Een schonere leefomgeving? Ook úw keuzes tellen mee

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Een schonere leefomgeving? Ook úw keuzes tellen mee"

Transcriptie

1 Een schonere leefomgeving? Ook úw keuzes tellen mee

2

3 Een schonere leefomgeving? Ook úw keuzes tellen mee

4 Inhoudsopgave 1. Een schonere omgeving 05 Schoner en zuiniger 05 Handige tips Ook úw keuzes tellen mee 06 Tip 1. Meer scheiden? Minder afval. 06 Tip 2. Haal meer uit klussen en verbouwen 07 Tip 3. Zuiniger rijden 08 Tip 4. Nieuwe dieselauto schoner? Echt waar 08 Tip 5. Comfortabeler wonen met minder energie 10 Tip 6. Geld besparen met energiebesparen 11 Tip 7. Kies voor groene energie 12 Tip 8. Let op keurmerken 13 Tip 9. Vliegen? Geef de natuur iets terug 14 Tip 10. Groene rente met groen beleggen Meer informatie 17

5 05 1 Een schonere leefomgeving Een schone en veilige leefomgeving is belangrijk. Daar is iedereen het over eens. Maar door de milieuvervuiling en klimaatverandering is de leefomgeving niet altijd zo schoon en veilig als iedereen zou willen. Ook als consument kunt u hier wat aan doen. U kunt meewerken om een schonere en veiliger toekomst te maken voor de kinderen van nu en van morgen. Zo kunt u kiezen voor schonere producten. Dat pakt vaak ook nog eens voordelig uit. Als u een nieuwe dieselauto neemt met roet filter, krijgt u een belastingvoordeel. Als u thuis zuinig met energie omgaat, spaart u al snel veel geld uit terwijl u ook nog eens comfortaber kunt wonen. In deze brochure vindt u een tiental tips voor het maken van bewuste keuzes. Schoner en zuiniger Zowel bedrijven als de overheid zoeken naar nieuwe manieren om milieuvervuiling aan te pakken. Bedrijven ontwikkelen met allerlei nieuwere technieken (innovaties) producten die schoner én zuiniger geproduceerd kunnen worden. Daarmee besparen ze op het verbruik van grondstoffen en van energie. Zo dragen ze bij aan de oplossing van het milieuprobleem en versterken ze hun concurrentiepositie. De overheid kan als grote consument haar inkoopbeleid beïnvloeden door schonere en zuiniger producten te kopen. Het scheelt nogal als de overheid meer groene energie gaat gebruiken of meer biologische producten in de personeelskantines aanbiedt. Daarnaast is de overheid ervoor om wetten en regels vast te stellen waarmee de veiligheid van mensen en de bescherming van het mlieu geregeld is. Maar dan wel regels die mensen en bedrijven niet onnodig in de weg zitten. En hen stimuleren tot het maken van bewuste afwegingen. Handige Tips Ook als consument kunt u kansen benutten om onze leefomgeving te verbeteren. De tips helpen u bij het maken van een bewuste afwegingen. Afwegingen die een schone en veilige leefomgeving, voor nu én voor in de toekomst, mogelijk maken. U vindt antwoord op de vraag wat u kunt doen en waar u meer informatie kunt vinden. Via de verschillende websites kunt u nog veel meer milieutips vinden.

6 06 2. Ook úw keuzes tellen mee U kunt dus ook een steentje bijdragen aan een betere leefomgeving. Bijvoorbeeld door bewust om te gaan met energie. Of door zuiniger te rijden of uw huis te laten isoleren. En wat prettig is, u merkt het in uw portemonnee, want zuiniger rijden betekent minder tanken. En met een geïsoleerd huis kunt u rekenen op een lagere energierekening. Denkt u er wel aan om goed te ventileren? Dan houdt u ook in een geïsoleerd huis lekkere frisse lucht (zie ook Om u op weg te helpen hebben we een tiental handige en schone tips voor u op een rij gezet. Dat voorkomt flink wat milieuvervuiling. Klein chemisch afval (KCA) is afval van huishoudens dat gevaarlijk is voor het milieu als u het zomaar weggooit. Dit geldt bijvoorbeeld voor batterijen, medicijnen, verf en motorolie. Afvalscheiding maakt hergebruik mogelijk. Hergebruik bespaart het gebruik van nieuwe grondstoffen en energie. En er ontstaat minder vervuiling omdat er minder afval verbrand hoeft te worden. Kijk voor meer informatie, zoals een inzamellijst voor KCA, op of informeert u bij uw gemeente. Tip 1. Meer scheiden? Minder afval. Tijdens ons leven gooien we zo n kilo afval weg. Als we ons afval beter scheiden, kan maar liefst driekwart daarvan worden hergebruikt. Help daarom mee aan een schoner Nederland en ga meer en vaker afval scheiden. Jaarlijks ontstaat er in huishoudens ongeveer 549 kg afval per persoon inclusief grof vuil bij het gemeentelijk afvalscheidingstation) Bijna de helft hiervan wordt gescheiden ingezameld. Dat kan dus nog meer worden. Het gescheiden ingezamelde afval zoals GFT (groente-, fruit- en tuinafval), papier en glas wordt verwerkt tot nieuwe producten.

7 07 Hoe lang duurt het voordat zwerfafval uit het milieu is verdwenen? Klokhuis Banaan Sigarettenpeuk Plastic flesje Kauwgom Blikje Glazen fles Patatbakje 2 weken 1 tot 3 jaar 1 tot 5 jaar 5 tot 10 jaar 20 tot 25 jaar 1? tot 50 jaar 1 miljoen jaar 90 jaar U kunt een bijdrage leveren aan een schonere leefomgeving en een beter milieu door: minder afval te produceren; afval goed te scheiden; geen afval op straat en in de natuur achter te laten. Meer weten? Kijk op Veel mensen ergeren zich aan rondslingerend afval op straat of in de natuur. Daarnaast duurt het erg lang voordat het is vergaan. Een blikje doet er 50 jaar over om te verdwijnen, een bananenschil 1 tot 3 jaar. Afval ophalen kost de gemeente geld en dat wordt aan u doorberekend. Wist u dat elke kilo afval die niet naar de verbrandingsoven hoeft, 9 eurocent bespaart? En die besparing heeft een gunstige invloed op de hoogte van de afvalstoffenheffing die u aan de gemeente betaalt. Tip 2. Haal meer uit klussen en verbouwen Nederlanders zijn echte doe-het-zelvers. Meer dan de helft van de bevolking klust tenminste één keer per maand. Een gemiddeld huishouden besteedt meer dan 500 euro per jaar aan het opknappen van huis en tuin. Met een goede voorbereiding en de juiste materialen kunt u niet alleen veel geld besparen, maar ook een steentje bijdragen aan het behoud van het milieu. Denk aan de juiste verf en duurzaam geproduceerd hout. Als u de klus door een bedrijf laat doen, kunt u vragen om de werkzaamheden zo veel mogelijk milieuvriendelijk uit te voeren. Kijk voor praktische tips op VROM klussen of op

8 08 Tip 3. Zuiniger rijden Alhoewel auto s de laatste jaren flink schoner zijn geworden, is autorijden nog altijd niet echt goed voor het milieu. Maar we doen het toch omdat we de auto nodig hebben voor ons werk of privé. Toch is het goed om af en toe weer eens na te denken over alternatieven. Kunt u bijvoorbeeld met de trein of tram naar het centrum van de stad? Of met de fiets naar het postkantoor als het mooi weer is? U spaart er geld mee en fietsen is ook nog eens goed voor de gezondheid. Wilt u toch autorijden, maar wel zo goedkoop mogelijk? Denk aan de volgende tips: Er is een nieuwe manier van rijden die 10 tot 20 procent brandstof kan besparen en voor minder uitlaatgassen en lawaai zorgt. De belangrijkste tip is om de motor minder toeren te laten maken en eerder naar een hogere versnelling te schakelen dan u vroeger aangeleerd hebt. Wilt u daar meer over weten? Kijk voor tips op U kunt geld (en misschien wel een tweede auto) besparen met carpoolen, autodaten of autodelen met bijvoorbeeld Greenwheels, ConnectCar, Diks en bij diverse autoverhuurbedrijven. De gemiddelde carpooler bespaart jaarlijks 530 euro aan kosten voor brandstof, reparatie en onderhoud. Een autodateabonnement is bij km per jaar euro goedkoper dan eigen autobezit. Let ook op het brandstofverbruik van uw toekomstige nieuwe auto. Net als bij koelkasten en wasmachines moet de dealer op alle nieuwe auto s een energielabel aanbrengen. In het Brandstofverbruikboekje staan het verbruik en de bijhorende energielabels van alle nieuwe personenauto s die in Nederland te koop zijn. U kunt dit boekje via bestellen. Tip 4. Nieuwe dieselauto schoner? Echt waar. U rijdt wellicht een diesel omdat u veel goedkopere kilometers wilt maken. Maar, elke 1000 kilometer stoot uw diesel een koffiebeker vol heel kleine roetdeeltjes uit waar mensen ziek van kunnen worden. Als u een nieuwe dieselauto koopt, koop er dan een met een roetfilter. Die is minstens 90% schoner en bovendien krijgt u 600 euro korting op de aanschafbelasting (BPM). In Nederland is de luchtwaliteit slechter dan in de landen om ons heen. Dit komt o.a. door het verkeer. De slechte luchtkwaliteit veroorzaakt longschade en leidt ertoe dat er jaarlijks duizenden mensen vervroegd over-

9 09 lijden. De uitlaatgassen van moderne dieselauto s bevatten in vergelijking met benzineauto s tien maal meer stoffen die slecht zijn voor het milieu en de gezondheid: stikstofoxiden NO x en fijn stof/roet. Vooral die roetdeeltjes zijn schadelijk voor de gezondheid. Door technische ontwikkelingen is het nu mogelijk om tijdens de productie in nieuwe personendieselauto s een roetfilter te plaatsen. De kortingsregeling compenseert voor het grootste deel de meerkosten van de filter. Hierdoor zijn een auto met filter en zonder filter nagenoeg even duur. Wat is een auto met A- of B-label? Nieuwe personenauto s hebben een energielabel met informatie over het energieverbruik. Auto s met een A-label zijn het meest efficiënt met brandstof, auto s met G-label het minst. Of de auto klein of groot is, maakt niet uit. In elke categorie zijn auto s met A- of B-label. Een auto met A-label verbruikt 20% minder brandstof dan een auto met een C- of D-label. Gemiddeld bespaart u daarmee 7 volle tanks benzine per jaar en dat kost al snel 400 euro per jaar. Een auto met B-label bespaart circa 4 volle tanks benzine per jaar, ofwel 240 euro.

10 10 De overheid wil zo bereiken dat het aantal schone dieselpersonenauto s op de weg toeneemt. Nederland is hiermee het eerste Europese land waar de roetfilter fiscaal wordt gestimuleerd. Meerdere EU-landen gaan dit voorbeeld volgen. Overigens kunnen nog niet alle in Nederland verkochte automerken een diesel met roetfilter leveren. Testresultaten van de dieselauto s mét vindt u in de Ecotest op Als u een dieselpersonenauto koopt (als lease-auto bijvoorbeeld), koop er dan een met een roetfilter omdat dit goed is voor de lucht die we met z n allen inademen. Kijk voor meer informatie op Tip 5. Comfortabeler wonen met minder energie Een comfortabel huis én een lagere energierekening? Dat kan prima als u energiebesparende maatregelen treft, bijvoorbeeld met dak- en gevelisolatie, of door een zonneboiler aan te schaffen. En als u een energiezuinige wasmachine of koelkast wilt kopen, let dan op het Energielabel. Energielabel Koelkasten, vriezers, wasmachines en wasdrogers en andere huishoudelijke apparaten worden verplicht voorzien van een energielabel. Zo kunt u zien of het apparaat zuinig is in gebruik. Als u kiest voor een zuinig apparaat bespaart u in de energiekosten èn levert u een bijdrage aan het behoud van het milieu. Want als u minder energie gebruikt, komen er ook minder broeikasgassen in de lucht. Ruim driekwart van uw energiekosten gaat op aan de verwarming van uw woning. Een hoogrendementsketel is veel zuiniger dan een gewone ketel. Met een hoogrendementsketel kunt u - met een gemiddeld verbruik van 250 m 3 gas per jaar- meer dan 150 euro per jaar besparen. Een woning verliest warmte via de gevel, het dak en de vloer op de begane grond. Via een niet-geïsoleerd dak kan wel 30% van de warmte verloren gaan! Isoleren is beter

11 11 voor het milieu en goed voor uw portemonnee, want u hoeft minder te stoken. En als u bovendien verstandig ventileert, vaart u gezondheid er ook wel bij (zie Het isoleren van de zolder of een vliering is dus een goede investering. Als u bijvoorbeeld het schuine dak van een verwarmde zolder isoleert, kan dat u 350 euro per jaar besparen. U kunt ook besparen door dubbel glas, muur- of gevelisolatie en vloer- of bodemisolatie aan te brengen. Met alle genoemde maatregelen wint u tevens aan comfort. Bij goede isolatie blíjft verstandig ventileren belangrijk. Kijk ook eens op EPA-advies: maatwerk voor uw huis Een Energieprestatieadvies of EPA is een maatwerkadvies om energie te besparen. Een gecertificeerd EPA-adviseur komt bij u thuis en kijkt naar de isolatie, verwarming en ventilatie in uw woning. Deze zet overzichtelijk op een rijtje hoe u energie kunt besparen en tegelijk uw wooncomfort kunt verbeteren, hoeveel u moet investeren en op welke termijn u dat weer terugverdient. Gaat u verbouwen, klussen of renoveren? Dan is het raadzaam om eerst een EPA te laten uitvoeren zodat u weet welke energiebesparingsmaatregelen u kunt meenemen in uw plannen. Zowel energiebedrijven als Isolatie en energiebesparing: alle voordelen op een rij: minder stoken; lagere energierekening; comfortabeler wonen: minder geluid; minder vocht (goed ventileren helpt daarbij!); waardevermeerdering van uw huis; en u draagt bij aan een verbetering van uw leefomgeving. EPA-adviseurs kunnen een EPA advies opstellen. De prijs hiervoor verschilt per aanbieder, maar begint minimaal op 200 euro. Het loont de moeite om is bij verschillende aanbieders een offerte te vragen. Tip 6. Geld besparen met energie besparen Geld kun je maar eenmaal uitgeven. Dat is een waarheid die niemand zal bestrijden. Tips waarmee u geld bespaart in het gebruik van allerlei voorzieningen in huis zijn dan mooi meegenomen. Met een paar simpele aanpassingen in het gebruik van allerlei apparaten in uw huis kunt u al enkele honderden euro s per jaar besparen. Die besparingen leiden tot een lager energie-

12 12 gebruik en dat is ook goed voor het milieu. Wilt u weten of u mogelijkheden heeft om op een eenvoudige manier energie, en dus geld en het milieu te besparen? Kijk dan op om de Nationale Bespaartest Minder Uitgaven, Meer Milieu in te vullen. In tien minuten ontdekt u waar uw kansen liggen en hoeveel u kunt besparen. De vragen zijn onderverdeeld in de onderdelen voeding, verwarmen en water, elektriciteit en autorijden. De test geeft u inzicht in de hoeveelheid geld en energie u per onderdeel kunt besparen. En dat is toch best leuk meegenomen. bijvoorbeeld meer gebruik te maken van groene energie of biologische producten aan te bieden in de personeelskantines. De overheid vernieuwt dan ook haar inkoopbeleid. In 2005 zijn er bijna 3 miljoen huishoudens met groene stroom. Door te kiezen voor groene stroom draagt u bij aan een milieuvriendelijke energievoorziening. Bovendien is groene stroom vrijwel even duur als gewone elektriciteit. Omdat de markt voor groene stroom vrij is, kunt u zelf bepalen bij welke aanbieder u groene stroom koopt. Tip 7. Kies voor groene energie Groene energie is elektriciteit die is opgewekt met behulp van duurzame energiebronnen. Deze wordt ook wel duurzame stroom, natuurstroom of ecostroom genoemd. De productie van elektriciteit uit aardgas, olie en steenkool is niet erg milieuvriendelijk. En de voorraden kunnen opraken. Groene energie is een beter alternatief, want deze elektriciteit wordt opgewekt met behulp van bijvoorbeeld wind- en zonne-energie. De overheid is net als u een consument. Maar dan een hele grote. Het scheelt nogal wat voor het milieu als de overheid bewust kiest voor schone en veilige producten. Door

13 13 In uw huishouden merkt u er overigens niets van dat u groene energie gebruikt. Er is wat dat betreft geen enkel verschil met normale energie. Alle energiebedrijven bieden groene stroom aan. Kijk op de speciale site van het ministerie van Economische Zaken: Tip 8. Let op keurmerken Veel mensen maken zich zorgen om het milieu en willen er verantwoord mee omgaan. Producenten spelen daar op in. Stap een supermarkt binnen en u ziet steeds meer milieuvriendelijke producten en biologische voedingsmiddelen. Deze producten hebben allemaal een milieusymbool : een boompje, een groene pijl of iets anders. Wat betekenen die symbolen nou precies? En kan iedere producent zomaar een milieukeurmerk op zijn verpakking zetten? Milieukeur is makkelijk te herkennen aan het logo met hand en stempel. U vindt het op de verpakking of op het product zelf. In verschillende winkels kunt u al aardappelen, aardbeien, appels, toiletpapier en kattenbakvulling met Milieukeur kopen. Tuincentra verkopen vaak meststoffen, tuinmeubels, planten en verf met Milieukeur en bij veel woninginrichters is linoleum met Milieukeur verkrijgbaar. Maar u kunt tegenwoordig ook een verblijf boeken bij een camping, bungalowpark of groepsaccommodatie met Milieukeur. Er komen steeds meer producten met Milieukeur. Op ziet u welke producten. Milieukeur Milieukeur is hét onafhankelijke keurmerk voor milieukwaliteit dat op allerlei producten staat. Van kantoor- tot huishoudelijke artikelen en van groente en fruit tot aardappelen. Eén ding hebben al deze producten gemeen: van begin tot eind voldoen ze aan de strenge eisen van de Stichting Milieukeur. Het ministerie van VROM en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

14 14 (LNV) ondersteunen het Nederlandse milieukeurmerk: het Milieukeur. Naast Milieukeur zijn er nog talloze andere milieusymbolen. Deze verdienen niet allemaal de titel keurmerk. Van sommige symbolen is duidelijk wat ze betekenen, andere zijn louter verkooptrucs. Ze zijn bedacht door producenten of leveranciers en er is geen enkel zicht op de waarde en betrouwbaarheid. Kijk voor uitgebreide informatie over alle milieukeurmerken, zoals Milieukeur, op om dat toch te doen. Overweegt u dan toch eens om de milieuschade te compenseren met Business for Climate, Trees for Travel of Coolflying. De klimaatcompensatie voor de dienstreizen van de minister, de staatssecretaris en alle VROM-ambtenaren gaat via het Trees for Travel programma. Verder kennen we in Nederland het Europees Ecolabel. Dit is een milieukeurmerk dat in Europees verband tot stand is gekomen. In Nederland zijn er onder andere (af)wasmiddelen te vinden met het Europees Ecolabel the Flower van het merk KLOK. Ook bestaat er papier, textiel (LYCRA) en verf met dit label. Zie ook Tip 9. Vliegen? Geef de natuur iets terug In Nederland worden jaarlijks meer dan zes miljoen vliegreizen geboekt, waarvan een derde zakelijk en dus tweederde particulier voor bijvoorbeeld stedentrips en vakanties. Het blijkt dat vliegen ongeveer 10 procent van de uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt. Niet vliegen is natuurlijk het beste voor het milieu, maar soms zijn er redenen

15 15 De praktijk van klimaatcompensatie Trees for Travel en Coolflying zijn organisaties die de aanleg en het behoud van bos verzorgen, met geld van reizigers die per vlucht de klimaateffecten willen neutraliseren. Dat kan al voor een bescheiden bedrag. Zo kunt u op de internetsite van Trees for Travel of Coolflying snel en eenvoudig uw CO 2 - uitstoot bepalen voor het vliegen. Maar ook voor andere reisvormen en ander energiegebruik is er een CO 2 -meter ontwikkeld. U vult uw vlucht en/of reiskilometers, gebruikte liters of energieverbruik in en u weet binnen een seconde hoeveel CO 2 - equivalenten u per jaar moet compenseren en hoeveel bomen hiervoor nodig zijn. Kijk op of of onder trefwoord klimaatcompensatie; wijs op reis. Wilt u meer weten over de projecten die met behulp van Groen beleggen gefinancierd worden, lees dan het jaarverslag Groen beleggen, een uitgave van Senternovem. U kunt het jaarverslag vinden op Tip 10 Groene rente met groen beleggen Steeds meer burgers brengen hun geld bij de groenfondsen onder en het aantal groen gefinancierde projecten stijgt dan ook gestaag. Waarom doen zij dat? En waarom is dat aantrekkelijk? De overheid stimuleert initiatieven die goed zijn voor het milieu. Daarom heeft zij belastingvoordelen voor de financiering van groenprojecten ingesteld. Door belastingvoordelen is het voor spaarders en particuliere beleggers aantrekkelijk om hun geld onder te brengen bij een groenbank of een bank met een groenfonds. De groenbanken keren weliswaar een lagere rente uit aan spaarders en particuliere beleggers, maar door het belastingvoordeel krijgen zij het verschil gecompenseerd. In 2004 waren er groene spaarders tegenover in In 2004 kregen 614 projecten een groenfinanciering toegekend tegenover 364 projecten in Dat zijn flinke stijgingen.

16 Achter deze getallen zitten mensen die betrokken zijn bij duurzame ontwikkeling en die dit via groen beleggen tot uitdrukking willen laten komen. De regeling richt zich immers niet alleen op letterlijk groene projecten als natuur, bos en landschap, maar ook de minder zichtbare doch zeker niet minder belangrijke projecten op het gebied van duurzame energie, duurzame bouw en duurzame, innovatieve technologie. 16

17 17 3. Meer informatie VROM Op de site van VROM vindt u alle informatie uit deze brochure terug, plus meer informatie over milieu, klimaatverandering en tips voor bewust consumeren. Op deze site vindt u ook alle interessante links. En via deze links vindt u nog veel meer tips. Milieu Centraal VROM heeft Milieu Centraal in het leven geroepen om consumenten praktische en betrouwbare milieu-informatie te bieden. Kijk op voor informatie over bijvoorbeeld klussen en verbouwen, de Persoonlijke Milieutest en de Nationale Bespaartest. Ook vindt u er informatie over afvalscheiding. Via staan medewerkers van de Milieu Centraal Informatielijn u te woord op werkdagen van uur. De kosten bedragen 15 cent per minuut. U kunt uw vraag ook stellen via de website. Stichting Milieukeur Deze website van SMK (voorheen Stichting Milieukeur) geeft informatie over milieubewust handelen door producent en consument. Het SMK ontwikkelt en/of beheert milieucriteria die verder gaan dan de wettelijke eisen. Op dit moment zijn er vijf soorten: Milieukeur agro/food, Milieukeur non-food, Europees Ecolabel, Groen Label Kas en Duurzaam Terreinbeheer. Meer informatie op Energieprestatieadvies Voor informatie over het Energieprestatieadvies (EPA) kunt u terecht op: U kunt ook terecht bij de Milieu Centraal Informatielijn, tel (15 cent per minuut) of bij uw energiebedrijf. Zie ook Trees for Travel Als u gaat vliegen kunt u aanvullend voor een bescheiden bedrag per vlucht de Klimaateffecten neutraliseren. Met de opbrengsten financiert Trees for Travel de aanleg en het behoud van bos, minimaal zoveel als nodig is om binnen een jaar alle uitgestoten broeikasgassen door uw vliegreis(-zen) te compenseren. Meer informatie op Coolflying COOL Flying biedt luchtreizigers de mogelijkheid om op basis van hun gevlogen kilometers de schadelijke uitstoot van broeikasgassen, veroorzaakt door hun vliegreis, te compenseren door de aanplant en bescherming van bossen wereldwijd. Meer informatie op

18 18 Het Nieuwe Rijden Het Nieuwe Rijden biedt concrete voordelen voor iedereen die betrokken is bij mobiliteit over de weg. Voor de automobilist en beroepschauffeur betekent Het Nieuwe Rijden meer comfort en een hogere verkeersveiligheid en dus meer rijplezier. Ook vanuit economisch oogpunt is Het Nieuwe Rijden zeer interessant. Met tips en training kunt u uw brandstofverbruik zonder veel moeite zo n 10% reduceren. Meer informatie op Nederland schoon! Nederland Schoon houdt zich bezig met de preventie en bestrijding van de hinder van zwerfafval. Zwerfafval bestaat voor het grootste gedeelte uit restanten van eten, drinken, sigaretten en kauwgom. Na hondenpoep scoort zwerfafval het hoogste op de lijst van ergernissen. Kijk op Stichting Nederland Schoon ter preventie van zwerfafval: Kijk op Groen beleggen Op en op kunt u meer informatie vinden over groen beleggen.

19

20 Dit is een publicatie van: Ministerie van VROM > Rijnstraat 8 > 2515 XP Den Haag > VROM 5159 / juni 2005 Ministerie van VROM > staat voor ruimte, wonen, milieu en rijksgebouwen. Beleid maken, uitvoeren en handhaven. Nederland is klein. Denk groot.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Energie besparen in uw huis

Energie besparen in uw huis > www.vrom.nl Energie besparen in uw huis Met energiepremie en EPA-advies Energie besparen in uw huis Een comfortabel huis en toch een lagere energierekening? Dat kan prima als u energiebesparende maatregelen

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid en portemonnee

Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid en portemonnee KLIMAATWIJZER Bij een gemiddeld Nederlands huishouden gaat 20 procent van het totale energieverbruik op aan vervoer. De auto neemt hiervan het leeuwendeel. Duurzaam vervoer goed voor klimaat, gezondheid

Nadere informatie

Energielabel voor woningen. Antwoorden op de meest gestelde vragen

Energielabel voor woningen. Antwoorden op de meest gestelde vragen Energielabel voor woningen Antwoorden op de meest gestelde vragen Energielabel voor woningen Antwoorden op de meest gestelde vragen 02 Inhoud 1. Waarom deze brochure? 03 2. De feiten op een rij 05 3.

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie!

Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! Meer voordeel uit uw huis halen? Bespaar op energie! voorbeeld van mogelijke besparingen Een huishouden is jaarlijks zo n q 2.000 kwijt aan gas en licht. En daar kunt u tot wel 30% op besparen. Dat begint

Nadere informatie

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening

de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening de 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening De 6 belangrijkste misvattingen op de weg naar een 100% duurzame energievoorziening BEKENDHEID EUROPESE ENERGIEDOELSTELLINGEN

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit 2 Maak verbods borden Maak ter grote van het karton een soort verkeersbod tegen het dumpen van afval. Aantal regels waar dit aan moet beantwoorden: Groot met signaal kleuren (Rood) Geen tekst Eenvoudige

Nadere informatie

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee > www.vrom.nl Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee 02 Steeds meer mensen hebben een airco in de auto. Een autoairco is comfortabel. In de zomer houdt de airco uw auto lekker koel. En in de winter

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst

Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Klimaatcompensatie investeren in een schone toekomst Van warme douche, autorit en vliegvakantie tot het verwarmen van ons huis: alles wat we in ons dagelijks leven doen, leidt tot uitstoot van broeikasgassen.

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam?

Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Hoe denken Schiedammers over bepaalde duurzame maatregelen en in hoeverre dragen zij zelf bij aan een duurzaam Schiedam? Kenniscentrum MVS november 2015 oud papier gescheiden aanbieden textiel gescheiden

Nadere informatie

U kunt op allerlei manieren energie besparen of energiekosten uitsparen.

U kunt op allerlei manieren energie besparen of energiekosten uitsparen. Energie besparen Energie besparen is makkelijk, als u weet waarop u moet letten. Wie energie bespaart helpt het klimaat, voorkomt vervuiling en spaart kostbare grondstoffen. Het is ook goed voor uw portemonnee:

Nadere informatie

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden

Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Energiezuinig en comfortabel wonen in Rijswijk; een initiatief van Stadsgewest Haaglanden Welkom door wethouder Dick Jense Rob Klokman Ecostream Wat kunt u verwachten deze avond Wat is Wonen++ Energiebesparende

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen Tekst lezen en vragen stellen 1. Om een tekst goed te begrijpen is het erg belangrijk om een tekst actief te lezen. In de uitleg lees je hoe je dat moet doen. Als je actief leest, dan: - controleer je

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken!

De energie van Zeewolde. Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Help mee Zeewolde de groenste gemeente van Nederland te maken! De energie van Zeewolde Als jongste gemeente van Nederland zijn we al goed bezig als het om duurzaamheid gaat! De

Nadere informatie

Energielabel voor woningen. Antwoorden op de meest gestelde vragen

Energielabel voor woningen. Antwoorden op de meest gestelde vragen Energielabel voor woningen Antwoorden op de meest gestelde vragen Energielabel voor woningen Antwoorden op de meest gestelde vragen 02 Inhoud 1. Waarom deze brochure? 03 2. De feiten op een rij 05 3.

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL

Milieu: pictogrammen KWALIFICATIE DETAILHANDEL KWALIFICATIE DETAILHANDEL Milieu: pictogrammen Milieuvriendelijk ondernemen (mvo) is een trend in de detailhandel. Het doel van milieuvriendelijk ondernemen is dat een bedrijf rekening houdt met het effect

Nadere informatie

Grondstof voor een beter milieu

Grondstof voor een beter milieu Afval is Grondstof voor een beter milieu ISO-14001 Haal meer uit afval Gescheiden inzameling De Gewestelijke Afvalstoffen Dienst (GAD) zorgt voor het inzamelen van het huishoudelijk afval in Gooi en Vechtstreek.

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin

1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin 1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin verzameld wordt. 2. Maak het puzzelblad over afvalscheiding

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Energielabels en de BPM. Wanneer wordt het energielabel toegekend? Wat gebeurt er als een energielabel wijzigt? Wat doet WagenPlan?

Energielabels en de BPM. Wanneer wordt het energielabel toegekend? Wat gebeurt er als een energielabel wijzigt? Wat doet WagenPlan? Op 1 juli 2006 wordt een bonus/malus systeem ingevoerd in de BPM op personenauto s. Afhankelijk van het energielabel wordt een korting of een toeslag op de BPM gegeven. Lees meer> Energielabels en de BPM

Nadere informatie

Een huis kopen? Een slim moment om aan energiebesparing te denken

Een huis kopen? Een slim moment om aan energiebesparing te denken Een huis kopen? Een slim moment om aan energiebesparing te denken 2 Een huis kopen? Een nieuwe woning, een nieuwe start. Misschien hebt u al wat op het oog of bent u nog aan het rondkijken. Hoe dan ook

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

2. Energieverbruik in huishouden Groene stroom: Meer dan de helft van de respondenten maakt gebruik van Groene Stroom (53%).

2. Energieverbruik in huishouden Groene stroom: Meer dan de helft van de respondenten maakt gebruik van Groene Stroom (53%). Respons Van 6 tot en met 12 november 2007 is aan de leden van het PON-Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Energiebesparing. Het Brabants Dagblad is medeorganisator van de jaarlijkse Warandelezing

Nadere informatie

Energiebesparing begint hier!

Energiebesparing begint hier! Energiebesparing begint hier! Zoetermeer, 17 juli 2014 Lou Lit & Pim Halkes 4 HOME 2 Thermografie, Lekkage onderzoek en Energiebesparing advies. Doelstelling: - Terugdringen Co2 uitstoot - Lagere energienota

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Een huis kopen? Een slim moment om aan energiebesparing te denken Bespaar energie én bespaar op uw woonlasten

Een huis kopen? Een slim moment om aan energiebesparing te denken Bespaar energie én bespaar op uw woonlasten Een huis kopen? Een slim moment om aan energie te denken Bespaar energie én bespaar op uw woonlasten Een nieuwe woning, een nieuwe start. Misschien hebt u al wat op het oog of bent u nog aan het rondkijken.

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum

Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Voorbeeldstraat 1 in Hilversum Klantnummer 11111VA1 Contactpersoon Kasper van Heteren Energie prestatie adviseur woningen (EPA-W) Johannes Frölich E-mailadres kasper.van.heteren@maakjehuishoom.nl Datum

Nadere informatie

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling brandstofverbruik

Nadere informatie

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren.

Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Tip 1 Schakelen Schakel zo vroeg mogelijk op naar een hogere versnelling, tussen 2000 en 2500 toeren. Een toerenteller is hierbij een handig hulpmiddel. Een deel van het vermogen dat een automotor levert

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling brandstofverbruik

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

De eerste stappen. Uw verbouwing in goede handen. Energiebewust en comfortabel bouwen. Bouwvergunning

De eerste stappen. Uw verbouwing in goede handen. Energiebewust en comfortabel bouwen. Bouwvergunning De eerste stappen Wensenlijst maken (zie Bespreken met de aannemer) Nagaan of aannemer aan kwaliteitseisen voldoet Referenties aannemer vragen Nagaan of aannemer ervaring heeft met gebruik van milieuvriendelijke

Nadere informatie

Kozijnen. BouwGarant, Vereniging Eigen Huis, Milieu Centraal en SBR. De Verbouwwijzer is een initiatief van

Kozijnen. BouwGarant, Vereniging Eigen Huis, Milieu Centraal en SBR. De Verbouwwijzer is een initiatief van Kozijnen De Verbouwwijzer is een initiatief van BouwGarant, Vereniging Eigen Huis, Milieu Centraal en SBR Is uw kozijn aan vervanging toe? Past er dubbel glas in het bestaande kozijn? Deze zaken zijn voor

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS DE ACTIES PRIMAIR ONDERWIJS ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE REGERING De regering beloont mensen als hun koophuis minder warmte verliest (isoleren). De -meter daalt met 5 punten. Het kost 1500 euro. : -1500

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com

Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer. www.alphabet.com Mobiliteit & duurzaamheid Leaserijder wordt steeds duurzamer www.alphabet.com Duurzame mobiliteit. Onderzoek naar gedrag en keuzes van leaserijders op gebied van duurzaamheid. Leaserijders steeds milieubewuster.

Nadere informatie

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energietips van Woningstichting Bergh - 1 Op tijd omlaag is geld besparen U kunt ook besparen in een energiezuinige woning U woont in een woning van Woningstichting

Nadere informatie

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke?

GROENE TEST. Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? GROENE TEST Naam:.. 1. Het verbruik van fossiele grondstoffen veroorzaakt ecologische problemen. Welke? O Afkoeling van het klimaat O Meer vulkaanuitbarstingen O Zure regen O Zoete regen 2. Waarvoor dienen

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Spouwmuurisolatie. Tips spouwmuurisolatie

Spouwmuurisolatie. Tips spouwmuurisolatie Spouwmuurisolatie Wilt u besparen op uw stookkosten maar heeft u geen groot budget voor gevelisolatie? Overweeg dan spouwmuurisolatie. U doet daarmee ook het milieu een groot plezier. Energie besparen

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec)

Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) Milieubarometerrapport 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Milieubarometer - 2014 (2014 mei t/m dec) DZyzzion Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en afvalproductie naar

Nadere informatie

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving

Groen beleggen. Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu. >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Groen beleggen Groen sparen en beleggen Goed voor u, goed voor natuur en milieu >> Als het gaat om milieu en leefomgeving Goed voor u, Goed voor natuur en milieu Een goed rendement én een belastingvoordeel.

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering

Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Hoofdstuk 15. Klimaatverandering Samenvatting Acht op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Qua belangrijkheid staat het onderwerp klimaatverandering

Nadere informatie

Na 40 jaar nog steeds in goede conditie? Het kan...

Na 40 jaar nog steeds in goede conditie? Het kan... Na 40 jaar nog steeds in goede conditie? Het kan... Kunststof houdt van de toekomst Het succes van kunststof kozijnen! Steeds meer mensen kiezen voor kunststof kozijnen. Na de eerste plaatsingen, ruim

Nadere informatie

C (zie toelichting in bijlage)

C (zie toelichting in bijlage) Energielabel woning Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden C (zie toelichting in bijlage) Uw woning Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Waar blijft m'n blikje

Waar blijft m'n blikje ? Waar blijft m'n blikje JE DOET 'T GOED, ALS JE BLIK BIJ HET HUISVUIL DOET. Hier je b DUS, GEWOON IN DE VUILNISBAK! De blikjes worden gesmolten en er worden weer nieuwe producten van gemaakt. Het blikje

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Groen Beleggen jaarcijfers 2008

Groen Beleggen jaarcijfers 2008 Groen Beleggen jaarcijfers 2008 Informatie over Groen Beleggen regeling Groen Beleggen is een gezamenlijke activiteit van het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, het

Nadere informatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie

Goed isoleren is vakwerk. Wat u moet weten over na-isolatie BRANCHEORGANISATIE NA-ISOLATIE Goed isoleren is vakwerk Wat u moet weten over na-isolatie INLEIDING GOED ISOLEREN IS VAKWERK Een goed geïsoleerd huis is prettig om in te wonen. Het is goed voor het wooncomfort,

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.00 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?!

Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Pda speurtocht: Enkhuizen duurzaam?! Wat is duurzaam? Duurzaam betekent letterlijk dat iets lang kan blijven bestaan. En tegenwoordig wordt er vooral mee bedoeld dat de aarde lang kan blijven bestaan.

Nadere informatie

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709)

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709) NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 201 Deze nieuwsbrief beschrijft in het kort de resultaten van een peiling over grondstoffenbeleid. Uit de resultaten komt naar voren dat driekwart van

Nadere informatie

Vragenlijst met scores in procenten

Vragenlijst met scores in procenten Vragenlijst met scores in procenten Het percentage tussen haakjes is het aandeel respondenten dat de vraag heeft beantwoord. De gemeente Amersfoort wil als stad in 2030 CO2-neutraal te zijn. Dit betekent

Nadere informatie

Energielabel voor woningen

Energielabel voor woningen Energielabel voor woningen Een zuinig huis? Met het energielabel zie je het zo! Energielabel voor woningen Inhoud 1. Hoe energiezuinig is uw huis 05 2. Enkele feiten op een rij 06 3. Een energielabel

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

ELEKTRISCHE APPARATEN

ELEKTRISCHE APPARATEN ENERGIETIPS ELEKTRISCHE APPARATEN LCD-TELEVISIE Plasmatelevisies of ouderwetse beeldschermen verbruiken veel meer energie dan LCD-schermen. Energieverspillende schermen zijn te herkennen door uw hand er

Nadere informatie

DoMUS. Neem de uitdaging aan! Vind de juiste balans tussen milieubewust en gelukkig leven

DoMUS. Neem de uitdaging aan! Vind de juiste balans tussen milieubewust en gelukkig leven DoMUS Neem de uitdaging aan! Vind de juiste balans tussen milieubewust en gelukkig leven Colofon: Spelontwerp: Tekstredactie: Programmering: Illustraties & vormgeving: Inhoudelijke bijdragen: Coördinatie:

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

Een van de grote momenten van het oproepen van groepsgevoel zijn de nationale rampenacties (giro 555), zoals de actie na de tsunamis in Azie.

Een van de grote momenten van het oproepen van groepsgevoel zijn de nationale rampenacties (giro 555), zoals de actie na de tsunamis in Azie. Concept de nationale CO 2 actie ir. Wouter Baars (www.wouterbaars.net) Inleiding: Alhoewel er vele technologische mogelijkheden zijn om onze CO2 uitstoot omlaag te brengen is er gedragsverandering ( life

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Milieubarometerrapport 2012

Milieubarometerrapport 2012 Milieubarometerrapport 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Technisch Buro Klomp BV Milieubarometer - 2012 Klomp Beheer Amsterdam BV Inhoud De Milieubarometer vertaalt gegevens zoals elektriciteitsverbruik en

Nadere informatie

COMPENSEER HIER JE CO 2 -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE

COMPENSEER HIER JE CO 2 -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE COMPENSEER HIER JE -UITSTOOT, HELP MENSEN DAAR AAN EEN COOKSTOVE COMPENSEER DE -UITSTOOT VAN JE ORGANISATIE, VERBETER HET KLIMAAT EN STEUN CLEAN COOKSTOVES 2 3 COOX4CLIMATE STAAT VOOR EEN KLIMAATNEUTRALE

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Heel Rhenen duurzaam!

Heel Rhenen duurzaam! Zaterdag 21 mei 2016 Heel Rhenen duurzaam! Op zaterdag 21 mei houden wij samen de tweede duurzame dag in de gemeente Rhenen. In en om het Huis van de gemeente is dan weer de duurzame markt. Hier vindt

Nadere informatie

Overzicht terugverdientijden

Overzicht terugverdientijden Overzicht terugverdientijden De tabel geeft een indicatie van de besparingen door isolatiemaatregelen. Voor de berekening is uitgegaan van een woning met vloeroppervlak van 50 m2, een dak van 70 m2 en

Nadere informatie