PRACTICUM: CYTOLOGIE. LeerlingenHANDLEIDING CYTOLOGIE Versie 1.0 6/10/2017 Datum 6 oktober 2017 Auteur Bart J. van Zweeden

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PRACTICUM: CYTOLOGIE. LeerlingenHANDLEIDING CYTOLOGIE Versie 1.0 6/10/2017 Datum 6 oktober 2017 Auteur Bart J. van Zweeden"

Transcriptie

1 PRACTICUM: CYTOLOGIE LeerlingenHANDLEIDING CYTOLOGIE Versie 1.0 6/10/2017 Datum 6 oktober 2017 Auteur Bart J. van Zweeden 0

2 Aanwijzingen voor het maken van biologische tekeningen Het maken van een preparaat Met de microscoop kun je alleen dingen bekijken die heel erg dun zijn en waar licht doorheen kan vallen. Alles wat je wilt bekijken moet dus enigszins doorzichtig zijn. Als je een voorwerp met de microscoop wilt bekijken, moet je het eerst in een vloeistof (water of een kleurstof) tussen twee glaasjes brengen. Het grootste en dikste glaasje waar het voorwerp op komt te liggen heet objectglaasje. Het kleine dunne glaasje dat de vloeistof met het voorwerp erin bedekt, heet het dekglaasje. Het geheel wordt het preparaat genoemd. Werkwijze Zorg dat je de juiste materialen bij de hand hebt: 1. Doe er een druppel water op. 2. Leg het voorwerp wat je wilt bekijken in de druppel water. 3. Zet een dekglaasje schuin tegen de druppel en laat het voorzichtig zakken met behulp van een prepareernaald. Er mogen niet teveel luchtbellen onder zitten. 4. Als er teveel water op het voorwerp zit, kun je dit weghalen met een stukje filtreerpapier of tissue. 5. Als het preparaat uitdroogt, breng je een druppel water tegen het dekglaasje Tekenregels Zet links bovenaan het blad: o wat je gaat tekenen (het opschrift). o welke vergroting je hebt gebruikt (aflezen van de oculair en lens). Zet rechts bovenaan het blad je naam, klas en de datum. Teken met een goed potlood (liefst H of HB), met een scherpe punt (dus niet tekenen met stift of pen). Teken wat je ziet, niet wat je volgens het boek zou moeten zien. Let ook op de juiste verhoudingen. Teken groot. Als je groter tekent, kun je ook beter de details weergeven. Teken eerst met dunne lijnen de omtrek, dan de andere delen. Daarna kun je ze duidelijker maken. Let op: niet schetsen, inkleuren of arceren! Zet met behulp van een liniaal dunne streepjes (verwijsstreepjes) naar de verschillende onderdelen die je kunt zien. Doe ook dit met potlood en zet de naam van die onderdelen erbij (de bijschriften). Gebruik maar één kant van je tekenblad. 1

3 1. Module CELLEN Practicum: Cellen van de rode ui Doel Het aantonen van de flexibiliteit van het plasmamembraan binnen de cellen van de rode uit. Beschrijving In elke plantencel zit aan de binnenzijde van de celwand een plasmamembraan dat de inhoud van de cel omsluit. Door de cel te leggen in een zoutoplossing die een hogere zoutconcentratie heeft dan in de cel, zal water de cel uitgaan en de celmembraan passeren. Hierdoor zal het plasmamembraan slinken terwijl de celwanden intact blijven. Door gebruik te maken van de cellen van de rode uit, is dit (plasmolyse) proces nóg beter te volgen. Materiaal Voor dit practicum heb je nodig: een stukje rode ui pincet objectglaasjes en afdekglaasjes zout water microscoop+verlichting scherp mesje. Methoden Bekijk op de site de filmpjes over microscoopgebruik (bronnen)en die over de plasmolyse. Probeer aan de binnenzijde van een rol van een ui een stukje vlies los te maken. Deze is één celllaag dik. Als het goed is, zijn de cellen paarsgekleurd. Probeer een stukje van ca 6-10 mm 2 op het objectglas te krijgen en voeg een druppel gewoon water toe. Dek af met een objectglas. Haal het preparaat onder de microscoop vandaan, til het dekglas iets op en voeg nu een druppel zoutoplossing toe. Dek toe met het dekglas. Neem de tijd om de verandering die zich in minuten voltrekt, te volgen. Opdrachten Maak een tekening van de cellen van de uienrok en van de geplasmolyseerde cellen. Verwerking Verwerk de resultaten in een kort verslag van wat je gezien hebt. Maak een tekening van de cellen van de uienrok en van de geplasmolyseerde cellen. Uitbreiding Lukt het om de cellen weer in de oorspronkelijke toestand terug te brengen? Wat moest er voor gebeuren? 2

4 2. Module CELLEN Practicum: Cellen van tulpenstengel Doel Het leren vervaardigen van een coupe van de stengel van de tulp. Beschrijving In dit practicum gaat het om het maken van een coupe van de stengel van de tulp. Tulpenstengels zijn groot genoeg om een mooie coupe van te snijden. Ook is de stengel hiervoor stevig genoeg. Op de foto zie je de doorsnede van een éénzaadlobbige plant. Materiaal Voor dit practicum heb je nodig: een stukje stengel van de tulp pincet objectglaasjes en afdekglaasjes Eosine-Methyleenkleuring (plastic tube) microscoop+verlichting scherp mesje. (Starmesje) Methoden Het lastige is om een dwarsdoorsnede van de tulp te maken en zó dun te snijden, dat de coupe 1 á 2 cellen dik is. Vaak lukt het niet, en heb je maar een stukje van de coupe. Die zijn vaak wel beter dan een hele, maar te dikke coupe. Als je een coupe hebt, leg deze op het objectglas en voeg een druppel kleurstof toe. Laat deze 2 min intrekken. Daarna voeg je een paar druppels water toe en leg je het dekglas er voorzichtig op. Pas op voor belletjes. Opdrachten Maak een tekening van de cellen van de tulp en kijk of je verschillende soorten cellen kan aanwijzen. Verwerking Verwerk de resultaten in een kort verslag van wat je gezien hebt. Maak een tekening van de cellen van de tulpenstengel. Kijk op de site het filmpje na voor de tekenregels (bronnen). Uitbreiding Kijk of je op deze manier ook coupes kan maken van planten die buiten de school in de tuin staan. 3

5 3. Module CELLEN Practicum: Cellen van gist, mos en alg Doel Het observeren van diverse vormen van eencelligen en cellen van meercellige mossen. Beschrijving In dit practicum gaat het om het waarnemen van verschillende typen cellen. De groep algen is enorm groot; als je een beetje slootwater neemt, zal je zien dat daar van alles in zwemt en krioelt. Ook gewone bakkergist, toont een ééncellig beeld. 4

6 Materiaal Voor dit practicum heb je nodig: Een monster uit de sloot een beetje bakkersgist een blaadje van sterrenmos. pincet objectglaasjes en afdekglaasjes Eosine-Methyleenkleuring (plastic tube) microscoop+verlichting Methoden Je hebt voor dit korte practicum weinig tijd nodig. Het gaat erom dat je de diversiteit waarneemt van allerlei celtypen van ééncelligen en meercelligen. Neem een druppel water op een objectglas en doe daarop: een mosblaadje, een beetje bakkersgist of wat sloot/bloemenwater. Opdrachten Maak een tekening van de cellen van gist, mos en algen en kijk of je verschillende soorten cellen kan aanwijzen. Verwerking Verwerk de resultaten in een kort verslag van wat je gezien hebt. 5

Christian Bijvoets, klas 11a. Periode Biologie DNAlabs Docent: Bart J. van Zweeden. Datum: 6 januari / 24 januari. Practicum 1 Over rode uien

Christian Bijvoets, klas 11a. Periode Biologie DNAlabs Docent: Bart J. van Zweeden. Datum: 6 januari / 24 januari. Practicum 1 Over rode uien Christian Bijvoets, klas 11a Periode Biologie DNAlabs Docent: Bart J. van Zweeden Datum: 6 januari / 24 januari Practicum 1 Over rode uien Practicum 1 Over rode uien Handelingen: Ik zat in een team met

Nadere informatie

pantoffeldiertje onder de microscoop

pantoffeldiertje onder de microscoop Havo/Vwo 60 minuten pantoffeldiertje 1 kloppende vacuole 2 celkern 3 celmond 4 celanus 5 trilharen pantoffeldiertje Pantoffeldiertjes leven in slootwater. Pantoffeldiertjes bestaan slechts uit één cel.

Nadere informatie

groep 7-8 planten beter bekeken Planten kunnen iets wat wij niet kunnen. Van water, zonlicht en CO 2 bospeen alle spullen klaar? Dan kun je verder.

groep 7-8 planten beter bekeken Planten kunnen iets wat wij niet kunnen. Van water, zonlicht en CO 2 bospeen alle spullen klaar? Dan kun je verder. groep 7-8 planten beter bekeken Voorbereiding Planten kunnen iets wat wij niet kunnen. Van water, zonlicht en CO 2 kunnen ze suiker en zuurstof maken. We noemen dat fotosynthese. In suiker zit energie

Nadere informatie

Schematisch en natuurgetrouw

Schematisch en natuurgetrouw Proef 1 Schematisch en natuurgetrouw - Werkblad 1 - Tekenmateriaal - Liniaal Hieronder zie je een afbeelding van een vlinder. Maak hiervan een schematische tekening op werkblad 1. Maak ook een natuurgetrouwe

Nadere informatie

De romp bestaat uit een borstholte en een buikholte, gescheiden door het middenrif.

De romp bestaat uit een borstholte en een buikholte, gescheiden door het middenrif. Samenvatting Thema 1: Organen en cellen Basisstof 1 Levenskenmerken (levensverschijnselen): - stofwisseling (ademhaling, voeding, uitscheiding) - groei - voortplanting - reageren op prikkels - ontwikkeling

Nadere informatie

Bi B o i l o og o ie i Inlage

Bi B o i l o og o ie i Inlage Inlage Proef 1 Schematisch en natuurgetrouw - Werkblad 1 - Tekenmateriaal - Liniaal Hieronder zie je een afbeelding van een vlinder. Maak hiervan een schematische tekening op werkblad 1. Maak ook een natuurgetrouwe

Nadere informatie

Microscopie : De cel

Microscopie : De cel Microscopie : De cel 1. Inleiding en doelstelling Plantaardige en dierlijke cellen verschillen van mekaar. Het doel is om na te gaan of de typische celstructuren van beide zichtbaar zijn in de lichtmicroscoop.

Nadere informatie

1. Wat is het verschil tussen een natuurgetrouwe en een schematische tekening?

1. Wat is het verschil tussen een natuurgetrouwe en een schematische tekening? Een technische tekening maken In de biologie proberen we organismen zo nauwkeurig mogelijk te bekijken. De beste manier om dit te doen, is het organismen te tekenen. Als je een organismen tekent, kijk

Nadere informatie

DNAlabs. LeerlingenHANDLEIDING Versie 1.0 6/10/2013 CONCEPT Datum 6 oktober 2013 Auteur Bart J. van Zweeden

DNAlabs. LeerlingenHANDLEIDING Versie 1.0 6/10/2013 CONCEPT Datum 6 oktober 2013 Auteur Bart J. van Zweeden DNAlabs LeerlingenHANDLEIDING Versie 1.0 6/10/2013 CONCEPT Datum 6 oktober 2013 Auteur Bart J. van Zweeden 0 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Modulen in detail 3 3. Totaaloverzicht Practica 6 4. Afsluiting,

Nadere informatie

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen?

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen? Micro-organismen kweken en bekijken Zelf bacteriën kweken Je gaat zelf bacteriën kweken. Benodigdheden twee lege petrischaaltjes met daarop je naam, klas en datum brander en lucifers vloeibare voedingsbodem

Nadere informatie

Cellen en weefsels Practicum 4 vwo Domeinen B2 en C3 (gedeeltelijk)

Cellen en weefsels Practicum 4 vwo Domeinen B2 en C3 (gedeeltelijk) 1 Cellen en weefsels Practicum 4 vwo Domeinen B2 en C3 (gedeeltelijk) 2 Inhoud Aanwijzingen 3 Verwerken van informatie 4 Celorganellen in plantencellen 5 cellen in blaadje van een mos cellen in de zaadlob

Nadere informatie

Bouw van een cel vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73566

Bouw van een cel vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/73566 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/73566 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

1. Geef aan of de onderstaande beschrijvingen dood, levenloos of levend zijn. 2. Wat zijn levenskenmerken of een ander woord levensverschijnselen?

1. Geef aan of de onderstaande beschrijvingen dood, levenloos of levend zijn. 2. Wat zijn levenskenmerken of een ander woord levensverschijnselen? Voorbeeld instaptoets havo-vwo Deze opdracht aan bij de start van het vak biologie is bedoeld om erachter te komen wat je al weet over en kan met biologie. Je krijgt geen cijfer voor deze toets. Probeer

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Het rijk van de planten

Het rijk van de planten 5 BASISSTOF 1 vwo gymnasium Het rijk van de planten thema 4 Ordening opdracht 14 practicum BOOMALG BENODIGDHEDEN een stukje boomschors met groene aanslag (boomalg) een microscoop prepareermateriaal tekenmateriaal

Nadere informatie

osmose-onderzoek practicumhandleiding

osmose-onderzoek practicumhandleiding osmose-onderzoek practicumhandleiding pantoffeldiertjes b i o d o e n.n l > bovenbouw > osmose-onderzoek bij pantoffeldiertjes pantoffeldiertjes (ware grote) pantoffeldiertje Pantoffeldiertjes leven in

Nadere informatie

watervlooien onder de microscoop watervlooien Watervlooien zijn kleine zoetwaterkreetjes die voorkomen in sloten, plassen en vijvers.

watervlooien onder de microscoop watervlooien Watervlooien zijn kleine zoetwaterkreetjes die voorkomen in sloten, plassen en vijvers. Havo/Vwo 60 minuten watervlooien Watervlooien zijn kleine zoetwaterkreetjes die voorkomen in sloten, plassen en vijvers. leefomgeving van de watervlo watervlooien op ware grote Zoek op Internet naar informatie

Nadere informatie

Tekenen vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Tekenen vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62354 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Het rijk van de schimmels

Het rijk van de schimmels 4 BASISSTOF 1 vwo gymnasium Het rijk van de schimmels thema 4 Ordening opdracht 10 Beantwoord de volgende vragen. 1 Heeft de gist die roos veroorzaakt (zie afbeelding 19) een celkern en een celwand? Gistcellen

Nadere informatie

THEMA 6. Microscopie

THEMA 6. Microscopie THEMA 6 Microscopie In dit thema ga je op ontdekking in de wereld van de allerkleinste bouwstenen van levende wezens. Je gebruikt daarvoor een microscoop. Je leert een micropreparaat maken en daarop structuren

Nadere informatie

CELLEN VERTELLEN Leerlingenhandleiding

CELLEN VERTELLEN Leerlingenhandleiding CELLEN VERTELLEN Leerlingenhandleiding INHOUD Leerdoelen 2 Context 1: Forensisch laboratorium 4 Schakelles 1 12 Context 2: Lorenzo s Oil: het specialistenteam 15 Schakelles 2 21 LEERDOELEN Je kent: - de

Nadere informatie

Bouw van een cel vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63309

Bouw van een cel vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/63309 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 december 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/63309 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. 1. Toelichting op de module

Verdiepingsmodule. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek. 1. Toelichting op de module Dermatomycosen: uitvoering van het KOH-onderzoek 1. Toelichting op de module Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van februari 2008 In de NHG-Standaard Dermatomycosen wordt veel waarde gehecht

Nadere informatie

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken. Science+ leerjaar 1 module: het oog 4 x 45 min, werk in duo s. vragenblad Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Nadere informatie

Hier en daar een bui

Hier en daar een bui Hier en daar een bui Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

tekentaken [ TO ] technisch tekenen [ A ] BA VA RZA graa klas 1

tekentaken [ TO ] technisch tekenen [ A ] BA VA RZA graa klas 1 tekentaken [ TO ] technisch tekenen [ A ] BA VA RZA graa klas 1 Waaraan moet een technische tekening voldoen? Ontwerpers werken hun ideeën eerst uit in de vorm van schetsen. Schetsen is snel tekenen uit

Nadere informatie

Een Belgisch - Frans seinhuis in H0 van meerlangs papier.

Een Belgisch - Frans seinhuis in H0 van meerlangs papier. Een Belgisch - Frans seinhuis in H0 van meerlangs papier. Sinds enige tijd vertegenwoordigen wij de producten van MKB Modelle uit Duitsland. Alle modellen zijn gemaakt van meerlaags papier en hebben hun

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Stengel één- versus tweezaadlobbige plant (zie tekeningen p.4) Blad één- versus tweezaadlobbige plant (zie tekeningen p.5)

Stengel één- versus tweezaadlobbige plant (zie tekeningen p.4) Blad één- versus tweezaadlobbige plant (zie tekeningen p.5) Met het microscopisch onderzoek wil ik meer te weten komen over de opbouw van de plantenweefsels. In dit onderzoek bestudeer ik de plantenweefsels van één- en tweezaadlobbige planten. Ik probeer het verschil

Nadere informatie

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand Modelvliegtuigbouw Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II Auteur; Wout Heijne Lay out Jeroen van den Brand De Romp De romp Stap 1 - Mal - Figuurzaag - Potlood - Plaatje triplex 1. Teken met behulp van

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

Verder zijn er toetsen bij de theorie en praktijk. Je hoort van jouw leraar wanneer je die moet maken.

Verder zijn er toetsen bij de theorie en praktijk. Je hoort van jouw leraar wanneer je die moet maken. Voorwoord Beste leerling, Voor je ligt de map Stappenplan houtbewerken. Dit Stappenplan is speciaal geschreven voor leerlingen die praktijkonderwijs volgen, maar is ook te gebruiken in andere situaties.

Nadere informatie

1 DISK, Boom Amsterdam

1 DISK, Boom Amsterdam aan dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets met iets anders verbonden is al al dit woord gebruik je om uit te drukken dat iets eerder gebeurt dan je dacht alles, allemaal bij in de buurt van iets

Nadere informatie

Microscoop practicum

Microscoop practicum Microscoop practicum De microscoop Een microscoop is een instrument waarmee je kunt vergroten. Met een vergrootglas kun je ook vergroten maar niet zo veel als met een microscoop. Een vergrootglas bestaat

Nadere informatie

Practicum Emulsies. Leerdoelen

Practicum Emulsies. Leerdoelen Moleculaire gastronomie is een wetenschapsveld dat zich richt op het verbeteren van bestaande recepten, door bijvoorbeeld te onderzoeken wat de oorzaak is van veelvoorkomende problemen bij het uitvoeren

Nadere informatie

Organen, Cellen en Ordening

Organen, Cellen en Ordening Examen VMBO-GL en TL Organen, Cellen en Ordening biologie CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 10 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 18 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

long har t slokdarm lever maag nier dikke darm dunne darm

long har t slokdarm lever maag nier dikke darm dunne darm 1 Organen, BASISSTOF opdracht 1 weefsels en cellen In afbeelding 1 zie je twee tekeningen van een torso van een vrouw. In tekening 1 zitten de meeste organen nog in de torso. In tekening 2 zijn verschillende

Nadere informatie

Module: Microscopisch onderzoek - v456

Module: Microscopisch onderzoek - v456 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 29 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63280 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT

Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT Aantekeningen Hoofdstuk 1: Vier rijken Vergelijken KGT 1.1 De tuin 1 Wat leeft er in een tuin? Organismen: dit zijn levende wezens zoals, planten, dieren, mensen, bacteriën en schimmels. Levenskenmerken:

Nadere informatie

Capillaire werking van Hout

Capillaire werking van Hout Capillaire werking van Hout Arrangement Geveltimmerwerk Opdracht: Leg het begrip capillaire werking uit. Onderzoek het begrip Leg het begrip uit aan VMBO leerlingen Ondersteun de les d.m.v. didactische

Nadere informatie

Module: Micro-organismen - h45. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Module: Micro-organismen - h45. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63249 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

LE GOUDEN TULP WATERMANSHOP WERKBLAD LEREN LE GOUDEN TULP

LE GOUDEN TULP WATERMANSHOP WERKBLAD  LEREN  LE GOUDEN TULP EMAILLE GOUDEN TULP EMAILLE GOUDEN TULP Klein maar fijn is mijn EFCO 110 oventje. Dat je geen grote oven hoeft te hebben om grote werken te maken laat ik in dit werkblad zien. Ik kwam op dit idee omdat

Nadere informatie

Planten: vorm en functie 1. Ginkgo biloba

Planten: vorm en functie 1. Ginkgo biloba Planten: vorm en functie 1 Ginkgo biloba Planten: vorm en functie Begeleiders: Jurgen Memelink jurgen.memelink@hu.n 06-51680890 / 06-11123607 Henk Kers (practicuminstructeur) henk.kers@hu.nl 06-23497184

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

Het opzetten van je gisting

Het opzetten van je gisting Science in School Issue 24: Autumn 2012 1 Vertaald door Piet Das Het opzetten van je gisting Voor het uitvoeren van alle practica, heeft elk studententeam ongeveer 200 ml gefermenteerde most, 200 ml druivensap

Nadere informatie

LEERLINGENHANDLEIDING

LEERLINGENHANDLEIDING NATIONALE beeld: DigiDaan LEERLINGENHANDLEIDING Naam: Klas: Datum: INLEIDING 2015 is het Internationaal Jaar van het Licht. Dit jaar is gekozen als Jaar van het Licht omdat we in 2015 een aantal jubilea

Nadere informatie

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht)

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht) MENU Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! In deze bijlage wordt het menu voor het tekenevenement beknopt weergegeven. Per opdracht leest u: - het idee van de opdracht - de duur hiervan - de daarbij

Nadere informatie

Toetsstation. Fluor vaginalis

Toetsstation. Fluor vaginalis Toetsstation Fluor vaginalis Alg lgeme mene gegevens Classificatiecode(s) X14, X38 Doelstelling Toetsen of de kandidaat in staat is op correcte wijze een direct preparaat van fluor vaginalis te maken en

Nadere informatie

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze

Bacteriën als hulpje. Yoghurt maken. Benodigdheden. Werkwijze Bacteriën als hulpje Yoghurt maken Je gaat in deze opdracht zelf yoghurt maken. Benodigdheden schone pan thermometer warmwaterbad eetlepel yoghurt 0,5l. melk klein flesje van 0,5l. aluminium en elastiekjes

Nadere informatie

Microscoop vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62421

Microscoop vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62421 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 juli 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62421 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Bouwtekening voor de BijenBungalow

Bouwtekening voor de BijenBungalow ouwtekening voor de ijenungalow Met dit PDF-bestand kun je de ijenungalow van architect Rietstengel uit het boek Fleur de ij zelf gaan bouwen. Lees eerst rustig alle pagina s door voordat je aan de slag

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

Microscoop hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Microscoop hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62499 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Het tekenen van schroefdraad

Het tekenen van schroefdraad 1. Algemeen a) Wat is schroefdraad? chroefdraad is... windingen op een as of in een boring. Je kan het als het ware vergelijken met een touw die men spiraalsgewijs rond een as draait (zie figuren a, b,

Nadere informatie

Microscoop vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62356

Microscoop vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62356 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 03 juli 2017 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62356 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Superheldencadeau voor papa

Superheldencadeau voor papa Superheldencadeau voor papa Eén dag in het jaar staat helemaal in het teken van papa. Want onze papa s zijn echte superhelden! En dat willen de kinderen graag aan hun papa s of opa s laten weten! Op de

Nadere informatie

De kiemplantjes worden misschien niet langer, doordat er al voldoende reservevoedsel in de zaadlobben aanwezig is.

De kiemplantjes worden misschien niet langer, doordat er al voldoende reservevoedsel in de zaadlobben aanwezig is. 5 Als je kamerplanten water geeft, moet je af en toe kamerplantenmest aan het water toevoegen (bijv. Pokon of Substral). De planten groeien daardoor beter. Een leerling denkt dat tuinkerszaadjes sneller

Nadere informatie

BASISSTOF. Tekeningen maken

BASISSTOF. Tekeningen maken 2 BASISSTOF Uitgeverij Malmberg 1THV thema 1 Wat is biologie? Tekeningen maken opdracht 5 practicum EEN SNOEK TEKENEN In afbeelding 6 van je handboek is een snoek getekend. Kijk een halve minuut naar de

Nadere informatie

Proef 50 Vingerafdrukken zoeken met behulp van cacao- en talkpoeder

Proef 50 Vingerafdrukken zoeken met behulp van cacao- en talkpoeder Proef 50 Vingerafdrukken zoeken met behulp van cacao- en talkpoeder 1. Onderzoeksvraag We nemen vingerafdrukken van 3 verdachten van de moord om deze uiteindelijk te vergelijken met de gevonden vingerafdruk

Nadere informatie

LESBRIEF BOUWEN ALS BOMEN

LESBRIEF BOUWEN ALS BOMEN LESBRIEF BOUWEN ALS BOMEN OPDRACHT 1: BIOLOGISCHE TEKENING VAN HET PALMBLAD Bekijk het palmblad van de Livistona rotundifolia (waaierpalm) goed en teken een bovenaanzicht of een zijaanzicht van het palmblad.

Nadere informatie

Module: Microscopisch onderzoek - h45. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Module: Microscopisch onderzoek - h45. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 25 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63246 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

ART Freakin people person (boekje) ART

ART Freakin people person (boekje) ART Hier de beschrijving van de bezonder vrolijke kaartjes van Nellie van Leeuwen gemaakt met de techniek zoals beschreven in ARTSpecially magazine #14 op pagina 56 en 57. Nellie laat zien wat Dylussions sprayinkt

Nadere informatie

Doorzichtige kleurlagen

Doorzichtige kleurlagen Doorzichtige kleurlagen Opdracht bij het fluweel Nodig Schaar Lijm Rollen gekleurd doorzichtig plastic Witte kartonnen vellen Potlood Gum Kunstwerk: Descent into Limbo van Anish Kapoor Stap 1 We gaan een

Nadere informatie

Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7

Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7 Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7 Opgave 1 Iris krijgt een bril voorgeschreven van 4 dioptrie. Zij houdt de bril in de zon en probeert de stralen te bundelen om zodoende een stukje

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Mag ik u een paar vragen stellen? 6

Inhoud. Voorwoord 5. Mag ik u een paar vragen stellen? 6 Inhoud Voorwoord 5 Mag ik u een paar vragen stellen? 6 6 Steeds meer planten! 13 6.1 Geslachtelijke variaties 13 6.2 Van eicel tot zaad 16 6.3 Allemaal gelijk 18 6.4 De juiste behandeling 24 6.5 Verschillende

Nadere informatie

Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11

Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11 Vertaling van het November 2014 nummer van Satsuki Kenkyu Les 11 Deze les wordt u gepresenteerd voor diegene die graag Satsuki bomen willen vormen in goede stijlen vanaf het eerste begin. Les 11 Ik wil

Nadere informatie

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE

WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE WATER EN VUUR, EEN POP-POP-BOOTJE Vooraf Het onderstaande is een bewerking van een artikel dat verschenen is in De Modelbouwer nr.1, 2013. In de beschrijving hebben we de jonge bouwer voor ogen gehad.

Nadere informatie

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word Nog beter leren omgaan met Word Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Informatiekunde Omgaan met Word College De Heemlanden 2005. Informatiekunde Leerjaar

Nadere informatie

Magnetische velden groep 7-8

Magnetische velden groep 7-8 Magnetische velden groep 7-8 Zonder magnetisch veld zouden we niet op aarde kunnen leven. Zonnewinden zouden de atmosfeer rond de aarde laten verdwijnen en schadelijke straling zou het leven op aarde vernietigen.

Nadere informatie

De bouwonderdelen bij dit nummer

De bouwonderdelen bij dit nummer De bouwonderdelen bij dit nummer U ontvangt een trap, roosterelementen en verdere onderdelen voor de vormgeving van uw model. Houten latten 1 houten lat van 2 x mm, 00 mm lang 1 houten lat van 1, x 1,

Nadere informatie

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:..

Basiscursus planten: Bladvormen. Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2012 Basiscursus planten: Bladvormen Klas:. Plantenpersnr: Namen van leerlingen: 1:.. 2:. Basiscursus planten: Bomen verliezen hun bladeren en sparen zo hun energie om straks na de winter weer helemaal

Nadere informatie

Cellen en stevigheid van voedsel.

Cellen en stevigheid van voedsel. Cellen en stevigheid van voedsel. Opmerkingen bij de stevigheid van voedingmiddelen met een structuur van plantencellen. f.pluimers@aocfriesland.nl 8 juni 2011 vruchtdeeltje weefsel van plantencellen vruchtdeeltje

Nadere informatie

Kookboek. Gemaakt door: Anouk, Wiet, Dylan, Lisan, Mats en Demi

Kookboek. Gemaakt door: Anouk, Wiet, Dylan, Lisan, Mats en Demi Kookboek Gemaakt door: Anouk, Wiet, Dylan, Lisan, Mats en Demi Hoe hebben we onderzoek gedaan???? We zijn langs bijna alle klassen gegaan en gevraagd wat ze het lekkerst vonden. Toen kwam er een top 6

Nadere informatie

Handleiding Optiekset met bank

Handleiding Optiekset met bank Handleiding Optiekset met bank 112110 112110 112114 Optieksets voor practicum De bovenstaande Eurofysica optieksets zijn geschikt voor alle nodige optiekproeven in het practicum. De basisset (112110) behandelt

Nadere informatie

In deze opdracht gaan we een houten vogelhuisje maken.

In deze opdracht gaan we een houten vogelhuisje maken. MPo 2008 In deze opdracht gaan we een houten vogelhuisje maken. Je krijgt een stuk hout van 12 cm breed en 122 cm lang. Dit is genoeg om een vogelhuisje te maken zoals het voorbeeld. We zagen het hout

Nadere informatie

PLANTEN GROEIEN. Stappenplan. Benodigdheden. Apps. Tijd ZADENRACE

PLANTEN GROEIEN. Stappenplan. Benodigdheden. Apps. Tijd ZADENRACE Stel 4 onderzoeksvragen op Maak een goede opstelling Noteer je resultaten in de tabel ZADENRACE Vooraleer we aan de grote opdracht beginnen moeten we planten hebben. Zoals je wel weet, gebeurt de voortplanting

Nadere informatie

plantenkennis Groeien week 1 lengte cm week 2 lengte cm Leerwerk centrum pk 1.1 Gereedschap het bakje water de bak met zaaigoed

plantenkennis Groeien week 1 lengte cm week 2 lengte cm Leerwerk centrum pk 1.1 Gereedschap het bakje water de bak met zaaigoed Groeien Gereedschap het bakje water de bak met zaaigoed plantenkennis Materiaal het potlood de centimeter de kleurpotloden week 1 lengte cm Let op - wekelijks een tekening van de groei van een plant De

Nadere informatie

Microscoop vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62356

Microscoop vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62356 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 08 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62356 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

1 Water Water in de plant Soorten water en waterkwaliteit Verbeteren van de waterkwaliteit Afsluiting 27

1 Water Water in de plant Soorten water en waterkwaliteit Verbeteren van de waterkwaliteit Afsluiting 27 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Water 9 1.1 Water in de plant 9 1.2 Soorten water en waterkwaliteit 12 1.3 Verbeteren van de waterkwaliteit 18 1.4 Afsluiting 27 2 Watervoorziening 29 2.1 Watergeefsystemen

Nadere informatie

Hoe een LED mooi inbouwen Auteur: Geert Juchtmans (Reddevil) [0909-001]

Hoe een LED mooi inbouwen Auteur: Geert Juchtmans (Reddevil) [0909-001] Handige knutsel tips door Reddevil In dit nieuw onderdeel van het magazine geeft Reddevil een aantal handige knutseltips die handig van pas komen bij het bouwen van behuizingen etc. In de eerste editie

Nadere informatie

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN

LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN LESBRIEF DAN LIEVER DE LUCHT IN In dit hoofdstuk over bionica in de luchtvaart ga je zelf een propellervliegtuig bouwen en als het mag van je docent er misschien zelf wel een ontwerpen. Maar eerst verdiep

Nadere informatie

De TOA heeft een aantal potjes klaargezet. In sommige potjes zit een oplossing, in andere potjes zit een vaste stof.

De TOA heeft een aantal potjes klaargezet. In sommige potjes zit een oplossing, in andere potjes zit een vaste stof. OPDRACHT 9 Practicum Om je kennis van de scheidingsmethoden en oplosbaarheid te vergroten volgen hieronder een aantal proeven. Ook krijg je een proef over indicatoren / reagens. Met behulp daarvan kun

Nadere informatie

BIOLOGIE interactief. havo 1 tweede fase. 10 Vaardigheden

BIOLOGIE interactief. havo 1 tweede fase. 10 Vaardigheden BIOLOGIE interactief havo 1 tweede fase 10 Vaardigheden Vaardigheden Aantekeningen maken Als in je studiewijzer een klassikale instructie staat vermeld, is het verstandig het onderwerp van deze instructie

Nadere informatie

Kennismaking met natuurwetenschappen

Kennismaking met natuurwetenschappen Kennismaking met natuurwetenschappen 1 De natuurwetenschappen 5 1.1 De natuurwetenschap en de levende natuur 7 1.2 De natuurwetenschap en de niet-levende natuur 8 1.3 De natuurwetenschappelijke methode

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Mag ik u een paar vragen stellen? 6

Inhoud. Voorwoord 5. Mag ik u een paar vragen stellen? 6 Inhoud Voorwoord 5 Mag ik u een paar vragen stellen? 6 9 Steeds meer planten! 13 9.1 Geslachtelijke variaties 13 9.2 Van eicel tot zaad 16 9.3 Allemaal gelijk 20 9.4 De juiste behandeling 27 9.5 Verschillende

Nadere informatie

Examen Voorbereiding Cellen

Examen Voorbereiding Cellen Examen Voorbereiding Cellen Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 2 Cellen Begrippenlijst: Begrip Organellen Plastiden Stamcellen Embryonale stamcellen Adulte stamcellen Endoplasmatisch reticulum

Nadere informatie

versie 23-10-2004 01. Ik ga een standaard 4 inch ophangrand verkleinen. Een grotere ophangrand is eenvoudiger te verkleinen.

versie 23-10-2004 01. Ik ga een standaard 4 inch ophangrand verkleinen. Een grotere ophangrand is eenvoudiger te verkleinen. Beschrijving verkleining ophangrand: Benodigdheden: 1. Scherp Stanley mes. 2. Metalen liniaal op rechte metalen lat om langs te snijden. 3. Ondergrond om op te snijden. 4. standaard plakband. 5. schaar.

Nadere informatie

K 1 Symmetrische figuren

K 1 Symmetrische figuren K Symmetrische figuren * Spiegel Plaats de spiegel zó, dat je twee gelijke figuren ziet. Plaats de spiegel nu zó op het plaatje, dat je dezelfde figuur precies éénmaal ziet. Lukt dat bij alle plaatjes?

Nadere informatie

werkstukmap Houtopdracht

werkstukmap Houtopdracht werkstukmap Houtopdracht Henze mussennestkast Samengesteld door J. van wijk - 2012 1 Verklaring gebruikte symbolen: Lees deze tekst aandachtig door. Probeer er iets van te onthouden Dit teken geeft aan

Nadere informatie

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi.

Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Opdracht 1 Nodig: kleurpotloden of stiften, poster Maak je huis mooi. Hoe ziet de woonkamer in jouw huis eruit? Hebben jullie behang met bloemen, zijn de muren in een mooie kleur geverfd of hebben jullie

Nadere informatie

Detector installatie. Detector bouw A.P.L.S. de Laat, J.G. Oldenziel. HiSPARC. 1 Detector bouw handleiding. 2 Materiaal lijst

Detector installatie. Detector bouw A.P.L.S. de Laat, J.G. Oldenziel. HiSPARC. 1 Detector bouw handleiding. 2 Materiaal lijst Detector installatie HiSPARC Detector bouw A.P.L.S. de Laat, J.G. Oldenziel 1 Detector bouw handleiding Dit document beschrijft de stappen die nodig zijn bij het maken van een HiSPARC detector. Een detector

Nadere informatie

Druk met Kunst! Leskist voor kinderen van groep 6

Druk met Kunst! Leskist voor kinderen van groep 6 Druk met Kunst! Leskist voor kinderen van groep 6 Na het Museum in de Klas en de drukwerkplaats van KUVO weten jullie alles over druktechnieken: Nu is het tijd om zelf aan de slag te gaan! In deze leskist

Nadere informatie

Excel opdracht: Belkosten

Excel opdracht: Belkosten Excel opdracht: Belkosten In deze opdracht gaan we Excel gebruiken om uit te vinden wat het meest geschikte mobiele telefoon abonnement voor ons is. Hierbij willen we kijken wat een aantal verschillende

Nadere informatie

Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem *

Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem * Groep 5/6 Variaties op een zonnebloem * Nodig Per leerling 1 sheet van 50x50 cm. Papier A3 of half vel Tekenpotloden Goede scharen Pandakrijtjes Acrylverf+penselen+water Onderleggers Watervaste viltstift

Nadere informatie

Een regenmeter of pluviometer maken

Een regenmeter of pluviometer maken Een regenmeter of pluviometer maken Wil je weten hoeveel regen er valt? Volg dan de stappen van dit stappenplan om zelf een pluviometer te maken. Materiaal: plastic fles van 0,5 liter kiezelstenen (tegen

Nadere informatie

Kaart 15 Bollen en knollen

Kaart 15 Bollen en knollen Kaart 15 Bollen en knollen Informatiekaart Werkblad Onderzoek: o Bollen en knollen o Narcissen op water Quiz: o http://natuur.ariena.com Voor de leerkracht: De kinderen leren de volgende begrippen: Bollenstreek

Nadere informatie