simpelveld Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2008 Stafbureau Planning & Control Januari 2008 2 Inhoudsopgave Inleiding 4 1. Huidige situatie 5 2. Risicomanagement 6 2.1 Begripsbepaling 6 2.1.1 Risico 6

Nadere informatie

5 Methode. 5.1 Uitgangspunten

5 Methode. 5.1 Uitgangspunten 5 Methode In dit hoofdstuk wordt het risicomanagementsysteem 1 waarmee de in het vorige hoofdstuk genoemde doelstellingen van risicomanagement wordt bereikt toegelicht. Een eenmalige risicoanalyse uitvoeren

Nadere informatie

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer

Risicomanagementbeleid. Gemeente Beemster. BNG Consultancy Services (BCS) BCS. Referentienummer Risicomanagementbeleid Gemeente Beemster BNG Consultancy Services (BCS) Referentienummer BCS Doorkiesnummer (070) 3750 473 Faxnummer (070) 3649 349 Datum oktober 2009 Versie Versie 1.0 Samenvatting Conform

Nadere informatie

BIEO Begroting in één oogopslag

BIEO Begroting in één oogopslag BIEO 2016 Begroting in één oogopslag INLEIDING Voor u ligt de begroting in één oogopslag (BIEO) 2016 van de gemeente Wierden. Naast het begrotingsjaar 2016 wordt er aandacht geschonken aan de ontwikkeling

Nadere informatie

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Nota Weerstandsvermogen en risicomanagement Actualisatie voor de jaren 2012 tot en met 2015 Registratienummer: 12.003319 Concernstaf februari 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...3 1 Inleiding...5 1.1 Algemeen...5

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 2011 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING... 3 Aanleiding... 3 Doelstelling... 3 Evaluatie... 3 Leeswijzer... 3 2. ALGEMEEN en EVALUATIE... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Evaluatie

Nadere informatie

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst

B&W Informatieavond 11 oktober Gericht investeren in de toekomst B&W Informatieavond 11 oktober 2017 Gericht investeren in de toekomst Programma B&W infoavond Opening Toelichting Grondexploitatie & Vastgoedexploitatie 2017 Toelichting Begroting 2018 Slotwoord Einde

Nadere informatie

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013

Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum. 4 september 2013 Beleidsnota risicomanagement & weerstandsvermogen Gemeente Brunssum 4 september 2013 Inhoud 1 Inleiding risicomanagement en weerstandsvermogen 3 1.1 Doelstellingen risicomanagement 3 1.2 Besluit Begroting

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel

Nota weerstandsvermogen. gemeente Leeuwarderadeel Nota weerstandsvermogen gemeente Leeuwarderadeel Inhoudsopgave Inleiding...3 Wet- en regelgeving en huidig beleid...4 2.1 Besluit begroting en Verantwoording...4 2.2 Financiële verordening gemeente Leeuwarderadeel...4

Nadere informatie

Hoe financieel gezond is uw gemeente?

Hoe financieel gezond is uw gemeente? Hoe financieel gezond is uw gemeente? drs. R.M.J.(Rein-Aart) van Vugt RA A.(Arie)Elsenaar RE RA 1 Hoe financieel gezond is uw gemeente? In dit artikel geven de auteurs op hoofdlijnen aan welke indicatoren

Nadere informatie

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017

Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 Provincie Zuid Holland Beleidsnota weerstandsvermogen & risicobeheersing 2017 1 1. Inleiding Het weerstandsvermogen is er om de provincie te beschermen tegen de gevolgen van risico s. Dit vermogen wordt

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG

Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2015-2018 0LGGHQ'HOÀDQG Inhoudsopgave Bestuurssamenvatting 3 1. Inleiding 4 2. Doelstellingen 5 3. Risicomanagement in de organisatie 5 3.1 Verantwoordelijkheids-

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing

Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2013 Nota weerstandsvermogen en risicobeheersing 2013 Gemeente Nieuwkoop www.nieuwkoop.nl info@nieuwkoop.nl 1 Afdeling Bedrijfsvoering, team Financiën Gemeente Nieuwkoop Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

Doordat de financiële ingroei van de kapitaalgoederen

Doordat de financiële ingroei van de kapitaalgoederen >''3"-%!"&'39$''3"?5'''3"$ %, 001, +- +? 14, 441, 2D54085 441, 14;51+>001, +3042+-. ;3 441, 0/ 1,00 8 441051.5,-300, +? 2 : +?,,8+-,+-13,;8,4,1 5085 +-8,;11332;,;1,4,-,4,41;54,5;2 D 415040 +81481 3002

Nadere informatie

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Pagina 1 van 24

NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN Pagina 1 van 24 NOTA RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDSVERMOGEN 2016-2019. Pagina 1 van 24 Inhoudsopgave HOOFDSTUK I SAMENVATTING 4 1.1 WEERSTANDSCAPACITEIT 4 1.2 INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT 5 1.3 WEERSTANDSVERMOGEN 6 HOOFDSTUK

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL NOTA WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOMANAGEMENT GEMEENTE EERSEL 1. INLEIDING Voor u ligt de nota weerstandsvermogen en risicomanagement gemeente Eersel. Deze nota vloeit voort uit de Financiële verordening

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen Maart 2013 Afdeling Kwaliteit & Concerncontrol Team Planning & Kwaliteit Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 2. Huidig beleid...5 2.1 Visie en doelstellingen...5

Nadere informatie

Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Risicomanagement & Weerstandsvermogen Risicomanagement & Weerstandsvermogen 1. Inleiding Waarom deze beleidsnota? Risicomanagement is niet nieuw in de gemeente Emmen. Risico s worden bewust of onbewust gemanaged door het treffen van de nodige

Nadere informatie

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland

Rapportage weerstandsvermogen. Gemeente Koggenland Rapportage weerstandsvermogen Gemeente Koggenland Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement Enschede, januari 2013 2013 Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement bv. Dit rapport is uitsluitend

Nadere informatie

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede

Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede Nota weerstandsvermogen en risicomanagement van de gemeente Enschede december 2012 Inhoudsopgave 1. Samenvatting... 3 2. Inleiding... 7 3. Risicomanagement... 9 3.1. Doel... 9 3.2. Stappen risicomanagement...

Nadere informatie

Nota Risicomanagement & weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement & weerstandsvermogen Nota Risicomanagement & weerstandsvermogen Inhoudsopgave Samenvatting blz.: 3 1. Inleiding blz.: 4 2. Wettelijk kader blz.: 5 3. Risicomangementcyclus blz.: 7 4. Weerstandscapaciteit en weerstandsvermogen

Nadere informatie

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014

Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2014 Gemeente Neder-Betuwe Dodewaard Echteld Kesteren Ochten Opheusden IJzendoorn Opheusden 3 december 2013 Nota risicomanagement en weerstandsvermogen 2014

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016

Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016 Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement 2016 Gemeente Groningen Mei 2016 1 INHOUDSOPGAVE 0 Samenvatting 3 0.1 Risicomanagement 3 0.2 Weerstandsvermogen 3 0.3 Reserves en voorzieningen 5 1 Inleiding

Nadere informatie

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar

Kadernota weerstandsvermogen & risicomanagement 2006. Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar Kadernota weerstandsvermogen en risicomanagement Gemeente Alkmaar 1 Inleiding en wettelijk kader De vele lopende projecten zoals De Mare, Boekelermeer en Stationsgebied laten zien dat gemeente Alkmaar

Nadere informatie

2. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing

2. Weerstandsvermogen en Risicobeheersing 2. Weerstandsvermogen en beheersing Algemeen Ter dekking van niet in te schatten risico s dienen de algemene reserve en de bestemmingsreserves. Hierbij merken wij op dat de bestemmingsreserves door de

Nadere informatie

Uitgangspunten stresstest

Uitgangspunten stresstest Uitgangspunten stresstest Hoofdzakelijk op basis van openbare bronnen: Begroting Jaarrekening CBS-statistieken Atlas van de lokale lasten Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden

Nadere informatie

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen

Nota Risicomanagement. Weerstandsvermogen Nota Risicomanagement Weerstandsvermogen Gemeente Roermond, augustus 2012 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 1 Inleiding 3 2 Doelstelling 4 3 Risico's 6 3.1 Definiëring 6 3.2 Risicobereidheid 6 3.3 Rollen en

Nadere informatie

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Een gemeente in balans Nota weerstandsvermogen en risicomanagement. Gemeente Losser. \l-col 0^03. v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f mmmmmtmimt \l-col 0^03 if a»a n js11 Gemeente Losser a* lent L o!* e f Een gemeente in balans 2012 0*«reib iel Nota weerstandsvermogen en risicomanagement 6U(* v e r s l i n g e r d aan de d $ n k e f

Nadere informatie

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen:

II. De Nota risicomanagement Delfland vast te stellen met onder meer de volgende bepalingen: agendapunt B.05 1046082 Aan Verenigde Vergadering ONTWERP NOTA RISICOMANAGEMENT DELFLAND Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 05-06-2014 I. De Nota risico's en weerstandsvermogen Delfland, vastgesteld

Nadere informatie

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement

Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Nota beleidskader weerstandsvermogen en risicomanagement Provincie Utrecht 22 mei 2012 Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. Inleiding... 3 3. Doel nota... 5 4. Wettelijk kader... 5 5. Begrippenkader risicomanagement

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen

Nota Reserves en Voorzieningen Nota Reserves en Voorzieningen 1 2 Inhoud 1 Visie en wettelijke kaders 5 1.1 1.2 Visie Wettelijke kaders 2 Reserves 7 2.1 Soorten reserves 8 2.1.1 Algemene reserves 2.2 2.3 2.4 3 Voorzieningen 11 3.1 3.2

Nadere informatie

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen)

NB beide formulieren invullen (2 tabbladen) Behandelend ambtenaar gemeente Begroting 2015 is Meerjarenbegroting 2016-2018 is Datum vaststelling begroting 2015 Datum ontvangst begroting 2015 Maatstaven Aantal inwoners per 1-1-2015 Aantal woonruimten

Nadere informatie

PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012

PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012 PROGRAMMA VERNIEUWING P&C CYCLUS 8 FEBRUARI 2012 Korte intro (wethouder Kolff) Wat is de huidige situatie en wat is wettelijk verplicht (hoofd financiën) Presentatie van vernieuwingen uit den lande: *

Nadere informatie

Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012

Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012 Herziene beleidsnota weerstandsvermogen en risicomanagement 2012 Versie: GS 24 april 2012 1. Inleiding 1.1 Achtergrond Uit wet- en regelgeving volgt dat PS tenminste elke vier jaar het beleid voor weerstandsvermogen,

Nadere informatie

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden

Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Handreiking Weerstandsvermogen voor Raadsleden Weerstandsvermogen te complex voor gemeenteraadsleden 1 en dus vooral voor het college? Neen, de gemeenteraad

Nadere informatie

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg

Financiële verordening RUD Zuid-Limburg Financiële verordening RUD Zuid-Limburg 1 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen... 3 Artikel 1 Begrippenkader... 3 Hoofdstuk 2 Begroting en verantwoording... 4 Artikel 2 Opstellen begroting en verantwoording...

Nadere informatie

Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017

Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017 Onderwerp Bestuursrapportage 2016 en Begroting 2017 Portefeuillehouder Zoetendal Datum collegebesluit 4 oktober 2016 Opsteller A. de Boer Registratie GF16.20071 Agendapunt 3/4 Voorstel 1. Vaststellen van

Nadere informatie

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard

Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels. Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Reserve Ontwikkelingsprojecten Spelregels Gemeente Albrandswaard Datum: 18 mei 2012 Afdeling: Bestuur, team ontwikkeling Afdelingshoofd:

Nadere informatie

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen Beleidsnota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2014-2017 Gemeente Lingewaard Auteur: Team Concerncontroller, Ralph Thuis Datum: 29 augustus 2014 Versie 2.0 Managementsamenvatting Wat willen we bereiken?

Nadere informatie

Berenschot. Evaluatie wet VTH. Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN

Berenschot. Evaluatie wet VTH. Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN Berenschot Evaluatie wet VTH Op weg naar een volwassen stelsel BIJLAGE 3 ANALYSE FINANCIËLE RATIO S OMGEVINGSDIENSTEN 22 mei 2017 Bijlage 3. Analyse financiële ratio s omgevingsdiensten Inleiding In deze

Nadere informatie

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS

FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS FINANCIËLE VERORDENING RECREATIESCHAP DOBBEPLAS Het Algemeen Bestuur van het recreatieschap Dobbeplas; Gezien het voorstel van het Dagelijks Bestuur van 13 oktober 2014; Gelet op het bepaalde in de artikelen

Nadere informatie

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733

Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Statenvoorstel nr. PS/2013/8733 Nota Risicomanagement Datum GS-kenmerk Inlichtingen bij 29.10.2013 2013/0350680 Dhr. R. Anderson telefoon 038 499 8744 e-mail R.Anderson@overijssel.nl Aan Provinciale Staten

Nadere informatie

SAMENWERKINGSVERBAND COLLECTIEF VERVOER ZEEUWSCH-VLAANDEREN

SAMENWERKINGSVERBAND COLLECTIEF VERVOER ZEEUWSCH-VLAANDEREN INHOUDSOPGAVE Beleidsbegroting 1. Programmaplan 1 1.1 Algemeen Bestuur 2 1.2 VTV-vervoer 4 1.3 Leerlingenvervoer 6 1.4 Vervoer WMO-gerechtigden 8 1.5 Het bedrag voor onvoorzien 10 2. Paragrafen 2.1 Weerstandsvermogen

Nadere informatie

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut!

Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Risicomanagement: Veel kansen zijn nog niet benut! Inleiding In 1995 deed risicomanagement bij gemeenten zijn intrede doordat deze verplicht werden gesteld een risicoparagraaf in hun begroting op te nemen.

Nadere informatie

Artikel 1. Definities

Artikel 1. Definities Verordening 212 Het algemeen bestuur van de ISD Bollenstreek besluit, gelet op artikel 212 van de Gemeentewet, vast te stellen: Verordening op de uitgangspunten voor het financieel beleid, alsmede voor

Nadere informatie

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert

Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Nota Reserves en Voorzieningen 2014 Gemeente Zundert Intern document 2014/10084 behorende bij B&W nota 2014/10024 Colofon Uitgave Mei 2014 Gemeente Zundert Markt 1 4881 CN Zundert Postbus 10.001 4880 CA

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad

Jaarrekening 2013. Gemeente Bunnik. Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Jaarrekening 2013 Gemeente Bunnik Bunnik, 5 juni 2014 Open Huis gemeenteraad Agenda Controle van de jaarrekening De voorschriften voor de jaarrekening Jaarrekeningcontrole 2013 Controle van de jaarrekening

Nadere informatie

BELEIDSKADER RISICOMANAGEMENT Provincie Drenthe

BELEIDSKADER RISICOMANAGEMENT Provincie Drenthe BELEIDSKADER RISICOMANAGEMENT Provincie Drenthe Inhoudsopgave Voorwoord 1 Algemeen... 4 1.1 Inleiding... 4 1.2 Definitie risicomanagement... 4 1.3 Bereik... 4 1.4 Opbouw document... 4 2 DOELSTELLINGEN,

Nadere informatie

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN

BELEIDSNOTA RISICOMANAGEMENT WEERSTANDVERMOGEN BELEIDSNOTA VOOR RISICOMANAGEMENT EN WEERSTANDVERMOGEN Eijsden-Margraten, 19 september 2013 Pagina: 1 van 8 1 INLEIDING Toenemende complexiteit van de samenleving en van projecten waar de gemeenten in

Nadere informatie

Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting

Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting Reactienotitie informatieavond Perspectiefnota (19 juni 2014) beantwoording/toelichting 1. Algemene reserve (gelabeld deel) Het gelabelde deel van de algemene reserve neemt toe van 3.3 miljoen naar 5,2

Nadere informatie

Ministerie van Binnen andse Zaken en Koninkrijksrelaties

Ministerie van Binnen andse Zaken en Koninkrijksrelaties R. Anderson Contactpersoon Uw kenmerk Postbus 20120 8900 HM Leeuwarden 2016-0000754155 Kenmerk www.facebook.com/minbzk Provincie Fryslâ www.rijksoverheid.ni Provinciale Staten www.twitter.com/minbzk programmabegroting.

Nadere informatie

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen

Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen Risicomanagement, voorzieningen en weerstandsvermogen auteur Bas Bours/Suzan v Wezel datum december 2014 afdeling Fpl & C versie 0.4 status definitief bestandsnaam Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Risicomanagement

Nadere informatie

B en W - advies. 3. Polinder Financien en Personeel A.J. Klein 22 oktober 2009. nr. nr. / " Openbaar

B en W - advies. 3. Polinder Financien en Personeel A.J. Klein 22 oktober 2009. nr. nr. /  Openbaar B en W - advies Portefeuillehouder Afdeling Advies van Datum advies Bestandsnaam Advies O.R. In overleg met afdeling(en) Actief informeren raad Actief informeren wijkcontactambtenaar Advies: Aangehouden

Nadere informatie

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN

NOTA WEERSTANDSVERMOGEN NOTA WEERSTANDSVERMOGEN en Risicomanagement 1 2 Inhoudsopgave 1. Conclusies...4 2. Opzet...5 2.1. Huidige situatie... Error! Bookmark not defined. 2.2. Gewenste situatie...5 3. Doelstellingen en wettelijk

Nadere informatie