Pensioenessays Deel 5. Het beloofde land?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioenessays Deel 5. Het beloofde land?"

Transcriptie

1 Het beloofde land?

2

3 Pensioenessays Deel 5 Het beloofde land? De serie Pensioenessays staat onder redactie van: prof. dr. mr. Robert N.J. Kamerling RA mr. Roy R. Kramer RA

4 Omslag: Gouache Nyenrode 2008 Guus van Eck Omslagontwerp: Visser EMedia B.V. Druk en productie: Visser EMedia B.V. ISBN: Nyenrode Tax Academy Press, oktober 2012 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, elektronisch op geluidsband of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de Nyenrode Business Universiteit.

5 Aan de lezer(es): Waar in deze uitgave de mannelijke voornaamwoorden hij, hem of zijn worden gebruikt in een context die met evenveel recht en reden het gebruik van vrouwelijke voornaamwoorden zou rechtvaardigen, gelieve u naar eigen inzicht zij of haar te lezen. Mutatis mutandis geldt dat ook voor het gebruik van mannelijke beroepsnamen en soortgelijke aanduidingen.

6

7 Ten geleide Voor een groot deel van de bevolking is de pensioenproblematiek meer dan alleen een sociaal-/financieel-economisch vraagstuk. Sterker, de pensioenproblematiek is voor velen een schoolvoorbeeld van een regelrechte geloofs- en vertrouwenscrisis. Het is inderdaad een straffe uitspraak, maar wel te motiveren. Noodzakelijk ook, omdat geloofs- en vertrouwenscrises ernstiger zijn dan menige beleidsmaker wil inzien: economie is, ondanks haar imposante formules en modellen, immers een zusje van psychologie; niet van wiskunde of een andere exacte wetenschap. Dat laten de hypotheek-, euro- en kredietcrisis van de laatste jaren ook steeds zien: verlies aan vertrouwen, aan geloof in een solide systeem, betekent verlies van zekerheid, van maatschappelijke cohesie, van welzijn en welvaart. Verliest men het geloof in de vertrouwenspersonen van het maatschappelijk verkeer noemen de accountants zich niet zo? en in andere autoriteiten (overheid, politiek, rechterlijke macht), dan wankelt al snel het vertrouwen in ooit zo degelijke instituties als wetenschap, religie en pensioen. Geloof en vertrouwen, een twee-eiige begrippentweeling, zijn de brandstof van het menselijk bestaan. Die houden ons op de been en helpen ons door tegenslag en teleurstelling heen. In dat verband zouden we de pensioenproblematiek kunnen beschouwen als een tocht naar Het Beloofde Land. Zoals de Israëlieten veertig jaar door de woestijn trokken om het Land van Melk en Honing te vinden, zo werken velen, zeer velen, veertig of meer jaren hard om de weldadige luwte van het pensioenparadijs te bereiken. Inderdaad, een bijna religieuze missie, maar wel een die velen de moed en kracht geeft om door te zetten en na vallen weer op te staan. Pensioenen zijn voor velen Het Beloofde Land, de uitloop na de finish, de beloning van al die jaren van inspanning. Hoe bitter is het dan niet om als Mozes wel uitzicht te hebben op dat land, maar het nooit te mogen bereiken? Bekijken wij eens het schilderij Mozes ziet Het Beloofde Land, dat de Amerikaanse landschapsschilder Frederic Edwin Church ( ) omstreeks 1850 produceerde. Op de rechterhelft van het 7

8 ovale konterfeitsel zien we onder dreigende wolken een vooruitstekende rots als een reusachtige wijsvinger met daarop een klein figuurtje, dat een pelsjager, ontdekkingsreiziger of verdwaalde wandelaar had kunnen zijn, maar blijkens de titel van het tafereel Mozes is. De tragische held, tal van ontberingen doorstaan, tegenslagen overwonnen, maar met een onwrikbaar geloof te slagen in zijn missie, zal nooit dat bereiken wat hij zijn volk geschetst heeft: een land van rijkdom, zon, klare lucht, water en grazige weiden. Mozes zal niet met pensioen gaan en op zijn aardse lauweren mogen rusten. Het Beloofde Land of het nu letterlijk Kanaän, de VS, Zuid-Afrika (Adriaan van Dis) of Fort Europa is, of figuurlijk het pensioen is de bekende metafoor voor de vette worst die ons voor de neus wordt gehouden en ons aan de gang houdt. In de reeks Pensioenessays, waarvan u dit vijfde deel in handen hebt, is dit aspect vaker, al dan niet terloops, aan de orde geweest. Pas nu, nu vele miljoenen geconfronteerd worden met de status van hun appeltje voor de oude dag, dringt het in volle omvang door welke belangrijke plaats Pensioen als institutie in ons dagelijks leven inneemt. Pensioenen zijn meer dan een so- 8

9 ciale voorziening. Pensioenen zijn een onlosmakelijk onderdeel geworden in het leven. En wie aan pensioenen wil tornen, begeeft zich op het gladde ijs van de ethiek. Mocht de middeleeuwer zich tijdens zijn leven voornamelijk gericht hebben op het leven na de dood, de moderne mens richt zich op het leven na het werkzame leven. En dat nu blijkt minder rooskleurig te zijn of te worden dan gehoopt. Morrelen aan pensioenen is morrelen aan dogma s, aan vertrouwen, aan taboes. En dat kan niet ongestraft. Misschien past het in de tijdgeest, misschien hoort het inderdaad bij een welhaast religieus-ethisch besef. Waar vorige generaties nog vol goede moed op een vaak minder rationele wijze richting probeerden te geven aan gewenste maatschappelijke ontwikkelingen op weg naar een maakbare samenleving, nietwaar? daar is de postmoderne mens aanmerkelijk sceptischer geworden; ja, ongeloviger en wantrouwender. De wereld zit kennelijk toch iets ingewikkelder in elkaar. Wat wél een pluspunt is voor de nieuwe levenshouding, is dat mensen, mede onder invloed van de mogelijkheden die internet biedt, kritischer zijn geworden. Natuurlijk zullen we ons nog weleens iets op de mouw laten spelden. Natuurlijk zullen we nog weleens iets voor zoete koek slikken. Natuurlijk hebben ook wij het niet bij het rechte eind. Maar toch zijn velen mondiger en helaas ook cynischer geworden. Pensioenen, een recht op een onbezorgde oude dag? Een voorrecht? Of een illusie, een luxe product, een hersenspinsel, geloven tegen beter weten? Of een van de weinige zekerheden in dit leven? De autoriteiten (politiek, sociale partners, beleidsmakers) zullen er nog een hele kluif aan krijgen om hun geloofwaardigheid en ons vertrouwen overeind te houden; of te repareren. Of wachten ze op een wonder? Breukelen, oktober 2012 prof. dr. mr. Robert N.J. Kamerling RA mr. Roy R. Kramer RA 9

10

11 Inhoud Echt gescheiden 13 Hendrik Bulle & Edwin de Weerd Pensioen: een onderscheidende arbeidsvoorwaarde? 31 Ellen van Krimpen & Joke Kühne PWrI: een bijzonder fonds (extra) in de problemen 55 José Meijer & Kees Bethlehem Stijging pensioenleeftijd extra nadelig voor jongeren 77 Willem Noordman De opkomst van opkomende markten 85 René van der Zeeuw 11

12

13 Echt gescheiden Hendrik Bulle & Edwin de Weerd 1 Er zijn geen woorden meer voor wat ik voel Ik heb geen woorden meer voor jou Wat door een ander ooit verzonnen is, slaat de plank finaal mis Er zijn geen woorden meer, geen woorden meer, voor jou Dat je bijzonder bent, is niet speciaal genoeg Dat er nooit een ander komen zal, lijkt me nu nog veel te vroeg Dat je helemaal t einde bent, vind ik een slecht begin Je bent m n aller allerliefste vind ik zo n slijmerige zin Jazzpolitie Liefdesliedjes Inleiding Eén op de drie huwelijken eindigt in een echtscheiding. 2 Wat de ontvlechting van alle onderlinge verhoudingen betreft is de verdeling van het pensioen een van de lastigste en wellicht meest onderbelichte onderdelen. Voor bijna alle personen die in scheiding liggen, is de pensioenmaterie te abstract, vertegenwoordigt het pensioen gevoelsmatig weinig waarde en is de materie bovendien te complex. In de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (Wet VPS) is de standaardverdeling van de pensioenrechten bij scheiding vastgelegd. Wie denkt met deze Wet VPS van zijn of haar voormalige partner af te zijn, komt bedrogen uit. De hoogte en duur van het pensioen zijn in de standaardsituatie afhankelijk van het in leven zijn van de voormalige partner. De voormalige partners blijven dus levenslang financieel met elkaar verbonden. De Wet VPS is niet meer, maar ook niet minder dan een vertaling van maatschappelijke opvattingen die tijdens de invoering anno 1995 golden. Daarbij heeft de wetgever niet alleen gezorgd voor een standaardverdeling, maar zich ook gerealiseerd dat partijen in een dergelijke situatie de ruimte moeten heb- 13

14 Pensioenessays 5 ben om afwijkende afspraken te maken. Pensioenregelingen zijn sinds de invoering van de Wet VPS op tal van fronten gewijzigd. De rode lijn is dat ook in pensioenregelingen steeds meer keuzemogelijkheden zijn ontstaan. Gedacht kan worden aan uitruil van partnerpensioen in ouderdomspensioen. 3 Of de mogelijkheid zelf extra bij te sparen in beschikbarepremieregelingen of hybride regelingen. 4 Daarmee verandert het karakter van pensioen ook langzaam van een verzorgingsproduct dat door de werkgever werd geregeld, naar een financieel product waaraan de betrokkene zelf meebetaalt. Pensioen wordt steeds meer een onderdeel van de eigen financiële planning. De Wet VPS kan op twee manieren worden geëvalueerd. We zouden kunnen onderzoeken of zij werkt op de wijze waarop de wetgever dat in 1995 voor ogen stond. In deze bijdrage gaan wij nader in op een aantal juridische onderdelen van deze wet. 5 Wij vinden het overigens nog interessanter om na te gaan of de maatschappelijke ontwikkelingen niet zodanig zijn gewijzigd dat de Wet VPS moet worden herzien. Zeker wanneer deze maatschappelijke ontwikkelingen zijn neergeslagen in de Pensioenwet zelf. Het kabinet heeft in 2009 een rapport naar de Tweede Kamer gestuurd met daarin een evaluatie van de Wet VPS. De conclusie van het kabinet is, kort samengevat, dat de Wet VPS voldoet. De wet bewerkstelligt namelijk de verdeling van de pensioenrechten. 6 Slechts op een aantal detailpunten stelt het kabinet wijzigingen voor. 7 In deze bijdrage betogen wij dat de standaardverdeling van de opgebouwde pensioenenrechten onder de wet VPS, zeker onder de beschikbarepremiestelsels, meer aanpassing behoeft dan het kabinet voorstelt. De huidige wet verdeelt weliswaar de pensioenaanspraken, maar doet dat op onjuiste aannames en verouderde veronderstellingen. De onderbouwing van het kabinet gaat hier volledig aan voorbij. Dit leidt tot onze stelling: Bij een echtscheiding blijf je bij de standaardverdeling onder het huidige stelsel pensioentechnisch nog steeds getrouwd. De hoogste tijd om pensioentechnisch op een eerlijkere en eenvoudigere wijze van elkaar af te kunnen. We onderbouwen deze stelling door eerst een achtergrondschets te geven van de historische verwerking van echtscheidingen. Vervolgens beschrijven we de wijze van klassieke pensioenopbouw van waaruit de standaardverdeling van pensioen bij echtscheiding is ontstaan. Daarna belichten we twee belangrijke trends aangaande pensioenen die van invloed zijn op echtscheidingen: part- 14

15 Echt gescheiden nerpensioen op risicobasis en beschikbarepremieregelingen. Dit leidt tot een aantal onzes inziens noodzakelijke veranderingen die wij in onze conclusies en aanbevelingen toelichten. Historisch perspectief De zoektocht naar het antwoord op de vraag of, en zo ja hoe, de opgebouwde pensioenrechten moeten worden verdeeld bij een scheiding, begint met de bepaling van het karakter van de opgebouwde pensioenrechten. Zijn dit rechten die zozeer aan de persoon die het pensioen heeft opgebouwd, zijn verknocht, dat deze niet kunnen worden verdeeld? In de periode van 7 oktober 1959 tot het Boon/Van Loon-arrest van 27 november was dit onder juristen de heersende gedachte. 9 Dit arrest wordt echter gezien als een uitspraak waarmee de Hoge Raad is om gegaan. In dit arrest is bepaald dat alle opgebouwde pensioenaanspraken verplicht dienen te worden verrekend tussen echtelieden. Ons hoogste rechtscollege gaf aan dat deze pensioenuitkeringen bestemd zijn ter verzorging van beide echtelieden. Pensioenopbouw is het gevolg van een gezamenlijke inspanning en vloeit voort uit de onderlinge zorgplicht. De verdeling van de pensioenrechten sluit aan bij de taakverdeling die voor velen in het huwelijk bestaat. Die laatste motivering geeft goed aan dat de maatschappelijke opvattingen invloed hebben op de uiteindelijke juridische keuze. Dit blijkt ook uit de vaak gehanteerde woorden redelijkheid en billijkheid. Het arrest liet echter nog vele vragen onbeantwoord. Rechtszekerheid en rechtsgelijkheid waren dan ook aanleiding om de ontstane situatie te codificeren, daarbij rekening houdend met de wens om met name de verplichte verdeling iets anders te regelen dan de Hoge Raad in zijn arrest voorstond. Het heeft overigens nog veertien jaar geduurd voordat de Wet VPS werd ingevoerd. In die periode is de wetgever ook anders gaan denken over een van de overwegingen van de Hoge Raad uit 1981, namelijk dat de verplichte verdeling van de pensioenrechten aansluit bij de taakverdeling die in het huwelijk voor velen bestaat. De wetgever was begin jaren 90 namelijk het standpunt toegedaan dat elke volwassene zelfstandig in zijn eigen kosten van levensonderhoud moest kunnen voorzien. En omdat pensioen niets anders is dan uitgesteld loon, zou ook hier iedere persoon zijn eigen pensioen moeten opbouwen. Wel moest de 15

16 Pensioenessays 5 Wet VPS voorkomen dat de niet-werkende partner na scheiding geen oudedagsvoorziening zou hebben. Vanuit redelijkheid en billijkheid achtte de wetgever het gewenst de zwakkere partij te beschermen. Een ander onderdeel dat opvalt, is dat de hele benadering is gestoeld op het verdelen van pensioenrechten en niet van pensioenkapitaal. In de analyse die vooraf is gegaan aan de invoering van de Wet VPS, zijn alle pensioenrechten afzonderlijk beoordeeld. Een pensioenregeling kan immers voorzien in verschillende pensioenvormen, zoals een ouderdomspensioen, een partnerpensioen en een arbeidsongeschiktheidspensioen. Zo wordt bijvoorbeeld het recht op een arbeidsongeschiktheidspensioen buiten de reikwijdte van de Wet VPS gehouden. Het gevolg is dat het gehele pensioen aan de deelnemer wordt uitgekeerd, wanneer deze arbeidsongeschikt raakt en vanuit het pensioenfonds een arbeidsongeschiktheidspensioen ontvangt. Wanneer de deelnemer is gescheiden, wordt nog steeds het hele arbeidsongeschiktheidspensioen aan hem of haar uitgekeerd. Het maakt dan niet uit of de scheiding optreedt voor of na het arbeidsongeschikt worden. Wat ook buiten de verevening wordt gelaten, is het recht op partnerpensioen met als onderbouwing dat dit pensioen niet bestemd is om beide echtelieden te verzorgen. Bij de totstandkoming van de Wet VPS is aangegeven dat er situaties denkbaar zijn waarin de ex-partner slechts een beperkt deel van het ouderdomspensioen zal ontvangen wanneer het recht op partnerpensioen wel zou worden meegenomen. In dat geval zou namelijk de helft van de waarde van het partnerpensioen in mindering moeten worden gebracht op de helft van de waarde van het ouderdomspensioen. Omdat pensioenen worden uitgedrukt in rechten en niet in waarde, zullen deze aanpassingen ook weer moeten worden teruggerekend naar opgebouwde rechten. Er is dan bij elke scheiding actuariële ondersteuning nodig, wat als een nadeel werd gezien. De keuze om het partnerpensioen niet mee te nemen in de standaardverdeling is dan ook expliciet gemaakt. Bovendien is, volgens de toen heersende opvattingen, de opbouw voor partnerpensioen gebaseerd op de solidariteitsgedachte en betalen alle deelnemers eraan mee. De wetgever heeft ook de mogelijkheid overwogen om als standaardoplossing beide gescheiden partners elk hun eigen pensioenrecht te geven. Op die manier wordt de band tussen de partners definitief doorgeknipt. Deze wijze van ver- 16

17 Echt gescheiden delen, in vakjargon conversie, heeft als voordeel dat beide partners exact hun pensioenaanspraken kennen. Het nadeel van conversie is dat dit afgesplitste pensioenrecht ook definitief is afgesplitst. Bij de standaardverdeling onder de Wet VPS kan het deel van het af te splitsen ouderdomspensioen bij de werknemer terugkomen indien de ex-partner overlijdt. De achterliggende gedachte is namelijk dat een deel van het ouderdomspensioen straks bij pensionering aan de ex-partner zal worden uitgekeerd, maar wanneer die ex-partner niet meer leeft, kan dit deel weer aan de deelnemer zelf worden uitgekeerd. Op zich is dit een logische gedachte, maar bij nadere beschouwing blijkt het toch een merkwaardige redenering. Bij de verdeling van de gemeenschappelijke bezittingen wordt immers ook niet de bepaling opgenomen dat na het overlijden van een van beide echtelieden bijvoorbeeld de televisie of het huis weer aan de ex-partner toevalt. Waarom zou iets dergelijks dan wel onder de standaardverdeling van de Wet VPS moeten gelden? Verevening en Conversie Verevening Scheiding Pensioen Uitkering Man Uitkering Vrouw Conversie Scheiding Pensioen Uitkering Man Pensioen Uitkering Vrouw Figuur 1: Verevening en conversie Omdat de rechten niet bij de deelnemer kunnen terugkomen, is conversie als standaardoplossing afgewezen. Dat het overlijden van de ex-partner of van de deelnemer zulke grote financiële consequenties kan hebben voor het pensioen van de ander, zal voor menig deelnemer en ex-partner leiden tot een drastische aanpassing van de gewenste levensverwachting van de ex. Het overlijden van de ex leidt immers tot een aanzienlijk hoger eigen pensioen. Daarnaast blijkt uit onderzoek dat men slechts in 6% van de echtscheidingsgevallen kiest voor 17

18 Pensioenessays 5 conversie. 10 Het argument voor het standpunt dat de rechten terug kunnen vallen aan de deelnemer, is dat het gaat om de verdeling van rechten. Indien de ex-partner is overleden, kan er te zijner tijd geen pensioen meer worden uitgekeerd aan de ex-partner. Dit is te vergelijken met het eindigen van de alimentatieverplichting indien de ex-partner overlijdt. In essentie is dit dus ook terug te voeren op de vraag of het pensioen primair uitgaat van het verdelen van rechten, dan wel van het verdelen van een opgebouwde waarde. De klassieke pensioenopbouw In de klassieke pensioenopbouw stort de werkgever een doorsneepremie waarmee de pensioenopbouw wordt gefinancierd. De werknemer ontvangt een recht op toekomstige pensioenuitkeringen. Het is aan het pensioenfonds om ervoor te zorgen dat de toegezegde nominale pensioenrechten met de middelen die in het pensioenfonds aanwezig zijn, te zijner tijd kunnen worden uitbetaald. En dat, als het even kan, de toegezegde nominale pensioenen zich aanpassen aan de inflatie. Alleen in die gevallen waarin het pensioenfonds te weinig middelen heeft om de nominale pensioenverplichtingen te kunnen voldoen, kunnen deze toegezegde rechten neerwaarts worden bijgesteld. Pas de afgelopen tijd zijn deelnemers aan pensioenregelingen zich gaan realiseren dat dit risico op neerwaartse bijstelling niet denkbeeldig is. Het belangrijkste pensioen dat de werknemer opbouwt in de pensioenregeling, is het ouderdomspensioen, het recht op een maandelijks uit te keren bedrag dat ingaat op de pensioenleeftijd en eindigt bij overlijden. In bijna alle gevallen is er ook nog iets geregeld voor de partner via een partnerpensioen, dat vaak 70% van het ouderdomspensioen bedraagt. Dat betekent dat er op de pensioendatum een kapitaal is opgebouwd om daarmee het ouderdomspensioen en eventueel nog een aantal jaren partnerpensioen te betalen. In de klassieke situatie is deze partner de vrouw van de werknemer. Vrouwen leven gemiddeld iets langer en zijn doorgaans iets jonger dan hun man. Van de totale voorziening is daarom grofweg 1/7 toe te rekenen aan de voorziening van het partnerpensioen. Statistisch zal het pensioenfonds namelijk eerst een groot aantal jaren een ouderdomspensioen uitkeren en dan nog een paar jaar part- 18

19 Echt gescheiden nerpensioen. Maar wanneer een werknemer op jonge leeftijd overlijdt, zal er nooit een ouderdomspensioen worden uitgekeerd, maar een partnerpensioen dat direct ingaat. Dit partnerpensioen eindigt met het overlijden van de partner en de uitkeringsperiode kan dus vele tientallen jaren duren. Een dergelijk partnerpensioen kan een zeer grote waarde vertegenwoordigen, wat ook het belang van een partnerpensioen aangeeft. Juist doordat in de klassieke opbouw wordt gedacht in pensioenrechten, realiseren deelnemers zich niet welke waarde het pensioen vertegenwoordigt. Wanneer de pensioenrechten bij een scheiding moeten worden verdeeld, is het goed om de waarde van het opgebouwde pensioen te kennen. De standaardverdeling onder de Wet VPS Volgens de Wet VPS hoeft slechts één pensioensoort te worden verdeeld en dat is het ouderdomspensioen dat is opgebouwd tijdens het huwelijk. Dit pensioen wordt over beide partijen gelijk verdeeld. Wanneer de scheiding binnen twee jaar wordt gemeld aan het pensioenfonds, zal dit deel van het ouderdomspensioen te zijner tijd rechtstreeks aan de ex-partner van de werknemer worden uitgekeerd. Het recht op partnerpensioen behoeft niet te worden gesplitst, omdat het al van de partner in kwestie is. Opvallend is ook dat de periode voor het huwelijk wel meetelt voor het recht op partnerpensioen dat aan de ex-partner wordt meegegeven, kennelijk met de gedachte dat er toch geen andere persoon is die aanspraak zou kunnen maken op dit recht. 11 In het klassieke pensioendenken waarin rechten op pensioenuitkering worden verdeeld, is dit begrijpelijk, maar gezien de achterliggende kapitalen die daarmee gemoeid zijn, kan dit tot opmerkelijke en onredelijke uitkomsten leiden. 12 Is het ouderdomspensioen nu verdeeld? Wij menen van niet. Wanneer de deelnemer met pensioen gaat, zal een deel van zijn pensioen worden uitbetaald aan zijn ex-partner. Wanneer de ex-partner overlijdt, zal het gehele opgebouwde pensioen weer aan de deelnemer worden uitgekeerd. Het enige wat de facto is geregeld, is een gesplitste betaling. Ook daar kan weer een vraagteken bij worden gezet. Waarom betaalt het pensioenfonds het ouderdomspensioen gesplitst uit en doet de werkgever dit niet als het gaat om een werknemer met een alimentatieverplichting? 19

20 Pensioenessays 5 In tegenstelling tot gehuwden en tot partners in een geregistreerd partnerschap heeft de ex-partner, als een samenwoonrelatie wordt verbroken, geen recht op de helft van het opgebouwde ouderdomspensioen. Kennelijk wordt deze relatievorm als meer vrijblijvend beschouwd op grond waarvan de verdeling van opgebouwd ouderdomspensioen niet aan de orde is. Het is dan ook onbegrijpelijk dat de ex-partner in een samenwoningrelatie wel recht heeft op het volledige opgebouwde partnerpensioen. Voor de toerekening van het volledig partnerpensioenrecht is deze relatievorm dan wel weer vergelijkbaar met het huwelijk. De gedachte dat het partnerpensioen toekomt aan de ex-partner en derhalve niet behoeft te worden verdeeld, achten wij onjuist. Deelnemers zonder partner kunnen dit recht omzetten naar een hoger ouderdomspensioen. Sterker nog, elke deelnemer zonder partner zou dat doen. Aldus bezien ruilt men met het aangaan van een relatie een hoger ouderdomspensioen in voor een recht op een partnerpensioen. In het eerdergenoemde kabinetsstandpunt wordt melding gemaakt van het recht op uitruil. De logische conclusie, namelijk dat dit recht niet enkel is bestemd voor partnerpensioen, wordt niet getrokken. Partnerpensioen op risicobasis Slechts een zeer beperkt aantal pensioenregelingen voorziet enkel in een ouderdomspensioen. In dat geval wordt er geen enkele inkomensvoorziening getroffen voor de partner van de werknemer. Vanuit de gedachte dat ook in een relatie eenieder zelf verantwoordelijk is voor zijn eigen inkomen, is dit een moderne opvatting. De beleving zal vaak een andere zijn, namelijk dat de regeling in kwestie een slechte pensioenregeling is. Toch is het partnerpensioen niet zo vanzelfsprekend als het lijkt. Een redelijk groot aantal pensioenregelingen kent een partnerpensioen toe op risicobasis. Dit betekent dat ernaar wordt toegewerkt om op de pensioendatum een kapitaal te hebben gevormd om een ouderdomspensioen met een daarvan afgeleid partnerpensioen in te kopen. De consequentie is dat het partnerpensioen alleen ingaat indien er eerst een ouderdomspensioen is uitgekeerd. Om ervoor te zorgen dat er ook iets is geregeld wanneer de werknemer gedurende zijn dienstverband overlijdt, is er 20

21 Echt gescheiden nog een partnerpensioen verzekerd. Deze verzekering houdt echter op als het dienstverband wordt beëindigd of als de desbetreffende echtelieden scheiden. Wanneer de deelnemer na de scheiding, maar voor de pensionering overlijdt, krijgt de ex-partner niets; tenzij de partner hierin heeft voorzien door zelf een verzekering af te sluiten op het leven van de ex-partner. Tijdsevenredige verdeling bij echtscheiding Het ouderdomspensioen wordt tijdsevenredig toegekend rekening houdend met uitsluitend de jaren van partnerschap. Bij de toekenning van (bijzonder) partnerpensioen wordt ook de periode voor het partnerschap toegekend, voor zover deze niet reeds aan een andere partner is toegekend. Grafisch: Start Partner Scheiding Pensioen OP BPP Figuur 2: Tijdsevenredige verdeling bij echtscheiding Partnerpensioen op risicobasis DB DC Partners Scheiding Pensioen Partners Scheiding Pensioen OP OP OP pot OP + PP risico OP PP PP risico PP pot OP PP Figuur 3: Partnerpensioen op risicobasis (OP = ouderdomspensioen; PP = partnerpensioen; DB = Defined Benefit; DC = Defined Contribution) 21

22 Pensioenessays 5 De Stichting van de Arbeid (Star) heeft aangaande deze problematiek een rapport gepubliceerd. 13 Volgens de bevindingen die erin worden beschreven, was het partnerpensioen in 2006 voor 64% van alle actieve deelnemers op risicobasis verzekerd. Het ligt voor de hand om aan te nemen dat dit percentage sinds 2006 alleen maar toegenomen zal zijn. Het feit dat er in deze situaties geen partnerpensioen is, wordt ongewenst geacht. De pensioensector onderschrijft dat. De Stichting van de Arbeid doet een aantal aanbevelingen om dit aan te passen. 14 Zo stelt zij voor dat men bij uitdiensttreding automatisch een overlijdensrisicoverzekering aankoopt. Bij een echtscheiding moet er met de pensioenrechten worden gehandeld, als ware er sprake van een uitdiensttreding. Derhalve zou ook bij een echtscheiding een overlijdensrisicoverzekering dienen te worden aangekocht. Dit sluit ook aan bij het eerdergenoemde kabinetsstandpunt. Daarom zou de ex-partner de mogelijkheid moeten krijgen om een deel van het toekomstige recht op verevend ouderdomspensioen om te ruilen voor een recht op partnerpensioen, dat ingaat indien de deelnemer vóór zijn pensioendatum overlijdt. Wat er in dat geval dient te gebeuren indien de ex-partner overlijdt en waardoor het ouderdomspensioen normaliter weer terugkeert naar de deelnemer, blijft onduidelijk. Met dit standpunt wijkt het kabinet weer af van wat de Stichting Economisch Onderzoek (SEO) voorstelt. Dit orgaan heeft in opdracht van het kabinet gekeken naar de werking van de Wet VPS in de praktijk. De SEO acht het in situaties waarin het partnerpensioen op risicobasis is gebaseerd, wenselijk om over te gaan op conversie. Hoe goed ook bedoeld, de oplossingen die de Stichting van de Arbeid en het kabinet aandragen, nemen de gevolgen maar niet de oorzaak weg. Wanneer de gevolgen van opbouw van het partnerpensioen op risicobasis dermate onaanvaardbaar worden geacht, als de deelnemer voor zijn pensioendatum overlijdt, moet deze vorm worden verboden. En moet er geen kunstmatige oplossing als uitdiensttreding dan wel echtscheiding worden gezocht. In plaats van dat de Stichting van de Arbeid ervoor koos iets te willen regelen voor de (ex-)partner van de deelnemer, had zij er ook voor kunnen kiezen de deelnemer goed te informeren en hem de keuze te laten. Dat doet het kabinet wel expliciet door het formuleren van een aantal actiepunten. Opvallend en terecht is de constatering van het kabinet: Het probleem schuilt met name in de vraag hoe deze informatie ook daadwerkelijk en tijdig de belanghebbende bereikt

23 Echt gescheiden Omdat de pensioenproblematiek een lastige materie is, vermoeden wij dat veel deelnemers met partnerpensioen op risicobasis zich niet bewust zijn van de verstrekkende consequentie van een echtscheiding op het partnerpensioen, namelijk dat de ex-partner niets ontvangt indien de deelnemer vóór de pensioendatum overlijdt. Hier ligt voor de uitvoerders van pensioenregelingen nog een grote uitdaging. Wij hebben niet de indruk dat deelnemers zich tussen 2009 en nu beter zijn gaan realiseren wat de gevolgen voor het partnerpensioen zijn indien dit op risicobasis is verzekerd en men gaat scheiden. 16 De deelnemer kan, wanneer hij adequaat is geïnformeerd, in overleg met zijn ex-partner komen tot een keuze die aansluit op hun nieuwe persoonlijke situatie. Wil men de deelnemer en diens ex-partner goed informeren, dan betekent dit ook dat er op zijn minst moet worden nagedacht over de verdeling van het pensioen en het partnerpensioen. Op dit moment is het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bezig met een evaluatie van de actiepunten die uit het rapport uit 2009 naar voren zijn gekomen. Beschikbarepremieregelingen In de pensioenwereld is een duidelijke trend waarneembaar naar beschikbarepremieregelingen. Dergelijke regelingen zijn gebaseerd op de gedachte dat niet de toekomstige uitkering centraal staat, maar de premie die de werkgever en werknemer bereid zijn te betalen. Hoewel de volatiliteit van de waarde van de beleggingen door velen wordt beschouwd als een grillige factor inzake een beschikbarepremieregeling, is het volgens ons de belangrijkste zorg dat er op de pensioendatum onvoldoende vermogen is om daarmee een adequaat pensioen te kunnen inkopen. Doordat de solidariteit tussen generaties onder druk is komen te staan, wat in het klassieke pensioendenken als ondenkbaar werd geacht, kan dit risico niet worden afgewenteld. En dat is nu precies wat ook in de middelloonregelingen ter discussie staat. De verschillen tussen middelloon en beschikbare premie zijn kleiner dan gedacht. Lagere dekkingsgraden, kortingen, afwezigheid van toeslagverlening, vergrijzing, leeftijdsverwachting, afname van het belang van premiestortingen zijn de oorzaken dat het risico steeds meer bij de deelnemer komt te liggen. 23

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt.

Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Startbrief Deelnemen aan de pensioenregeling van bpf GBP Wat is pensioen? Pensioen is inkomen voor als u later stopt met werken. Pensioen is ook inkomen voor uw nabestaanden als u overlijdt. Pensioen bestaat

Nadere informatie

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling

Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Toelichting op het pensioenoverzicht 2010 KPN Uitkeringsovereenkomst voor de middelloonregeling Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1A

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1A <Uitkeringsovereenkomst> <Premieovereenkomst> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1A Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1 <Uitkeringsovereenkomst> <Premieovereenkomst> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 1 Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat

Nadere informatie

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld?

CAPGEMINI PENSIOENFONDS. Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Stichting PENSIOENFONDS CAPGEMINI Nederland Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan.

Waardeoverdracht. bij indiensttreding. Wat is waardeoverdracht? Is waardeoverdracht. verstandig? Goed om te weten. Een nieuwe baan. Waardeoverdracht bij indiensttreding Meer weten? www.kpnpensioen.nl Wat is waardeoverdracht? 4 Zoek en vind 11 Een nieuwe baan 3 Is waardeoverdracht verstandig? Goed om te weten 6 Zo vraagt u aan 10 9

Nadere informatie

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT.

BEWAAR UW PENSIOENOVERZICHT ZORGVULDIG. LEES OOK DE TOELICHTING. DEZE IS ONDERDEEL VAN HET UNIFORM PENSIOENOVERZICHT. Stand per 31 december 2008 Uw pensioenregeling bij Bijvoorbeeld N.V. Uitkeringsovereenkomst Voorbeeldwerkgever B.V. Kenmerk: 987456 U krijgt elk jaar een pensioenoverzicht omdat u deelneemt in een pensioenregeling

Nadere informatie

Veelgestelde vragen en antwoorden

Veelgestelde vragen en antwoorden Veelgestelde vragen en antwoorden Algemeen 1. Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiºle situatie (en de situatie voor uw

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Beleggingspakket In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

TOELICHTING uniform pensioenoverzicht

TOELICHTING uniform pensioenoverzicht TOELICHTING uniform pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Belangrijk om in de gaten te houden: Uw pensioenoverzicht van Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is een momentopname per 31 december 2014.

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Op dit Uniform Pensioenoverzicht staan de bedragen die u ontvangt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid,

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Pensioenopbouw na de opgegeven datum is niet meer het resultaat is van de gezamenlijke inspanning van beide partners.

Pensioenopbouw na de opgegeven datum is niet meer het resultaat is van de gezamenlijke inspanning van beide partners. Toelichting berekening pensioenverevening bij echtscheiding Algemene gegevens Datum berekening Dit is de (beoogde) echtscheidings-datum waarop de berekening wordt gemaakt. Toepassing Wet VPS De Wet VPS

Nadere informatie

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW?

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW? Start Deze Argumentenkaart laat zien wat vanuit het perspectief van een nieuwe deelnemer bij PFZW de belangrijkste argumenten individuele naar PFZW zijn. Een pensioenuitvoerder kan zowel een pensioenfonds

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Adviesrapport pensioen en echtscheiding. Gegevens verzekerde. Grondslagen algemeen. Grondslagen verdeling. Grondslagen actuarieel. Versie 2010.06.

Adviesrapport pensioen en echtscheiding. Gegevens verzekerde. Grondslagen algemeen. Grondslagen verdeling. Grondslagen actuarieel. Versie 2010.06. Gegevens verzekerde Naam en adresgegevens Naam verzekerde De heer Naam partner Mevrouw L. Voorbeeld Adres Voorbeeldweg 2 Postcode en plaats 5800 AA VENRAY Grondslagen algemeen Algemene gegevens Datum van

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 <kapitaalovereenkomst> <premieovereenkomst> <netto><bruto> pensioenregeling Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 2 pensioenregeling Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Uitkeringsovereenkomst Wat u moet weten over uw pensioen Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u duidelijkheid over wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid.

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling

Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Veelgestelde vragen nettopensioenregeling Vragen en antwoorden over pensioenopbouw en verzekeren nabestaandenpensioen over uw pensioengevend salaris boven 100.000 Pagina 1 van 7 Vragen en antwoorden Wat

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Wat krijgt u in deze pensioenregeling?

Wat krijgt u in deze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? Welkom bij Conservatrix. U bouwt vanaf 1 juni 2008 pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever . In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt

Nadere informatie

Welk pensioen kunt u verwachten?

Welk pensioen kunt u verwachten? Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3A Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering.

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Trespa. Brochure Pensioenregeling

Stichting Pensioenfonds Trespa. Brochure Pensioenregeling Brochure Pensioenregeling Wat houdt de brochure Pensioenregeling in? De brochure maakt deel uit van de startbrief. In de brochure wordt de pensioenregeling in begrijpelijke taal toegelicht aan de hand

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding Uw Pensioen Waardeoverdracht bij indiensttreding De in deze brochure verstrekte informatie is van algemene aard, uitsluitend indicatief en aan wijzigingen onderhevig. De vermelde gegevens zijn uitsluitend

Nadere informatie

Inleiding. Keuzemogelijkheden

Inleiding. Keuzemogelijkheden In dienst Bij indiensttreding bij UWV ga je ook automatisch pensioen opbouwen bij Pensioenfonds UWV. Waar moet je op letten? Welke keuzes kun je maken? Inleiding Iedereen die in dienst komt bij UWV start

Nadere informatie

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet?

Hoe bouwt u pensioen op? Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Wat krijgt u in onze pensioenregeling niet? U kunt vanaf 1 januari 2015 nettopensioen bij ons opbouwen. In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in deze nettopensioenregeling. Dat is belangrijk om te weten, bijvoorbeeld als u van baan

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst pensioenregeling

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst <netto><bruto> pensioenregeling Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst pensioenregeling Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld?

Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Het Goede Voorbeeld Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats Geachte mevrouw Jansen, Welkom bij . U bouwt

Nadere informatie

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst

Toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2015. Uitkeringsovereenkomst Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Actieve deelnemer Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft inzicht in uw inkomen dat u van Hagee

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 3 Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

In balans. Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Wanneer verandert uw pensioen? Wat is pensioen? Samenleven. Gaat u bijna met pensioen?

In balans. Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Wanneer verandert uw pensioen? Wat is pensioen? Samenleven. Gaat u bijna met pensioen? In balans Pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 08 Wanneer verandert uw pensioen? 04 Wat is pensioen? 09 Samenleven 03 14 12 Welkom Gaat u bijna met pensioen? Nieuw werk 10 06 Scheiden Nabestaandenpensioen

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

Hoe is jouw pensioen geregeld?

Hoe is jouw pensioen geregeld? Hoe is jouw pensioen geregeld? Beste deelnemer, Welkom bij Pensioenfonds Ernst & Young! Je bouwt vanaf je indiensttreding pensioen bij ons op. Dit doe je via je werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft

Nadere informatie

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden

Pensioen en scheiden. Als u uit elkaar gaat. De gevolgen van scheiden. Pensioenrecht voor uw ex-partner. Gaat u scheiden? Overlijden na scheiden Pensioen en scheiden Als u uit elkaar gaat Meer weten? www.kpnpensioen.nl Gaat u scheiden? 3 Overlijden na scheiden 6 Pensioenrecht voor uw ex-partner De gevolgen van scheiden 8 Uit elkaar gaan bij samenwonen

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 5

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 5 <Uitkeringsregeling> <Premieregeling> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht Model 5 Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt

Nadere informatie

(Echt) scheiding. Versie: 05-11-2015

(Echt) scheiding. Versie: 05-11-2015 (Echt) scheiding (Echt)scheiding en pensioen Jaarlijks vinden in Nederland tienduizenden (echt)scheidingen plaats. Als dat gebeurt, komen er op de (huwelijks) partners heel veel zaken af die geregeld moeten

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw,

Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Hoe is uw pensioen geregeld? Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Pensioenfonds Hoogovens! U bouwt pensioen bij ons op. Dit doet u via uw werkgever. Elke pensioenuitvoerder heeft zijn eigen regeling. In dit

Nadere informatie

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Versie 06-01-2016 Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Ben je kort geleden in dienst gekomen, dan is nu het goede moment om een paar zaakjes rond je pensioen meteen goed te regelen. Zaken

Nadere informatie

(Echt) scheiding Uitgave april 2015

(Echt) scheiding Uitgave april 2015 (Echt) scheiding Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding

Pensioen. Waardeoverdracht bij indiensttreding Uw Pensioen Waardeoverdracht bij indiensttreding In deze brochure over waardeoverdracht staat algemene informatie en is bedoeld om deelnemers aan het Stichting Pensioenfonds SNT (STPS) algemene informatie

Nadere informatie

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht

Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Veelgestelde vragen Uniform Pensioenoverzicht Hieronder vindt u een overzicht van de veelgestelde vragen rondom uw pensioenoverzicht. Heeft u na het lezen van deze veelgestelde vragen toch nog vragen?

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming <Uitkeringsregeling> <Premieregeling> Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat

Nadere informatie

(Echt)scheiding Uitgave april 2015

(Echt)scheiding Uitgave april 2015 (Echt)scheiding Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend indicatief

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? Mevr. J. Jansen Voorbeeldstraat 51 2056 LG Voorbeeldplaats Geachte mevrouw Jansen, Welkom bij . U bouwt vanaf pensioen bij ons op. Dit doet

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015 Uitkeringsovereenkomst Wat is het Uniform Pensioenoverzicht (UPO)? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid.

Nadere informatie

Einde dienstverband en uw pensioen

Einde dienstverband en uw pensioen Einde dienstverband en uw pensioen INHOUD PAGINA 1. Inleiding 2 2. Het op de ontslagdatum opgebouwde pensioen 3 3. Het nabestaandenpensioen bij overlijden vóór de pensioendatum 3 4. Het wezenpensioen 3

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 12345

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 12345 Uniform Pensioenoverzicht 2015 Stand per 31-12-2014 Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Pensioenovereenkomst premieovereenkomst Werkgever Werkgever Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006

Nadere informatie

Uw RELATIE is voorbij. Wat betekent dit voor uw pensioen?

Uw RELATIE is voorbij. Wat betekent dit voor uw pensioen? Uw RELATIE is voorbij Wat betekent dit voor uw pensioen? Inhoud 1. Uw relatie is voorbij 3 2. Wat betekent het einde van uw relatie voor uw pensioen als u getrouwd was of een geregisteerd partnerschap

Nadere informatie

Ik heb een nieuwe baan. Wat doe ik nu met mijn pensioen? Marlous Abee, eerste verkoopster i.o. Etos, alleenstaand.

Ik heb een nieuwe baan. Wat doe ik nu met mijn pensioen? Marlous Abee, eerste verkoopster i.o. Etos, alleenstaand. Ik heb een nieuwe baan. Wat doe ik nu met mijn pensioen? Marlous Abee, eerste verkoopster i.o. Etos, alleenstaand Waardeoverdracht 1 Inhoud pagina - Waardeoverdracht: wel doen of niet doen? 3 - De financiële

Nadere informatie

Regeling voor vrijwillig individueel pensioensparen (pensioenleeftijd 67)

Regeling voor vrijwillig individueel pensioensparen (pensioenleeftijd 67) Regeling voor vrijwillig individueel pensioensparen (pensioenleeftijd 67) artikel 1. Algemeen Deze regeling is een bijlage bij het pensioenreglement van 1 van Stichting Pensioenfonds General Electric Nederland,

Nadere informatie

SCHEIDEN EN DAN? Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Pensioen bij scheiding

SCHEIDEN EN DAN? Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Pensioen bij scheiding Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement van 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers

Nadere informatie

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 02012

Contractnummer 1111 Polisnummer 1234-0001, 1234-0006 Referentienummer 02012 Uniform Pensioenoverzicht 2012 Stand per 31-12-2011 Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Pensioenovereenkomst premieovereenkomst o.b.v. kapitaal Werkgever Werkgever Contractnummer 1111 Polisnummer

Nadere informatie

Uit elkaar STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS

Uit elkaar STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS ZORGVERZEKERAARS Over deze brochure Deze brochure is bedoeld voor SBZ-deelnemers. Om de brochure leesbaar te houden, hebben we het daarom over u. Als we uw ex-partner

Nadere informatie

Let op: een scheiding kan invloed hebben op de hoogte van het door u te ontvangen pensioen. Zie ook de toelichting.

Let op: een scheiding kan invloed hebben op de hoogte van het door u te ontvangen pensioen. Zie ook de toelichting. Uniform Pensioenoverzicht 2014 Stand per 31-12-2013 Pensioenuitvoerder Onderlinge 's-gravenhage Pensioenovereenkomst premieovereenkomst o.b.v. kapitaal Werkgever Werkgever Contractnummer 1111 Polisnummer

Nadere informatie

Kom in actie als u: Geachte deelnemer,

Kom in actie als u: Geachte deelnemer, Geachte deelnemer, Vanaf 1 januari 2015 is de pensioenregeling aangepast voor de werknemers van Damco Netherlands B.V. en Damco International B.V.. Nedlloyd Pensioenfonds (NPF) verzorgt ook deze gewijzigde

Nadere informatie

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst

Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst Voorbeeld Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Premieovereenkomst Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering

Nadere informatie

Opgave pensioenaanspraken per 1 januari 2014

Opgave pensioenaanspraken per 1 januari 2014 1234AB99 De heer AB Voorbeeld Straat 99 1234 AB WOONPLAATS Datum: september 2014 Klantnummer: 021-0123456789-01 Rastercode: ##03100999 Briefnr = 1 Opgave pensioenaanspraken per 1 januari 2014 Geachte heer

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Toelichting Uniform Pensioenoverzicht einde deelneming Wat u moet weten over uw pensioen Dit pensioenoverzicht ontvangt u omdat

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Tentamen Pensioenactuariaat 1, 18-1-2007 Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je eindcijfer van de opdrachten tijdens het collegeblok. Het maimum van de twee scores is geldig, dus

Nadere informatie

Werkt u in deeltijd of gaat u in deeltijd werken, dan bouwt u vanaf dat moment naar rato pensioen op.

Werkt u in deeltijd of gaat u in deeltijd werken, dan bouwt u vanaf dat moment naar rato pensioen op. 7 juni 2016 Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Ouderdomspensioen U bouwt ouderdomspensioen op met de pensioenregeling van Pensioenfonds Cargill. Standaard krijgt u dit ouderdomspensioen vanaf uw 67e

Nadere informatie

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen?

In het kort. Uw Pensioen. Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Uw Pensioen In het kort 3 Welkom 10 4 Wat is pensioen? 11 6 Nabestaandenpensioen 14 8 Wanneer verandert uw pensioen? Scheiden Verhuizen Gaat u bijna met pensioen? Meer weten? www.bpfkunststof-rubber.nl

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

Einde relatie. Philips flex pensioen Met het oog op de toekomst. Einde relatie en uw pensioen in 5 stappen. Stichting Philips Pensioenfonds

Einde relatie. Philips flex pensioen Met het oog op de toekomst. Einde relatie en uw pensioen in 5 stappen. Stichting Philips Pensioenfonds Welkom Gevolgen bij voor Philips uw pensioen Pensioenfonds Einde relatie Einde relatie en uw pensioen in 5 stappen Stichting Philips Pensioenfonds Philips flex pensioen Met het oog op de toekomst Belangrijk

Nadere informatie

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015

Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Eerder met pensioen Uitgave juli 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Prepensioenreglement van Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland. versie 1 oktober 2014

Prepensioenreglement van Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland. versie 1 oktober 2014 Prepensioenreglement van Stichting Pensioenfonds Jacobs Nederland 2004 versie 1 oktober 2014 1 INHOUDSOPGAVE Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Artikel

Nadere informatie

UW PENSIOEN IN EEN NOTEDOP. 1. Wat is pensioen?... 2

UW PENSIOEN IN EEN NOTEDOP. 1. Wat is pensioen?... 2 UW PENSIOEN IN EEN NOTEDOP 1. Wat is pensioen?... 2 2. Hoe is uw pensioen in Nederland opgebouwd?... 2 2.1 AOW. 2 2.2 Pensioen via de werkgever... 3 2.3 Privé-voorzieningen 3 3. Voor wie geldt de pensioenregeling?...

Nadere informatie

Scheiden of einde relatie

Scheiden of einde relatie Scheiden of einde relatie Net zo goed als trouwen en gaan samenwonen, heeft ook het einde van een relatie of een scheiding gevolgen voor je pensioen. Inleiding Het is nooit de bedoeling, maar we weten

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2012

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2012 Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) verzekert (oud-)werknemers in de sector zorg en welzijn van een goed pensioenpakket. Premie inbrengen in combinatie met een uitgekiend beleggingsbeleid, maakt het mogelijk

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016

Partner- en Wezenpensioen. Versie 26-02-2016 Partner- en Wezenpensioen Versie 26-02-2016 Versie 26-02-2016 Partner en wezenpensioen Als je nog in dienst bent en je overlijdt, of als je al gepensioneerd bent en je overlijdt, dan is er partnerpensioen

Nadere informatie

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl

Welkomstbrief. Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Welkomstbrief Meer weten? Kijk op pensioentextielverzorging.nl Inhoud 1. Inleiding 4 1.1 Welke informatie krijg je over je pensioen? 4 1.2 Wat is pensioen? 4 1.3 Welke pensioenregeling heb je? 4 1.4 Heb

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Algemeen

Veelgestelde vragen. Algemeen Algemeen 1. Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiºle situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

Uw pensioen na scheiding

Uw pensioen na scheiding Uw pensioen na scheiding Als u en uw partner uit elkaar gaan Een scheiding heeft invloed op veel aspecten van uw leven. Denk daarbij aan de verdeling van uw huis, auto en inboedel. Ook uw pensioen wordt

Nadere informatie

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten.

Nabestaandenpensioen. Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Nabestaandenpensioen Pensioen is er niet alleen voor jezelf. Het is ook bedoeld om eventuele nabestaanden goed verzorgd achter te laten. Inleiding De pensioenregeling van UWV voorziet standaard in een

Nadere informatie

UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011

UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011 UNIFORM PENSIOENOVERZICHT 2011 Delta Lloyd Levensverzekering NV DATUM PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN september 2011 ONZE REFERENTIE: UPO0000035929 Stand per 01.01.2011 Productnaam PERSOONLIJK PENSIOEN PLAN

Nadere informatie

Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland

Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland Vragen en Antwoorden met betrekking tot de overgang naar één pensioenregeling voor SABIC in Nederland In 2013 heeft de onderneming SABIC een traject ingezet om de pensioenregelingen binnen de SABICondernemingen

Nadere informatie

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen

VEELGESTELDE VRAGEN. Algemeen Algemeen 1 Wat is een UPO? UPO staat voor Uniform Pensioenoverzicht. Het UPO geeft u inzicht in uw huidige en toekomstige financiële situatie (en de situatie voor uw eventuele nabestaanden) bij pensionering,

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Welkom bij BPF Schilders. U bouwt verplicht pensioen bij ons op. Werkt u in loondienst? Dan doet u dit via uw werkgever. Bent u ondernemer? Dan betaalt u via uw onderneming zelf de premie. Elke pensioenuitvoerder

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding

Waardeoverdracht. bij indiensttreding Waardeoverdracht bij indiensttreding 1 2 Inhoud 1. Een nieuwe baan! 4 2. Wat is waardeoverdracht? 5 3. Wat kunt u overdragen? 7 4. Waardeoverdracht: wel of niet doen? 8 6. Zo vraagt u waardeoverdracht

Nadere informatie

Scheiden of einde relatie

Scheiden of einde relatie Scheiden of einde relatie Net zo goed als trouwen en gaan samenwonen, heeft ook het einde van een relatie of een scheiding gevolgen voor je pensioen. N.B. Op dit moment ligt de officiële pensioenleeftijd

Nadere informatie

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort

Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Jouw Delta Lloyd Pensioen in het kort Deze brochure is bedoeld voor alle medewerkers van Delta Lloyd die 18 jaar of ouder zijn en geeft je een goed overzicht van je pensioenregeling. Jouw Delta Lloyd Pensioen

Nadere informatie

SCHEIDEN EN DAN? Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Pensioen bij scheiding

SCHEIDEN EN DAN? Denk aan de gevolgen voor uw pensioen. In dienst. Uit dienst. Pensioen ontvangen. Pensioen bij scheiding. Pensioen bij scheiding Deze brochure is onderdeel van de brochurereeks over pensioen van Stichting Algemeen Pensioenfonds KLM en is bedoeld voor deelnemers aan het pensioenreglement van 2006. Hiertoe behoren KLM-medewerkers

Nadere informatie

Pensioenregeling SPW. Aedes Corporatiedag 2012

Pensioenregeling SPW. Aedes Corporatiedag 2012 Pensioenregeling SPW Aedes Corporatiedag 2012 Programma 1. Wat is pensioen? 2. De pensioenregeling van SPW 3. Pensioenplanner 4. Pensioengebeurtenissen 5. Actualiteiten 2 Pensioen is Uitgesteld loon Als

Nadere informatie