Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland 2004

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland 2004"

Transcriptie

1 Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland 2004 Kamer van Koophandel voor Centraal Gelderland Met dank aan: ABF/COELO voor het aanleveren van de gegevens Colofon: Dit is een uitgave van : Kamer van Koophandel Centraal Gelderland Postbus KZ Arnhem T (026) F (026) September, 2004 Auteurs: dhr. drs. H. de Vaan specialist economisch onderzoek dhr. J. van der Beek beleidsmedewerker regiostimulering Mw. drs. I. Kroodsma beleidsmedewerker regiostimulering Voor meer informatie over deze uitgave kunt u contact opnemen met: Dhr. J.E. van der Beek T (026) F (026) Auteursrechten voorbehouden Overname van gegevens is toegestaan met bronvermelding.

2 Samenvatting en conclusies Inleiding: Lokale Lasten en het bedrijfsleven Lokale lasten: een kostenpost van belang De Monitor Lokale Lasten Opbouw van het rapport Gemeentelijke lokale lasten Onroerendezaakbelasting (OZB) Rioolrecht Toeristenbelasting Precariobelasting Reinigingsrechten Waterschappen Verontreinigingsheffing Omslag gebouwd Lokale lasten: modelbedrijven Totale lokale lasten Gemeentelijke lasten Verschillen tussen de modelbedrijven Bijlagen Bijlage 1: OZB-tarief niet-woningen (eigenaars- + gebruikersdeel) per 2.268,- WOZ-waarde Bijlage 2: Verhouding OZB-tarief 2004 niet-woning/woning (tariefdifferentiatie) Bijlage 3: Systematiek heffing rioolrecht per gemeente Bijlage 4: Rioolrecht 2004 naar waterverbruik in per jaar Bijlage 5: Toeristenbelasting Bijlage 6: Modelbedrijven (aannamen & rekenparameters) Bijlage 7: Totale gemiddelde lokale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf [euro / jaar], Bijlage 8: Totale gemiddelde gemeentelijke lokale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf

3 Samenvatting en conclusies Ieder bedrijf heeft te maken met lasten die lokaal geheven worden. Om daar een goed beeld van te krijgen heeft de Kamer van Koophandel voor Centraal Gelderland samen met negen andere Kamers en ABF research de Monitor Lokale Lasten ontwikkeld. Deze monitor wordt ieder jaar geactualiseerd. Hieronder staan voor 2004 de belangrijkste uitkomsten voor het gebied van de Kamer van Koophandel voor Centraal Gelderland. Onroerende-zaakbelasting (OZB) In 2004 is het OZB-tarief in het kamergebied met 4,1% gestegen in vergelijking met Dit is hoger dan het inflatiepercentage dat voor 2004 wordt verwacht. Het Centraal Planbureau schat de inflatie voor 2004 op 1,5%. Het gemiddeld OZB-tarief voor niet-woningen (eigenaars-, en gebruikersdeel) in het kamergebied bedraagt 8,97. In Gelderland ligt het gemiddelde op 8,05. Het landelijk gemiddelde bedraagt 7,94. - Duurste gemeente: Nijmegen: per WOZ-waarde betaalt een bedrijf 18,10 aan OZB (eigenaars- en gebruikersdeel) - Goedkoopste gemeente: Steenderen: per WOZ-waarde betaalt een bedrijf 3,73 aan OZB (eigenaars- en gebruikersdeel) - Sterkste stijger OZB-tarief (procentueel): Gemeente Ubbergen met een stijging van 25,1%. - Sterkste stijger OZB-tarief (absoluut) Gemeente Ubbergen met een toename van 1,59. In de gemeente Wijchen is het OZB-tarief met 13,4% gedaald. In de gemeenten Duiven en Zelhem zijn de tarieven gelijk gebleven. Rioolrecht De verschillen in rioolrecht tussen de gemeenten zijn fors, met name voor de grote lozers. Dit komt onder andere doordat de ene gemeente wel afvoerrecht (te betalen bedrag afhankelijk van de hoeveelheid geloosd water) heft en de andere niet. Van de 36 gemeenten die aansluitrecht heffen doen 10 dat bij de eigenaar en 26 bij de gebruiker. 26 gemeenten heffen naast aansluitrecht ook afvoerrecht. Iedere gemeente heeft daarbij zo zijn eigen berekeningswijze. Bij 12 gemeenten zijn lozingen kleiner dan 250 m³ vrijgesteld van heffingen. Jaarlijkse afvalwater lozing tot 200 m³ - Duurste gemeente: Winterswijk 324,00 - Goedkoopste gemeente: Wijchen 59,25 Jaarlijkse lozing van m³ - Duurste gemeente: Winterswijk ,00 - Goedkoopste gemeente Wijchen: 59,25 3

4 De gemeenten Arnhem en Renkum heffen geen rioolrecht en hebben de dekking van de rioleringskosten ondergebracht in de OZB. Nadeel van deze constructie is dat er geen inzicht is in de kosten van het rioolstelsel en in de mate waarin die kosten door gemeentelijke heffingen worden gedekt. Toeristenbelasting De toeristenbelasting kent twee soorten tarieven. Een tarief per hotelovernachting en een tarief voor een camping per overnachtingen. Niet alle gemeenten gebruiken beide tarieven. Van de 38 gemeenten in het kamergebied benutten 22 gemeenten beide tarieven, 5 gemeenten hebben alleen het campingtarief en 9 alleen het hoteltarief. Twee gemeenten (Heumen en Millingen aan de Rijn) heffen geen toeristenbelasting. Tarief per hotelovernachting: - Duurste gemeente: Winterswijk 1,70 (een stijging van 221% ten opzichte van 2003) - Goedkoopste gemeente: Zelhem 0,32 Tarief camping (per overnachtingen) - Duurste gemeente: Wehl ,00 (een verdubbeling in vergelijking met 2003) - Goedkoopste gemeente: Zevenaar 7.500,00 De gemiddelde stijging van de toeristenbelasting in het kamergebied ten opzichte van 2003 bedraagt 9,3%. Precariobelasting Precariobelasting wordt geheven voor het gebruik van openbare gronden. De opbrengst vloeit naar de algemene middelen en mag door de gemeente vrij worden besteed. In het kamergebied zijn 10 gemeenten 1 die precariobelasting heffen t.b.v. een terras van 75 m². - Duurste gemeente: Arnhem 3.132,00 - Goedkoopste gemeente: Lichtenvoorde 750,00 In het kamergebied stijgt de precariobelasting in 2004 in vergelijking met 2003 met gemiddeld 2,3%. Reinigingsrechten De gemeenten gebruiken een veelheid van maatstaven om de eventuele door de bedrijven te betalen reinigingsrechten vast te stellen. De prijs van de bedrijfsafvalverwijdering kan in principe door ieder bedrijf afzonderlijk met de gemeente (of particuliere afvalverwijderaar) worden overeengekomen en zal afhangen van de aard en de hoeveelheid van het afval en de frequentie van het ophalen. Vergelijking van deze tarieven is om deze redenen niet goed mogelijk gebleken. Heffingen waterschappen Twee heffingen van waterschappen zijn in beeld gebracht. 1. De verontreinigingsheffing, die wordt geheven in verband met de zuivering van het oppervlaktewater (kwaliteitsbeheer). De heffing is een tarief per verontreinigingseenheid. De verontreinigingsheffing wordt in het kamergebied door 4 verschillende waterschappen geheven. 1 in 2003 waren dit nog 9 gemeenten, nieuw in 2004: gemeente Lichtenvoorde 4

5 Tarieven verontreinigingsheffing per waterschap per verontreinigingseenheid (tussen haakjes de procentuele stijging 2004 ten opzichte van 2003). - Waterschap Rivierenland 53,52 (1,8%) - Waterschap Rijn & IJssel 42,00 (2,9%) - Waterschap Vallei & Eem 43,56 (4,0%) - Waterschapsbedrijf Limburg 43,89 (10,0%) 2. De omslag gebouwd, die wordt geheven in verband met het regelen van het waterpeil en aanverwante zaken (kwantiteitsbeheer). De heffing wordt uitgedrukt als een bedrag per 2.268,00 WOZ-waarde en wordt geheven bij eigenaren van onroerende zaken. De tarieven lopen uiteen van 0,42 in Ede en Wageningen tot 1,76 in Mook & Middelaar. Lokale lasten per bedrijf Met behulp van de Monitor Lokale Lasten is voor 16 voorbeeldbedrijven uitgerekend hoe hoog de lokale lasten in een bepaalde gemeente zijn. In deze berekening zijn meegenomen: de OZB, het rioolrecht, de verontreinigingsheffing, de omslag gebouwd en de kosten van elektriciteit, gas en water. Totale lokale lasten Het gemiddelde over alle 16 voorbeeldbedrijven in het kamergebied laat het volgende beeld zien: - Duurste gemeente: Nijmegen ,00 - Goedkoopste gemeente: Steenderen ,00 Een gemiddeld bedrijf betaalt in Centraal Gelderland in ,00 aan lokale lasten. In 2003 was dit nog Dat betekent dat voor een gemiddelde bedrijf de lokale lasten in 2004 ongeveer met 3,7% zijn gestegen ten opzichte van De totale lokale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf liggen gemiddeld iets lager in Centraal Gelderland dan in Nederland. Een gemiddeld bedrijf in Nederland betaalt in aan lokale lasten. In 2003 betaalde een doorsnee bedrijf nog ,00. Landelijk zijn de totale lokale lasten daarmee met 5,1% gestegen. De gemeente met de sterkste groei van de lokale lasten is Wehl. De totale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf zijn daar in 2004 met 10 % gestegen. In Wijchen is de stijging van de totale lokale lasten met 0,3 % het geringst geweest. Gemeentelijke lasten De totale lokale lasten op jaarbasis bestaan voor ruim 19% uit gemeentelijke lasten. De overige lasten komen voort uit energie- en waterverbruik en heffingen door waterschappen. De kosten voor gas en elektra zijn de grootste kostenpost binnen de lokale lasten. De gemeentelijke lasten binnen het kamergebied zijn in 2004 ten opzichte van 2003 met gemiddeld 4,8 % toegenomen. De gemiddelde totale gemeentelijke lasten over alle 16 voorbeeldbedrijven in het kamergebied: - Duurste gemeente: Nijmegen ,00 - Goedkoopste gemeente: Steenderen 2.800,00 5

6 De gemeente Ruurlo heeft de gemeentelijk lasten voor het bedrijfsleven het hardst laten stijgen. De kosten gingen met gemiddeld 48,6% omhoog. De gemeente Wijchen daarentegen heeft als enige gemeenten in Centraal Gelderland de gemeentelijke heffingen juist verlaagd. De gemeentelijke lasten voor bedrijven dalen daar met 12,4%. 6

7 1. Inleiding: Lokale Lasten en het bedrijfsleven 1.1 Lokale lasten: een kostenpost van belang De financiële lastendruk voor het Nederlandse bedrijfsleven neemt de laatste jaren als maar toe. Een belangrijk bijdrage hieraan levert de stijging van de lokale lasten. Ieder bedrijf heeft te maken met lasten die lokaal geheven worden. Zo betaalt iedere ondernemer onroerendezaakbelasting (OZB) aan de gemeente, verontreinigingsheffing aan het waterschap en de electriciteitsrekening aan het energiebedrijf. Daarnaast zijn er lasten die alleen voor bepaalde soorten bedrijven gelden, zoals de toeristenbelasting en de precariobelasting. Dat er lokale lasten betaalt moeten worden staat overigens niet ter discussie. Het waterschap heeft de zorg voor de dijken en de waterkwaliteit, de gemeente heeft dekkingsmiddelen nodig om voorzieningen en gemeentelijke diensten te financieren en ook het opwekken en distribueren van elektriciteit brengt kosten met zich mee. Wel is het zo dat de lokale lasten voor een bedrijf flink in de papieren kunnen lopen. Daarbij is het soms vreemd dat er grote verschillen in lasten tussen gemeenten en regio s zijn. Soms zijn die verschillen goed verklaarbaar, maar vaak lijkt de hoogte van de lasten vrij willekeurig. Naast zaken als een goede bereikbaarheid en een goede locatie spelen de lokale lasten ook een rol als vestigingsplaatsfactor. 1.2 De Monitor Lokale Lasten Vanaf 1995 onderzoekt de Kamer van Koophandel Centraal Gelderland de gemeentelijke lasten in haar werkgebied. Vanaf 1999 heeft de Kamer van Koophandel Centraal Gelderland samen met een aantal andere Kamers en ABF research de Monitor Lokale Lasten ontwikkeld. Met behulp van deze monitor is op snelle en inzichtelijke wijze informatie te verkrijgen over de hoogte van een aantal lokale lasten en over de ontwikkeling van de lasten in de loop de tijd. Het doel van de Monitor Lokale Lasten kan als volgt worden omschreven: Het verkrijgen van inzicht in de hoogte en ontwikkelingen van lokale lasten voor het bedrijfsleven in Centraal Gelderland en de verschillen daarin tussen gemeenten en regio s Om deze doelstelling te bereiken is voor de Monitor een set van 16 modelbedrijven ontwikkeld, variërend naar sector en grootte. Met behulp van de monitor kan voor deze voorbeeldbedrijven worden uitgerekend welk bedrag deze bedrijven in een bepaalde gemeente aan lokale lasten kwijt zijn. Hierdoor kunnen vergelijkingen worden gemaakt tussen gemeenten. 7

8 1.3 Opbouw van het rapport Het rapport is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 2: Gemeentelijke lokale lasten Hoofdstuk 3: Hoofdstuk 4 Onroerendezaakbelasting Rioolrecht Toeristenbelasting Precariobelasting Reinigingsrecht Heffingen door waterschappen Verontreinigingsheffing De omslag gebouwd Lokale lasten voor een gemiddeld bedrijf Totale lokale lasten Gemeentelijke lasten 8

9 2. Gemeentelijke lokale lasten 2.1 Onroerendezaakbelasting (OZB) De onroerendezaakbelasting (OZB) is verreweg de belangrijkste gemeentelijke belasting. De opbrengst behoort tot de algemene (dekkings)middelen en mag vrij worden besteed. De OZB wordt in alle gemeenten geheven waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen de eigenaar en de gebruiker van de onroerende zaak en tussen woningen en niet woningen. De OZB-tarieven lopen per gemeente behoorlijk uiteen. De tarieven worden uitgedrukt in euro's per 2.268,- economische waarde van de onroerende zaak. De waarde van onroerende zaken wordt elke vier jaar opnieuw getaxeerd conform de Wet Waardering Onroerende Zaken (WOZ). In de jaren 2001 tot en met 2004 hanteren alle gemeenten de waardepeildatum 1 januari Gemeenten zijn geheel vrij om de tarieven vast te stellen. De enige beperking is dat het tarief van de eigenarenbelasting niet hoger mag zijn dan 125% van het tarief van de gebruikersbelasting (relatieve limiet). Met ingang van 1997 mag voor niet-woningen bovendien een ander tarief worden vastgesteld dan voor woningen (voornamelijk bedrijven). Dit wordt tariefdifferentiatie genoemd. Gemeenten zijn toentertijd met tariefdifferentiatie gestart omdat woningen veel sterker in waarde bleken te stijgen dan nietwoningen. Door verschillende tarieven te hanteren kunnen gemeenten ervoor zorgen dat de verhouding in de OZB-opbrengst tussen woningen en niet-woningen gelijk blijft. De OZB-tarieven 2004 in het kamergebied Tussen de gemeenten in het kamergebied bestaan aanzienlijke verschillen in de OZB-tarieven voor nietwoningen (eigenaars-, + gebruikersdeel). De gemeente met het laagste tarief in het kamergebied Centraal Gelderland is Steenderen ( 3,73) terwijl de gemeente Nijmegen het hoogste tarief kent ( 18,10). Hiermee heeft de gemeente Nijmegen het op één na hoogste OZB-tarief van Nederland. In de gemeente Leeuwarden is het tarief ( 19,09) het hoogst. De gemeente Steenderen staat in de top 10 als het gaat om gemeenten met het laagste OZB-tarief. De gemeenten Arnhem en Renkum heffen overigens geen rioolrecht en hebben de dekking van de rioleringskosten ondergebracht in de OZB (zie hiervoor ook de paragraaf rioolrecht ). In bijgaande tabel de top 5, voor 2004, van duurste en goedkoopste gemeenten in het kamergebied, OZBtarief voor niet woningen (eigenaars- + gebruikersdeel) per 2.268,- WOZ-waarde. Top 5 duurste en goedkoopste gemeenten totaal OZB-tarief 2004, Centraal Gelderland Duurste Goedkoopste Nijmegen 18,10 Steenderen 3,73 Arnhem 12,65 Hummelo en Keppel 3,89 Renkum 10,52 Zelhem 4,02 Wageningen 9,53 Heumen 4,27 Doesburg 8,93 Didam 4,39 Het gemiddelde tarief in het kamergebied is 8,97. Dit is hoger dan het gemiddelde van de provincie Gelderland ( 8,05) en het landelijke gemiddelde ( 7,94). 9

10 In 2004 is het gemiddelde OZB-tarief in het kamergebied met 4,1% gestegen in vergelijking met Dit is hoger dan het inflatiepercentage dat voor 2004 wordt verwacht. Het Centraal Plan Bureau schat de inflatie voor 2004 op 1,5%. In Nederland is de OZB toegenomen met gemiddeld 4,5%. In de provincie Gelderland ligt dit percentage op 5%. Tussen de gemeenten in Centraal Gelderland zijn grote verschillen waarneembaar. De gemeente Wijchen is de enige gemeente in het gebied die de OZB-tarieven, voor niet-woningen, heeft laten dalen. In deze gemeente wordt 13,4% minder betaald dan in Een tweetal gemeenten, Zelhem en Duiven, heeft de tarieven ongemoeid gelaten. Van de gemeenten die de OZB hebben laten stijgen spant de gemeente Ubbergen de kroon. In vergelijking met 2003 moet hier in 2004 ruim een kwart (25,1%) meer OZB betaald worden. Landelijk staat Ubbergen hiermee, qua procentuele stijging, op de 6 e plaats van alle 483 gemeenten in Nederland. Andere in dit verband in het oog springende gemeenten zijn Dinxperlo (24,9%), Didam (18,6%) en Bergh (14,1%). Een opvallende gemeente is Groesbeek. In 2003 daalde het OZB-tarief in deze gemeente nog met 9,9%. Dit jaar laat de gemeente de OZB-tarieven fors stijgen. Met een toename van 13,8% staat deze gemeente zelfs in de top 5 (zie onderstaande tabel). 10

11 Top 5 gemeenten met hoogste en laagste groei van het OZB-tarief 2004 in Centraal Gelderland Hoogste Laagste Ubbergen 25,1% Wijchen -13,4% Dinxperlo 24,9% Zelhem 0,0% Didam 18,6% Duiven 0,0% Bergh 14,1% Ede 1,6% Groesbeek 13,8% Doesburg 1,8% Ook in absolute zin valt de gemeente Ubbergen op. Hier stijgt de OZB met 1,59 ten opzicht van Top 5 gemeenten met hoogste en laagste absolute groei van het OZB-tarief 2004, Centraal Gelderland Hoogste Laagste Ubbergen 1,59 Wijchen - 1,11 Dinxperlo 0,99 Zelhem 0,00 Wageningen 0,87 Duiven 0,00 Millingen aan de Rijn 0,74 Heumen 0,11 Arnhem 0,74 Ede 0,11 Ontwikkeling OZB-tarief. Het OZB-tarief is gerelateerd aan de WOZ-waarde. Elke vier jaar worden de WOZ-waardes opnieuw vastgesteld. Voor de jaren 1997 t/m 2000 is de WOZ-waarde peildatum 1 januari De gemiddelde WOZ-waarde in het kamergebied bedroeg toen ,-. Vier jaar later op 1 januari 1999, de waardepeildatum voor de jaren 2001 t/m 2004, is het onroerend goed in Nederland sterk in waarde gestegen. De gemiddelde WOZ-waarde in het kamergebied steeg naar ,-. Een waarde stijging van ruim 70% ten opzichte van 1 januari De gemeenten hebben in 2001 de OZB-tarieven laten dalen met gemiddeld 22%. Per saldo betekent dit dat de OZB inkomsten in 2001 voor de gemeenten sterk zijn gestegen. Kijkend naar de jaren 2002, 2003 en 2004 dan blijken de OZB- tarieven verder te stijgen (zie onderstaande grafiek). Het gemiddelde tarief in 2004 is inmiddels al weer boven dat van 1999 gekomen. 11

12 Gemiddeld OZB-tarief (eigenaars- + gebruikersdeel) per 2.268,- WOZ-w aarde gemeenten KvK Centraal Gelderland euro / per 2268, ,34 8,92 9,33 7,7 8,07 8,62 8, Tariefdifferentiatie Gemeenten mogen voor woningen en niet-woningen, waaronder bedrijven, verschillende OZB-tarieven hanteren. Deze tariefdifferentiatie is ingevoerd om de verschillen in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen te compenseren. Bij het bepalen van de differentiatie zijn de gemeenten gebonden aan een formule, waarin de gemiddelde waardestijgingen van woningen en niet-woningen zijn opgenomen. In de afgelopen jaren heeft de Kamer van Koophandel zich hard gemaakt voor het tegengaan van tariefdifferentiatie. Het verlichten van de pijn bij de inwoners mag niet ten koste gaan van het bedrijfsleven. De gemeenten Angerlo, Hengelo (Gld.), Hummelo en Keppel, Rozendaal, Ruurlo en Westervoort kiezen ervoor om geen tariefdifferentiatie toe te passen. Het OZB-tarief voor woningen en niet-woningen is hier exact gelijk. De meeste gemeenten in het kamergebied passen wel tariefdifferentiatie toe. Dit loopt uiteen van 113 (Arnhem) tot 167 (Groesbeek). In het algemeen geldt: hoe groter de tariefdifferentiatie, des te groter het verschil in waardeontwikkeling tussen woningen en niet-woningen. Toch valt hiermee niet alleen de (grote) verschillen in tariefdifferentiatie tussen de gemeenten te verklaren. Het lijkt erop dat naast het verschil in waardeontwikkeling van woningen en niet-woningen het in verschillende gemeenten een bewuste politieke keuze is om een hoger, binnen de afgesproken wettelijke grens, OZB-tarief voor niet-woningen (voornamelijk bedrijven) te hanteren. Top 5 van gemeenten in het kamergebied die de hoogste tariefdifferentiatie toepassen Hoogste tariefdifferentiatie * Groesbeek 167 Nijmegen 164 Aalten 159 Winterswijk 158 Ubbergen 150 * verhouding OZB-tarief niet woning / woning 12

13 Onroerendezaakbelasting 2005 De Nederlandse regering heeft besloten om de afschaffing van het gebruikersdeel van de OZB op woningen uit te stellen tot 1 januari Dit geldt ook voor de maximering van de overige OZB-tarieven. Onduidelijk is nog wat dit zal betekenen voor de OZB-lasten van het bedrijfsleven. In 2005 zullen de OZBtarieven namelijk zijn gebaseerd op de (nieuwe) waarde peildatum 1 januari In de afgelopen vier jaar is het onroerend goed in Nederland (opnieuw) in waarde gestegen. Wanneer de gemeenten de OZBtarieven ongemoeid laten of zelfs laten stijgen dan zal dit een aanzienlijke lastenverzwaring voor het bedrijfsleven betekenen. De kamer van koophandel adviseert de bedrijven de tarieven voor de OZB volgend jaar scherp in de gaten te houden en hierover vooraf in overleg te treden met de gemeente. Conclusies OZB Duurste gemeente: Nijmegen: per 2.268,- WOZ-waarde betaalt een bedrijf 18,10 Goedkoopste gemeente: Steenderen: per 2.268,- WOZ-waarde betaalt een bedrijf 3,73 Gemiddelde stijging: In vergelijking met 2003 is het OZB-tarief in 2004 van de gemeenten in Centraal Gelderland gemiddeld gestegen met 4,1% Sterkste stijger (procentueel): Gemeente Ubbergen (25,1%) Sterkste stijger (absoluut): Gemeente Ubbergen ( 1,59) Daler: Gemeente Wijchen (-13,4%). In de gemeenten Duiven en Zelhem zijn de tarieven gelijk gebleven 13

14 2.2 Rioolrecht De opbrengst van het rioolrecht is voor de gemeenten geoormerkt geld. Dit betekent dat het geld alleen mag worden benut voor het beheren en instandhouden van het rioolstelsel. De inkomsten mogen niet hoger zijn dan de kosten. Het rioolrecht is onderverdeeld in - Het aansluitrecht: geheven per aansluiting op het riool, de eigenaar van het object is belastingplichtig. - Het afvoerrecht: geheven naar rato van de hoeveelheid op het riool geloosd water; de gebruiker van het object is belastingplichtig. Wordt de gebruiker aangeslagen dan kan het tarief zijn gekoppeld aan het waterverbruik of de huishoudenomvang. Met betrekking tot het waterverbruik geldt veelal een ondergrens voor het verbruik (meestal 250 m³ per jaar). Daar beneden rekent de gemeente een vast tarief. Van de 36 gemeenten die aansluitrecht heffen, doen 10 dat bij de eigenaar en 26 bij de gebruiker. 26 gemeenten heffen naast aansluitrecht ook afvoerrecht. Iedere gemeente heeft daarbij zijn eigen berekeningswijze, bij 12 gemeenten zijn lozingen kleiner dan 250 m³ vrijgesteld van heffingen. De gemeenten Arnhem en Renkum heffen geen rioolrecht en hebben de dekking van de rioleringskosten ondergebracht in de OZB. Nadeel van deze constructie is dat er geen inzicht is in de kosten van het rioolstelsel en in de mate waarin die kosten door gemeentelijke heffingen worden gedekt. De verschillen in rioolrecht tussen de gemeenten zijn fors, met name voor de grote lozers. Dit komt onder andere doordat de ene gemeente wel afvoerrecht heft en de andere niet. Daarnaast zijn er aanzienlijke tariefverschillen per gemeente. Bedrijven die 200 m³ of minder lozen, zoals kleine en middelgrote winkels, kleine kantoren en bouwbedrijven zijn het goedkoopst uit in de gemeente Wijchen met een aanslag van 59,25. Hier wordt alleen aansluitrecht betaald. De duurste gemeente voor deze categorie is Winterswijk met een bedrag van 324,-. Deze gemeente neemt in Nederland na Boskoop en Borculo de derde plaats in als het gaat om gemeenten met het hoogste tarief. Gemiddeld is het tarief voor lozingen tot 200 m³ in het kamergebied met 13,6% gestegen. De gemeente Wehl springt eruit met een verhoging van het rioolrecht met 58,1%. Andere opvallende stijgers zijn de gemeenten Lichtenvoorde en Wageningen. Hier zijn stijgingen waarneembaar van respectievelijk 24,6% en 31,8%. De gemeente Rozendaal heeft als enige gemeente in Centraal Gelderland het tarief laten dalen. Top 5 van duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland 2004, bij een lozing van 200 m³ of minder per jaar Duurste Goedkoopste Winterswijk 324,00 Wijchen 59,25 Groenlo 264,00 Heumen 64,32 Wehl 234,00 Nijmegen 78,95 Ruurlo 228,00 Groesbeek 87,50 Doesburg 228,00 Beuningen 95,84 14

15 Voor bedrijven die 300 m³ lozen zoals supermarkten, middelgrote kantoren en kleine industriële kringen is wederom de gemeente Wijchen het goedkoopst en de gemeente Winterswijk het duurst met een aanslag van 486,-. Top 5 van duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, bij een lozing van 300 m³/jaar Duurste Goedkoopste Winterwijk 486,00 Wijchen 59,25 Groenlo 396,00 Heumen 64,32 Wehl 351,00 Nijmegen 78,95 Doesburg 342,00 Beuningen 95,84 Aalten 315,00 Westervoort 98,00 Voor bedrijven die m³ lozen, zoals grotere horecagelegenheden en middelgrote industriële ondernemingen gaat het afvoerrecht behoorlijk meetellen. In de gemeenten die afvoerrecht heffen lopen de tarieven uiteen van 428,- in de gemeente Groesbeek tot maar liefst 3.870,- in de gemeente Winterswijk. Het goedkoopst zijn uiteraard de gemeenten die alleen maar aansluitrecht heffen. Top 5 van duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, bij een lozing van m³/jaar Duurste Goedkoopste Winterwijk 3.870,00 Wijchen 59,25 Groenlo 3.300,00 Heumen 64,32 Wehl 2.925,00 Nijmegen 78,95 Doesburg 2.850,00 Beuningen 95,84 Aalten 2.625,00 Westervoort 98,00 Voor de grote lozers met een afvoer van m³, zoals grote industriële ondernemingen, zijn de verschillen het meest in het oogspringend. Tegenover tarieven van beneden de 100,- in de gemeenten Beuningen, Heumen, Nijmegen, Westervoort en Wijchen staan nu aanslagen van ,- (gemeente Doesburg), ,- (gemeente Wehl), ,- (gemeente Groenlo) en ,- (!) in de gemeente Winterswijk. In 2003 was de gemeente Winterswijk ook al veruit de duurste gemeente in het kamergebied. Toch heeft deze gemeente de tarieven in 2004 verder verhoogd met 7,2%. Voor een afvalwaterlozing van m³ moet in de gemeente Wehl in 2004 maar liefst 251% (!) meer betaald worden dan in Dit in tegenstelling tot de gemeente Overbetuwe die het tarief heeft laten dalen met 25%. De top 5 van duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, bij een lozing van m³/jaar Duurste Goedkoopste Winterwijk Wijchen 59,25 Groenlo Heumen 64,32 Wehl Nijmegen 78,95 Doesburg Beuningen 95,84 Aalten Westervoort 98,00 15

16 2.3 Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt door gemeenten geheven op grond van artikel 276 van de Gemeentewet. Als argument voor de heffing van toeristenbelasting wordt aangevoerd dat de gemeente veel kosten maakt ten behoeve van recreatie en toerisme. De toeristenbelasting zou voor de gemeente een tegemoetkoming in die kosten zijn. Het is dus een baatbelasting of zou dat moeten zijn. In de praktijk vloeien de inkomsten uit de toeristenbelasting vaak terug naar de algemene middelen en zijn dus voor de gemeenten vrij besteedbaar. De toeristenbelasting kent twee soorten tarieven. Een tarief per hotelovernachting en een tarief voor een camping per overnachtingen. Niet alle gemeenten gebruiken beide tarieven. Van de 38 gemeenten in het kamergebied benutten 22 gemeenten beide tarieven, 5 gemeenten hebben alleen het campingtarief, 9 alleen het hoteltarief. Twee gemeenten (Heumen en Millingen aan de Rijn) heffen geen toeristenbelasting. Het tarief per hotelovernachting loopt in Centraal Gelderland uiteen van 0,32 in de gemeente Zelhem tot 1,70 in de gemeente Winterswijk. Top 5 duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, tarief per hotelovernachting ( / overnachting) Duurste Goedkoopste 1. Winterwijk 1,70 1. Zelhem 0,32 2. Overbetuwe 1,25 2. Westervoort 0,35 3. Wisch 0,81 3. Dinxperlo 0,36 4. Lingewaard 0,80 4. Mook en Middelaar 0,37 5. Gendringen 0,76 5. Didam 0,38 In de gemeente Winterswijk is het tarief in 2004 ten opzichte van het jaar daarvoor met 220,8% (!) gestegen. Deze gemeente heeft de totale opbrengst uit toeristenbelasting voor 2004 begroot op ,-. Dit is het hoogst van alle gemeenten in het kamergebied. De gemeente Overbetuwe hief in 2003 geen toeristenbelasting. Dit jaar is deze gemeente gestart met een fors tarief van 1,25 per hotelovernachting. De gemiddelde stijging in het kamergebied, in vergelijking met 2003, bedraagt 9,3%. Landelijk bedraagt de stijging 10,4%. In de provincie Gelderland is de toeristenbelasting zelfs met gemiddeld 16,4% toegenomen. Toch behoort Gelderland met een gemiddeld tarief van 0,64 per hotelovernachting, tot de goedkopere provincies. Top 5 duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, tarief camping (25000 overnachtingen) Duurste Goedkoopste 1. Wehl Zevenaar Ruurlo Wijchen Renkum/Rheden Aalten Renkum/Rheden Groesbeek Mook en Middelaar Zelhem

17 Kijkend naar de toeristenbelasting per overnachtingen op een camping dan blijken de verschillen aanzienlijk te zijn. Met een tarief van is de gemeente Wehl de duurste gemeente van het kamergebied. Landelijk staat Wehl hiermee in de top 15 van duurste gemeenten. Overigens is de gemeente in goed toeristisch gezelschap gezien het feit dat de gemeente Zandvoort en het waddeneiland Vlieland hetzelfde tarief hanteren. De gemeente Wehl heeft het tarief in 2004 in vergelijking met 2003 met 100% laten stijgen. Ook in de gemeenten Ruurlo (51%) en Mook en Middelaar (25%) is het campingtarief fors toegenomen. Gemiddeld is het tarief in het werkgebied van de Kamer van Koophandel Centraal Gelderland met 9,3% gestegen. 17

18 2.4 Precariobelasting Precariobelasting wordt geheven voor het gebruik van openbare gronden. In de verschillende precarioverordeningen worden tarieven aangegeven die verschillen afhankelijk van het soort gebruik dat van deze gronden wordt gemaakt. De opbrengst van de precariobelasting vloeit naar de algemene middelen en mag door de gemeente vrij worden besteed. Onderstaand, voor ons kamergebied, een overzicht met betrekking tot de precariobelasting die verschuldigd zijn voor het op openbare grond hebben van een terras ter grootte van 75 m² bij een horecagelegenheid. Precariobelasting - Tarief terras 75 m² ( / jaar) Gemeente Stijging Arnhem 3.000, ,00 4,4% Nijmegen 2.895, ,75 0,0% Doesburg 1.761, ,75 1,7% Zevenaar 1.500, ,50 2,5% Winterswijk 1.232, ,75 3,0% Wageningen 1.215, ,00 3,7% Overbetuwe 937,50 956,25 2,0% Hummelo en Keppel 850,83 850,83 0,0% Groenlo 750,75 773,00 3,0% Lichtenvoorde 0 750,00 Nvt Gemiddelde (excl. Lichtenvoorde) 1.571, ,43 2,3% In het gebied van de Kamer van Koophandel Centraal Gelderland zijn tien gemeenten die precariobelasting heffen t.b.v. een terras van 75 m². In vergelijking met 2003 is de gemeente een Lichtenvoorde een nieuwkomer. De duurste gemeente is net als vorig jaar de gemeente Arnhem. Voor een terras van 75 m² moet een bedrag van 3.132,00 aan precariobelasting aan de gemeente worden overgemaakt. In 2003 was dit nog 3000,00. Een stijging van 4,4%. 18

19 2.5 Reinigingsrechten De gemeenten hebben de wettelijke taak om zorg te dragen voor de verwijdering van de afvalstoffen die afkomstig zijn van particuliere huishoudens. Dit in tegenstelling tot de verwijdering van afvalstoffen van bedrijven, waartoe de gemeenten niet verplicht zijn. Voor de verwijdering van afvalstoffen kan een gemeente aan huishoudens een heffing opleggen. Tegenover deze heffing staat de wettelijke plicht om bij iedere woning regelmatig het huisvuil op te (laten) halen. Slechts als de gemeente weigert deze plicht bij een bepaald perceel na te komen, kan geweigerd worden de heffing te voldoen. Ten aanzien van de bedrijven bestaat een dergelijke verplichting niet. Wel kan een gemeente met daar gevestigde bedrijven overeenkomen dat zij er voor zal zorgen dat het bedrijfsafval regelmatig wordt opgehaald. Voor deze specifieke dienstverlening zijn zogenaamde reinigingsrechten verschuldigd. Als een bedrijf kan aantonen dat zijn afval niet door de gemeente wordt opgehaald zijn deze rechten niet verschuldigd. Dit in tegenstelling tot de reinigingsheffing bij huishoudens, die altijd verschuldigd is als de gemeente haar verplichting tot inzameling nakomt. De gemeenten voeren hieromtrent geen eenduidig beleid. Sommige gemeenten weigeren het afval bij bedrijven op te halen en verwijzen daarvoor naar speciaal op deze afvalverwerking gerichte bedrijven. Als een gemeente wel bereid is bedrijfsafval op te halen, brengt zij daarvoor een kostendekkend tarief in rekening. Sommige gemeenten hebben gezamenlijk een afvalverwijderingsbedrijf opgericht dat zowel bij huishoudens als bij bedrijven het afval ophaalt, in het laatste geval tegen een commercieel tarief. Als een gemeente huishoudelijk en bedrijfsafval gezamenlijk ophaalt, zoals bijvoorbeeld het geval kan zijn bij woon/winkelpanden of bij woningen met praktijkruimte zijn zowel de reinigingsheffing als het reinigingsrecht verschuldigd. Bij sommige gemeenten wordt aan bedrijven die niet kunnen aantonen dat zij afval door een erkende afvalverwijderaar laten afvoeren een forfaitair tarief in rekening gebracht. Daarbij wordt er van uit gegaan dat het bedrijf zijn afval tezamen met het huishoudelijke afval laat verwijderen en hiervoor dus een vergoeding verschuldigd is. De gemeenten gebruiken een veelheid van maatstaven om de eventuele door de bedrijven te betalen reinigingsrechten vast te stellen. Vergelijking van deze tarieven is om deze reden niet goed mogelijk gebleken. Ook weigerden gemeenten soms uit concurrentieoverwegingen deze tarieven bekend te maken. Zij begeven zich met deze activiteiten immers op dezelfde markt als de particuliere afvalverwijderaars en bevinden zich daar niet in een monopoliepositie. De prijs van de bedrijfsafvalverwijdering kan in principe door ieder bedrijf afzonderlijk met de gemeente worden overeengekomen en zal afhangen van de aard en de hoeveelheid van het afval en de frequentie van het ophalen. Om deze redenen is verder geen vergelijking opgenomen van de door de desbetreffende gemeenten gehanteerde tarieven. 19

20 3 Waterschappen Waterschappen behoren tot de oudste organisaties van ons staatsbestel en zijn medeoverheden met een democratisch gekozen bestuur. Het waterschap kent een algemeen bestuur, een dagelijks bestuur en een voorzitter. Het algemeen bestuur bestaat uit gekozen vertegenwoordigers van categorieën belanghebbenden. Dit zijn eigenaren van grond (de ingelanden ), pachters van grond, eigenaren van gebouwen, bedrijven en sinds kort ook alle bewoners (de ingezetenen ). Het algemeen bestuur kiest uit haar midden de leden van het dagelijks bestuur, de hoogheemraden. De voorzitter, die dijkgraaf wordt genoemd, wordt voor zes jaar benoemd door de regering. Elk waterschap heeft een aantal taken. Deze taken worden bij provinciale verordening opgedragen en betreffen de zorg voor de waterkering en de waterhuishouding, waaronder het beheer en onderhoud van de dijken en zorg voor de bemaling. Het werkterrein van veel waterschappen is de laatste tijd breder geworden. De zorg voor één of meer andere `waterstaataangelegenheden` kan aan een waterschap worden opgedragen. Hierbij gaat het dan bijvoorbeeld om milieubeheer. Het gaat kortom niet meer alleen om de kwantiteit, maar ook om de kwaliteit van het water en de zuivering van water. Om de taken adequaat te kunnen uitvoeren worden waterschapslasten geheven. De kosten van dijks- en kwantiteitsbeheer worden gedragen door de gebruikers en eigenaren van de landbouwgronden zonder opstallen, in waterschapstermen (het ongebouwd ), de eigenaren van gronden, waarop opstallen gebouwd zijn (het gebouwd ), en de inwoners van het waterschap, de ingezetenen. De kosten van het waterkwaliteitsbeleid worden gedragen door de inwoners en de bedrijven, als lozers van afvalwater. In sommige gebieden is voor het uitvoeren van de kwaliteitstaak een apart lichaam ingesteld, het zuiveringsschap. In deze gebieden functioneren dus kwantiteits- en kwaliteitswaterschappen naast elkaar. Als waterkwantiteits- en kwaliteitsbeheer in een gebied door één waterschap worden verzorgd, wordt ook wel gesproken van een all-in -waterschap. Voor de Monitor Lokale Lasten zijn de volgende heffingen van waterschappen in kaart gebracht: 1. De verontreinigingsheffing, die wordt geheven in verband met de zuivering van het oppervlaktewater (het kwaliteitsbeheer). De heffing is een tarief per verontreinigingseenheid (VE). Voor eenpersoonshuishoudens en voor de meeste kleinere bedrijven geldt een maatstaf van 3 VE. Voor grote bedrijven kan het aantal VE al snel in de honderden lopen. 2. De omslag gebouwd, die wordt geheven in verband met het regelen van het waterpeil en aanverwante zaken (het kwantiteitsbeheer). De heffing wordt uitgedrukt als een bedrag per 2268 WOZ-waarde en wordt geheven bij eigenaren van onroerende zaken. De ingezetenenheffing (een vast bedrag per huishouden) en de omslag ongebouwd (voor eigenaren en pachters van grond) zijn voor bedrijven minder relevant. Kamergebied Centraal Gelderland In het kamergebied van Centraal Gelderland is een viertal waterschappen werkzaam. Dit zijn Rivierenland, Rijn & IJssel, Vallei en Eem en Peel en Maasvallei. In het verleden heeft in het gebied een aantal fusies plaatsgevonden (de meest recente op 1 januari 2002 in Rivierenland) waaruit de 4 waterschappen uiteindelijk zijn ontstaan. Het grootste gedeelte van het kamergebied (25 gemeenten) van Centraal 20

21 Gelderland valt (gedeeltelijk) binnen waterschap Rijn & IJssel. Rivierenland komt daarna met 11 gemeenten. Waterschap Vallei en Eem kent 3 gemeenten binnen de grenzen van Centraal Gelderland en tot waterschap Peel & Maasvallei behoort alleen de gemeente Mook en Middelaar. Vaak zijn de grenzen van de gebieden waarin de waterschappen actief zijn, afwijkend van de gemeentegrenzen. Het kan dus voorkomen dat in dezelfde gemeente verschillende tarieven gelden. Dit geldt in het kamergebied van Centraal Gelderland voor de gemeenten Arnhem en Wageningen. Het noordelijke gedeelte van Arnhem behoort tot waterschap Rijn & IJssel en het zuidelijke gedeelte valt onder waterschap Rivierenland. Voor de gemeente Wageningen is het zo dat het noordelijke gedeelte tot waterschap Vallei & Eem behoort en het zuidelijke gedeelte tot waterschap Rivierenland. Het beheersgebied van waterschap Vallei & Eem ligt tussen twee hooggelegen stuwwallen. Aan de westkant de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe in het oosten. De Nederrijn vormt de zuidgrens en aan de noordkant houdt het waterschap bij de randmeren op. Waterschap Rijn & IJssel zorgt voor het waterbeheer in Oost-Gelderland, het zuiden van Overijssel en het zuidoosten van de Veluwe. Het werkgebied van Rivierenland omvat globaal het gebied gelegen tussen de Maas en de Nederrijn/Lek. Waterschap Peel en Maasvallei is tenslotte actief in Noord en Midden Limburg. Behalve waterschap Peel & Maasvallei zijn alle bovengenoemde waterschappen zogenaamde all-in -waterschappen en houden zich dus bezig met zowel taken op het gebied van kwantiteit als met taken op het gebied van kwaliteit van water. Waterschap Peel & Maasvallei heeft alleen taken die met de bewaking van de kwantiteit van het water te maken hebben en heft dus ook geen verontreinigingsheffing. Waterschapsbedrijf Limburg zorgt in de gehele provincie Limburg, dus ook in Mook & Middelaar voor de kwaliteit van het water in beken en sloten. 21

22 3.1 Verontreinigingsheffing Het tarief van waterschap Rivierenland ligt aanzienlijk hoger dan dat van de andere waterschappen, die wel ongeveer op hetzelfde niveau liggen. Een verklaring hiervoor is wellicht de lage dichtheid van inwoners en bebouwing in Rivierenland. De kosten worden hierdoor hoger per inwoner en bedrijf. De ondernemers die vallen onder het Waterschap Rijn & IJssel betalen het minst, het tarief van dit waterschap valt met 42,00 per verontreinigingseenheid het laagst uit. Tarieven verontreinigingsheffing per waterschap in per verontreinigingseenheid (VE) Ontwikkeling Waterschap Rivierenland 52,56 53,52 1,8% Waterschap Rijn & IJssel 40,80 42,00 2,9% Waterschap Vallei & Eem 41,88 43,56 4,0% Waterschapsbedrijf Limburg 39,90 43,89 10,0% Wanneer de tarieven voor 2004 vergeleken worden met die van 2003 dan blijkt dat bij alle waterschappen de tarieven in meer of mindere mate zijn gestegen. Het Waterschapsbedrijf Limburg is koploper, hier zijn de tarieven met 10% toegenomen. De andere drie waterschappen hebben de tarieven wat gematigder laten stijgen. Toch liggen de procentuele stijgingen ook bij deze waterschappen boven de verwachte inflatie van 1,5% voor 2004 (bron: CPB). Wanneer gekeken wordt naar de ontwikkeling in de periode dan blijkt dat in Waterschap Rijn & IJssel de verontreinigingstarieven het hardst zijn gestegen. De tarieven zijn hier met 51% toegenomen. In Waterschap Vallei & Eem nam het tarief met 36% toe. De verontreinigingsheffing in Waterschap Rivierenland is met ruim 10% toegenomen en komt in 2004 uit op 53,52 per verontreinigingseenheid. Tenslotte is het tarief van zuiveringschap Limburg tussen 1996 en 2004 met 12% toegenomen. 3.2 Omslag gebouwd Het in kaart brengen van de omslag gebouwd per gemeente is een lastige zaak. Vaak vallen de grenzen van de waterschappen niet samen met de gemeentegrenzen en de taken van de waterschappen verschillen. De onderstaande tabel geeft de gemiddelde omslag per gemeente weer. De tarieven lopen sterk uiteen: van 0,42 per WOZ waarde in Ede en Wageningen tot 1,76 in Mook en Middelaar. Op dit moment bestaat bij de kamer nog geen helder beeld over de oorzaken van deze verschillen en van de onderbouwing van de tarieven. In vergelijking met 2003 zijn de tarieven in 2004 over het algemeen fors gestegen. In de gemeente Mook en Middelaar is de omslag gebouwd met 74,3% toegenomen. Maar ook in ander gemeenten zijn de tarieven gestegen. In o.a. de gemeenten Aalten en Duiven is een stijging waarneembaar van 26,2% naar 0,82. In de gemeenten Ede en Wageningen is het tarief in 2004 gestegen naar 0,42, in 2003 was dit 0,33. Een stijging van 27,3%. In een paar gemeenten (o.a. Arnhem) is het tarief met 1,9% gedaald. Toch blijft in deze gemeenten de omslagheffing met 1,02 hoog. 22

23 Tarieven omslagheffing 2004 per gemeente in per WOZ-waarde Aalten 0,82 Millingen aan de Rijn 1,02 Angerlo 0,82 Mook en Middelaar 1,76 Arnhem 1,02 Nijmegen 1,02 Bergh 0,82 Overbetuwe 1,02 Beuningen 1,02 Renkum 0,78 Didam 0,82 Rheden 0,78 Dinxperlo 0,82 Rijnwaarden 0,82 Doesburg 0,82 Rozendaal 0,78 Doetinchem 0,82 Ruurlo 0,82 Duiven 0,82 Steenderen 0,82 Ede 0,42 Ubbergen 1,02 Gendringen 0,82 Wageningen 0,42 Groenlo 0,82 Wehl 0,82 Groesbeek 1,02 Westervoort 0,82 Hengelo (Gld ) 0,82 Wijchen 1,02 Heumen 1,02 Winterswijk 0,82 Hummelo en Keppel 0,82 Wisch 0,82 Lichtenvoorde 0,82 Zelhem 0,82 Lingewaard 1,02 Zevenaar 0,82 23

24 4 Lokale lasten: modelbedrijven Ten behoeve van de Monitor Lokale Lasten is er een zestiental modelbedrijven gedefinieerd. Dit is gebeurd op basis van informatie uit de praktijk en op basis van voorbeelden uit andere rapporten, zoals de monitor van het Ministerie van Financiën en de sectormonitor van het Hoofdbedrijfsschap Detailhandel. Bij de ontwikkeling van de profielen is gekozen voor een zo groot mogelijke variëteit, zowel in bedrijfsomvang en in bedrijfsactiviteit. Met behulp van deze modelbedrijven kunnen gemeenten objectief met elkaar vergeleken worden. Zo kan bekeken worden wat de duurste en wat de goedkoopste gemeenten zijn in een bepaald gebied. De volgende 16 modelbedrijven zijn in het onderzoek opgenomen: 1. Kleine zelfstandige/kleine winkel 5. Middelgroot kantoor 9. Bakkersbedrijf 13. Kleine industriële onderneming 2. Middelgrote winkel 6. Groot kantoorpand 10. Garagebedrijf 14. Klein metaalbedrijf 3. Supermarkt 7. Café 11. Transportbedrijf 15. Middelgroot metaalbedrijf 4. Klein kantoor 8. Hotel 12. Bouwbedrijf 16. Groot metaalbedrijf Voor deze modelbedrijven zijn aannamen gedaan voor wat betreft hun WOZ-waarde, het aantal vervuilingseenheden (VE) en het verbruik van elektriciteit, water en gas. Zie hiervoor bijlage 6. Ondanks de liberalisering van de energiemarkt wordt aangenomen dat de plaatselijke leveranciers (NUON voor elektriciteit en gas en Vitens voor water) het product aanleveren. De praktijk leert dat veel bedrijven, ondanks de liberalisering van de energiemarkt, nog steeds gebonden zijn aan de regionale leverancier. De reinigingsheffing is in de overzichten per bedrijf niet opgenomen. Het is namelijk gebleken dat de reinigingsheffing niet goed per gemeente te bepalen is. Per gemeente of binnen een gemeente per wijk kan de reiniging voor bedrijven op verschillende wijze geregeld zijn. Ook kan het zo zijn dat een gemeente geen mogelijkheden heeft om de reiniging voor bedrijven te verzorgen. Verder kunnen in veel gemeenten bedrijven zelf bepalen of zij gebruik maken van de gemeentelijke of particuliere reinigingsdienst. De toeristenbelasting en precariobelasting zijn niet opgenomen omdat deze belastingen alleen relevant zijn voor horeca- en recreatiebedrijven. Voor alle modelbedrijven geldt dat voor de berekening van de lokale lasten er vanuit is gegaan dat de gebruiker van een pand tevens de eigenaar is. Omdat het te ver voert om voor alle zestien modelbedrijven de lokale lasten voor alle gemeenten uit te werken is ervoor gekozen de lokale lasten per gemeenten voor de zestien modelbedrijven te middelen. Dit resulteert in de gemiddelde lokale lasten voor een gemiddeld bedrijf. Een gemiddeld bedrijf betaalt in Centraal Gelderland in 2004 gemiddeld per jaar. Het meeste daarvan 32% gaat op aan de kosten voor gas. De elektriciteitsrekening is met 28% de tweede kostenpost van betekenis. De gemeentelijke lasten: Onroerendezaakbelasting en rioolbelasting zijn samen goed voor 19% van de totale lokale lasten. Het waterbedrijf en het waterschap zijn samen verantwoordelijk voor 21% van de lokale lasten. 24

25 Samenstelling totale lokale lasten, gemiddeld modelbedrijf in Centraal Gelderland, 2004 Waterschap OZB 11% 17% Water 10% Riool 2% Gas 32% Elektriciteit 28% 4.1 Totale lokale lasten Een gemiddeld bedrijf betaalt in Centraal Gelderland in aan lokale lasten. In 2003 was dit nog Dat betekent dat voor een gemiddelde bedrijf de lokale lasten in 2004 ongeveer met 3,7% zijn gestegen ten opzichte van De totale lokale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf liggen gemiddeld iets lager in Centraal Gelderland dan in Nederland. Een gemiddeld bedrijf in Nederland betaalt in aan lokale lasten. In 2003 betaalde een doorsnee bedrijf nog Landelijk zijn de totale lokale lasten daarmee met 5,1% gestegen. Daarmee is de landelijke groei van de gemiddelde totale lasten hoger dan in Centraal Gelderland. Als we de kamergebieden landelijk met elkaar vergelijken dan behoort Centraal Gelderland voor wat betreft de totale lokale lasten tot de goedkopere kamergebieden. De bedrijven in de kamerregio s Zuid-Limburg, Groningen, Haaglanden en Rotterdam zijn het duurst uit. De goedkoopste kamergebieden zijn Amsterdam en Gooi- en Eemland, Oost- en West-Brabant. 25

26 Er zijn eveneens grote verschillen tussen gemeenten als de totale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf met elkaar vergeleken worden. In de onderstaande figuur is een overzicht gegeven van het niveau van de totale lokale lasten per gemeente. Top 5 van de duurste en goedkoopste gemeenten in Centraal Gelderland in 2004, totale lokale lasten Duurste Goedkoopste 1. Nijmegen Steenderen Doesburg Hummelo en Keppel Groenlo Rozendaal Winterswijk Didam Arnhem Zelhem De gemeente Nijmegen is veruit de duurste gemeente. Een gemiddeld modelbedrijf betaalt in deze gemeente in 2004 ongeveer per jaar. Dat is ruim meer dan in Steenderen, dat de goedkoopste gemeente is. 26

27 Als gekeken wordt naar de gemeente waar de totale lokale lasten het hardst en het minst gegroeid zijn van 2003 op 2004 dan ziet de top vijf er als volgt uit: Top 5 hoogste en laagste stijgers lokale lasten gemeente in Centraal Gelderland, 2004 Hoogste Laagste 1. Wehl 10,0% 1. Wijchen 0,3% 2. Ubbergen 5,7% 2. Mook en Middelaar 0,5% 3. Wageningen 5,6% 3. Heumen 2,8% 4. Dinxperlo 5,4% 4. Groenlo 3,0% 5. Lingewaard 4,8% 5. Nijmegen 3,1% De gemeente met de sterkste groei van de lokale lasten is Wehl. De totale lokale lasten voor een gemiddeld modelbedrijf zijn daar in 2004 met 10% gestegen. In Wijchen is de stijging van de totale lokale lasten met 0,3% het geringst geweest. 27

28 4.2 Gemeentelijke lasten De totale lokale lasten op jaarbasis bestaan voor ruim 19% uit gemeentelijke lasten. De overige lasten komen voort uit energie- en waterverbuik en heffingen door waterschappen. Een gemiddeld modelbedrijf betaalt in Centraal Gelderland in 2004 gemiddeld aan gemeentelijke heffingen. In 2003 was dit nog Dit betekent dat de gemeentelijke lasten van 2003 op 2004 gemiddeld met 4,8% zijn toegenomen. Top vijf van duurste en goedkoopste gemeenten voor wat betreft de gemeentelijke lokale lasten, 2004 Duurste Goedkoopste 1. Nijmegen Steenderen Doesburg Hummelo en Keppel Groenlo Heumen Winterswijk Didam Arnhem Zelhem Nijmegen is ook in deze categorie veruit de duurste gemeenten met aan gemeentelijke lasten per jaar. Ook in dit rijtje is Steenderen de goedkoopste gemeente met in totaal gemeentelijke lokale lasten per jaar. In het onderstaande figuur is aangegeven hoe de totale gemeentelijke lasten er per gemeente voor het gemiddelde modelbedrijf uitzien. 28

29 Als gekeken wordt naar de ontwikkeling van de totale gemeentelijke lasten voor bedrijven dan is de volgende top vijf te maken van de hoogste stijgers en minste stijgers. Top 5: Gemeenten v.w.b. groei gemeentelijk lokale lasten , Centraal Gelderland Hoogste Minste 1. Wehl 48,6% 1. Wijchen -12,4% 2. Ubbergen 23,3% 2. Zelhem 0,7% 3. Didam 17,8% 3. Groenlo 1,7% 4. Dinxperlo 17,3% 4. Nijmegen/Doesburg 2,5% 5. Groesbeek 12,9% 5. Nijmegen/Doesburg 2,5% De gemeente Wehl heeft de gemeentelijk lasten voor het bedrijfsleven het hardste laten stijgen. De kosten gingen met gemiddeld 48,6% (!) omhoog. Dit komt met name door de stijging van het rioolrecht voor grootverbruikers zoals grootte metaalbedrijven. De gemeente Wijchen daarentegen heeft als enige gemeente in Centraal Gelderland de gemeentelijke heffingen juist verlaagd. De gemeentelijke lasten voor bedrijven dalen daar met 12,4%. Ontwikkeling gemeentelijke lasten in Centraal Gelderland De gemeentelijke lasten voor het bedrijfsleven zijn de afgelopen 4 jaar fors gestegen. In 2001 betaalde een gemiddeld modelbedrijf 5408 aan gemeentelijke lasten. In 2004 is dit bedrag opgelopen tot Dit betekent een stijging van 29,8%. Ontwikkeling gemeentelijke lasten in Centraal Gelderland gemiddeld modelbedrijf Bron: ABF/COELO, Monitor lokale lasten 2004; bewerking Kamer van Koophandel Centraal Gelderland 4.3 Verschillen tussen de modelbedrijven In de onderstaande grafiek is voor alle 16 modelbedrijven weergegeven hoeveel lokale lasten zij gemiddeld kwijt zijn in Centraal Gelderland. De grote industriële bedrijven zijn veruit het duurste uit. Dit is niet verwonderlijk aangezien deze ondernemingen grote hoeveelheden energie en water verbruiken. Zoals uit de vorige paragraaf is op te maken, vormen de kosten voor energie en water samen bijna driekwart van de totale lokale lasten. Kleine bedrijven zijn aanmerkelijk goedkoper uit voor wat betreft de lokale lasten. Opmerkelijk is echter dat bedrijven in de horeca (hotels en café s) relatief veel kwijt zijn aan de lokale lasten. Zeker als bij het onderstaande bedrag de toeristenbelasting en precariorechten nog eens worden opgeteld. 29

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Regio FoodValley 2013

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Regio FoodValley 2013 Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Regio FoodValley 2013 Colofon Met dank aan: ABF Research Uitgever: op verzoek van VNO-NCW Midden en MKB-Nederland / Midden Kronenburgsingel 525 Postbus 9292

Nadere informatie

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Vallei regio 2009

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Vallei regio 2009 Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Vallei regio 2009 Colofon Met dank aan: ABF Research Uitgever: op verzoek van VNO-NCW Arnhem/Nijmegen en MKB Centraal Gelderland Kronenburgsingel 525 Postbus

Nadere informatie

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2010

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2010 Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2010 Colofon Met dank aan: ABF Research Uitgever: op verzoek van VNO-NCW Arnhem/Nijmegen en MKB Centraal Gelderland Kronenburgsingel 525 Postbus

Nadere informatie

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2011

Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2011 Monitor Lokale Lasten Centraal Gelderland en Valleiregio 2011 Colofon Met dank aan: ABF Research Uitgever: op verzoek van VNO-NCW Midden en MKB-Nederland / Midden Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 28 855 Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers en Bathmen, tevens wijziging van de grens tussen de

Nadere informatie

Belastingoverzicht 2013

Belastingoverzicht 2013 Belastingoverzicht 2013 Tarieven en lastendruk van OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing van de Limburgse gemeenten en de waterschapsheffingen in Limburg Provincie Limburg, februari 2013 Samensteller

Nadere informatie

SAMENVATTING DRECHTSTEDEN COELO-Atlas van de lokale lasten 2013

SAMENVATTING DRECHTSTEDEN COELO-Atlas van de lokale lasten 2013 SAMENVATTING DRECHTSTEDEN COELO-Atlas van de lokale lasten 2013 Sliedrecht, 26 april 2013 1. Inleiding Jaarlijks wordt door het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden van de Rijksuniversiteit

Nadere informatie

De LokaleLastenVergelijker

De LokaleLastenVergelijker Centraal Bureau voor de Statistiek De LokaleLastenVergelijker Arjan Bruil 1. Inleiding De LokaleLastenVergelijker (LLV) van het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft informatie over de hoogte van lokale

Nadere informatie

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten

Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Notitie Ontwikkeling van de lokale woonlasten Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (voorts COELO) publiceert jaarlijks de Atlas van de lokale lasten, een overzicht van de

Nadere informatie

Colofon. Nota lokale heffingen 2015-2018. Uitgave Gemeente Utrecht. Drukwerk RICOH Nederland. Fotografie Ramon Mosterd John Ploeg John Gundlach

Colofon. Nota lokale heffingen 2015-2018. Uitgave Gemeente Utrecht. Drukwerk RICOH Nederland. Fotografie Ramon Mosterd John Ploeg John Gundlach Nota lokale heffingen 2015-2018 Colofon Nota lokale heffingen 2015-2018 Uitgave Gemeente Utrecht Drukwerk RICOH Nederland Fotografie Ramon Mosterd John Ploeg John Gundlach Informatie Gemeente Utrecht Bestuurs-

Nadere informatie

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2004 Gelderland

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2004 Gelderland Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2004 Gelderland De uitvoering van de PWE vindt plaats in opdracht van de onderstaande instanties (situatie 2004): -gemeenten Aalten, Apeldoorn, Arnhem, Barneveld,

Nadere informatie

4. Lokale Heffingen. Kader. Algemeen. Tarievenbeleid Onroerende zaakbelastingen

4. Lokale Heffingen. Kader. Algemeen. Tarievenbeleid Onroerende zaakbelastingen 4. Lokale Heffingen Kader De lokale heffingen vormen een belangrijk onderdeel van de inkomsten van de gemeente en zijn daarom een integraal onderdeel van het gemeentelijke beleid. Ze raken de burgers heel

Nadere informatie

382,40 per inwoner 2/5 WMO 14.127.768,00 382,40 per inwoner 2/5 werk 14.127.768,00

382,40 per inwoner 2/5 WMO 14.127.768,00 382,40 per inwoner 2/5 werk 14.127.768,00 Gelderland Gemeente Aalten Inwoners 27.025 extra gelden 3D voor gemeenten 956,00 per inwoner 25.835.900,00 per jaar 191,20 per inwoner 1/5 jeugd 5.167.180,00 382,40 per inwoner 2/5 WMO 10.334.360,00 382,40

Nadere informatie

Onderwerp Actualisering belastingverordeningen + tarieventabel en aanpassing tarieven 2009

Onderwerp Actualisering belastingverordeningen + tarieventabel en aanpassing tarieven 2009 OPENBAAR Adviseur: E.N.M. 't Hart (POI, tst. 813) Portefeuillehouder: E. Mackay 08.13969 1 ADVIESNOTA Begrotingsraadsvergadering d.d. 6 november 2008 Voorstel nr. 85/08 Programma en product Bestuur Oegstgeest,

Nadere informatie

Onderwerp : Voorstel tot vaststelling van de tarieven ozb 2005

Onderwerp : Voorstel tot vaststelling van de tarieven ozb 2005 Raad : 21 december 2004 Agendanr. : 29 Doc.nr : B200413438 Afdeling: : Financiën RAADSVOORSTEL Onderwerp : Voorstel tot vaststelling van de tarieven ozb 2005 Toelichting Vanaf 1 januari 2005 moeten de

Nadere informatie

De raad van de gemeente Tholen. Tholen, 8 november 2016

De raad van de gemeente Tholen. Tholen, 8 november 2016 No.: Portefeuillehouder: Wethouder Hoek Afdeling: Middelen Behandelaar: A. Moerland De raad van de gemeente Tholen Tholen, 8 november 2016 Onderwerp: Voorstel tot aanpassing van de gemeentelijke belastingen

Nadere informatie

5.1.2 Woonlasten (lokale lastendruk)

5.1.2 Woonlasten (lokale lastendruk) 5.1.2 Woonlasten (lokale lastendruk) Tot de woonlasten worden gerekend de OZB, rioolrechten en afvalstoffenheffing. De woonlasten vormen het grootste deel van de opbrengst uit de gemeentelijke heffingen

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.0911, d.d. 23 september 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Belastingen 2009 BESLUITEN Behoudens advies van de commissie 1. Vast te stellen bijgaande brief aan de Raad Belastingen 2009 met

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2008

COELO Woonlastenmonitor 2008 COELO Woonlastenmonitor 2008 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122

Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Raadsvergadering d.d. Casenummer Raadsvoorstelnummer Raadsvoorstel 15 december 2011 AB11.01086 RV2011-122 Gemeente Bussum Vaststellen tarieven onroerende-zaakbelastingen 2012 Brinklaan 35 Postbus 6000

Nadere informatie

Opmerking bij driejaarsgemiddelden Continu Vakantie Onderzoek (CVO)

Opmerking bij driejaarsgemiddelden Continu Vakantie Onderzoek (CVO) Opmerking bij driejaarsgemiddelden Continu Vakantie Onderzoek (CVO) Bij de interpretatie van de uitkomsten van het CVO moet men er rekening mee houden dat een steekproef geen exacte uitkomsten oplevert,

Nadere informatie

Rapportage Vergelijking Lokale Lasten Limburgse Gemeenten

Rapportage Vergelijking Lokale Lasten Limburgse Gemeenten Rapportage Vergelijking Lokale Lasten Limburgse Gemeenten 2015-2016 Mei, 2016 Inhoud 1. Inleiding... 5 1.1 Algemeen... 5 1.2 Werkwijze... 6 1.3 Mutaties en gemiddelden... 6 1.4 Rekenbenadering en gegevensuitvraag...

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2009

COELO Woonlastenmonitor 2009 COELO Woonlastenmonitor 2009 Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden coelo, Groningen 2009 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen

Nadere informatie

Belastinguitgave 2013

Belastinguitgave 2013 Belastinguitgave 2013 Overijsselse gemeenten beperken stijging woonlasten Inwoners van Overijssel betalen in 2013 gemiddeld slechts een fractie meer aan gemeentelijke woonlasten dan vorig jaar. In tien

Nadere informatie

Ontwikkeling van de lokale woonlasten voor eigenaren van woningen

Ontwikkeling van de lokale woonlasten voor eigenaren van woningen Ontwikkeling van de lokale woonlasten voor eigenaren van woningen 1998-2009 dr. C. Hoeben COELO COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, november 2015

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, november 2015 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Gelderland, november 2015 Daling WW hapert in Gelderland Minder WW-uitkeringen dan, maar wel meer dan e Eind november 2015 telde Gelderland 51.800 WW-uitkeringen. Dat zijn er 850

Nadere informatie

Paragraaf Lokale heffingen

Paragraaf Lokale heffingen Paragraaf Lokale heffingen Lokale heffingen zijn alle gemeentelijke belastingen en bijdragen die wij vragen om de kosten van producten te dekken. In deze paragraaf komen alle gemeentelijke heffingen en

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2003 2004 28 855 Gemeentelijke herindeling van een deel van de Achterhoek, de Graafschap en de Liemers, en Bathmen A Herdruk GEWIJZIGD VOORSTEL VAN WET 3

Nadere informatie

Reparatie Waterschapswet

Reparatie Waterschapswet 347 Reparatie Waterschapswet verhoogt lasten huishoudens Mevr. Dr. C. Hoeben 1 In tegenstelling tot gemeenten en provincies bekostigen waterschappen hun taken voornamelijk door zelf belasting te heffen.

Nadere informatie

Belastinguitgave 2007

Belastinguitgave 2007 Belastinguitgave 2007 Gemeentelijke belastingen Voor u ligt weer een nieuwe belastinguitgave, nu voor het jaar 2007. Uit de verzamelde gegevens van de Overijsselse gemeenten blijkt dat de opbrengsten van

Nadere informatie

Welke partijen heeft u betrokken bij het beantwoorden van de vragen in deze vragenlijst?

Welke partijen heeft u betrokken bij het beantwoorden van de vragen in deze vragenlijst? Welke partijen heeft u betrokken bij het beantwoorden van de vragen in deze vragenlijst? Gemeenteraad/fractievoorzitters Maatschappelijke organisaties Bedrijfsleven Inwoners 1. Karaktereigenschappen van

Nadere informatie

Opbrengsten gemeentelijke heffingen stijgen met ruim 4 procent

Opbrengsten gemeentelijke heffingen stijgen met ruim 4 procent Publicatiedatum CBS-website: 8 augustus 2007 Opbrengsten gemeentelijke heffingen stijgen met ruim 4 procent Drs. W. Jonkers Dit is een herziene versie. Het oorspronkelijke artikel verscheen op 11-04-2007

Nadere informatie

Belastingoverzicht 2016

Belastingoverzicht 2016 Belastingoverzicht 2016 Tarieven en lastendruk van OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing van de Limburgse gemeenten en de waterschapsheffingen in Limburg Provincie Limburg, maart 2016 Samensteller Provincie

Nadere informatie

2. Wij stellen uw raad voor om in te stemmen met de gewijzigde ramingen op het gebied van afval voor 2015-2018.

2. Wij stellen uw raad voor om in te stemmen met de gewijzigde ramingen op het gebied van afval voor 2015-2018. Agendapunt nr.: 6 Raadsvoorstel Onderwerp: Belasting- en tarievenmaatregelen 2015 Datum voorstel: 27 oktober 2014 Vergaderdatum: 16 december 2014 Registratienr.: 094-2014 Opsteller: Jan Roest Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Jorike Smeitnk Wilmie van der Kuil November 2009 Rapport 08-0734c l JorSm-av l 01 Inhoud Leeswijzer... 5 1. Algemeen

Nadere informatie

Belastingoverzicht 2015

Belastingoverzicht 2015 Belastingoverzicht 2015 Tarieven en lastendruk van OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing van de Limburgse gemeenten en de waterschapsheffingen in Limburg Provincie Limburg, 31 maart 2015 Samensteller

Nadere informatie

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland

Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014. Gelderland Eerste uitkomsten werkgelegenheidsonderzoek 2014 Gelderland Provinciale Werkgelegenheids Enquête Gelderland - 1 - De uitvoering van de PWE 2014 vond plaats in opdracht van de onderstaande instanties: Gemeenten

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 9 Onderwerp: Grondslag rioolheffing Datum: 11 november 2014 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer: 279 Informant: G.

Nadere informatie

Behandeld in Raadscommissie en Raad. Telefoonnummer

Behandeld in Raadscommissie en Raad. Telefoonnummer Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR16.00145* GR16.00145 Behandeld in Raadscommissie en Raad Datum Commissie 26 oktober 2016 Agendanummer 9 Datum Raad 9 november 2016 Agendanummer 8 Opsteller

Nadere informatie

Welke lokale heffingen In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van verwachte opbrengsten van de belangrijkste heffingssoorten in 2016.

Welke lokale heffingen In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van verwachte opbrengsten van de belangrijkste heffingssoorten in 2016. Paragraaf 1 Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf wordt een overzicht geboden van de heffingen die de gemeente Enkhuizen kent en welke plaats deze heffingen innemen in de gemeentelijke begroting

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met gemeenten in de regio COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 Gaasterzijl vergeleken met

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2010

COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2010 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Portefeuillehouder: N.R. Werkman Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, (t.a.v. C.F.M. Veltman)

Portefeuillehouder: N.R. Werkman Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, (t.a.v. C.F.M. Veltman) Vergadering: 4 november 2008 Agendanummer: 4b Status: bespreekstuk Portefeuillehouder: N.R. Werkman Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, 0595-447729 E-mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. C.F.M. Veltman)

Nadere informatie

4.1.2 Woonlasten (lokale lastendruk)

4.1.2 Woonlasten (lokale lastendruk) Procentueel aandeel per belastingsoort op totale belastingopbrengsten 2006 Burgerzaken 3% Parkeren 11% Rioolrecht 14% Havengelden 6% Bouwleges 4% Begraaf- en crematierechten 4% Overige baten 2% OZB 33%

Nadere informatie

O O * Ontwikkeling OZB

O O * Ontwikkeling OZB O16.001974 O16.001974* Ontwikkeling OZB 1. Inleiding 1.1 Aanleiding van deze notitie Op 30 juni 2016 heeft wethouder Offinga toegezegd om een notitie in de vorm van actieve info aan de raad te verstrekken

Nadere informatie

Onderwerp : Vaststelling van de navolgende belastingverordeningen: 1. de legesverordening 2009, met daarbij behorende tarieventabel 2009;

Onderwerp : Vaststelling van de navolgende belastingverordeningen: 1. de legesverordening 2009, met daarbij behorende tarieventabel 2009; Raadsvergadering : 15 december 2008 Agendapunt : 11 Onderwerp : Vaststelling van de navolgende belastingverordeningen: 1. de legesverordening 2009, met daarbij behorende tarieventabel 2. de verordening

Nadere informatie

7. PARAGRAAF BELASTINGEN EN TARIEVEN

7. PARAGRAAF BELASTINGEN EN TARIEVEN 7. PARAGRAAF BELASTINGEN EN TARIEVEN 7.1 Tarieven belastingen en heffingen Algemeen Bij de behandeling van de Kadernota 2015-2018 is besloten het indexcijfer 2015 voor de gemeentelijke belastingen, heffingen

Nadere informatie

Dit is een verkorte versie van het rapport Kerngegevens Belastingen Grote Gemeenten.

Dit is een verkorte versie van het rapport Kerngegevens Belastingen Grote Gemeenten. 0. Voorwoord Dit is een verkorte versie van het rapport Kerngegevens Belastingen Grote Gemeenten. In de jaren 2002 tot en met 2010 stelde COELO jaarlijks een Belastingoverzicht grote gemeenten samen in

Nadere informatie

Lokale belastingen 2011

Lokale belastingen 2011 Lokale belastingen 2011 Wat betaalt u aan gemeenten en waterschappen? Inwoners en woonruimten Tarieven Belastingdruk Onroerende-zaakbelastingen tarieven woningen tarieven niet-woningen gemeente zakelijk

Nadere informatie

13 Stiens, 15 november 2016

13 Stiens, 15 november 2016 13 Stiens, 15 november 2016 Raadsvergadering: 8 december 2016 Voorstelnummer: 2016/46 Portefeuillehouder: drs. J.R.A. Boertjens Behandelend ambtenaar: S. Vis E-mail: s.vis@leeuwarderadeel.nl Telefoonnr.

Nadere informatie

3.1 Paragraaf lokale heffingen en belastingen

3.1 Paragraaf lokale heffingen en belastingen 3.1 Paragraaf lokale heffingen en belastingen 3.1.1 Inleiding In deze paragraaf geven wij inzicht in de tarieven en de tariefontwikkeling met betrekking tot de lokale heffingen en belastingen. De lokale

Nadere informatie

Doelstelling 1. komen tot het vaststellen van de tarieven 2015; 2. gevolg geven aan bedrijfsmatige dan wel maatschappelijke ontwikkelingen.

Doelstelling 1. komen tot het vaststellen van de tarieven 2015; 2. gevolg geven aan bedrijfsmatige dan wel maatschappelijke ontwikkelingen. Raadsvoorstel Raadsvergadering : 16 december 2014 Voorstel : 2014-108 Agendapunt : Zaaknummer : 1894/2014/559916 Documentnummer : 1894/2014/559989 Datum collegebesluit : 27 oktober 2014 Onderwerp Wijzigen

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2012

COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2012 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010)

Toerisme en recreatie in zicht. Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Toerisme en recreatie in zicht Toeristisch-recreatief beleid gemeenten, tweede meting (2010) Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.arnhem.kvk.nl Auteurs: Drs.

Nadere informatie

DE AMBTENAAR BELAST MET DE HEFFING VAN HET HOOGHEEMRAADSCHAP AMSTEL, GOOI EN VECHT

DE AMBTENAAR BELAST MET DE HEFFING VAN HET HOOGHEEMRAADSCHAP AMSTEL, GOOI EN VECHT DE AMBTENAAR BELAST MET DE HEFFING VAN HET HOOGHEEMRAADSCHAP AMSTEL, GOOI EN VECHT (AH 09/05) Beleidsregels voor de berekening van de vervuilingswaarde van vanuit IBA systemen geloosd afvalwater van huishoudelijke

Nadere informatie

: Nieuw belastingstelsel

: Nieuw belastingstelsel A L G E M E E N B E S T U U R Vergadering d.d. : 7 september 2011 Agendapunt: 7 Onderwerp : Nieuw belastingstelsel KORTE SAMENVATTING: In het Bestuursakkoord Water is overeengekomen dat de waterschappen

Nadere informatie

Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel 9 juni 2004 / 100/2004. Onderwerp wijziging verordening toeristenbelasting

Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel 9 juni 2004 / 100/2004. Onderwerp wijziging verordening toeristenbelasting Datum raadsvergadering / Nummer raadsvoorstel 9 juni 2004 / 100/2004 Onderwerp wijziging verordening toeristenbelasting Programma / Programmanummer Gemeentelijke heffingen / 8210 Portefeuillehouder P.

Nadere informatie

Stiens, 19 november Raadsvergadering: 12 december 2013 Voorstelnummer: 2013/59

Stiens, 19 november Raadsvergadering: 12 december 2013 Voorstelnummer: 2013/59 18 Stiens, 19 november 2013 Raadsvergadering: 12 december 2013 Voorstelnummer: 2013/59 Portefeuillehouder: drs. J. R.A. Boertjens Behandelend ambtenaar: S. Vis E-mail: s.vis@leeuwarderadeel.nl Telefoonnr.

Nadere informatie

Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen. Dynamiek kwartaal 4

Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen. Dynamiek kwartaal 4 Economische Barometer Stadsregio Arnhem Nijmegen 2011-Q4 Dynamiek kwartaal 4 Starters Oprichtingen Opheffingen Faillissementen Aanwas 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % 2010 2011 % Achterhoek

Nadere informatie

: 3 december 2013 : 16 december : dhr. G.H.J. Weierink : L. Evers

: 3 december 2013 : 16 december : dhr. G.H.J. Weierink : L. Evers (gewijzigd) RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering Datum Raadsvergadering : 3 december 2013 : 16 december 2013 Documentnr. Zaaknummer : : Portefeuillehouder Verantwoordelijk

Nadere informatie

Inwoners en woonruimten. Tarieven. Belastingdruk. Wat betaalt u aan gemeenten en waterschappen? Provincie Zeeland

Inwoners en woonruimten. Tarieven. Belastingdruk. Wat betaalt u aan gemeenten en waterschappen? Provincie Zeeland Inwoners en woonruimten Provincie Zeeland Tarieven Belastingdruk Wat betaalt u aan gemeenten en waterschappen? Lokale belastingen 2005 Inwoners en woonruimten gemeente inwoners woonruimten Borsele 22.397

Nadere informatie

2. De Verordening brandweerrechten 2011 De algemene verhoging van 1½% wordt ook voor de tarieven van de brandweerrechten doorgevoerd.

2. De Verordening brandweerrechten 2011 De algemene verhoging van 1½% wordt ook voor de tarieven van de brandweerrechten doorgevoerd. Aan de raad AGENDAPUNT 7.9 ALDUS BESLOTEN 9 DECEMBER 2010 Belastingverordeningen 2011 Voorstel: de belastingverordeningen 2011 vaststellen. Jaarlijks doen wij u voorstellen om de diverse belastingtarieven

Nadere informatie

rioolheffing, afvalstoffenheffing en hondenbelasting

rioolheffing, afvalstoffenheffing en hondenbelasting tp DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT Datum 30 november 2010. Begrotingsprogramma divers en -thema divers Betreft vaststellen van deverordeningen 2011voor

Nadere informatie

Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi

Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi Reserveren? 0900 734 46 82 (@ 0,10 per minuut) Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi Vraagt u zich af hoe de prijs van uw reis wordt berekend, wat een vervoerzone is en welke tarieven de verschillende

Nadere informatie

Belastinguitgave 2014

Belastinguitgave 2014 Belastinguitgave 2014 Overijsselse gemeenten zetten lijn beperking woonlasten voort De Overijsselse gemeenten blijven de woonlasten voor hun inwoners beperken. Dat blijkt uit de jaarlijkse inventarisatie

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, juni 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, juni 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Gelderland, juni 2017 WW-uitkeringen laagopgeleiden in Gelderland ruim kwart lager dan geleden Het aantal lopende WW-uitkeringen in Gelderland daalt in juni verder. Ook laagopgeleiden

Nadere informatie

Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi

Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi Reserveren? 0900 734 46 82 (@ 0,10 per minuut) Prijzen en vervoerzones Stadsregiotaxi Vraagt u zich af hoe de prijs van uw reis wordt berekend, wat een vervoerzone is en welke tarieven de verschillende

Nadere informatie

Hierbij bieden wij u ter kennisname aan het Belastingoverzicht 2014 met belastinggegevens van de Limburgse gemeenten en waterschappen.

Hierbij bieden wij u ter kennisname aan het Belastingoverzicht 2014 met belastinggegevens van de Limburgse gemeenten en waterschappen. 2014 30 provincie limburg TT 2 *» MAART 20H Het Dagelijks Bestuur van het waterschap Roer en Overmaas Postbus 185 6130 AD Sittard Cluster FIN Faxnummer (043) 389 71 51 Ons kenmerk 2014/12929 Bijlage(n)

Nadere informatie

NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016

NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016 Postadres: Postbus 845 7550 AV Hengelo E-mailadres: info@gbtwente.nl Telefoon: 053-481 8875 Website www.gbtwente.nl NIEUWSBERICHT Hengelo, 3 mei 2016 Woonlasten Twentse gemeenten stijgen iets meer dan

Nadere informatie

Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, (t.a.v. C.F.M. Veltman)

Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, (t.a.v. C.F.M. Veltman) Vergadering: 6 november 2012 Agendanummer: 6b Status: Opiniërend Portefeuillehouder: P.E. Broeksma Behandelend ambtenaar C.F.M. Veltman, 0595 447729 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. C.F.M. Veltman) Aan

Nadere informatie

: Vaststelling belastingverordeningen Onroerende zaakbelastingen en leges 2012

: Vaststelling belastingverordeningen Onroerende zaakbelastingen en leges 2012 AAN DE GEMEENTERAAD Onderwerp Indiener agendapunt : Vaststelling belastingverordeningen Onroerende zaakbelastingen en leges 2012 : College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder(s) H.L.M. Nijskens)

Nadere informatie

Te nemen besluit: De verordeningen gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarbij behorende tarieventabellen voor het jaar 2016 vaststellen.

Te nemen besluit: De verordeningen gemeentelijke belastingen en heffingen en de daarbij behorende tarieventabellen voor het jaar 2016 vaststellen. 10 Stiens, 13 oktober 2015 Raadsvergadering: 5 november 2015 Voorstelnummer: 2015/47 Portefeuillehouder: drs J.R.A. Boertjens Behandelend ambtenaar: S. Vis E-mail: s.vis@leeuwarderadeel.nl Telefoonnr.

Nadere informatie

Gelderse Aanval op de Uitval. Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s

Gelderse Aanval op de Uitval. Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Jorike Smeitnk Wilmie van der Kuil Augustus 2010 Rapport 08-0733d l JorSm-AnjPu Leeswijzer In het hoofdstuk algemeen

Nadere informatie

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma dr. C. Hoeben prof. dr. M.A. Allers Centrum voor Onderzoek van de Economie van de

Nadere informatie

Ondernemerschapsmonitor 2011 Stadsregio Arnhem Nijmegen

Ondernemerschapsmonitor 2011 Stadsregio Arnhem Nijmegen Ondernemerschapsmonitor 2011 Stadsregio Arnhem Nijmegen Pagina 1 van 22 Colofon Uitgever: Kronenburgsingel 525 Postbus 9292 6800 KZ Arnhem internet: www.kvk.nl/monitor Auteur: E.A.F. Hammink, beleidsmedewerker

Nadere informatie

Belastinguitgave 2012

Belastinguitgave 2012 Belastinguitgave 2012 OZB-verhoging in aantal gemeenten gecompenseerd Onderzoek van de provincie Overijssel wijst uit dat de druk van de OZB (onroerendzaakbelastingen) in alle gemeenten toeneemt. In tien

Nadere informatie

Wie bestuurt het waterschap?

Wie bestuurt het waterschap? Wie bestuurt het waterschap? Nederland waterland. Rivieren, kanalen, sloten, beken, meren, grachten Nederland is er vol mee. Bovendien ligt Nederland aan de Noordzee. Al dat water in en om Nederland moet

Nadere informatie

ECGF/U200902279 Lbr. 09/124

ECGF/U200902279 Lbr. 09/124 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 uw kenmerk bijlage(n) 1 betreft Communicatie WOZ-beschikking 2010 ons kenmerk ECGF/U200902279 Lbr. 09/124 datum 5

Nadere informatie

Inleiding Beleidskader Lokaal belastingbeleid Vaststelling tarieven 2012

Inleiding Beleidskader Lokaal belastingbeleid Vaststelling tarieven 2012 Lokale heffingen Inleiding Deze paragraaf bevat informatie en voorstellen over de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen en gaat in op de consequenties daarvan voor de inwoners. Eerst krijgen de

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, maart 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, maart 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Gelderland, maart 2017 In Gelderland daalt WW vooral in de bouw In maart is het aantal WW uitkeringen in Gelderland met 285 afgenomen tot 48.253. De WW daalde daarmee over de afgelopen

Nadere informatie

Betreft Raadsvoorstel inzake vaststelling belastingverordeningen voor 2015

Betreft Raadsvoorstel inzake vaststelling belastingverordeningen voor 2015 Betreft Raadsvoorstel inzake vaststelling belastingverordeningen voor 2015 Vergaderdatum 6 november 2014 Gemeenteblad 2014 / 69 Agendapunt 3 Aan de Raad Voorstel De gemeenteraad wordt voorgesteld de navolgende

Nadere informatie

Invoering toeristenbelasting en woonforensenbelasting

Invoering toeristenbelasting en woonforensenbelasting Raadsvoorstel Inleiding:Omdat wij voornemens zijn gedurende de lopende raadsperiode extra energie te steken in recreatie en toerisme achten wij het verstandig nu toeristenbelasting in te voeren. Om aan

Nadere informatie

Exclusief kwijtschelding/ oninbaar. Watersysteem Zuiveren

Exclusief kwijtschelding/ oninbaar. Watersysteem Zuiveren TARIEVENNOTA 2017 1. Inleiding Het Beleidsjaarplan 2017 naar programma s sluit met een totaal aan lasten van 74.797.100. Aan baten is een bedrag geraamd van 15.344.400. Het saldo bedraagt derhalve 59.452.700.

Nadere informatie

Voorgesteld besluit Wij stellen u voor akkoord te gaan met het wijzigen van de belastingverordeningen voor 2014.

Voorgesteld besluit Wij stellen u voor akkoord te gaan met het wijzigen van de belastingverordeningen voor 2014. Raadsvoorstel Datum raadsvergadering : 31 oktober 2013 Agendanummer : 09 Datum : 23 september 2013 Onderwerp Belastingverordeningen 2014 Aan de leden van de raad, Voorgesteld besluit Wij stellen u voor

Nadere informatie

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van diverse verordeningen betreffende gemeentelijke heffingen alsmede aanpassing van de tarieven 2016.

Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van diverse verordeningen betreffende gemeentelijke heffingen alsmede aanpassing van de tarieven 2016. Gemeente Boxmeer Onderwerp: Voorstel tot vaststelling van diverse verordeningen betreffende gemeentelijke heffingen alsmede aanpassing van de tarieven 2016. Nummer: 8d. AAN de Raad van de gemeente Boxmeer

Nadere informatie

Aanslag gemeentelijke belastingen 2011

Aanslag gemeentelijke belastingen 2011 Aanslag gemeentelijke belastingen 2011 Aanslag gemeentelijke belastingen 2011 In deze toelichting ontvangt u de belangrijkste informatie bij uw aanslagbiljet gemeentelijke belastingen 2011. Uitgebreide

Nadere informatie

Om een duidelijke afweging te kunnen maken is het gewenst om een aantal definities eerst te verduidelijken.

Om een duidelijke afweging te kunnen maken is het gewenst om een aantal definities eerst te verduidelijken. Aan: Van: Betreft: A.J. Flach B. Starink Heffingsgrondslagen rioolheffing Datum: 23-11-2012 Memo heffingsgrondslagen Inleiding In deze memo wordt ingegaan op de uitwerking van de mogelijke heffingsgrondslagen

Nadere informatie

Raad V200700980 versie 4 december 2007. Onderwerp: Vaststellen verordening onroerende-zaakbelastingen 2008

Raad V200700980 versie 4 december 2007. Onderwerp: Vaststellen verordening onroerende-zaakbelastingen 2008 Raadsvoorstel Inleiding:Voor het jaar 2008 dienen de tarieven voor heffing van de onroerende-zaakbelastingen (ozb) te worden vastgesteld vóór de aanvang van het belastingjaar. De ozb wordt geheven op basis

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 8.5. Doetinchem, 28 november 2012 ALDUS VASTGESTELD 6 DECEMBER 2012. Belastingverordeningen 2013

Aan de raad AGENDAPUNT NR. 8.5. Doetinchem, 28 november 2012 ALDUS VASTGESTELD 6 DECEMBER 2012. Belastingverordeningen 2013 Aan de raad AGENDAPUNT NR. 8.5 ALDUS VASTGESTELD 6 DECEMBER 2012 Belastingverordeningen 2013 Voorstel: de belastingverordeningen 2013 vaststellen. Door de jaarlijks terugkerende begrotingsbehandelingen

Nadere informatie

COELO Woonlastenmonitor 2011

COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden COELO Woonlastenmonitor 2011 COELO Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Faculteit

Nadere informatie

Aanslag gemeentelijke belastingen 2010

Aanslag gemeentelijke belastingen 2010 Aanslag gemeentelijke belastingen 2010 Aanslag gemeentelijke belastingen 2010 In deze toelichting ontvangt u de belangrijkste informatie bij uw aanslagbiljet gemeentelijke belastingen 2010. Uitgebreidere

Nadere informatie

Wijziging Uitvoeringsregeling Belastingdienst FI

Wijziging Uitvoeringsregeling Belastingdienst FI Wijziging Uitvoeringsregeling Belastingdienst FI 20 december 1996/nr. WDB 96/642 M Directoraat-Generaal voor Fiscale Zaken/Directie Wetgeving Directe Belastingen Gelet op artikel 3 van de Algemene wet

Nadere informatie

Raadsvergadering van 8 november 2011 Agendapunt 6. Onderwerp: Gemeentelijk belastingbeleid 2012 Schiermonnikoog, 20 oktober 2011

Raadsvergadering van 8 november 2011 Agendapunt 6. Onderwerp: Gemeentelijk belastingbeleid 2012 Schiermonnikoog, 20 oktober 2011 Raadsvergadering van 8 november 2011 Agendapunt 6 Onderwerp: Gemeentelijk belastingbeleid 2012 Schiermonnikoog, 20 oktober 2011 Aan de Gemeenteraad Ten aanzien van de belastingheffing voor het jaar 2012

Nadere informatie

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, mei 2017

Nieuwsflits Arbeidsmarkt. Gelderland, mei 2017 Nieuwsflits Arbeidsmarkt Gelderland, mei 2017 WW daalt in Gelderland sterker dan landelijk In mei is het aantal WW uitkeringen in Gelderland met 2.040 verder afgenomen tot 44.486. Dat is 4,4% minder dan

Nadere informatie

Belastinguitgave 2006

Belastinguitgave 2006 Belastinguitgave 2006 Gemeentelijke belastingen Inhoud Stijgingen per gemeente Ontwikkelingen opbrengsten Overzicht tarieven Belastingdruk Reservepositie Personeelsbezetting Voor u ligt de Belastinguitgave

Nadere informatie

Welke lokale heffingen In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van verwachte opbrengsten van de belangrijkste heffingssoorten in 2017.

Welke lokale heffingen In de onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van verwachte opbrengsten van de belangrijkste heffingssoorten in 2017. Paragraaf 1 Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf wordt een overzicht geboden van de heffingen die de gemeente Enkhuizen kent en welke plaats deze heffingen innemen in de gemeentelijke begroting

Nadere informatie

Gemeente Delft 13 JA» Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad

Gemeente Delft 13 JA» Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad Gemeente Delft Raadsvoorstel Aan de gemeenteraad Van Datum Pfh. Steller tel.nr. c-mail Programma Registratie nr. BBV-nr. college van B&W 22 november 2016 mw. A.H. Mekker M. Schikhof / R. Verduijn 06-10705892/06

Nadere informatie

ECGF/U200902279 Lbr. 09/124

ECGF/U200902279 Lbr. 09/124 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 uw kenmerk bijlage(n) 1 betreft Communicatie WOZ-beschikking 2010 ons kenmerk ECGF/U200902279 Lbr. 09/124 datum 5

Nadere informatie

Raadsvergadering 14 december 2017

Raadsvergadering 14 december 2017 RAADSVOORSTEL Datum en nummer 14 november 2017, nummer Raadsvergadering 14 december 2017 Agendapunt Programmaveld Portefeuillehouder A.J. van Eekelen Wettelijke basis Gemeentewet Onderwerp Belasting- en

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2016-2019 Paragraaf 1 : Lokale heffingen Inleiding In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de door de gemeente Leiderdorp geheven belastingen, heffingen en leges. De paragraaf geeft

Nadere informatie