DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID"

Transcriptie

1 DOMEIN(ZORGVOOR)VEILIGHEID NATIONAALARCHIEF DATUM:18februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE

2 !" # $%%% & ' $ () * , $ $.' % /) $ !4$ $ # 4$ $ & (... 53, $. ' $ ) ! # &

3 ( ,$ /5: ; "< !;$= #6> ( ,6< A<" ? 5A " BC ! 3.D':? #6= &6EF= (:) ,<

4 1.CurriculaVitaeExperts 2.Literatuurlijst 3.LijstTrendsenhotspotsDomeinGezondheid 4.LijstTrendsenhotspotsDomeinWonen 4

5 Verantwoordingdomeinindeling Hetdomein Veiligheid geldtalseencomplexdomein.hetiseengrootdomeinwaarin vele,uiteenlopendeonderwerpenaandeordekomen.hetdomein,zoalshetinhet projectplanvanhetnationaalarchiefisomschreven,omvatdevolgendeonderwerpen 1 : > openbareorde > landsverdediging > criminaliteit > hulpverlening(brandweer,politie,ambulancedienst) > terrorismebestrijding > verkeersveiligheid > rampen > veiligheidopdewerkplek(arbo) > voedselveiligheid Dezeindelingheeftalsbeginpuntgediendvooreenonderverdelingvanhetdomeinin viersubdomeinen/deelonderzoeken,waarindieonderwerpenzijnondergebrachtdieeen zekeresamenhangvertonen.opbasisvangesprekkenmetexpertsenliteratuurzijn hieraaninfectieziekten,geneesmiddelenengevaarlijkestoffentoegevoegd.(inde praktijkblijkendegevaarlijkestoffen,samenmetrampen,tevallenonderdetrend Opkomstvanhetexternveiligheidsbeleid.)Devastgesteldesubdomeinen/ deelonderzoekenbestaanuit: > Deelonderzoek1:Criminaliteitensocialeveiligheid. 2 > Deelonderzoek2:Defensie 3,inlichtingendienstenenterrorismebestrijding. > Deelonderzoek3:Veiligheidengeneesmiddelen,veiligheideninfectieziekten, voedselveiligheid,productveiligheid. > Deelonderzoek4:Openbareorde,hulpverlening,rampen. Uitpragmatischoogpuntzijndesubdomeinen verkeersveiligheid en veiligheidopde werkplek(arbo) ondergebrachtbij,respectievelijk,dedomeinenverkeerenvervoeren Werk,inkomenenbestedingen.Trendsophetgebiedvanveiligheidintermenvan Nederlandvs.hetwater wordenbesprokenbijmilieu.zijzullendusindesbetreffende rapportenaandeordekomen. DetrendsophetgebeidvanVeiligheidwordeninditrapportgepresenteerdper subdomeinomdatditeenlogischestructuuroplevertendetrendszoenigeonderlinge samenhangvertonen.indeuiteindelijkedatabasezullengenoemdetrendsenhotspots enerzijdseenzelfstandiglevenleiden,dochanderzijdsdoorhetaanleggenvan allerhandeonderlingerelatiestocheenzekereonderlingesamenhangkennen.bovendien kunnenbepaaldetrendsc.q.hotspotsdanaanverschillendedomeinenworden gekoppeld. 1 Zie:Concepteindrapportwaarderingsmethodiek,2009:13>14.Dedomeinindelingenenmaatschappelijke hoofdfunctieswordendoorhetonderzoeksteamhmaalsgegevenbeschouwd.datwilzeggendatzeniet wordengeproblematiseerd,maaralsbeginpuntvanonderzoekwordengenomen.dedomeinindelingwordt daarbijvrijstraknagevolgd;dezeisvooralsnogslechtsaangevuldmeteen15 e domein, Cultuur,levensstijlen mentaliteit.demaatschappelijkehoofdfunctieswordengebruiktalseersteaanzetomhetdesbetreffende domeininkaarttebrengen.opbasisvanstap0vandemethodiekwordtvervolgenseenpragmatischeaanpak (eventueelmetsubdomeinen)voorhetdomeinvastgesteld. 2 Ondersocialeveiligheidverstaanweveiligheidinde(semi>)publiekeruimte. 3 Defensieiseenmeeralgemenetermdanlandsverdediging,endaardoorinhetkadervandetakenvan defensietenbehoevevandelands>eninternationaleveiligheidbetergeschikt. 5

6 TrendanalyseVeiligheid algemeen: ZorgvoorVeiligheid isopzichzelfaleenmaatschappelijketrenddiezichindeperiode 1976totenmet2005nadrukkelijkmanifesteert.Deeerstetrendindezerapportage bestaatdaaromuiteenoverkoepelendetrendbeschrijving,waarindeverschillende aspectenvandeopkomstvanveiligheidalsmaatschappelijkthemaaandeordekomt. DeSCP>rapporten 4 diedoorhetonderzoeksteamalsbron(endaarmeestartpunt)voorde trendanalyseperdomeinwordengebruiktbeschrijvenmetnametrendsophetgebied vancriminaliteit,enhetgroeiendebelangvanveiligheidindesamenleving.voorhet identificerenvandetrendsmetbetrekkingtotdeoverigeonderwerpen/subdomeinenis daaromintensiefgebruikgemaaktvaninterviewsmetexpertsenaanvullendeliteratuur. Degeraadpleegdeexpertszijn: Prof.dr.BenAle(HoogleraarVeiligheidenRampenbestrijdingaandeTUDelft) Dhr.DoedeBakker(beleidsadviseurEuropeseproductregelgeving,normalisatieen certificatiebijfme>cwm) Drs.LeonvanDamme(OnderzoekerInstituutvoorNederlandseGeschiedenis) Dr.HenkFerwerda(directeuronderzoeksbureauBeke) Prof.dr.CyrilleFijnaut(HoogleraarRechtsvergelijkingKUB,criminoloog) Dr.BeatricedeGraaf(UniversitairhoofddocentCentreforTerrorism& Counterterrorism) Prof.dr.BobdeGraaff(Hoogleraarterrorismeencontraterrorisme) Prof.dr.KeesvanGrootheest(BijzonderhoogleraarGeneesmiddelenbewakingen geneesmiddelenveiligheidrug,directeurlareb) Prof.dr.EdwardKleemansvanhetWODCendeVU(HoogleraarZware CriminaliteitenRechtshandhaving,hoofdafdelingRechtshandhavingWODC) Dr.ChristKlep(Militairhistoricus) Drs.CasSchreuder(BeleidsmedewerkerministerievanBinnenlandseZaken) Dr.JimvanSteenbergen(HoofdvandeLandelijkeCoördinatie Infectieziektebestrijding,RIVM) Dhr.RobTheelen(BeleidsmedewerkerVWA,BureauRisicobeoordeling) Drs.LodewijkvanVliet(ProjectleiderProgrammasturingenControl,ministerie vanbinnenlandsezaken) Prof.dr.KarinWittebrood(BijzonderhoogleraarSocialeveiligheidindestedelijke publiekeruimteuva,wetenschappelijkmedewerkerscp) VooruitgebreidereCV svandezeexpertswordtverwezennaardebijlage.alleindit rapportgepresenteerdetrendsenhotspotszijndooreenofmeerexpertsgevalideerd. Inditrapportispertrendeenoverzichttoegevoegdvanallegebruiktebronnenen literatuurvoordedesbetreffendetrend.eenoverzichtvanallegebruikteliteratuurvoor hetheledomeinisalsbijlagetoegevoegd. Opmerkingenbijdeelonderzoek1:Criminaliteitensocialeveiligheid Uitpragmatischeoverwegingenzijnalletrendsdiesamenhangenmetgeweldgeclusterd onderheteerstedeelonderzoek.geweldbleekopbasisvanhetonderzoekeenbelangrijk thematezijndatdeelsondersocialeveiligheiddanwelopenbareordevalt>ingevalvan zinloosensupportersgeweld>,deelsvanhuiselijkeaardis,endeelseensterke samenhangvertoontmetdeopkomstvandegeorganiseerdecriminaliteit. Detrend Toenemendedrukophethandhavings>enstrafrechtelijkesysteem,dieis geïdentificeerdopbasisvandescp>publicaties,komtaandeordeinhetdomeinrecht, omdathetonderwerpenzijndiespecifiekbijdatdomeinhoren.thema salsprostitutie 4 SociaalenCultureelRapport jaarsocialeverandering,en DesocialestaatvanNederland2001, 2003,en

7 7 endrugswordenompragmatischeredenenookbijrechtbesproken,aangezienzijsterk samenhangenmethandhavingdanwelniet>handhaving,ofwelgedogen. Opmerkingenbijdeelonderzoek2:Defensie,inlichtingendienstenen terrorismebestrijding Terrorismebestrijdingbehandeltinsamenhangmetdeontwikkelingvande inlichtingendiensten,deopkomst(enafname)vanhetoudenmodernterrorismeen toenemendgevoelvanonveiligheid.dezekeuzeisgemaaktomdatterrorismebestrijding nietlosgezienkanwordenvandegenoemdeonderwerpen.eriseenscheidinggemaakt tussenoudenmodernterrorisme,omdatditookindeliteratuurduidelijkonderscheiden entiteitenzijn.indebeschrijvingvandetrendswordtduidelijkwaarom. DetrendToenemendgevoelvanonveiligheidgaatomdreigingvanbuitenaf.Detrenddie quatitelopdezetrendlijkt,groeiendbelangvandeveiligheidsgevoelensvandeburger, heeftbetrekkingopmetnamesocialeveiligheidencriminaliteit. Deorganisatorischetrendsm.b.t.dekrijgsmacht(bijvoorbeelddemoderniseringvande krijgsmacht)wordennietbinnenhetdomeinveiligheidbehandeld,omdatdittype ontwikkelingennietdirectverbandhoudtmetditthema.bovendienzoudanvoorandere organisaties,zoalsbijvoorbeelddepolitieendebrandweer,ookdergelijketrendsmoeten wordenbeschreven.hetlijktmeervoordehandteliggenomdittypetrendsbijhet domeinpolitiekenbestuuraandeordetelatenkomen. DeValvandeMuurisvanzelfsprekendeenbelangrijkehotspotinhetkadervan (internationale)veiligheid,zoalshetookeenbelangrijkehotspotisvoorbijvoorbeeldhet domeinverhoudingmethetbuitenland.hetzaldanookinhetlaatstgenoemde deelrapportalshotspotwordenopgenomen. Opmerkingenbijdeelonderzoek3:Veiligheidengeneesmiddelen,veiligheiden infectieziekten,voedselveiligheid,productveiligheid Demaatschappelijkehoofdfunctie voedselveiligheid isinhetonderzoekuitgebreidindie zindatooktrendsophetterreinvanveiligheidvangeneesmiddelen,infectieziektenen productenzijnmeegenomen.indeperiode1976totenmet2005wordteuropese regelgevingvansteedsgroterbelangopditgebied.europeaniseringwordtinditrapport echternietalsapartetrendbeschreven.welkomenindeverschillende trendbeschrijvingenmanifestatiesvaneuropeaniseringaandeorde.ditsluitaanbijde aannamedateuropeanisering(waarschijnlijk)eenmetatrendis,watzouimplicerendat eentrendanalyseopverschillendedomeinenmanifestatiesvaneuropeaniseringaanhet lichtzoudenmoetenbrengen.inhetdomeinrechtwordtvervolgensmeeraandacht besteedaandetoenemendeinvloedvaneuropeesrechteneuropeseregelgevingop nationaalrecht. Deruimingvanveestapels(varkenspest,MKZ>crisis)alshotspotskomenaanbodin domeineconomie,omdatditgeenkwestievanveiligheidwas,maareeneconomische achtergrondhad.bsewordtwelbehandeldalshotspot,omdatditgevaarlijkwerdgeacht voorgezondheidvanmensen(medischeveiligheidsrisico). De(aandachtvoor)geneesmiddelenveiligheidisvooralgeleiddoorincidenten.De Softenon>affaireindejarenzestigishiervandebekendste,maarvaltbuitenhetbestek vanditonderzoek.indeperiode1976>2005zijnalleendezakenronddesende besmettingvanhemofiliepatiëntenalshotspotteidentificeren.aidsisreedsalshotspot aandeordegekomeninhetdeelrapportgezondheid.(voordevolledigheidzijndetrends enhotspotsvallendeonderdedomeinengezondheidenwonenalsbijlageninditrapport opgenomen.)

8 Opmerkingenbijdeelonderzoek4:Openbareorde,hulpverlening,rampen Geweldindepubliekeruimtezouvanzelfsprekendookonderhetkopjeopenbareorde gevatkunnenworden,maar zoalseerdergezegd>iservoorgekozendeverschillende vormenvangeweldteclusterenonder(bedreigingvan)socialeveiligheid.de krakersrellenvan1980zijnookvoorbeeldenvanverstoringenvandeopenbareorde, maarzullenwordenbesprokenalshotspotinhetkadervanhetdomeinwonen.de hulpdienstenwordenbesprokenvoorzoverzijbetrekkinghebbenoptrendsophet gebiedvanveiligheid.organisatorischetrendskomen,zoalsookinhetgevalvande krijgsmacht,aandeordeinhetdomeinpolitiekenbestuur.eenuitzonderinghierop vormtdetrend Toenemendemaatschappelijkeinbeddingvandepolitie,dezetrendis ompragmatischeredenenwelinditrapportopgenomen. 8

9 > Individualisering > Secularisatie > Medialisering > Verzakelijking > Trend:(demeestetrendsdievallenonderditdomein) > Trend:juridiseringvandesamenleving > Trend:opkomstenteruggangvandegedoogcultuur > Domein:Veiligheid > Domein:Recht Vanafbeginjarentachtig. Totbeginjarentachtigstondhetbegripveiligheidminderhoogopdemaatschappelijke enpolitiekeagendadanindedecenniaerna.sterkernog,dewetenschappelijkeraad voorregeringsbeleidvoorspeldein1977datbijvoorbeeldcriminaliteitin2000een randverschijnselzouzijn.[boutellier,2007,184]desondankswerdveiligheidindeloop vandejarentachtigeenbelangrijkmaatschappelijkthema,datopuiteenlopende terreinenspeelde.detoenamevancriminaliteitwerdeenbronvanmaatschappelijke onrustendeeddegevoelensvanonveiligheidvandeburgergroeien.internationale rampenalsdieintsjernobylmaaktendatdeoverheidbeleidontwikkeldeophetgebied vanexterneveiligheid.ookdeaanslagenvan9september2001opdetwintowers vormdeneenaanslagopdeveiligheidsgevoelensvandeburger. Degroeiendebehoefteaanveiligheidwerdzodoendegevoeddooreenopeenvolgingvan ontwikkelingenengebeurtenissen.desondankswasdesamenlevingindiezelfdeperiode veiligerdanooit.deburgerwasgezonder,welvarenderenhadeenhogere levensverwachting,maarzagzichtezelfdertijdgeconfronteerdmetnieuweonzekerheden diesamenhingenmetmaatschappelijkeontwikkelingenalsvergrijzing,opwarmingvan deaarde,globalisering,ziektenenmigratie.(jonker2007,27)voorde geïndividualiseerde,geseculariseerdeburgerkondendezeonzekerhedennietlanger wordenverklaarddanwelopgelostdoorzichneerteleggenbijhetlot.indenieuwe maatschappelijkeordekendeiederesituatieeenverantwoordelijke,enindeogenvande burgerwasdeoverheidbijuitstekverantwoordelijkvoorkwestiesrondveiligheid. [InterviewmetSafranskidoorVandenBergh,2005,29] Ditwerdgestimuleerddoorontwikkelingenalsdepolitisering,juridisering,mobilisering enmedialiseringvanveiligheid,crisesenrampen.datwilzeggendatbijincidenten betreffendedeveiligheidintoenemendematewerdgedachtintermenvan verantwoordelijkeautoriteiten,strafrechtelijkeconsequenties,engenoegdoeningvoorde slachtoffersengedupeerden.demediaspeeldenbovendiennietalleeneenbelangrijke rolinhetverspreidenvannieuwsrondonheil,maarookindepubliekeroepomcontrole enverantwoording.[rosenthal,2009,23>27] Deoverheidkwamondertussen ineenspagaattussenterugtredenenoptreden te zitten.[boutellier2007,191>192]inreactieopspecifiekegebeurtenissen,bijvoorbeeld devuurwerkrampinenschede,werdingegrepenenaangestuurdopbetertoezicht, terwijlinhetalgemeenhetoverheidsbeleidintoenemendemategerichtwasop responsabilisering,ofwelopdeeigenverantwoordelijkheidvandeburger.inmeer 9

10 specifiekezingingdeoverheidnaaanleidingvandevuurwerkrampendecafébrandin Volendam,najarenvanbestuurlijkgedogen,weeroverophethandhavenencontroleren vanvergunningen. Hettoenemendebelangvanveiligheidbrachtvoordeoverheidgroeiendekostenmet zichmee.voorcriminaliteitsbestrijdingenrechtshandhavingwerdin19722,2miljoen uitgegeventegen7,6miljardin2009.perhoofdvandebevolkingbetekendediteen stijgingvan290naar458euro.[websiteprofnews] Detoegenomenaandachtvoorveiligheidginggepaardmetdeopkomstvaneenprivate beveiligings>enopsporingsbranche.tussenbeginjarentachtigtoteindjarennegentig verdubbeldehetaantalwerknemersindeparticulierebeveiliging.naastprivatebewaking issprakevaneengroeiendaantalcommerciëleaanbiedersvan(bedrijfs>)recherche>en opsporingsdiensten.[websitetegenwicht] > Overheid > Burger > OpenbaarMinisterie > Privatebeveiligings>enopsporingsbranche > Media > Rosenthal. Crisisencrisismanagement,inMullere.a,Crisis.Studiesovercrisis encrisisbeheersing(deventer2009)5>29. > VanDuin, RampeninNederland inmullere.a,crisis.studiesovercrisisen crisisbeheersing(deventer2009)33>60. > BosenDeJong, Crisiscommunicatie inmullere.a,crisis.studiesovercrisisen crisisbeheersing(deventer2009)429>445. > Schaap,Veiligeevenementen,2009(UitgavevanhetInstituutvoorVeiligheids> encrisismanagementcot) > HansBoutellier Tussencontroleenvertrouwen.Deontwikkelingvanveiligheiden burgerschap in:madelondekeizer,staatvanveiligheid.denederlandse samenlevingsinds1900(zutphen2007) > EdJonker, Vanveiligheidskooinaarkreukelzone.Overonzekerheiden vertrouwen,inmadelondekeizer,staatvanveiligheid.denederlandse samenlevingsinds1900(zutphen2007) > Boutellier,DeVeiligheidsutopie.Hedendaagsonbehagenenverlangenrond misdaadenstraf(denhaag2003)1>21. > HansBoutelliere.a.,Levenineenrisicosamenleving(Amsterdam2005) > RüdigerSafranskigeciteerduitBabsvandenBerghenRenéGudde, Deskundigen sprekennooithetlaatstewoord,inhansboutelliere.a.,leveninde risicosamenleving(amsterdam2005)27>33(eerdergepubliceerdindegroene Amsterdammer,jrg.128,nr.47,19>11>2004). > (geraadpleegd7februari2011) > februari2011) 10

11 > Metatrend:Individualisering > Metatrend:Informatisering > Metatrend:Verzakelijking > Metatrend:Medialisering/Emotionalisering > Metatrend:Welvaartsgroei > Trend:Opkomstgeorganiseerdemisdaad > Trend:Veranderenddaderprofiel > Trend:Invoeringintegraalveiligheidsbeleid > Trend:Verhardingvandemaatschappijt.a.v.criminaliteit > Trend:Technologiseringeninformatiseringvancriminaliteit,terrorismeende bestrijdingervan Vanafbeginjaren 80 DeeerstedecennianadeoorlogkendeNederlandzulkelagecriminaliteitscijfersdater bijnasprakewasvanvolledigehandhavingophetgebiedvanopenbareordeen veiligheid.deoverheidhoefdeopditgebieddanooknauwelijksbeleidteontwikkelen. Vanafdetweedehelftvandejaren 60veranderdehetbeeldechter sneleningrijpend. Deproblemenrondcriminaliteitnameninomvangenernsttoe.(CachetenRingeling, 2004,635) Decriminaliteitsgroeihingsamenmeteenaantal(macro>)veranderingeninde samenleving.degroeiendewelvaartenurbanisatiezorgdenvooreen criminaliteitsimpuls.daarnaastkwamdejeugdcultuuropenwerdafstandgedaanvande traditionelegezagsverhoudingen.vanafdejarenzestigwasbovendienhetgebruikvan alcoholendrugssterktoegenomen,watnietalleengevolgenhadvoordesociale veiligheid,maarookeengroteillegalemarktvoormetnamedrugsmetzichmeebracht. (Bruinsma,2004,291) Tussen1980en1984groeidedehoeveelheidgeregistreerdecriminaliteitinNederland aanzienlijkenvondhetaltijdveiligenederlandaansluitingbijheteuropesegemiddelde. (VandeBunt,2004,680)Criminaliteitwerdeenzichtbaarprobleem,metnamedeveel voorkomende,minderzwaremisdrijven,ofweldekleinecriminaliteit.decommissie Kleinecriminaliteit onderleidingvanvoorzitterroethofkreegdeopdrachtditprobleem inkaarttebrengen.deresultatenvanhetonderzoekwerdenin1985gepubliceerdinde notasamenlevingencriminaliteit.deoverheidkoosvooreenbeleidwaarindepreventie vankleinecriminaliteitendehardeaanpakvangeorganiseerdecriminaliteitprioriteit kregen.(cachetenringeling,2004,636)indetweedehelftvandejarentachtiggroeide hetbesefdatjuistdegeorganiseerdemisdaadeengevaarvormdevoordenederlandse samenleving.indenotageorganiseerdemisdaadinnederlanduit1992ginghet ministerieopdezeproblematiekin.(vandebunt,2004,683) HetkaraktervandecriminaliteitinNederlandveranderdeindeloopvandejaren geleidelijk.deideologischgeïnspireerdecriminaliteitvandejarenzeventigentachtig(de Moluksetreinkapingen,deaanslagenvanRaRa,etc.)verdweennagenoeg.Andere delicten,zoalsdrugshandel,fraudeenovervallen,wonnenaanbelang.(scp1998) Daarnaastdiendenzichnieuwedelictenaanalsdefabricageenhandelinsynthetische drugsalsecstasy,internetfraudeenanderevormenvancybercrime.(scp1998) Bovendienwassprakevanverhardingvandelicten.Enerzijdswasdittewijtenaande opkomstvancriminaliteitmeteensterkexpressiefkarakter,zoalsuitgaans>of verkeersgewelden/ofgebruikvanirrationeeldanwel zinloosgeweld.dezevormenvan geweldwordenvaak(mede)veroorzaaktdoorovermatigdrugsenalcoholmisbruik. 11

12 Anderzijdswassprakevanverhardingvandelictenalsgevolgvanverschuivingvanhet typedelict.zoheeftgeslaagdepreventievaninbraken,waarbijrelatiefweiniggeweld werdgebruikt,ertoegeleiddatmenisovergegaanophetplegenvanovervallen,waarbij relatiefveelslachtofferswordengemaakt.(scp1998) > ministerievanjustitie > ministerievanbinnenlandsezakenenkoninkrijkrelaties > CommissieKleinecriminaliteit(Commissie>Roethof) > SociaalCultureelPlanbureau,SociaalCultureelRapport jaarsociale verandering(rijswijk1998). > Cachet,A.enA.B.Ringeling, Integraalveiligheidsbeleid:goedebedoelingenen watervanterechtkwam,in:muller,e.r.(ed.),veiligheid.studiesoverinhoud, organisatieenmaatregelen(alphenaandenrijn2004)635>660. > DienstNationaleRechercheInformatie,Nationaaldreigingsbeeldzwareof georganiseerdecriminaliteit(zoetermeer,2004). > Bruinsma,G.J.N., Oorzakenvanveranderingeninonveiligheid,in:Muller,E.R. (ed.),veiligheid.studiesoverinhoud,organisatieenmaatregelen(alphenaan denrijn2004)189>210. > Bruinsma,G.J.N.e.a., Destadendesocialeonveiligheid,in:Muller,E.R.(ed.), Veiligheid.Studiesoverinhoud,organisatieenmaatregelen(AlphenaandenRijn 2004)279>318. > Boutellier,H., Veiligheidsutopie,in:Muller,E.R.(ed.),Veiligheid.Studiesover inhoud,organisatieenmaatregelen(alphenaandenrijn2004)125>152. > Bunt,H.vande, OrganisedCrimePoliciesintheNetherlands,in:C.J.C.F.Fijnaut enl.paoli:organisedcrimeineurope.concepts,patternsandcontrolpoliciesin theeuropeanunionandbeyond(dordrecht,2004)677>713. > Stol,W.Ph., GeweldinNederland:aard,omvangenontwikkeling.Vangrote lijnennaareenlokaleoriëntatie,in:muller,e.r.(ed.),veiligheid.studiesover inhoud,organisatieenmaatregelen(alphenaandenrijn2004)211>

13 > Individualisering > Verzakelijking > Multiculturalisering > Internationalisering > Europeanisering > Trend:Veranderendkaraktervancriminaliteit > Trend:Verhardingvandemaatschappijt.a.v.criminaliteit > Hotspot:DeIRT>affaire Vanafdejaren80 VanafhetbeginvandejarentachtigwasdegeorganiseerdecriminaliteitinNederlandin opkomst.ditwasgeentypischnederlandsverschijnsel:doordeopkomstvandrugsinde jarenzeventigentachtigontstondeentransnationaledrugshandeldiewerdgerunddoor internationaalopererendecrimineleorganisaties.(interviewkleemans) Deeerstejarenwasernauwelijkssprakevanpubliekeendepolitiekeonrustrondhet fenomeen.degeorganiseerdemisdaadwasnietzichtbaarinhetstraatbeeldenwerd bovendiennognauwelijksserieusinkaartgebracht.aanheteindvandejarentachtig kwamhierinveranderingtoendeeersteempirischeanalysesm.b.t.hetonderwerp verschenen.daaruitbleekhetprobleemvandegeorganiseerdemisdaadgrotertezijn dantotdietijdwasaangenomen,eengegevendatdoordemediawerdopgepikt.de moordin1991opdrugsbaronklaasbruinsmabijhethiltonhotelinamsterdammaakte deproblematieknogzichtbaarder.deeerderelaconiekehoudingtenopzichtevande georganiseerdemisdaadmaakteplaatsvooreengevoelvanmaatschappelijkeen politiekeurgentie. HetministerievanJustitielietin1992eennotaverschijnenonderdenaam GeorganiseerdemisdaadinNederland,waarinbenadruktwerddatdegeorganiseerde misdaad,medegeziendemoreleeneconomischegevolgen,eengrootgevaarvormde voordenederlandsesamenleving.ditvroegnietalleenomhardererepressieve maatregelen,maarookomeenpreventieveaanpakwaaraandesamenlevingeen bijdrageteleverenhad.ditwaseenbreukmethetbeleiddatzijnoorsprongvondinde notasamenlevingencriminaliteituit1985waarinalleenpolitieenjustitie verantwoordelijkheiddroegenvoordepreventievangeorganiseerdemisdaad. DankzijdeIRT>affaireendeParlementaireEnquêtecommissieOpsporingsmethoden(de commissie>vantraa)diedaarvanhetgevolgwas,werdonderleidingvanprofessor Fijnautvoorheteersteengrootschaligonderzoekgestartnaardeaard,ernstenomvang vangeorganiseerdemisdaadinnederland.volgensdiensdefinitieisersprakevan georganiseerdecriminaliteit indiengroependieprimairgerichtzijnopillegaalgewin systematischmisdrijvenplegenmeternstigegevolgenvoordesamenleving,eninstaat zijndezemisdadenopbetrekkelijkeffectievewijzeafteschermen.'[geciteerdinwodc Monitor1998:2]Voorbeeldenvanzware,georganiseerdecriminaliteitzijndehandelin traditioneleensynthetischedrugs,mensensmokkel,vrouwenhandel,wapenhandel, fraudeenwitwassen. Deontwikkelingenindegeorganiseerdemisdaadwerdensindsdiennauwlettendinkaart gebracht.uitonderzoekbleekdatdegeorganiseerdecriminaliteitinnederlandeensterk transitkarakterheeft.datwilzeggendatveelgrensoverschrijdendhandelsverkeer plaatsvindtvanzowelmensen(vrouwenenvluchtelingen)enverbodengoederenals drugs,wapensengestolenauto's.hetgrotebelangvanmobiliteit,transportenlogistiek 13

14 voordeuitvoeringvanmisdrijvensluitindiezinaanbijdetraditievannederlandals handelsland. DeNederlandsegeorganiseerdecriminaliteitbleekdaarnaastgeenvastomlijnde piramidalestructuurtehebben,maartebestaanuit'criminelenetwerken,waarbinnen dadersinwisselendeverbandensamenwerken'.[kleemanse.a.2002,2]bepaalde personennemenalsfinancieroforganisatoreenbelangrijkeplekalsde'knooppunten' vanhetnetwerk.anderenfungerenalsfacilitators,zoalsgeldwisselaars,witwassers, documentvervalsersentransporteurs,diespecifiekedienstenleverenaanhetcriminele netwerk. Dezecriminelenetwerkenwordengrotendeelsgevormdopbasisvanfamilie>en vriendschapsbanden.daarnaasthebbenzeeenetnischheterogeenkarakterdoordatde belangrijkstetoevoerlandenvoordrugsinnederland(turkijevoorheroïne,marokkovoor cannabisensuriname,arubaendenederlandseantillenvoorcolombiaansecocaïne) eengrotevertegenwoordigingvanimmigranteninnederlandhebben,metsterkebanden metdelandenvanherkomst.kortom:'economischeendemografischekenmerken makennederlandextraaantrekkelijkvoortransnationalevormenvangeorganiseerde criminaliteit. [DNRI,2004:58] Beginjarennegentigmaaktedegeïmproviseerdeaanpakvangeorganiseerde criminaliteit,plaatsvoor'verwetenschappelijkingvanhetbeleid'.[vandebunt,2007: 678]Hetnetwerkkaraktervangeorganiseerdecriminaliteitvroegomeenandereaanpak daneenpiramidestructuur.eengrootdeelrecherchecapaciteitwerdbesteedaande bestrijdingvangeorganiseerdecriminaliteit,waarbijde'strategievankorteklappen' centraalkwamtestaan.nietdelangdurigeobservatievaneninfiltratieindecriminele organisatiewerdhetdoel,maarhethardengoedrakenvanonderdelenvanhet netwerk.internationalesamenwerkingwashierbijvangrootbelang.daarnaastmaakte deoverheidgebruikvanwetgevingalsmeldingongebruikelijketransacties(mot)ende Wetbevorderingintegriteitbeoordelingendoorhetopenbaarbestuur(WetBIBOB)omhet criminelenlastigtemaken.meteenaantalmaatregelendieinhetgangbaretaalgebruik bekendzijnkomentestaanals Plukze >maatregelenwordensinds1993pogingen gedaanhetfinanciëlevoordeeldatcriminelenuithunstrafbareactiviteitenhalenterugte vorderen.[websiterechtsbegrippen]!inhet NationaalDreigingsbeeld2004 gaatmennogverderdoortestellendatcriminelesamenwerkingin allemogelijkevormenvoorkomst.vandetraditionelepiramidetotmengvormenalsde'kwal'. > MinisterievanJustitie > MinisterievanBinnenlandseZaken > ParlementaireEnquêtecommissieOpsporingsmethoden > WetenschappelijkOnderzoek>enDocumentatiecentrum(WODC) > SociaalCultureelPlanbureau,SociaalCultureelRapport jaarsociale verandering(rijswijk1998). > Bunt,H.vande, OrganisedCrimePoliciesintheNetherlands,in:C.J.C.F.Fijnaut enl.paoli,organisedcrimeineurope.concepts,patternsandcontrolpoliciesin theeuropeanunionandbeyond(dordrecht,2004)677>713. > Kleemans,E.R.e.a.,GeorganiseerdecriminaliteitinNederland.Rapportageop basisvandewdoc6monitor(wodc1998) > Kleemans,Brienen,VandeBunt(e.a.),GeorganiseerdecriminaliteitinNederland. TweederapportageopbasisvandeWODC6monitor,(WODC2002) > VandeBunt,Kleemans(e.a.),GeorganiseerdecriminaliteitinNederland.Derde rapportageopbasisvandemonitorgeorganiseerdecriminaliteit(wodc2007) 14

15 > Kleemans,E.R.enC.J.dePoot,Criminelecarrièresindegeorganiseerdemisdaad (DenHaag,2007). > DienstNationaleRechercheInformatie,Nationaaldreigingsbeeldzwareof georganiseerdemisdaad,(zoetermeer2004) > MinisterievanJustitie,GeorganiseerdecriminaliteitinNederland(DenHaag 1992). > InterviewmetProf.Dr.E.R.Kleemans,30augustus2010. > 2011) 15

16 > Individualisering > Toegang,participatie,emancipatie > Multiculturalisering > Internationalisering > Veranderendkaraktervancriminaliteit 1975 na2005 Onderverdachtenenveroordeeldenvancriminaliteitisvanoudshersprakevaneen oververtegenwoordigingvanjongemannen.[zieo.a.scp/wodc/cbs,154] Desondanksvertoonde hetprofiel vandadersvancriminaliteitindeloopvandeperiode 1975tot2005eenzekereontwikkeling:dedaderswerdenjonger,decriminaliteit verkleurde,enerwas inbeperktemate sprakevanemancipatievandecriminaliteit. Voorcommunecriminaliteit,degangbaremisdrijvendiezijnopgenomeninhetWetboek vanstrafrecht,geldtdatdezeveelalgepleegdwordtdoorjongerenenjongvolwassenen. SindsdeTweedeWereldoorlogissprakevande verjongingvandedader [SCP,1998: 634].Datwilzeggendathetaantaljeugdigeverdachtensterkergestegenisdandegroei vandeverdachtenpopulatiealsgeheel.[socialestaatvannederland2005:250].dit aantalblijftstijgen,metnamevoorgeweldsmisdrijvenenvernielingen.daarbijspeelt meedatjeugdcriminaliteitsteedsbeterwerdindegatenwerdgehouden[socialestaat vannederland2001:175].hetgangbareverloopvancriminaliteitbijjongedaderisdat defrequentievanhetplegenvandelictensneltoeneemtvanafongeveerhet10 e levensjaar.tussenhet15 e en17 e levensjaarbereiktdezeeenpiek,omvervolgens geleidelijkweeraftenemen.[kleemansendepootinwodccahier2007>13,6]het criminelegedraggaatalshetware vanzelfweerover ophetmomentdatmentrouwt, kinderenofeenvastebaankrijgt.(kleemansendepoot,33) (Voordegeorganiseerdemisdaadishetbeeldoverigensanders.Onderdeverdachten georganiseerdecriminaliteitkomenniettotnauwelijksjeugdigenvoor.dedaderszijn juistrelatiefoud:40%vanhenkomtpastussenhet20 e en30 e levensjaarvoorheteerst inaanrakingmetjustitie.zijrakenbijdegeorganiseerdecriminaliteitbetrokkendoor reedsbestaandesociale,werk>ofberoepsgerelateerderelaties,hobby'sof nevenactiviteiten,lifeevents,ofdoorbewusterekrutering.[scp/wodc/cbs154,7] Dezichtbare,socialeonveiligheidindestedenwordtdanookvooreenaanzienlijkdeel veroorzaaktdoorjeugdigedaders.kenmerkendvoordejeugdcriminaliteitishet groepskarakter.hetzijngroepenvriendendieopstraten,pleineneninwinkelcentrahun vrijetijddoorbrengeneningroepsverbanddelictenplegen.bepaaldeetnischejongeren zijnoververtegenwoordigdindecriminaliteitcijfers:marokkaanseenantilliaansejongens eninminderematesurinaamseenturksejongens.hiervoorzijnuiteenlopende verklaringenopgeworpen,variërendvanhunachterstandspositietotdewoonomgeving, maarnogsteedsisniethelemaalduidelijkwelkefactoreninwelkematevanbelangzijn. [Bruinsma,2004:294;GijsbertsenDagevos,2009:2]Overigensbetekenthun oververtegenwoordigingindecriminaliteitscijfersnietdatzijhetgrootstedeelvande criminaliteitplegen. Deoververtegenwoordigingvanbepaaldeetnischegroepenindejeugdcriminalitietsluit aanbijhetalgemenebeelddathetveiligheidsprobleem deafgelopendecenniaverkleurd' is.zoalsboutellierstelthebben etnischeminderheden[ ]eengrootaandeelinde criminaliteitscijfers.[boutellier,2004:199]sindseindjarentachtigishettaboeop onderzoeknaarhetverbandtussenallochtonenencriminaliteitinnederlanddoorbroken. 16

17 [VanderLeunenEngbersen,2004:249]Hetbeelddatniet>westerseallochtoneneen relatiefgrootaandeelhebbenincriminaliteitwordtinmiddelsdoorverschillendestudies onderschrevenenbaartzoweldeoverheidalsdesamenlevingalsgeheelzorgen.[wodc Rapportage1998:8]Desondanksligthetthema Criminaliteitenmigratie politieknog altijdgevoelig. Waarhetonderzoekzichineersteinstantierichtteopcommunecriminaliteitonderde viergrotegroepenallochtonen(turken,marokkanen,surinamersenantillianen)isde aandachtsindshetbeginvande21 e eeuwverschovennaarnieuwegroepenimmigranten alsjoegoslavenenafrikanen,departicipatievanetnischegroepenindegeorganiseerde misdaad,enderolvanmigrantenbijmensensmokkel.ookdemogelijkeaanpakvan overlastveroorzakendejongerenmeteenallochtoneachtergrondkrijgtveelaandacht. [Bruinsma,2004:293] Eenlaatstetrendophetgebiedvancriminaliteitendaderschapisdeconstateringdat sprakeisvaneengroeiendpercentagevanjonge,vrouwelijkedaders.(scp)sinds2000 neemtvolgenshetklpdhetaantalvrouwelijkeverdachtenvanmisdrijvenlangzaam, maarstructureeltoe.[vantilburg,2008:6>12] > MinisterievanJustitie > MinisterievanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties > WODC > KLPD > SociaalCultureelPlanbureau,SociaalCultureelRapport jaarsociale verandering(rijswijk1998). > Boutellier,H.,Deveiligheidsutopie.Hedendaagsonbehagenenverlangenrond misdaadenstraf(denhaag,2003). > Bruinsma,G.J.N., Destadendesocialeonveiligheid,in:Veiligheid.Studiesover inhoud,organisatieenmaatregelen(alphenaandenrijn2004),279>318 > Gijsberts,M.enJ.Dagevos(ed.).,Jaarrapportintegratie2009(DenHaag:Sociaal encultureelplanbureau2009)2. > Kleemans,E.R.enC.J.dePoot,Criminelecarrièresindegeorganiseerdemisdaad (DenHaag,2007)6. > Leun,vander,J.P.enEngbersen,G.in:Muller,E.R.(ed.)Veiligheid.Studies overinhoud,organisatieenmaatregelen(alphenaandenrijn2004),233>252 > Kleemans,E.R.e.a.,GeorganiseerdecriminaliteitinNederland.Rapportageop basisvandewodc6monitor(denhaag1998)8. > SCP/WODC/CBS,JaarrapportIntegratie2005(DenHaag2005) > Tilburg,W.van, Delictgedragvanvrouwenverandert.Vrouwenencriminaliteit 1996>2007,inSecondant, ,6>12. 17

18 18!" > Toegang,participatie,emancipatie > Trend:Invoeringintegraalveiligheidsbeleid > Trend:Groeiendbelangvan veiligheidsgevoelens vandeburger > Domein:Zorgvoorrecht > Domein:Zorgvoorverhoudingmetbuitenland Jarenzestig>na2005 Indejarenzestigvandetwintigsteeeuwisereenprocesopganggekomendattotde emancipatievanhetslachtofferheeftgeleid.erisbijvoorbeeldeennieuwe wetenschappelijkedisciplineontstaan,devictimologie,diehetslachtoffercentraalstelt. Indeloopvantijdishetaccentbinnendezewetenschapverschovenvanderolvanhet slachtofferbijdetotstandkomingvanmisdrijvennaardeconditieenbehoeftesvande slachtofferszelfenhetvormgevenaanhulpverlening(scheepmaker2007:6).ookinde samenlevingishetslachtoffersteedsmeerinhetmiddelpuntvandebelangstelling komentestaan.ditkwamondermeerdoordeplotselingeenexplosievestijgingvan criminaliteiteindjarenzeventigenbeginjarentachtigdiesteedsmeerslachtoffers maakte,endoordesteedsmondigerwordendeburgerdie,vaakingroepsverband,voor zijnrechtenopkwam.omdateengrootaantaldelictenbijdepolitieongeregistreerd bleef,begonmenin1978methetuitvoerenvanslachtofferenquêtesdieop systematischebasiservaringenvanslachtoffersinkaartbrachten.ditwerdgedaanom beterinzichttekrijgenindeomvangenaardvanhetgroeiendecriminaliteitsprobleem endemeningvandeburgeroverhetfunctionerenvandepolitieenjustitietepolsen.er werdenbeleidsmatigemaatregelengetroffendieslachtoffersvandecriminaliteitinstaat steldenzelfstandigoptetreden.hetcriminaliteitsprobleemwordttegenwoordig grotendeelsgezienalsslachtofferprobleem(vandijk,groenhuijsenenwinkel2007:20). Menspreektdanookvande herontdekkingvanhetslachtoffer,vande victimologische wendinginhetstrafrechtelijkdenken (Boutellier1993)envanhet geëmancipeerde slachtoffer (Kool1999). InhetprocesvanverzelfstandigingvanhetslachtofferhebbeninNederlanddrie ontwikkelingeneenbelangrijkerolgespeeld,namelijkdevrouwenbewegingenhaar aandachtvoorslachtoffersvangeweldvanmannentegenvrouwenenkinderen,de aandachtvoorgevolgenvandetweedewereldoorlogvoordedoordeoorloggetroffenen endemedischeaandachtvoorfysiekekindermishandeling(boutellier2003:108). Alindejarenzestigwerdenenkeleinitiatievengestartdiehetherstelvandeverhouding tussendedaderenhetslachtoffervaneendelictofschaderegelingen conflictbemiddelingtendoelhadden.zijwordendanookbeschouwdalsvoorlopersvan delaterereguliereslachtofferhulpverlening(boutellier2003:108).terwijldeeerste hulpverleningsprojectenvooralderesocialisatievandedaderbeoogden,verschoofde aandachtsteedsmeernaarhetslachtoffer,voorwiedestrafnietzozeerverbeteringvan dedadermaareerdergenoegdoeningzoumoetenbewerkstelligen(scp6rapport1998: 639).Indejarenzeventigentachtigwerdenookwettenaangenomendiedemateriële erkenningvandeoorlogsslachtoffersmogelijkmaakten:dewetuitkering VervolgingsslachtoffersendeWetUitkeringenBurger>Oorlogslachtoffers.Nade gijzelingactiesvanmoluksejongerenwerddenoodzaakvanpsychiatrischehulpverlening aandeslachtoffersonderkend.destichtingpsychotraumawerdinhetlevengeroepen, dienietalleendeslachtoffersvandegijzelingenbegeleiddemaarslachtoffersvan criminaliteitinhetalgemeen.in1970werddeverenigingtegenkindermishandeling,in 1972deeersteBureausVertrouwensartseninzakeKindermishandelingenin1974het

19 eersteblijf>van>m n>lijfhuisopgericht.indeopvanghuizenvoormishandeldevrouwen werdintegenstellingtotdegangbarehulpverleningmishandelinggezienalseen maatschappelijkprobleemennietalseenprobleemvanhetindividueleslachtoffer.in 1979gingenverschillendeprojecteneninitiatievensameninLandelijkOverleg Slachtofferhulp,in1984omgevormdtotdeLandelijkeOrganisatieSlachtofferhulp(LOS) (Boutellier2008:109/110).InoverlegmetdeANWBenhetNationaalFonds VerkeersveiligheidbreiddedeLOShaarhulpverleninguitnaarverkeersslachtoffers.In 2002fuseerdenalleorganisatiesdieaangeslotenwarenbijdeLOSinéénstichtingonder denaamslachtofferhulpnederland(www.slachtofferhulp.nl).hetvalthierbijopdatwat slachtofferhulpbetreft,slachtoffersvancriminaliteitnietmeerscherpworden onderscheidenvanandereslachtoffers(scp6rapport1998:640) Indejarentachtigwerdenenkeleprojectenm.b.t.slachtofferhulpvoorheteerstvan overheidswegegesubsidieerd.indenotasamenlevingencriminaliteituit1985werdde subsidieverstrekkingtotbeleidgemaakt(boutellier2003:111).dehulpaanslachtoffers groeideuittoteenvandekerntakenvanjustitiebeleid.meerderecommissieswerden ingesteldomderechtspositievanhetslachtofferteonderzoeken,ondermeerde werkgroepaangiftesexuelemisdrijven(voorzitterdebeaufort)endewerkgroep JustitieelBeleidenSlachtoffer(voorzitterVaillant).Dedoorhenopgestelde slachtofferrichtlijnentenaanzienvaneenbehoorlijkebejegeningvanhetslachtofferdoor politieenopenbaarministeriewerdeneindjarentachtigdanookingevoerd.hetdoel daarvanwasdestrafrechtelijkeprocedurezodaniginterichtendathetdoorhetmisdrijf geschoktevertrouwenvanhetslachtofferindesamenlevingzoveelmogelijkhersteldzou worden(vandijk,groenhuijsenenwinkel2007:22).in1985werddecommissie wettelijkevoorzieningenbinnenhetstrafproces(voorzitterterwee)ingesteld.haar adviezenresulteerdenineennieuwewet>enregelgeving.dewet>terweeuit1995 opgevolgdin2004doordeaanwijzingslachtofferhulpvormtdegrondslagvandehuidige slachtofferzorg.dezewettenmakenhetmogelijkdathetslachtofferzichalsbenadeelde partijvoegtinhetstrafprocesenrechtheeftopschadevergoedingvandedaderzonder daarvooreenapartecivieleproceduretehoevenvoeren(vanderheijden2009:16). BeidewettenleggendetakenvanhetministerievanJustitieinhetkadervan slachtofferzorgvast.totdezehoren (1)eencorrectebejegeningvanenadequate informatieverstrekkingaanslachtoffers,(2)hettreffenvanschaderegelingentussen slachtoffersendaders,(3)hetversterkenvandepositievanhetslachtofferinhet strafprocesen(4)deopvangenbegeleidingvanslachtoffers (Wittebrood2006:168). Demogelijkhedenomalsslachtofferteparticipereninhetstrafproceszijnuitgebreidmet deinvoeringvaneenschriftelijkeslachtofferverklaringin2004eneenjaarlater in bepaaldegevallen vanhetspreekrecht(wittebrood2006:177).deinrichtingvanhet Nederlandsejustitiëleslachtofferbeleidwordtbeïnvloeddoorinternationale ontwikkelingenenwetgeving.eenmijlpaalvormtheteukaderbesluitvan15maart2001 betreffendedestatusvanhetslachtofferindestrafrechtelijkeprocedure.ditbesluit heeftintegenstellingtotdein1985verschenendocumenten,deunitednations DeclarationofBasicPrinciplesofJusticeforVictimsofCrimeandAbuseofPowerende RecommendationonthePositionofVictimsintheFrameworkofCriminalLawand ProcedurevandeRaadvanEuropa,eenvoordelidstatenbindendkarakter(Wittebrood 2006:171enGroenhuijsenenPemberton2007:69). > SlachtofferhulpNederland > MinisterievanWelzijn,VolksgezondheidenCultuur > MinisterievanJustitie > Commissie>DeBeaufort > Commissie>Vaillant > Commissie>Terwee > Politie > OpenbaarMinisterie(OM) > CentraalJustitieelIncassoBureau(CJIB) > VerenigingHumanitas 19

20 > AmsterdamsJongerenCentrum(JAC) > StichtingTegenHaarWil > VrouwentegenVerkrachting > AlgemeenMaatschappelijkWerk > ANWB > NationaalFondsVerkeersveiligheid > Verzekeraars > SchadefondsGeweldsmisdrijven > RaadvanEuropa > VN > SCP>Rapport1998(DenHaag1998). > SocialeStaatvanNederland(DenHaag2001en2005). > M.P.C.Scheepmaker,Voorwoord.Justitiëleverkenningen33(2007)3:5>8. > M.S.GroenhuijsenenA.Pemberton,Hetslachtofferindestrafrechtelijke procedure.deimplementatievanheteuropeeskaderbesluit.justitiële verkenningen33(2007)3:69>91. > K.Wittebrood,Slachtoffersvancriminaliteit:Feitenenachtergronden(DenHaag 2006). > R.S.B.Kool,Uitdeschaduw.Deemancipatievanhetslachtofferbinnende rechtspleging.justitiëleverkenningen25(1999)9:60>73. > H.Boutellier,Solidariteitenslachtofferschap.Demorelebetekenisvan criminaliteitineenpostmodernecultuur(amsterdam(1993)2008). > > Y.vanderHeijden,InterviewdirecteurJaapSmitvanSlachtofferhulpNederland. Slachtofferhulpiseenseculierevormvanpastoraat.In:Secondant:tijdschrift vanhetcentrumvoorcriminaliteitspreventieenveiligheid19(2009)6:15>19 20

DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN

DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN DOMEIN(ZORGVOOR)WONEN NATIONAALARCHIEF DATUM:februari2011 AUTEURS:ONDERZOEKSTEAMTRENDANALYSE Inleiding...4 Trend1:Toenemendewoningbehoefte...7 Trend2:Toenemendewoondifferentiatie...9 Trend3:Veranderingenindewoonlocatiekeuze...14

Nadere informatie

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A.

Inleiding van prof. mr. Roel Bekker ter gelegenheid van de intreedrede van mr. dr. G.S.A. LEVEDEMANAGER! Inleidingvanprof.mr.RoelBekkertergelegenheidvandeintreedredevanmr.dr.G.S.A. DijkstraalslectoropdeHaagseHogeschool,25januari2012. Dederdewoensdagvanmeihadeengedenkwaardigedaginonsstaatsbestelmoeten

Nadere informatie

Tabel 1: Stellingen Fysieke voorzieningen en Sociale contacten in woonbuurt (%)

Tabel 1: Stellingen Fysieke voorzieningen en Sociale contacten in woonbuurt (%) Leefbaarheid Tabel 1: Stellingen Fysieke voorzieningen en Sociale contacten in woonbuurt (%) mee eens niet mee eens Geen neutraal Wegen, paden en pleintjes goed onderhouden 51 21 25 3 Perken, plantsoenen

Nadere informatie

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl'

Blijf'altijd'op'de'hoogte' 'diversdenhaag,nl' Onderwerp( Seksuele(diversiteit(binnen(culturele( diversiteit:(het(vaak(ongemakkelijke(gesprek(aangaan ( Bijeenkomst16februari2016 Trouwzaalstadhuis ( Programma'! 12.30 Inloopmetlunch 13.00 OpeningJogerdeJong

Nadere informatie

Feiten over. Veiligheidsbeleving. in de gemeente Arnhem

Feiten over. Veiligheidsbeleving. in de gemeente Arnhem Feiten over Veiligheidsbeleving in de gemeente Arnhem Feiten over Veiligheidsbeleving in de gemeente Arnhem Voor burgers speelt het persoonlijke gevoel van veiligheid een belangrijke rol. Dit gevoel wordt

Nadere informatie

Nachtdiensten bij de politie en mogelijke verkeersgevolgen

Nachtdiensten bij de politie en mogelijke verkeersgevolgen Nachtdienstenbijdepolitie enmogelijkeverkeersgevolgen Rapportagevaneenverkenning ProgrammaPolitieenWetenschap Voorwoord InopdrachtvanhetProgrammabureauPolitieenWetenschapheeftBBSOeenverkennende studieverrichtnaardebeschikbarekennisoverongelukkenen(bijna)aanrijdingenonder

Nadere informatie

Monitoring sociale veiligheid in het openbaar vervoer

Monitoring sociale veiligheid in het openbaar vervoer Monitoring sociale veiligheid in het openbaar vervoer Delfíni en Probit brengen sociale veiligheid in kaart 29 juni 2009, Matti Baggerman, Delfíni en Bert Anvelink, Probit Op landelijk niveau wordt de

Nadere informatie

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie!

Verslag!bijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie! Verslagbijeenkomst+Stedelijke)Alliantie) Interculturalisatie 11.03.14& & BijStichtingFederatieEEKTA DenHaag Tijd& Programma& 12.30 13.00 Inloopenontvangstmetlunch 13.00 13.10 WelkomentoelichtingopdemiddagdoorNicoleMenke

Nadere informatie

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012

Passend Leiderschap. Workshop AVS congres. Pieter Dekkers. 16 maart 2012 Passend Leiderschap Workshop AVS congres Pieter Dekkers 16 maart 2012 1 Coproductie onderzoek 2 Opzet workshop 1. Introductie en kennismaking 2. Achtergrond 3. Onderzoeksmodel Passend Leiderschap 4. Krachtenveldanalyse

Nadere informatie

Integrale veiligheid. resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007

Integrale veiligheid. resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007 Integrale veiligheid resultaten burgerpanelonderzoek maart 2007 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 1 1.1 Respons 1 2 Veiligheidsgevoelens 3 2.1 Gevoel van veiligheid in specifieke situaties 3 2.2 Verschillen onderzoeksgroepen

Nadere informatie

Concept rapport domein Cultuur: leefstijl en mentaliteit

Concept rapport domein Cultuur: leefstijl en mentaliteit Concept rapport domein Cultuur: leefstijl en mentaliteit Deel Metatrends Nationaal Archief Onderzoeksteam Maatschappijbrede Trendanalyse 1976-2005 December 2011 Versie: Klankbordgroep, gereed voor eerste

Nadere informatie

Aanpakken van veiligheid; waar ligt de prioriteit?

Aanpakken van veiligheid; waar ligt de prioriteit? Aanpakken van veiligheid; waar ligt de prioriteit? Voor gemeenten en provincie is veiligheid een belangrijk thema. Hoe ervaren Groningers de veiligheid? Wat kunnen zij zelf doen om de veiligheid in de

Nadere informatie

Doelen/doelgroepen/ achtergronden

Doelen/doelgroepen/ achtergronden OPENBARE VERLICHTING (Dudley, Groot-Brittannië) Doelen/doelgroepen/ achtergronden Domein Typering project Buurt/wijk Effectieve maatregel uit het WODC rapport Geweld verslagen? 2006 (www.wodc.nl) Korte

Nadere informatie

6 secondant #6 december 2010. Groot effect SOV/ISD-maatregel

6 secondant #6 december 2010. Groot effect SOV/ISD-maatregel 6 secondant #6 december 21 Groot effect SOV/ISD-maatregel Selectieve opsluiting recidivisten werkt Crimi-trends Een langere opsluiting van hardnekkige recidivisten heeft een grote bijdrage geleverd aan

Nadere informatie

Veiligheid en leefbaarheid in Mechelen. Woensdag 19 november Congrescentrum Lamot

Veiligheid en leefbaarheid in Mechelen. Woensdag 19 november Congrescentrum Lamot Veiligheid en leefbaarheid in Mechelen Woensdag 19 november Congrescentrum Lamot Trendbreuk 1990-2000: Mechelen, zieke stad 2000-2010: Mechelen, stad in volle vaart Mechelen, zieke stad Diagnose: zieke

Nadere informatie

Licht & sociale veiligheid

Licht & sociale veiligheid Licht & sociale veiligheid DOOR JOREN VAN DIJK OMGEVINGSPSYCHOLOOG.NL 22 juni 2015 Doelen workshop Kennis ophalen Welke rol heeft sociale veiligheid in het lichtproces? Hoe kunnen we jullie helpen? Kennis

Nadere informatie

Bijlage 3 Samenvatting Verkennend onderzoek terrorisme

Bijlage 3 Samenvatting Verkennend onderzoek terrorisme Bijlage 3 Samenvatting Verkennend onderzoek terrorisme In opdracht van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) heeft RVD/Dienst Publiek en Communicatie (DPC) TNS NIPO gevraagd een onderzoek

Nadere informatie

Het leven in Brussel: wel of wee?

Het leven in Brussel: wel of wee? Het leven in Brussel: wel of wee? Een onderzoek naar het gevoel van leefbaarheid en veiligheid bij de Nederlandstalige inwoners van de Stad Brussel Els Ampe Brussels volksvertegenwoordiger Brussel, 7 oktober

Nadere informatie

Nieuwe hoofdstructuur bestuursdepartement per 1 juli 2011

Nieuwe hoofdstructuur bestuursdepartement per 1 juli 2011 Nieuwe hoofdstructuur bestuursdepartement per 1 juli 2011 Nieuwe hoofdstructuur bestuursdepartement per 1 juli 2011 Minister Staatssecretaris Secretaris- Generaal plv Secretaris- Generaal Het nieuwe bestuursdepartement

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Sociale Veiligheid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid

Regionale VTV 2011. Sociale Veiligheid. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid Regionale VTV 2011 Sociale Veiligheid Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Sociale Veiligheid Auteurs: Drs. E.T.M. Anzion, GGD Hart voor Brabant Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015. Strafrecht in de praktijk

Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015. Strafrecht in de praktijk Incident? Actie! Sessie 2: 5 november 2015 Strafrecht in de praktijk Incident? Actie! Drie bijeenkomsten 1 okt: Lessen Avontuur 2014-2015 5 nov: Strafrecht 8 dec: Geleerde lessen & borging Begeleiding

Nadere informatie

Mag het licht uit? Een onderzoek naar de invloed van licht in de openbare ruimte op het gevoel van veiligheid in verschillende omstandigheden.

Mag het licht uit? Een onderzoek naar de invloed van licht in de openbare ruimte op het gevoel van veiligheid in verschillende omstandigheden. Mag het licht uit? Een onderzoek naar de invloed van licht in de openbare ruimte op het gevoel van veiligheid in verschillende omstandigheden. Alies Hoitsma Rijksuniversiteit Groningen Masterscriptie Sociologie,

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

Taak en invloed gemeenteraad op de. Integrale veiligheid

Taak en invloed gemeenteraad op de. Integrale veiligheid Taak en invloed gemeenteraad op de Integrale veiligheid 1 Definitie veiligheid Veiligheid is de mate van afwezigheid van potentiële oorzaken van een gevaarlijke situatie of de mate van aanwezigheid van

Nadere informatie

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen FACTSHEET Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen In deze factsheet worden trends en ontwikkelingen ten aanzien van de jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in de provincie Groningen behandeld.

Nadere informatie

Veiligheidsbeleving 2013 Utrecht vergeleken

Veiligheidsbeleving 2013 Utrecht vergeleken Veiligheidsbeleving 2013 Utrecht vergeleken Uitkomsten landelijke Veiligheidsmonitor 2013 1 Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht Postbus 16200 3500 CE Utrecht 030 286

Nadere informatie

Uitnodiging. Communicatie: Hoe publiek is een ramp?

Uitnodiging. Communicatie: Hoe publiek is een ramp? Uitnodiging Communicatie: Hoe publiek is een ramp? Donderdag 1 november 2012 Netwerk Acute Zorg Zwolle organiseert bijeenkomsten in het kader van de voorbereiding op rampenopvang. Aan de hand van ervaringen

Nadere informatie

Dashboard Verkeer (84)

Dashboard Verkeer (84) 1 Dashboard Verkeer (84) Het hulpmiddel bij Cyclisch Programmeren in de Raadszaal Erik Donkers & Hugo Coppen VIA.nl In 400 seconden en 20 sheets: 2 De wereld draait door VIA.nl Verkeerskundig ICT-bureau,

Nadere informatie

Syllabus maatschappijwetenschappen havo 2014

Syllabus maatschappijwetenschappen havo 2014 examenprogramma maatschappijwetenschappen Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz

DE REDDENDE ENGEL. Theo Poiesz. mens2020. 17 januari 2013. 2013 Th.B.C. Poiesz DE REDDENDE ENGEL Theo Poiesz mens2020 17 januari 2013 2013 Th.B.C. Poiesz AGENDA Visie op ontwikkelingen in en rond de zorg Mogelijke implicaties voor zorgaanbieders en afnemers Behoefte aan een nieuw

Nadere informatie

De vragen zullen gewaardeerd worden op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 zeer slecht en 10 uitstekend is.

De vragen zullen gewaardeerd worden op een schaal van 1 tot 10, waarbij 1 zeer slecht en 10 uitstekend is. Enquête Kort Haarlem In totaal hebben 151 mensen de enquête teruggestuurd, dit is een goede respons voor deze steekproef. Deze mensen zijn ingedeeld in vier gebieden binnen de wijk Kort Haarlem: - Witte

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

IVR 2002 1/98. Integrale Veiligheidsrapportage 2002

IVR 2002 1/98. Integrale Veiligheidsrapportage 2002 IVR 2002 1/98 Integrale Veiligheidsrapportage 2002 17 oktober 2002 IVR 2002 2/98 Inhoudsopgave Integrale Veiligheidsrapportage 2002 Samenvatting Integrale Veiligheidsrapportage 2002 5 1 Veiligheid in context

Nadere informatie

!! Het!nieuwe!digitale!zakkenrollen!!!

!! Het!nieuwe!digitale!zakkenrollen!!! Hetnieuwedigitalezakkenrollen LaurenceArnold 6vS Roden,13januari2014 Dhr.J.Wilts Cybercrime Hetnieuwedigitalezakenrollen LaurenceArnold 6vS Lindenborg Roden,13januari2014 Allerechtenvoorbehouden.Nietsuitditprofielwerkstukmagwordenverveelvoudigd,opgeslagenineengeautomatiseerd

Nadere informatie

iiitogiontant Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen \sf

iiitogiontant Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen \sf Resultaten uit de PPP-studies naar criminaliteit en criminaliteits preventie op bedrijventerreinen Een selectie naar ondernemingen uit het Midden- en Kleinbedrijf V. Sabee R.F.A. van den Bedem J.J.A. Essers

Nadere informatie

1/2011. Rob. Veiligheid en vertrouwen. Veiligheid en vertrouwen. Kernen van een democratische rechtsstaat. Januari 2011

1/2011. Rob. Veiligheid en vertrouwen. Veiligheid en vertrouwen. Kernen van een democratische rechtsstaat. Januari 2011 1/2011 Veiligheid en vertrouwen Rob Raad Ropenbaar voor het bestuur Veiligheid en vertrouwen Kernen van een democratische rechtsstaat Januari 2011 Rob Profiel De Raad voor het openbaar bestuur (Rob) is

Nadere informatie

Jaarplan en begroting 2017

Jaarplan en begroting 2017 Jaarplan en begroting 2017 Werkgebied Middenwest Slachtofferhulp Nederland biedt juridische, praktische en emotionele ondersteuning aan slachtoffers, nabestaanden, betrokkenen en getuigen. Samenwerken

Nadere informatie

Integrale veiligheid. Uitvoeringsplan 2013 / 2014

Integrale veiligheid. Uitvoeringsplan 2013 / 2014 Integrale veiligheid Uitvoeringsplan 2013 / 2014 Inleiding In het integraal veiligheidsbeleid is vastgelegd dat er tweejaarlijks een operationeel integraal veiligheidsprogramma wordt opgesteld. Daar is

Nadere informatie

Opsporingsbeleid vergt dat politie en justitie prioriteiten. Slachtofferschap van delicten met een digitale component en de rol van politie

Opsporingsbeleid vergt dat politie en justitie prioriteiten. Slachtofferschap van delicten met een digitale component en de rol van politie 30 Slachtofferschap bij cybercrime Slachtofferschap van delicten met een digitale component en de rol van politie Rutger Leukfeldt MSc is promovendus georganiseerde cybercrime aan de Open Universiteit

Nadere informatie

Op zoek naar thema s voor De Dordtse dialogen

Op zoek naar thema s voor De Dordtse dialogen Op zoek naar thema s voor De Dordtse dialogen 18 november 2008 The Future Institute heeft zich tot doel gesteld kritisch en zonder vrees te informeren over mogelijke toekomsten. Middels Kabinetten van

Nadere informatie

JONGEREN EN DIGITALE MEDIA OVER DE KANSEN, RISICO S EN DE ROL VAN DE POLITIE. Virtuele gemeenschappen. Wat doe jongeren online?

JONGEREN EN DIGITALE MEDIA OVER DE KANSEN, RISICO S EN DE ROL VAN DE POLITIE. Virtuele gemeenschappen. Wat doe jongeren online? JONGEREN EN DIGITALE MEDIA OVER DE KANSEN, RISICO S EN DE ROL VAN DE POLITIE EVELIEN DE PAUW OVERZICHT De aanleiding De netwerksamenleving Virtuele gemeenschappen Wat doe jongeren online? Online activiteiten

Nadere informatie

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet?

Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Stijging criminaliteit meisjes Criminele meisjes: Specifieke zorg en aandacht of niet? Anne-Marie Slotboom Vrije Universiteit Amsterdam 1 BRISBANE 2010 - Steeds meer jonge meisjes tussen tien en veertien

Nadere informatie

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen

Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen TERUG MAIL SLA OP Zij weer? Over inbrekers die twee keer langskomen SAMENVATTING 27/1/2009 Als er in de buurt is ingebroken, kun je maar beter de ramen dichthouden en een extra slot op de deur doen. De

Nadere informatie

PROJECTBESCHRIJVING MAATSCHAPPIJBREDE TRENDANALYSE 1976-2005

PROJECTBESCHRIJVING MAATSCHAPPIJBREDE TRENDANALYSE 1976-2005 PROJECTBESCHRIJVING MAATSCHAPPIJBREDE TRENDANALYSE 1976-2005 NATIONAAL ARCHIEF Project Opdrachtgever: Martin Berendse Gedelegeerd Opdrachtgever:Cecile van der Tweel Opdrachtnemer: Charles Jeurgens. Procesmatig

Nadere informatie

Wat is de Cyberdreiging in Nederland?

Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de Cyberdreiging in Nederland? Wat is de rol van Defensie? DS/Directie Plannen Kol ir. Hans Folmer Commandant Taskforce Cyber 11 april 2014 Digitale omgeving 2 De veranderende informatiemaatschappij

Nadere informatie

Op weg naar verkeersveiligere infrastructuur van de Nederlandse provinciale wegen

Op weg naar verkeersveiligere infrastructuur van de Nederlandse provinciale wegen Op weg naar verkeersveiligere infrastructuur van de Nederlandse provinciale wegen 1 2 ANWB & verkeersveiligheid ANWB onderschrijft VN Decade of Action for Road Safety ANWB 10 puntenplan Veilig op weg naar

Nadere informatie

Internetsites Terrorisme

Internetsites Terrorisme Internetsites Terrorisme Onderstaande internetsites hebben betrekking op het thema van dit nummer van Justitiële verkenningen. De selectie werd gemaakt door de tijdschriftredactie in samenwerking met de

Nadere informatie

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting

Criminaliteit en rechtshandhaving 2013. Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting Criminaliteit en rechtshandhaving Ontwikkelingen en samenhangen Samenvatting In de jaarlijkse publicatie Criminaliteit en rechtshandhaving bundelen het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Bijlage 4 Tabellen. Verklaring van tekens in tabellen

Bijlage 4 Tabellen. Verklaring van tekens in tabellen Bijlage 4 Tabellen Verklaring van tekens in tabellen. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim - = nihil - = (indien voorkomend tussen twee getallen) tot en met 0 (0,0) = het getal is kleiner

Nadere informatie

HOOFDSTUK 3. JONGEREN ALS SLACHTOFFER

HOOFDSTUK 3. JONGEREN ALS SLACHTOFFER HOOFDSTUK 3. Binnen de sociale wetenschap en de criminologie is de belangstelling voor slachtofferschap en de figuur van het slachtoffer de laatste decennia toegenomen. 1 Naast de victimologie als deeldiscipline,

Nadere informatie

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig

Verkeersongeluk. Misdrijf. Calamiteit. Praktisch. Slachtofferhulp Nederland Veelzijdig deskundig Misdrijf Verkeersongeluk Calamiteit Juridisch Emotioneel Praktisch Veelzijdig deskundig biedt juridische, praktische en emotionele hulp aan slachtoffers van een misdrijf, calamiteit of verkeersongeluk.

Nadere informatie

Communicatiestrategie MobielSchadeMelden.nl

Communicatiestrategie MobielSchadeMelden.nl Communicatiestrategie MobielSchadeMelden.nl Toelichting op de communicatiestrategie en werking van de Toolkit, bedoeld voor Stakeholders en Ambassadeurs Een innovatieve samenwerking gericht op een efficiënte

Nadere informatie

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA of een open architectuur voor archieven een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA Toegankelijke Archieven Referentie Architectuur toegankelijke archieven wat wil uw baas? profileren

Nadere informatie

Veiligheidsmonitor 2010 Gemeente Leiden

Veiligheidsmonitor 2010 Gemeente Leiden Veiligheidsmonitor Gemeente Leiden Resultaten per stadsdeel en in de tijd Mediad Rotterdam, maart 2011 Veiligheidsmonitor, Gemeente Leiden 1 In dit overzicht worden de uitkomsten van de Veiligheidsmonitor

Nadere informatie

7 Maart 2016 pagina: 1 van 5. STAR Safety Deal. s Hertogenbosch d.d. 24 april 2014. Documentnaam: Safety Deal.docx. Een initiatief van:

7 Maart 2016 pagina: 1 van 5. STAR Safety Deal. s Hertogenbosch d.d. 24 april 2014. Documentnaam: Safety Deal.docx. Een initiatief van: pagina: 1 van 5 STAR Safety Deal s Hertogenbosch d.d. 24 april 2014 pagina: 2 van 5 STAR Safety Deal Door de STAR Safety Deal moet de verkeersveiligheid een nieuwe impuls krijgen. ALTIJD registeren van

Nadere informatie

Verkennend onderzoek terrorisme

Verkennend onderzoek terrorisme Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Rapport Verkennend onderzoek terrorisme 1-meting Remco Frerichs

Nadere informatie

GRIP-regeling 1 t/m 5 en GRIP Rijk

GRIP-regeling 1 t/m 5 en GRIP Rijk GRIP-regeling 1 t/m 5 en GRIP Rijk Al jaren is het de dagelijkse praktijk om bij grote, complexe incidenten op te schalen binnen de GRIP-structuur. Deze structuur beschrijft in vier fasen de organisatie

Nadere informatie

Interview Hoogleraar Victimologie en Menselijke Veiligheid Jan van Dijk over de emancipatie van het slachtoffer:

Interview Hoogleraar Victimologie en Menselijke Veiligheid Jan van Dijk over de emancipatie van het slachtoffer: Interview Hoogleraar Victimologie en Menselijke Veiligheid Jan van Dijk over de emancipatie van het slachtoffer: secondant #2 april 2007 13 Slachtofferhulp is een christelijke uitvinding De term slachtoffer

Nadere informatie

Een fiets voor bijna niets. PLAN VAN AANPAK HELING FIETSEN BINNENSTAD-OOST

Een fiets voor bijna niets. PLAN VAN AANPAK HELING FIETSEN BINNENSTAD-OOST Een fiets voor bijna niets. PLAN VAN AANPAK HELING FIETSEN BINNENSTAD-OOST Concept 31-12-2008 Behoort bij Raadsvoorstel 98-2009 Inhoudsopgave 0. Management samenvatting 3 1. Inleiding 4 2. Projectopdracht

Nadere informatie

Interview Hoogleraar Victimologie en Menselijke Veiligheid Jan van Dijk over de emancipatie van het slachtoffer:

Interview Hoogleraar Victimologie en Menselijke Veiligheid Jan van Dijk over de emancipatie van het slachtoffer: 2007 Yvonne van der Heijden Secondant, april 2007 Victimologie De wortels van de victimologie of slachtofferkunde als zelfstandige wetenschappelijke discipline liggen in Nederland bij de bestudering en

Nadere informatie

Toename van geweld en verwevenheid met andere criminaliteit

Toename van geweld en verwevenheid met andere criminaliteit 64 SECONDANT #3/4 Toename van geweld en verwevenheid met andere criminaliteit CONFRONTATIE MET DE GEORGANISEERDE AUTODIEFSTAL door Joyce van der Mark De auteur is als onderzoeker werkzaam bij de Dienst

Nadere informatie

6 SECONDANT #1 MAART 2013. Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND. Naar inhoudsopgave

6 SECONDANT #1 MAART 2013. Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND. Naar inhoudsopgave 6 SECONDANT #1 MAART 2013 Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen POSITIEVE VEILIGHEIDS- TRENDS IN NEDERLAND SECONDANT #1 MAART 2013 7 De laatste jaren voelen burgers zich minder vaak

Nadere informatie

Hein Roethofprijs 2007. veiligheid door samenwerking

Hein Roethofprijs 2007. veiligheid door samenwerking Hein Roethofprijs 2007 veiligheid door samenwerking omslag: Stadsmarinierschap uit Rotterdam wint Hein Roethofprijs 2006 Het project Stadsmarinierschap is een van de maatregelen die Rotterdam neemt om

Nadere informatie

Slachtoffers van (poging tot) oplichting

Slachtoffers van (poging tot) oplichting Slachtoffers van (poging tot) oplichting onderzoek onder burgers in Nederland samenvatting datum 23 september 2008 opdrachtgever WODC EWB, Henk van der Veen auteur(s) Marije Oudejans Corrie Vis CentERdata,

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II Opgave 2 Rondhangen Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1. Inleiding De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie over de voortgang van de aanpak van problematische

Nadere informatie

Criminaliteit op internet: Ransomware

Criminaliteit op internet: Ransomware Criminaliteit op internet: Ransomware Kwaadaardige software blokkeert PC's van eindgebruikers en lijkt afkomstig van Ecops, FCCU of een andere buitenlandse politiedienst Sinds enkele maanden blijken steeds

Nadere informatie

Examenreglement WFTNIVO voor de WFT-examens

Examenreglement WFTNIVO voor de WFT-examens ExamenreglementWFTNIVOvoordeWFT-examens 1 Doelstellingenstatus 1.1 Ditexamenreglementverschaftdeproceduresmetbetrekkingtotde voorbereidingenuitvoeringvanexamineringvandewft-modules,conformde richtlijnenvanhetcdfd,zoalsdezeonderdeverantwoordelijkheidvanwftnivo

Nadere informatie

Normvervaging in Nederland: perceptie of realiteit?

Normvervaging in Nederland: perceptie of realiteit? PAUL DE BEER Normvervaging in Nederland: perceptie of realiteit? 1. Inleiding Als we mogen afgaan op het oordeel van de Nederlandse bevolking, dan is het droevig gesteld met de normen en waarden in Nederland.

Nadere informatie

Risicocommunicatie: een spel van invloed en beïnvloeden. Frank Vergeer Anne-Marie van het Erve

Risicocommunicatie: een spel van invloed en beïnvloeden. Frank Vergeer Anne-Marie van het Erve Risicocommunicatie: een spel van invloed en beïnvloeden Frank Vergeer Anne-Marie van het Erve Wat gaan we doen? Inleiding risicocommunicatie Risicocommunicatie: een spel van invloed en beinvloeden: 1 e

Nadere informatie

Easy Money - maar tegen welke prijs?

Easy Money - maar tegen welke prijs? Henk Ferwerda en Alfred Hakkert Easy money maar tegen welke prijs? Straatroof: daad, slachtoffers en daders. In: Kees Schuyt en Gabriël van der Brink (Red.) Publiek Geweld. Amsterdam University Press,

Nadere informatie

Kwaliteitsmeter Veilig Uitgaan

Kwaliteitsmeter Veilig Uitgaan Kwaliteitsmeter Veilig Uitgaan nulmeting Projectnummer 11067 In opdracht van stadsdeel Centrum Josca Boers Nienke Laan Emmie van Oirschot Oudezijds Voorburgwal 300 Postbus 658 1012 GL Amsterdam 1000 AR

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Anti-pestbeleid Griendencollege

Anti-pestbeleid Griendencollege Anti-pestbeleid Griendencollege Wij zien en kennen de leerling is het motto van het Griendencollege. Als school vinden wij het erg belangrijk dat iedereen in ons gebouw zich veilig voelt. Het zien en kennen

Nadere informatie

2012 b 2013 b 2012 b 2013 b (% één of meer keer slachtoffer)

2012 b 2013 b 2012 b 2013 b (% één of meer keer slachtoffer) 338 Criminaliteit en rechtshandhaving 2013 Tabellen bij hoofdstuk 3 Tabel 3.5 Slachtofferschap en door burgers ondervonden delicten naar delictsoort, volgens de VM a 2012 b 2013 b 2012 b 2013 b (% één

Nadere informatie

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill.

Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. Bijna de helft van de geweldsmisdrijven wordt in de openbare ruimte gepleegd / foto: Inge van Mill. secondant #2 april 2009 7 Geweldsdelicten tussen - Daling van geweld komt niet uit de verf Crimi-trends

Nadere informatie

Benodigd materiaal Papier om op te schrijven, te tekenen, pen/(kleur)potloden, verf (afhankelijk van de opdracht).

Benodigd materiaal Papier om op te schrijven, te tekenen, pen/(kleur)potloden, verf (afhankelijk van de opdracht). 1 LesmateriaalbijdevoorstellingBloeddrukvandeGroundbreakers Inleiding Devoorstelling,diedeleerlingengaanzieniseenvoorstellingmetzwareonderwerpen.Wijradenu aandelesmetuwleerlingenzowelvoor alsnatebespreken.wegaanerdaarbijvanuitdatdegene

Nadere informatie

148 25 jaar Slachtofferhulp Nederland

148 25 jaar Slachtofferhulp Nederland Prof. mr. Arno J. Akkermans is hoogleraar Privaatrecht aan de juridische faculteit van de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de impact van recht en juridische procedures op het welzijn

Nadere informatie

Presentatie Identiteitsfraude door het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en Fouten (CMI)

Presentatie Identiteitsfraude door het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en Fouten (CMI) Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Presentatie Identiteitsfraude door het Centraal Meldpunt Identiteitsfraude en Fouten (CMI) http://overheid.nl/identiteitsfraude 10 oktober 2012,

Nadere informatie

Seksuele diversiteit in s-hertogenbosch Acceptatie en veiligheid lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen in s-hertogenbosch

Seksuele diversiteit in s-hertogenbosch Acceptatie en veiligheid lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen in s-hertogenbosch Seksuele diversiteit in s-hertogenbosch Acceptatie en veiligheid lesbische vrouwen, homoseksuele mannen en biseksuelen in s-hertogenbosch Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Augustus

Nadere informatie

Onderzoeksprotocol. Slachtofferhulp. www.slachtofferhulp.nl. N e d e r l a n d

Onderzoeksprotocol. Slachtofferhulp. www.slachtofferhulp.nl. N e d e r l a n d Onderzoeksprotocol www.slachtofferhulp.nl Slachtofferhulp N e d e r l a n d Inleiding Deze folder is bestemd voor particulieren, instellingen en bedrijven die Slachtofferhulp Nederland vragen mee te werken

Nadere informatie

Aangifte van ongeval KLEEF HIER GELE KLEVER. Ruimte voorbehouden voor het ziekenfonds. Type: GR A INT. I Identificatiegegevens van het slachtoffer

Aangifte van ongeval KLEEF HIER GELE KLEVER. Ruimte voorbehouden voor het ziekenfonds. Type: GR A INT. I Identificatiegegevens van het slachtoffer Aangifte van ongeval CHRISTELIJKE MUTUALITEIT Ruimte voorbehouden voor het ziekenfonds dossiernummer: Type: GR A INT I Identificatiegegevens van het slachtoffer 1. Naam en voornaam... Straat... nummer/bus...

Nadere informatie

Verraderlijk gewoon: Licht verstandelijk gehandicapte jongeren, hun wereld en hun plaats in het strafrecht

Verraderlijk gewoon: Licht verstandelijk gehandicapte jongeren, hun wereld en hun plaats in het strafrecht Verraderlijk gewoon: Licht verstandelijk gehandicapte jongeren, hun wereld en hun plaats in het strafrecht Landelijke PrO-dag Marigo Teeuwen Nijkerk 10 december 2014 Vandaag: onderzoek en praktijk Onderzoek

Nadere informatie

Evaluatie Cameratoezicht Roterdam

Evaluatie Cameratoezicht Roterdam Evaluatie Cameratoezicht Roterdam SAMENVATTING EN CONCLUSIES In juni 2000 zijn in Rotterdam camera s geplaatst op het Stadhuisplein en in het Saftlevenkwartier. De locatie voor cameratoezicht in het Saftlevenkwartier

Nadere informatie

Inleiding. Deze folder is bestemd voor netwerkpartners van Slachtofferhulp Nederland die

Inleiding. Deze folder is bestemd voor netwerkpartners van Slachtofferhulp Nederland die Inleiding Deze folder is bestemd voor netwerkpartners van Slachtofferhulp Nederland die betrokken zijn of hulp verlenen aan nabestaanden van levensdelicten. U leest hierin wat Slachtofferhulp Nederland

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 398 Maatregelen verkeersveiligheid Nr. 340 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Als de goudduivels langskomen

Als de goudduivels langskomen 21 Als de goudduivels langskomen Overvallen op juweliers B. Rovers * In 2010 werden in Nederland 81 overvallen op juweliers gepleegd. Nooit eerder werden in één jaar zoveel juweliers overvallen. In absolute

Nadere informatie

uitgangspunt Veiligheid is kerntaak van de overheid, maar burgers zijn medeverantwoordelijk. overheid veiligheid ondernemingen en organisaties burgers

uitgangspunt Veiligheid is kerntaak van de overheid, maar burgers zijn medeverantwoordelijk. overheid veiligheid ondernemingen en organisaties burgers Project Burgermoed, Den Bosch, 27 oktober 2014 uitgangspunt Veiligheid is kerntaak van de overheid, maar burgers zijn medeverantwoordelijk. overheid veiligheid ondernemingen en organisaties burgers burgermoed

Nadere informatie

Psychosociale gezondheid en gedrag

Psychosociale gezondheid en gedrag Psychosociale gezondheid en gedrag 1. Criminaliteit 1.1 Criminaliteit onder Friese jongeren De meest genoemde vorm van criminaliteit waar Friese jongeren van 13 tot en met 18 jaar zich in 2004 schuldig

Nadere informatie

Overzicht van de criminaliteit in Nederland

Overzicht van de criminaliteit in Nederland Overzicht van de criminaliteit in Nederland Organisatie: Team Create Auteurs: Pim Delfos Joost de Ruijter Swendley Sprott Zahay Boukich Hoye Lam Overzicht van de criminaliteit in Nederland Organisatie:

Nadere informatie

trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING

trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING trntrtrtr V td L O\'ERLASTMETINGEN IN DE GRAVII\TNESTEEG EN OMGEVING : COLOFON St. INTRAVAL Postadres: Postbus 1781 9701 BT Groningen E-mail info@intraval.nl Kantoor Groningen: Kantoor Rotterdam: St. Jansstraat

Nadere informatie

Criminaliteit en slachtofferschap

Criminaliteit en slachtofferschap 3 Criminaliteit en slachtofferschap M.M.P. Akkermans en M.M. van Rosmalen Eén op de vijf Nederlanders van 15 jaar en ouder is in 2013 slachtoffer geweest van veelvoorkomende criminaliteit, zoals gewelds-,

Nadere informatie

Slachtofferschap onder burgers naar delictsoort, volgens de VMR en de IVM*

Slachtofferschap onder burgers naar delictsoort, volgens de VMR en de IVM* 346 Criminaliteit en rechtshandhaving 2010 Tabellen bij hoofdstuk 3 Tabel 3.4 Slachtofferschap onder burgers naar delictsoort, volgens de VMR en de IVM* VMR IVM** 2005*** 2006*** 2007*** 2008**** 2009****

Nadere informatie

Crisiscommunicatie in het sociaal domein

Crisiscommunicatie in het sociaal domein Crisiscommunicatie in het sociaal domein 24 februari 2015 Martijn van der Wind Partners bij mediacrisis Maakt moeilijke zaken begrijpelijk Passie voor veiligheid en maatschappij Schrijftrainingen Mediatrainingen

Nadere informatie

Sociale media kansen voor de politie

Sociale media kansen voor de politie Sociale media kansen voor de politie Marc van Daele Politiecongres 2013 Vlaamse Stichting Verkeerskunde dinsdag 5 november 2013 communicatie Antwerpen online # fotografie KORTOM sociale media crisiscommunicatie

Nadere informatie

Fietsdiefstal Onderzoek onder ANWB-leden naar het onderwerp fietsdiefstal

Fietsdiefstal Onderzoek onder ANWB-leden naar het onderwerp fietsdiefstal Fietsdiefstal Onderzoek onder ANWB-leden naar het onderwerp fietsdiefstal Jeanette van t Zelfde (ANWB) Samenvatting Worden ANWB-leden beperkt in het gebruik van hun fiets door angst voor fietsdiefstal?

Nadere informatie

Techniek Elektro ljr 4 L

Techniek Elektro ljr 4 L Schooljaar 2012-2013 Techniek Elektro ljr 4 L Het Goese Lyceum locatie Bergweg Vak:Nederlandse taal Inleiding Schoolexamens Handelingsdelen Toetsen SE 1 SE 2 SE 3 4A Module 8 50 min Schriftelijk Toets

Nadere informatie

Veiligheid bij Rijkswaterstaat. Wouter van Schelt Adviseur Integrale Veiligheid

Veiligheid bij Rijkswaterstaat. Wouter van Schelt Adviseur Integrale Veiligheid Veiligheid bij Wouter van Schelt Adviseur Integrale Veiligheid 24 september 2015 Inhoud en veiligheidsambitie Domeinen en de procesorganisatie Wet- en regelgeving Incident- en crisismanagement Marktbenadering

Nadere informatie