Pensioen. nummer 1, maart Bart Voorn & Norbert Klein Het Nederlands pensioenstelsel: steengoed of op sterven na dood?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pensioen. nummer 1, maart 2013. Bart Voorn & Norbert Klein Het Nederlands pensioenstelsel: steengoed of op sterven na dood?"

Transcriptie

1 Pensioen. nummer 1, maart 2013 Bart Voorn & Norbert Klein Het Nederlands pensioenstelsel: steengoed of op sterven na dood?

2 In dit nummer: Redactioneel Nederlands pensioenstelsel? Juist, ga internationaal! Het Nederlands pensioenstelsel: steengoed of op sterven na dood? Zichtbare zekerheid en verantwoording in de pensioenketen. Nieuwe vormen van assurance Kavelaars column De versobering van ons pensioenstelsel, een zegen of een vloek? Meer mensen worden oud maar niet ouder Naar een vernieuwd, stabiel pensioenstelsel (deel 1) Korten van pensioenaanspraken: hoe komt dat in de jaarrekening?

3 Redactioneel Nederlands pensioenstelsel? Juist, ga internationaal! De crisis in pensioenland heeft tot veel extra regelgeving geleid. Al deze extra regeltjes hebben de uitvoering van onze pensioenen alleen maar duurder gemaakt. Met de hogere uitvoeringskosten blijft er steeds minder over voor de pensioenopbouw en daar was het ons juist allemaal om te doen. Meer governance, dus meer kosten, minder pensioenopbouw, dus minder inkomsten! Waar moet het toch naartoe met ons veel geprezen pensioenstelsel? Juist, ga internationaal! De negen premiepensioeninstellingen (PPI s) die thans over een vergunning beschikken, beperken hun activiteiten tot de Nederlandse markt. Hun business model lijkt met name gericht te zijn op zo laag mogelijke kosten en behoud van het Nederlandse marktaandeel. Wat dan vergeten wordt, is dat de basis van de PPI in Europese wetgeving ligt, met als doel schaalvergroting en daardoor lagere kosten. Het internationale bedrijfsleven lijkt er klaar voor te zijn. Overal zijn er op pensioenterrein brandjes te blussen, moet worden bijgesprongen bij defined benefitregelingen of voelen werknemers zich in de kou staan bij de defined contribution-regelingen. De ons omringende landen kennen verschillende methodes om de crisis het hoofd te bieden, maar duidelijk is dat Europa het zoekt in nog meer toezicht. binnen Europa te gaan genieten. Fiscaal moet daar nog wat aan gesleuteld worden, maar de vestigingsplaats Nederland gooit de deur naar andere Europese landen open. En dan de grote niet-europese bedrijven, ook die kijken uit naar de mogelijkheden die de thans nog nationaal gerichte PPI s hun zouden kunnen bieden. Na de onbegrijpelijke lappendeken van nationale pensioenwetgevingen en de daar alsmaar wijzigende wetgeving, vragen ook zij zich af: kan het simpeler? Dus wetgever, rond het laatste struikelblok rond de algemene pensioeninstelling (API) af. Daarmee wordt het aantal internationale pensioenregelingen dat in Nederland kan worden uitgevoerd een stuk groter. Het is dan aan de PPI s om zich klaar te maken voor de API en het sentiment van de gouden eeuw te laten herleven. We gaan van Nederlandse pensioenen naar globale pensioenen: uw toekomstige cliënt is er helemaal klaar voor (en er ook een beetje klaar mee). Reacties: Een andere breinbreker voor de internationale HR-manager zijn de offshore gelegen pensioengelden waarbij de fiscale kwalificatie ongewis is. De PPI is een uitstekend vehikel om de uitvoering van die regelingen binnen Europa te halen en vervolgens van de vrijheden Pensioen nummer 1 maart

4 4 Links: Norbert Klein, rechts: Bart Voorn

5 50PLUS en G500 in debat Het Nederlands pensioenstelsel: steengoed of op sterven na dood? Is het Nederlandse pensioenstelsel, zo nodig met updates, klaar voor de komende decennia? Of heeft het zijn beste tijd gehad en moeten we ervan af? Twee partijen, twee standpunten. G500, synoniem voor politieke verjonging, stuurt promovendus bedrijfskunde en analist Bart Voorn (1985) naar de debattafel van Deloitte. 50PLUS, sinds de verkiezingen de jeune premier van de Tweede Kamer, laat zich verbaal representeren door jurist, oud-consultant en volksvertegenwoordiger Norbert Klein (1956). Fragmenten van een discussie die maar geen dialoog wil worden. Of toch? Pensioen nummer 1 maart

6 Bart Voorn: Ons stelsel is fantastisch in die zin dat het risico s die je als individu niet goed kunt inschatten, bijvoorbeeld het langlevenrisico, met een collectief deelt. En dat je daarin dus solidair bent. Als breed gedragen en zorgvuldig opgebouwd stelsel heeft het ook lang goed gefunctioneerd. In ieder geval tot in de jaren tachtig. Maar er wordt nu van alle kanten hard in gesneden en dat doet voor iedereen pijn. Wat ik het ergste vind is dat de les die we met z n allen allang hadden moeten leren namelijk: beloof niets wat je niet kunt waarmaken nog steeds niet geleerd is. Open en transparante communicatie is daarom nog altijd geen vanzelfsprekendheid, zodat we de deelnemers jongeren én ouderen niet echt duidelijk kunnen maken wat ze mogen verwachten. Toch begint het besef door te druppelen dat wat generaties lang gold als zeker, niet meer zeker is. Of eigenlijk nooit geweest. Mensen worden gedwongen op een andere manier over hun toekomst na te denken en welke rol de diverse pensioenpijlers daarin spelen. G500 bepleit dat in tijden van een veranderende samenleving en arbeidsmarkt een fundamentele omvorming van het pensioenstelsel nodig is naar individuele rekeningen met keuzevrijheid. Wel verenigd in een collectief, dus zoals een ziektekostenverzekering. Deelnemers zijn daarbij verplicht om pensioen op te bouwen, maar waar en onder welke voorwaarden, dat is naar eigen keuze. Daarnaast stellen we Wat ik het ergste vind is dat de les die we met z n allen allang hadden moeten leren namelijk: beloof niets wat je niet kunt waarmaken nog steeds niet geleerd is dat de rekenrente niet als politiek instrument ingezet mag worden en we niet langer onrealistische verwachtingen moeten wekken aangaande het pensioen. Norbert Klein: Ook wij zeggen: je kunt dat systeem meer individualiseren. Als het collectieve verplichtende karakter maar behouden blijft. Want als je jong bent heb je liever een leuke auto dan dat je iets wegzet voor later. Meer keuzevrijheid is eveneens welkom, want nu heb je geen keuze. Je zit in de metaal, of bij het ABP, of Zorg & Welzijn. En op het moment dat je van baan verandert, moet je weer met waardeoverdracht gaan werken. Prima plannen dus. Wel jammer dat G500 al te makkelijk de eerste en tweede pijler door elkaar gooit. Het probleem dat deelnemers onrealistische beloften krijgen voorgeschoteld geldt slechts voor de AOW, want daar is niet voor gespaard. Wat wij vandaag aan AOW-premie betalen, wordt direct uitgekeerd aan de gepensioneerden. Ons staatspensioen bevat vanaf de instelling ervan een weeffout. Toen Drees in 1956 de voorziening in het leven riep, zijn meteen alle binnenkomende premies uitbetaald. Sparen was er niet bij. Zolang je meer werkenden hebt dan 65-plussers, in combinatie met een toentertijd lagere levensverwachting, is er geen probleem. Er komt immers meer binnen dan er aan uitkeringen uitgaat. En het meerdere ging in de staatskas. Maar inmiddels stijgen de uitgaven ver boven de premie-inkomsten uit. Met als gevolg dat er uit de algemene middelen bijgepast moet worden om de AOW te kunnen betalen. Dat wordt duur, dus krijg je de discussie: verlagen we de uitkering of schuiven we het moment van ingang op? Fact checking Voorn: Over weeffouten gesproken: die zie ik evengoed in de tweede pijler. Meerdere zelfs. Zo is er een participatieverplichting, maar heb je geen inspraak in hoe fondsen hun besluiten nemen. Ik zit bij ABP en heb daar nul zeggenschap. Daarvoor moet ik eerst lid worden van een christelijke of socialistische vakbond. Dan kom ik in een deelnemersraad en heb ik feitelijk nog steeds niets te zeggen. Wel betalen, maar helemaal niets 6

7 kunnen bepalen is niet meer van deze tijd, daar wil ik niet aan meedoen. Daarnaast: fondsen die in onderdekking verkeren en gewoon blijven uitkeren, vormen een gevaar. Als daar niet wordt ingegrepen volgens de regels die we jaren geleden hebben bedacht, omdat anders het systeem niet werkt, zit er straks onvoldoende geld in de pot om al die aanspraken waar te kunnen maken. Wil ABP boven een dekkingsgraad van 105 procent en het liefst nog veel hoger uitkomen, dan moet zij uitermate risicovol gaan beleggen. Met als gevaar dat die pot nog meer slinkt. Dus maar blijven spenderen terwijl daar onvoldoende dekking tegenover staat is niet netjes. En het is ook niet conform de afspraken die zijn gemaakt toen we die tweede pijler zo optuigden. Ik zou daar het liefst meteen uitstappen en voor mezelf gaan opbouwen, in een collectief naar keuze. En met mij vele generatiegenoten. Klein: Die pot loopt niet leeg. Dat is een schijnprobleem. Er zitten wel fouten in het systeem, ook in het huidige kabinetsbeleid. Twee dingen zijn essentieel. Ten eerste: hoe ga je gedurende de looptijd sparen voor je pensioen; dat is wat we het opbouwpercentage noemen. De Tweede Kamer gaat hier onderzoek naar doen, met name of het verstandig is om dat percentage volgens het liggende voorstel te verlagen van 2.15 naar 1.75 procent. Wij zeggen: dat is onverstandig. Want het betekent simpelweg dat jongeren te weinig pensioen opbouwen. De tweede kwestie is: zit er wel genoeg geld in de pot? Is er de afgelopen jaren genoeg geld gespaard om, gegeven de gehanteerde rente, de komende tijd de huidige pensioenen op niveau te houden? Dus, om afstempelen te voorkomen en te kunnen indexeren? Daarvan heeft 50PLUS voorgesteld om dit door de Rekenkamer te laten becijferen. Fact checking in dezen is heel belangrijk, want daarmee voorkom je onnodige onrust onder de bevolking. Wel, dat voorstel is tegengehouden door VVD en PvdA. Voorn: Hier is een heel goede vakgroep onder leiding van Kees Goudswaard mee bezig, en die is redelijk ver in het doorrekenen van die effecten voor verschillende cohorten, met inbegrip van de waarde van de eigen woning en andere relevante parameters. De richting waarin de uitkomsten gaan is niet prettig, dat weten we nu al. We hebben het over korten, wat pijn doet. Belangrijker is dat we ook verder kijken dan het afstempelen en het bestaansrecht van het stelsel in de huidige vorm heroverwegen. Ik zit bij ABP en heb daar nul zeggenschap. Daarvoor moet ik eerst lid worden van een christelijke of socialistische vakbond. Dan kom ik in een deelnemersraad en heb ik feitelijk nog steeds niets te zeggen Bart Voorn Slechte zet Klein: De cruciale vraag is: zijn die kortingen wel nodig? Onze stelling is, dat het financieel kader waarbinnen pensioenfondsen opereren niet uitblinkt in helderheid. Onderdeel daarvan is de rekenrente. Tot 2007 werden alle pensioenen berekend op basis van 4 procent groei. Die vaste rentevoet heeft plaatsgemaakt voor marktrente, de ultimate forward rate. Wij vinden dat een slechte zet, want de effectieve rendementen van pensioenfondsen laten een hoger percentage zien; feitelijk wordt er veel meer gespaard. Allereerst kloppen de cijfers dus niet, vervolgens maakt men zich op grond van die cijfers druk om de dekkingsgraden. Ik zeg: haal die vaste rente weer terug, dan hoef je niet te korten. Pensioen nummer 1 maart

8 Voorn: Dit is nu waar G500 een heel ander geluid laat horen. We hebben in Nederland dingen afgesproken zoals de rekenrentesystematiek en als het dan even tegenzit, moet je daar niet aan gaan sleutelen. Ik pleit ervoor om die rekenrente zo objectief mogelijk, en niet politiek gemotiveerd, tot stand te brengen. In het laatste akkoord hebben de partijen daar afspraken over gemaakt. Als je euro per jaar aan pensioen wilt overhouden met een middelloonregeling, dan moet je me toch een berg premie betalen! En een inkomen van drie- à viermaal modaal toucheren, vanzelfsprekend Norbert Klein Klein: Maar het is van het grootste belang hoe je de zaken actuarieel calculeert. Vóór 2007 werd de pensioenhoogte uitgerekend op basis van twee hoofdcriteria: welke rente heb je, en wat is de levensverwachting. Dan kun je heel eenvoudig becijferen hoeveel je straks in kas moet hebben om aan je verplichtingen te voldoen. Pas toen die norm is losgelaten is het fout gegaan en hebben deelnemers allerlei onhaalbare prognoses voorgespiegeld gekregen. Dubbel oneerlijk Voorn: De rekenrente is één ding. Je hebt bijvoorbeeld ook de doorsneepremiesystematiek, waarbij de premie voor alle deelnemers een gelijk percentage van het salaris of de pensioengrondslag is, zonder rekening te houden met individuele verschillen in leeftijd, burgerlijke staat of geslacht. Deze systematiek resulteert in een overdracht van jong naar oud, en trouwens ook van arm naar rijk. Dubbel oneerlijk dus, vindt ook de AFM. Daarnaast is het voor mij ook tekenend dat het hele stelsel, dat opgebouwd is in de jaren vijftig, bij lange na niet in staat is om de uitdagingen van deze tijd het hoofd te bieden. De huidige arbeidsmarkt is in hoge mate geflexibiliseerd, met meer zzp ers en veel meer beweeglijkheid. We leven in een nieuwe tijd waarin het werken opnieuw is ingericht, en daar is het bestaande pensioensysteem totaal niet op ingericht. Het piept en kraakt omdat het niet met de verandering kan omgaan. Klein: Die verandering is juist totaal niet relevant. Want het systeem bestaat uit drie pijlers, waarbij de derde pijler staat voor individueel. Wanneer je dus zzp er bent, zit je niet in de collectieve tweede pijler maar kun je, fiscaal gefaciliteerd, in de derde pijler gaan opbouwen. Voorn: Maar je bent niet meer veertig jaar in dienst, dus een middelloonregeling is dan al een stuk ongunstiger. Als je vaker van werkgever wisselt, of enkele jaren zelfstandig bent voordat je weer in loondienst gaat het is killing voor je pensioenopbouw. Klein: Niemand ontkent dat middelloon een behoorlijke stap terug is vergeleken bij eindloon. Maar als je euro per jaar aan pensioen wilt overhouden met een middelloonregeling, dan móet je me toch een berg premie betalen! En een inkomen van drie- à viermaal modaal toucheren, vanzelfsprekend. Individuele keuze Voorn: Eigenlijk betalen we nu met de deelnemers van de fondsen de vutregelingen die destijds tot stand zijn gebracht om jongeren toegang te verschaffen tot 8

9 de arbeidsmarkt. Die regelingen zijn ontzettend duur geweest en hebben aardig in de pensioenpot gehakt. Extra wrang. Klein: Ook hier moet je goed kijken wat er aan de hand is. Vut en prepensioen vallen helemaal buiten het pensioenverhaal waar we over spreken. Bovendien zijn ze vrijwel allemaal afgeschaft. Het betreft aparte afspraken tussen werkgevers en werknemers om extra te sparen voor vervroegde uittreding. Op het moment dat ik meer ga sparen om met 62 jaar te kunnen stoppen met werken, dan is dat mijn individuele keuze. Voorn: U gelooft dus dat we met dit stelsel doorkunnen tot 2050, zonder het fundamenteel te hervormen? Ik denk dat we moeten heroverwegen wat het betekent om oud te worden en hoe we oud willen worden. Dan zal duidelijk worden dat dit stelsel niet meer past. Klein: Ik denk dat het in de basis een goed systeem is. Waar je wel voor moet zorgen is dat de mensen die rechten hebben opgebouwd, deze ook uitbetaald krijgen. En dat betekent dat je niet aan de vaste rekenrente komt, zodat je niet hoeft te korten terwijl de rendementen bovengemiddeld zijn. Het is een fictie dat fondsen als ABP nu het geld voor de jongeren aan het weggeven zijn. Berekeningen laten zien dat we in totaal zo n duizendmiljard in de pot hebben, en dat groeit de komende jaren naar zo n miljard. Echt vertrouwen Voorn: De aanspraken zijn ook hoger dan ooit. Daarbij: het blijft een illusie dat mensen rechten hebben opgebouwd. Hun pensioen bestaat voor bijna 70 procent uit rendementen, niet uit inleg. Dat brengt risico met zich mee. Maar wat daaronder ligt en misschien wel veel belangrijker is: mensen moeten het proces op basis waarvan besluiten worden genomen over uitkeren, premie-inleg, indexatie enzovoort, als billijk ervaren. De geldende regels volgens welke we pensioen opbouwen en uitkeren, moeten eerlijk zijn. En vanuit een politiek oogmerk een rekenrente vaststellen vind ik niet eerlijk. Afspraken maken en die vervolgens loslaten, evenmin. Dat ondermijnt het vertrouwen in de pensioenvoorziening en daarmee de solidariteit en is echt gevaarlijk. Klein: Dat is precies wat er in 2007 is gebeurd, toen de vaste rekenrente is losgelaten ten gunste van de marktrente. Dat heeft het vertrouwen flink onderuitgehaald. Terwijl je mensen zoveel mogelijk zekerheid wilt bieden. Pensioen is uitgesteld loon; men heeft er zelf voor gewerkt. Je hebt er recht op. Voorn: Feit blijft wel dat pensioen voor een belangrijk deel gebaseerd is op beleggingsresultaten, want de inleg is bij lange na niet voldoende om de beoogde uitkering voort te brengen. Er kan dus van alles beloofd worden, maar dat voedt alleen maar de illusie van zekerheid. Pensioen is lange tijd ten onrechte als recht verkocht. Nu moeten we heel veel mensen die hun hele leven keihard hebben gewerkt voor hun oudedag teleurstellen. Hun aanspraak op de pot is volkomen legitiem, maar er is hun nooit gezegd: Jouw premie is maar een deel van je aanspraak. Wij gaan ons best doen om een hoog rendement te behalen, maar het kan vriezen en het kan dooien. Dat vind ik zuur voor die ouderen. Het blijft een illusie dat mensen rechten hebben opgebouwd. Hun pensioen bestaat voor bijna 70 procent uit rendementen, niet uit inleg. Dat brengt risico met zich mee Bart Voorn Klein: Er is echt wel gecommuniceerd dat indexatie voorwaardelijk is. Zo is ook de mogelijkheid van korten nooit uitgesloten. Maar dat zijn de kleine lettertjes die men niet leest. Echt vertrouwen komt van het doen van beloftes die kunnen worden waargemaakt. Daarom is het zo belangrijk om nu iets te doen. En daarbij denken wij echt niet alleen aan de 50-plussers, hoewel er de laatste jaren meer over dan met deze groep is gepraat. Het gaat juist om het toekomstbestendig maken van de oudedagsvoorziening als geheel. Daar profiteren ook de jongere generaties van. Pensioen nummer 1 maart

10 10 Zichtbare zekerheid en verantwoording in de pensioenketen. Nieuwe vormen van assurance

11 De ontwikkelingen in de pensioensector volgen elkaar snel op. Ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving, interne processen en controles, risicomanagement en verantwoordingsinformatie. Als het gaat om het verstrekken en ontvangen van zekerheid en verantwoordingsinformatie is het goed om deze ontwikkelingen nog eens op een rijtje te zetten en de relevante (nieuwe) vormen van assurance te inventariseren. Pensioenfondsbesturen spelen dichter op de bal. Pensioenfondsen waren ooit een baken van rust en vertrouwen. Nu bevinden zij zich midden in de meest turbulente tijd van de laatste decennia. In de afgelopen periode zijn meer ontwikkelingen op pensioenfondsbesturen afgekomen dan in de twintig jaren daarvoor. Pensioenfondsbesturen staan onder druk, door de ontwikkelingen op de financiële markten, kortingen op uitkeringen, veranderende wet- en regelgeving en toenemende eisen vanuit de toezichthouder. Dit maakt de rol van pensioenfondsbestuurders intensiever en uitdagender. Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat pensioenfondsbesturen meer een countervailing power (compenserende kracht) moeten kunnen bieden aan hun uitvoerders. Pensioenfondsbesturen hebben daarom de behoefte om dichter op de uitvoering en de bijbehorende risico s te gaan zitten. Zij zijn tenslotte verantwoordelijk voor de wijze waarop de risico s worden gemanaged in de totale pensioenketen (de keten van het pensioenfondsbestuur en het bestuursbureau via de pensioenuitvoerder tot en met eventuele onderaannemers). Het pensioenfondsbestuur kan echter niet alle uitvoeringsactiviteiten naar zich toetrekken. Deze rol is en blijft grotendeels belegd bij de uitvoerder. Om toch meer in control te kunnen zijn voor het totale risicomanagement in de keten, zal de vraag van het pensioenfondsbestuur naar verantwoording van risicomanagement door uitvoerders en onderaannemers toenemen. Toenemende eisen aan invulling integraal risicomanagement Daarnaast wordt vanuit de toezichthouder verwacht dat het pensioenfondsbestuur op een integrale wijze risicomanagement inricht. Dit zit opgesloten in de nieuwe toezichtmethodiek die door De Nederlandsche Bank wordt gehanteerd. Deze methodiek, FOCUS!, kijkt onder meer naar de wijze waarop een Pensioenfonds het totale risicospectrum beheerst, maar dan op een holistische, Pensioen nummer 1 maart

12 integrale wijze. Waar in het verleden vanuit FIRM voornamelijk werd gekeken naar de financiële kerncijfers, wordt door De Nederlandsche Bank nu ook expliciet gelet op kwalitatieve aspecten, zoals governance en cultuur. Een voorbeeld van een principe dat vanuit FOCUS! veel aandacht krijgt, is het aspect risicobereidheid. Het expliciet maken van de risicobereidheid van het pensioenfonds is een middel voor het business continuity management is een onderwerp dat hoog op de strategische agenda staat van pensioenuitvoerders pensioenfondsbestuur om een geïntegreerd beeld te krijgen van de risico s die het fonds acceptabel vindt ten opzichte van de risico s die daadwerkelijk door het fonds worden gelopen. Het pensioenfondsbestuur bepaalt hiervoor een limietenstelsel. De moeilijkheid die een pensioenfondsbestuur echter heeft, is dat een deel van de risico s buiten de eigen organisatie wordt gelopen, namelijk verderop in de pensioenketen door de pensioenuitvoerder. Toch is het pensioenfondsbestuur verantwoordelijk voor de evaluatie van deze risico s ten opzichte van de limieten. De vraag is in hoeverre het pensioenfondsbestuur kan steunen op de risicomanagementinformatie vanuit de keten en de wijze waarop de limieten zijn doorvertaald naar de pensioenuitvoerder. Veranderende wet- en regelgeving Daarnaast neemt de wet- en regelgeving binnen de pensioensector toe. Recent is bekend geworden dat ook de nieuwe Europese richtlijn AIFMD (Alternative Investment Fund Managers Directive) de pensioensector gaat raken. Dit kan grote gevolgen hebben voor de procesinrichting en controles bij de fondsmanagers. Een andere ontwikkeling op het gebied van regelgeving is dat De Nederlandsche Bank toestaat dat financiële instellingen hun dataverwerking mogen outsourcen in the cloud. De Nederlandsche Bank bracht op 6 december 2011 al een circulaire uit specifiek over het onderwerp cloud computing. De Nederlandsche Bank is van oordeel dat cloud computing waarbij gebruik wordt gemaakt van diensten van derden, bijvoorbeeld voor het opslaan en verwerken van data, feitelijk een vorm van uitbesteding is. Dit houdt in dat indien gebruik wordt gemaakt van cloud-diensten van derden de onderneming aan dezelfde wettelijke vereisten gehouden is als die gelden bij uitbesteding. Voor cloud computing dient hierbij expliciete aandacht besteed te worden aan de risico s die samenhangen met onder meer de integriteit, vertrouwelijkheid en beschikbaarheid van data. Tevens dient inzichtelijk te zijn op welke locatie de bedrijfsdata worden bewerkt en opgeslagen. Al deze ontwikkelingen leiden ertoe dat pensioenfondsbesturen hun verantwoordingsvraag opnieuw evalueren en nagaan in hoeverre bestaande verantwoordingsinformatie en bestaande vormen van assurance voldoen aan de nieuwe behoefte. Bestaande assurance-standaarden en nieuwe vormen van assurance De ISAE 3402 service auditor s rapportage (de internationale opvolger van de SAS nr. 70-standaard) is een bekend fenomeen binnen de pensioenwereld. Het is de de facto standaard om te rapporteren over uitbestede processen en controles bij en door de serviceorganisatie. Zo geeft het pensioenfondsbesturen zekerheid over de mate van beheersing van de processen die zij hebben uitbesteed aan de pensioenuitvoerder. De uitvoeringsorganisatie rapporteert aan het bestuur van het pensioenfonds. In feite is het een auditor to auditor-standaard, waarbij het uitgangspunt is dat wordt gerapporteerd over interne controlemaatregelen in het kader van de financiële verantwoording (de jaarrekening). De accountant van het pensioenfonds gebruikt het ISAE 3402-rapport van de uitvoeringsorganisatie bij de controle van de jaarrekening van het pensioenfonds. Om tegemoet te komen aan de toenemende behoefte aan nieuwe vormen van verantwoordingsinformatie en assurance zullen naast de bestaande ISAE 3402-service auditor s rapportage ook nieuwe vormen van assurance 12

13 De moeilijkheid voor een pensioenfondsbestuur is dat een deel van de risico s verderop in de pensioenketen wordt gelopen worden gebruikt. Vanuit de beroepsgroep voor auditors is er een beperkt aantal standaarden te onderscheiden die relevant zijn in dit kader: ISAE 3000 standaard voor assurance-opdrachten anders dan opdrachten tot controle of beoordeling van historische informatie. In de praktijk is dit de meest voorkomende algemene standaard voor (third party) assurance-opdrachten. ISAE 3402 international standard on assurance engagements Een specifieke standaard voor third party assurance in het kader van uitbestedingsrelaties en zekerheid over interne controles in het kader van de financiële verantwoording bij serviceorganisaties. COS 4400 standaard voor een opdracht en rapportage op basis van specifiek overeengekomen werkzaamheden. Hieraan kan geen zekerheid worden ontleend en om conform deze standaard te mogen rapporteren, dient de scope van tevoren met alle betrokken partijen te zijn afgestemd. Toch wordt deze standaard regelmatig gehanteerd als alternatieve rapportage voor de reasonable assurancestandaarden, zoals ISAE 3000 en ISAE In het kader van de geschetste ontwikkelingen binnen de pensioensector onderkennen wij nieuwe toepassingen van deze standaarden of nieuwe vormen van assurance: 1. Assurance over risicomanagement Toezichthouders stellen steeds strengere eisen aan een integraal risicomanagementproces verankerd in de organisatie. De Nederlandsche Bank past haar toezichtstrategie aan op onder meer de volwassenheid van het risicomanagementproces. Voor financiële instellingen en pensioenfondsbestuurders is het een uitdaging om risicomanagement effectief in de organisatie te implementeren en de interne beheersing te verbeteren. Een belangrijke factor om een geïntegreerd beeld te krijgen is een goede dekking van het risicocontroleraamwerk over de gehele keten. Assurance over risicomanagement geeft meer zekerheid over het integrale risicomanagementproces, doordat een externe onafhankelijke auditor een mededeling afgeeft over de geschiktheid van het risicomanagementraamwerk, de implementatie van de integrale risicomanagementbeheersmaatregelen en de werking van de integrale risicomanagementbeheersmaatregelen bij de afzonderlijke ketenpartners. 2. Assurance as a service De ontwikkelingen in de financiële markten hebben impact op de verantwoordelijkheden van het management van financiële instellingen en ook op die van bestuurders van pensioenfondsen. Door de verandering van de rol en de verantwoordelijkheden van het management ontstaat een toenemende behoefte naar solide verantwoordingsinformatie en naar een grotere frequentie van rapporteren. Op die wijze zou het management ook in staat moeten worden gesteld om tijdig uitzonderingen en risico s te signaleren en adequate maatregelen te treffen. 3. Assuring the cloud Trends zoals het verplaatsen van data naar de cloud introduceren nieuwe risico s rondom security, privacy en datalocatie. Toezichthouders stellen specifieke eisen met betrekking tot outsourcen naar de cloud. Veel organisaties hebben nog geen oplossing gevonden hoe om te gaan met deze nieuwe risico s. Assuring the cloud is een door Deloitte ontwikkelde oplossing die zekerheid geeft over de locatie van data in de cloud en biedt op deze manier comfort aan gebruikers van de cloudtoepassing. 4. Assurance over business continuity management Binnen met name de financial services industry zien wij een toenemende behoefte aan zekerheid bij de continuïteit van uitbestede processen en diensten, een trend die wij ook terugzien in de pensioensector waar pensioenfondsen business continuity management opnemen in hun service level agreements met hun Pensioen nummer 1 maart

14 uitvoerders. Business continuity management is dan ook een onderwerp dat hoog op de strategische agenda staat van pensioenuitvoerders. Deloitte ziet goede mogelijkheden om business continuity management conform de best practice-standaarden, zoals BS en ISO 22301, te vertalen in concrete risico s, beheersdoelstellingen en -maatregelen, zodat hierover ook verantwoording kan worden afgelegd en/of assurance kan worden gegeven. 5. Assurance over compliance Wet- en regelgeving in de financial services industry is complex en omvangrijk en de ontwikkelingen volgen elkaar hier snel op. Het is een uitdaging om continu inzicht te houden in de relevante wetten en regels en tegelijkertijd de impact te bepalen van die wetten en regels en daarover verantwoording af te leggen. Hier ligt een belangrijke overeenkomst met business continuity management. Assurance geven over compliance is lastig. Een onafhankelijke externe auditor zal niet snel kunnen verklaren over het al dan niet SEPA-, AIFMD- of Wft-compliant zijn van een organisatie. Maar zodra de specifieke eisen vanuit die wetten en regelgeving adequaat vertaald kunnen worden naar risico s, beheersdoelstellingen en -maatregelen kan de effectiviteit daarvan ook worden getoetst. Mark Seekles Deloitte Risk Services Controls Assurance Evert van der Steen Deloitte Risk Services Pensioenen Ronald van der Wal Deloitte Risk Services Controls Assurance Brune Riemeijer Deloitte Risk Services Pensioenen 14

15 Kavelaars column Pensioen in beweging Prof. dr. P. Kavelaars is hoogleraar Fiscale Economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en directeur van het Wetenschappelijk Bureau van Deloitte Belastingadviseurs Afgelopen zomer heeft het kabinet- Rutte I de aanpassingen van de AOWen de pensioenleeftijd in een record tempo minder dan twee maanden door het parlement geloodst en heeft het bovendien voor elkaar gekregen dat een deel van de maatregelen reeds dit jaar in werking treedt. De AOW-leeftijd is in 2013 met een maand opgetrokken. De resterende verhogingen dalen de komende jaren op ons neer. Dat daarbij de eindfase op 67 jaar ligt, zal niemand meer willen geloven, tenzij we allen stevig aan de tabak en de alcohol gaan. Dat ligt echter niet voor de hand, al was het maar vanwege de (steeds) hoge(re) accijnzen op deze producten. Met deze ingrepen zijn we er echter nog lang niet. De toekomstvoorzieningen zijn met deze maatregelen op langere termijn nog steeds niet betaalbaar. Dat geldt met name voor de AOW. Oorzaak is uiteraard de vergrijzing en de wettelijke maximering van de premie AOW op 17,9%. Er zijn diverse oplossingen denkbaar. Het loslaten van dit maximum, waarbij het dan de komende jaren stevig gaat stijgen als we uitgaan van een volledige financiering via de premieheffing. In de tweede plaats kan de belastingdruk worden verhoogd. Het voordeel is dat dit een breed spreidingsgebied kan hebben en iedereen in sterk vergelijkbare mate bijdraagt. Een derde mogelijkheid meest recent nog geopperd door de commissie-van Dijkhuizen is het laten betalen van premie AOW door de AOW-gerechtigden, overigens alleen voor zover het om het aanvullend pensioen gaat en alleen door de huidige AOW-gerechtigden en degenen die dat in de komende jaren worden, met een geleidelijke toename van de premie met 1%-punt per jaar. Het belangrijkste aangevoerde bezwaar tegen deze laatste variant te weten dat alleen de 65-plussers worden getroffen snijdt geen hout. De huidige 65-plussers en degenen die dat de eerstkomende jaren worden, worden door het ingroeisysteem juist beperkt geraakt, terwijl daarnaast juist iedereen in de toekomst gaat meebetalen. (Vrijwel) iedereen wordt immers 65 jaar en gaat bijdragen aan deze premie. Het is daarmee een uiterst solidair systeem. Volstrekt ten onechte is het dan ook dat het kabinet-rutte II dit voorstel niet heeft overgenomen. Hopelijk komt dat nog. Het kabinet-rutte II heeft daarentegen wel de opbouw van aanvullend pensioen stevig aangepakt: het opbouwpercentage bij middelloonregelingen bedraagt in ,75% in plaats van de huidige 2,25% en voor eindloonregelingen is dat zelfs 1,5% in plaats van de huidige 2%. De beschikbare premieregelingen worden in overeenkomstige zin aangepast. Deze maatregel moet vooral fiscaal een voordeel opleveren, doordat minder fiscale premieaftrek ontstaat. Het voordeel is echter beperkt, doordat het hier om een cash flow-effect gaat. Bezwaar van deze aanpassingen is, wat mij betreft, dat deze de lagere inkomens relatief zwaarder raakt, hoewel daar voor de hogere inkomens tegenover staat dat deze vanaf 2014 te maken krijgen met een maximuminkomen van waarover fiscaal gefacilieerde pensioenopbouw mogelijk is. Dat is een prima regel die overigens is overgenomen van de commissie-van Dijkhuizen. Er is geen reden hogere inkomens onbeperkt fiscaal te faciliëren. Anders dan wordt beweerd, leidt deze regel ook niet tot allerlei ingewikkelde splitsingsregels. Men zal eenvoudigweg niet meer opbouwen dan fiscaal is toegestaan. Degenen die meer pensioen willen opbouwen, zullen dat in eigen beheer doen door te sparen of te beleggen. Tot slot zou er wat mij betreft nog wel een maatregel doorgevoerd mogen worden: fiscale faciliëring niet meer mogelijk maken voor eindloonregelingen. Waarom zou men een pensioen hebben over een incidenteel eindloon en niet over een loon wat men gemiddeld gedurende zijn leven heeft genoten? Dat is toch aanzienlijk redelijker. Pensioen nummer 1 maart

16 16 Het regeerakkoord stelt een maximering voor van de pensioengrondslag tot Neem daarbij de vermindering van de pensioenopbouwpercentages en de versobering van de VPL-wetgeving, en de actuaris kan je voorrekenen dat in tien jaar tijd driekwart minder geld de pensioenpot in kan. Wat gaan werkgevers doen met geld dat niet langer fiscaalvriendelijk voor de oude dag gespaard kan worden? Het geld dat met VPL vrijkwam, is met name gebruikt voor volstorting van pensioengaten; de verlaging van de opbouwpercentages gaat waarschijnlijk deels gebruikt worden voor voorwaardelijke indexaties onder het reële pensioencontract bij de pensioenfondsen.

17 In dit artikel kijken we naar mogelijke andere bestemmingen voor het geld dat vrijkomt. Wat gaan de werkgevers en werknemers doen? Belast pensioensparen of juist gewoon netto uitkeren? Pensioensparen Pensioensparen kent een aantal voordelen. Inleg is belastingvrij, oprenting is ook belastingvrij. Een 33-jarige werknemer die vanaf 1 januari van dit jaar zeven jaar lang premie per jaar stort, kan vanaf zijn 67ste levenslang een jaarlijkse uitkering van circa netto tegemoet zien (uitgaande van een rekenrente van 3% en een belastingpercentage bij inleg en bij uitkering van 52%, nul kosten in de regeling). Zou hij dat bedrag niet belastingvrij sparen, dan is zijn jaarlijkse uitkering nog maar circa netto. Het verschil wordt veroorzaakt door de belastingheffing in box 3. Het voordeel in deze casus, te weten per jaar méér opbrengst bij pensioensparen, is veel (bijna 17% van die pensioenopbrengst), maar voor dat voordeel zit je wel in een strak keurslijf, met alle uitvoeringskosten en fiscaal geneuzel van dien. Netto sparen kent het nadeel van betaling van belasting aan de voorkant en een greep uit de kas wegens de heffing van 30% over een fictief rendement van 4%. Met de huidige spaarrentes geen fijn vooruitzicht. Pensioentoezegging of voorwaardelijke toezegging? De meest simpele oplossing voor belastingheffing in box 3 die het pensioenresultaat benadert en die reeds eerder in dit blad is beschreven, is de voorwaardelijke toezegging van een aandeel aan een werknemer. De voorwaarde is dat de werknemer tot zijn pensioengerechtigde leeftijd in dienst blijft. In de ogen van de Hoge Raad moet de werknemer nog werken voor dit aandeel en dat wordt gezien als recht op loon, te belasten op het moment van uitkering. Ook in oktober van het afgelopen jaar heeft Hof Amsterdam een interessante uitspraak gedaan in lijn met de visie van de Hoge Raad. Een werkneemster kreeg een bonus van de werkgever waarvan in rechte was vastgesteld dat ze die bonus alleen zou krijgen als ze op het moment dat ze met pensioen zou gaan nog bij de werkgever in dienst zou zijn. Daartoe administreerde de werkgever op een aparte kostenkaart ( pot genaamd) jaarlijks de bonus van de werknemer en de Bij netto uitkeren zit het nadeel ook in het lage rendement dat op individuele regelingen door banken wordt toegezegd werkgever verdubbelde dit bedrag vervolgens. Op die kostenkaart werd zelfs rente vergoed en wel een rente gelijk aan de rente die de werkgever aan een derde zou betalen voor de eigen financieringsbehoefte. Hof Amsterdam oordeelde dat belastingheffing niet moest plaatsvinden op het moment van reservering, maar pas op het moment van daadwerkelijke betaling van het geld, dus op het moment van pensionering. De oorzaak van het uitstel van belastingheffing was dat de werkneemster het geld pas zou krijgen als zij tot pensionering in dienst zou blijven. Zou de werkneemster eerder stoppen, dan zou zij met lege handen staan. Daarmee is het grote verschil met een pensioentoezegging duidelijk. Bij een pensioen weet de werknemer dat als hij voor de reguliere pensioendatum uit dienst gaat, hij zijn opgebouwde pensioen niet kwijtraakt. Zou de werkgever ervoor kiezen om ook bij ontslag de werknemer wat mee te geven, dan kan hij hiervoor gebruikmaken van artikel 3.3a. letter van de Uitvoeringsregeling loonbelasting Een aanspraak op een uitkering bij ontslag anders dan wegens arbeidsongeschiktheid of pensioen behoort niet tot het loon. De aanspraak is vrij van loonbelasting, de uitkering is wel belast. Nu artikel 3.3a letter geen bepaling bevat omtrent de omvang van de ontslaguitkering, zou zelfs een loon/diensttijdformule zoals we die bij pensioen kennen, kunnen worden toegezegd. Dus met twee afzonderlijke toezeggingen, een voor als de werknemer in dienst blijft en een tweede voor als de werknemer vroegtijdig vertrekt, kan de werknemer een recht opbouwen dat qua fiscale heffing een pensioenaanspraak benadert. De vrijheid van het formuleren van voorwaarden is onbeperkt, bijvoorbeeld: bad leavers verliezen hun recht sowieso, het recht Pensioen nummer 1 maart

18 op de uitkering bij ontslag ontstaat eerst dan, als de werknemer een bepaald aantal jaren in dienst is geweest, en het bedrag van de bonus bij het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd wordt verdubbeld als het bedrijf een bepaalde winstgevendheid kent. Werknemersopties Een andere mogelijkheid zijn de bekende werknemersopties. De fiscale wet regelt dat dergelijke opties niet belast zijn bij toekenning, maar bij uitoefening. En zolang niet uitgeoefend is, hoeft er ook geen belasting betaald te worden. Het voordeel van een optietoekenning is dat er meer vrijheid bestaat met betrekking tot het moment van uitoefening en einde dienstverband zou zo n moment kunnen zijn. Het nadeel van opties ten opzichte van pensioen is dat hetgeen bij uitoefening door de werknemer wordt gerealiseerd niet voor de vennootschapsbelasting aftrekbaar is. Dat betekent voor de werkgever een extra last in de toekomst van, uitgaande van het huidige tarief, 25%. Maar voor de 25% extra last krijg je wel veel terug: vrijheid en geen strak keurslijf van de Pensioenwet en fiscale maxima. Daarnaast geldt het fiscale uitstel alleen voor werknemersopties, en werknemersopties zijn gedefinieerd als opties op aandelen in de werkgever of in de met de werkgever verbonden vennootschap. Willen werkgever en werknemer de optietoekenning meer buiten het risico van de onderneming brengen, dan zou overwogen kunnen worden om een aparte vennootschap op te richten waarin de werkgever minimaal een derde van de aandelen houdt en welke vennootschap weer in andere vennootschappen belegt. Is dit een spel zonder nieten of zijn er wel kanttekeningen te plaatsen? De Pensioenwetkenner zal zeggen: Ruikt dit niet erg naar pensioen en mag dit allemaal wel? De Pensioenwet schrijft niet voor niets een aantal zaken dwingend voor als het buiten de onderneming brengen van het pensioenvermogen, het recht op affinanciering, recht op waardeoverdracht bij ontslag en wat dies meer zij. De fiscalist zal zeggen: Dit is een blijf- of bindpremie, geen pensioen. Laten we eens even verder inzoomen op die Pensioenwet. Artikel 1 begint met definities. Achter het woord pensioen staat te lezen: ouderdomspensioen, arbeidsongeschiktheidspensioen of nabestaandenpensioen, zoals tussen werkgever en werknemer overeengekomen. Ouderdomspensioen is gedefinieerd als een geldelijke, vastgestelde uitkering voor de werknemer of de gewezen werknemer bij wijze van inkomensvoorziening bij ouderdom. In de memorie van toelichting bij de Pensioenwet staat te lezen: Een voorziening in een andere vorm dan geld is geen pensioen in die zin van dit wetsvoorstel. Of om nog duidelijker te stellen wat precies de bedoeling is: Het kabinet is voornemens om in de Pensioenwet in tegenstelling tot de huidige Pensioen- en spaarfondsenwet het begrip pensioen inhoudelijk te definiëren, waarmee helder wordt wat precies wel en niet onder dit begrip moet worden verstaan. De elementen die in het voorstel voor de Pensioenwet essentieel zullen zijn om te kunnen spreken van pensioen zijn de koppeling aan de arbeidsrelatie, het feit dat pensioen een geldelijk vastgestelde uitkering is en het gegeven dat alleen sprake van pensioen kan zijn als het een uitkering betreft ter zake van ouderdom, overlijden of arbeidsongeschiktheid. ( ) Met dit element van de definitie in het voorstel voor de Pensioenwet wordt tot uitdrukking gebracht dat alleen sprake kan zijn van pensioen als er uitkeringen in geld worden verstrekt, waarvan de hoogte in ieder geval op de ingangsdatum van de eerste uitkering definitief voor de deelnemer is vastgesteld. ( ) Volgens de definitie die in het voorstel voor de Pensioenwet zal worden gehanteerd, zullen regelingen die uitkeren in beleggingseenheden of die in de uitkeringsfase gebaseerd zijn op beleggingseenheden dus niet meer als een pensioenregeling worden aangemerkt. Dit betekent dat materiële voorschriften in het voorstel voor de Pensioenwet, zoals gelijke uitkeringen voor mannen en vrouwen, en het recht op waardeoverdracht die nu ook al in de Pensioen- en Spaarfondsenwet zijn opgenomen niet meer voor deze regelingen zullen gaan gelden. Ik stel dan ook vast dat het ouderdomspensioen een uitkering in geld moet zijn. Een uitkering in natura is geen 18

19 pensioen in de zin van de Pensioenwet. Ook een uitkering in geld die je pas kunt genieten als je in dienst blijft, is geen pensioen, en daarmee is de Pensioenwet niet van toepassing. Belaste pensioentoezegging De werkgever zou ook kunnen besluiten de werknemer een belaste pensioentoezegging te doen. Groot nadeel is dat de werknemer voor iets wat geen geld is, namelijk in natura, wel belasting moet betalen, terwijl hij geen uitkering heeft waarop die belasting in mindering kan worden gebracht. Dit probleem zou opgelost kunnen worden door een lagere pensioentoezegging te doen, welke toezegging de werkgever aanwijst als zogenoemde werkkost onder de werkkostenregeling. Feitelijke heffing is dan 45,5%, 54,5% gaat box 3 in en de uitkering is belastingvrij. De financiële uitwerking in het voorbeeld is een jaarlijkse uitkering van circa netto. Een verschil van nog maar 822 ten opzichte van belastingvrij pensioensparen. Bij netto uitkeren, het is al gezegd, zit het nadeel ook in het lage rendement dat op individuele regelingen door banken wordt toegezegd. Maar als de werkgever het geld nou eens terugleent van de werknemer, zoals in de casus van Hof Amsterdam? In de praktijk zijn dan hogere percentages mogelijk er kan meer gekeken worden naar het percentage dat de werkgever bij derden moet betalen om geld te lenen. De belasting van feitelijk 1,2% over het vermogen in box 3 geeft ook aanleiding tot fiscale planning. Zolang een werknemer maar minder vakantiedagen heeft dan 50 weken, betaalt de werknemer over die aanspraak geen belasting in box 1 en ook niet in box 3. De werknemer zou dus bijna een jaarsalaris in tijd kunnen sparen, welke richting pensionering in geld wordt omgezet. Andere mogelijkheden zijn natuurlijk de vrijstellingen binnen box 3. Een mooie fiscale structuur kan gevonden worden in het over de grens brengen van vermogen. Vermogen buiten Nederland zou wel eens door de werking van een belastingverdrag lager belast kunnen zijn, of voor het echte rendement en niet voor het fictieve rendement. Een voorbeeld: stel de werknemer koopt met zijn spaargeld onroerend goed in Frankrijk. Het belastingverdrag wijst heffing over dat onroerend goed toe aan Frankrijk. Weliswaar hebben ze daar een hoger tarief voor De fiscale wet regelt dat werknemersopties niet belast zijn bij toekenning, maar bij uitoefening vermogen, maar ook de vrijstelling is daar een stuk hoger. En bij een lagere heffing van het vermogen kruipt het rendement bij netto sparen langzaam richting het rendement van belastingvrij pensioensparen. Conclusie De Pensioenwet legt de werkgever een hoop verplichtingen op, met alle kosten van dien. De fiscale wetgeving geeft een hoop beperkingen. Met de VPL, de aanstaande korting op de opbouwpercentages en het regeerakkoord worden die beperkingen alleen maar groter. Met een juiste fiscale structuur is het verlies aan belastingheffing in box 3 te verminderen of te voorkomen. De versobering van ons pensioenstelsel, een zegen of een vloek? Ik kan daar kort over zijn: voor fiscalisten een zegen! Harm Prinsen TAX - Global Employer Services Pensioen nummer 1 maart

20 Meer mensen worden oud maar niet ouder 20

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling

Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling Overzicht vragen gesteld tijdens inloopsessies met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling 1. Waarom wordt het nieuwe pensioenreglement pas later uitgereikt? Antwoord: De pensioenregeling is gebaseerd

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

Versobering van de fiscale pensioenopbouw

Versobering van de fiscale pensioenopbouw Versobering van de fiscale pensioenopbouw 1. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel Als het aan het kabinet ligt, dan wordt het Witteveenkader op drie manieren aangepast: verhoging van de pensioenrichtleeftijd,

Nadere informatie

Pensioenactualiteiten

Pensioenactualiteiten Pensioenactualiteiten Medezeggenschap Waterbedrijven, Waterschappen, Netwerkbedrijven 16-05-2013 Agenda Dekkingsgraad en financiële positie fonds Wijzigingen in 2012 Ontwikkelingen en gevolgen voor ABP

Nadere informatie

Een nieuwe pensioenregeling

Een nieuwe pensioenregeling Een nieuwe pensioenregeling De pensioenregeling van Pensioenfonds voor de Accountancy wordt per 1 januari 2015 aangepast. Het bestuur heeft inmiddels de hoofdlijnen van de nieuwe regeling vastgesteld.

Nadere informatie

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI

Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Deelnemersvergadering Stichting Pensioenfonds TBI Pensioenactualiteiten Robert Deddens 19 november 2013 Copyright 2012 Sprenkels & Verschuren. Geen enkele reproductie van het document of een deel van het

Nadere informatie

68 De Pensioenwereld in 2014

68 De Pensioenwereld in 2014 09 68 De Pensioenwereld in 2014 Pensioenregeling 69 Aanpassingen van het fiscale (Witteveen-)kader Auteurs: Ivar Sintemaartensdijk en Jan Stigter Pensioenen mogen zich nog altijd verheugen in de warme

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Presentatie met uitleg per slide

Presentatie met uitleg per slide Presentatie met uitleg per slide 1 Terug- en vooruitblik In het principe cao-akkoord van december 2012 hebben we afspraken gemaakt over de noodzaak van een nieuwe en toekomstbestendige pensioenregeling

Nadere informatie

Pensioen Informatie sessie

Pensioen Informatie sessie Pensioen Informatie sessie Pensioenreglement B Oktober 2013 Voorbehoud De tekst in deze presentatie is louter ter informatie bedoeld. Er kunnen dan ook geen rechten aan worden ontleend. Bij onduidelijkheden

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten.

De dekkingsgraad van het Pensioenfonds is bijna elke maand anders. Dat komt vooral door de rentestand en onze beleggingsopbrengsten. Nieuwsbrief Ballast Nedam Pensioenfonds September 2013 Tijd voor een nieuwsbrief van uw Pensioenfonds. Er gebeurt veel in de Nederlandse pensioenwereld; dat kan u bijna niet zijn ontgaan. In onze vorige

Nadere informatie

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014

Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor deelnemers in actieve dienst mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Onze regeling Keuzemogelijkheden Vragen 2 Pensioen in Nederland Nederlands pensioenstelsel

Nadere informatie

Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen

Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen CPB Notitie Nummer : 2004/3 Datum : 29 januari 2004 Aan : Tweede Kamerfractie PvdA (de heer Crone en de heer Depla) Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen Verzoek De Tweede Kamerleden

Nadere informatie

Pensioenfonds Update April 2014

Pensioenfonds Update April 2014 Pensioenfonds Update April 2014 1. Van de Voorzitter nr 17 april 2014 pagina 1 INHOUD 1. Van de voorzitter 1 2. Dekkingsgraad gestegen in eerste twee maanden 2014 2 3. Interview met Roy Braem en Klaas

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds

Pensioen Nieuws. Wat komt er op ons af? #10 januari 14. Pensioenfonds Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE #10 januari 14 1 Wat komt er op ons af? Dekkingsgraad stabiel Alle pensioenen omhoog 2 Tijdelijke pensioenregeling 1 jaar verlengd 3 Anw-hiaatpensioenregeling

Nadere informatie

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Deutsche Bank Nederland Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland In deze nieuwsbrief Voorwoord Wat betekenen de nieuwe pensioenmaatregelen voor u? De informatie in dit document is eigendom van en mag noch in haar geheel noch gedeeltelijk van. Page 2 of 5 Voorwoord In

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet

Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet 28 november 2014 Een goede oudedagsvoorziening? Werknemers zijn aan zet Jarenlang was pensioen géén actueel onderwerp. Je kreeg AOW als je 65 was en daarnaast een gegarandeerd pensioen dat via een werkgever

Nadere informatie

Veranderingen in de Pensioenwereld

Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld Veranderingen in de Pensioenwereld staan voor de deur U hebt er vast al van gehoord, de pensioenwereld gaat de komende tijd drastische veranderingen doormaken. Zowel

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Pensioenfonds Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt

Nadere informatie

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot

Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Van gegarandeerd pensioen naar een pensioenspaarpot Ons pensioenstelsel is van oudsher een stelsel dat voor werknemers zekerheden biedt. Met zekerheden wordt hier verstaan: de werknemer weet al ruim voor

Nadere informatie

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling

15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Er verandert wat aan je pensioen 15 vragen en antwoorden over de veranderingen in de pensioenregeling Over de pensioenleeftijd en de AOW 1. Moet ik nu blijven werken tot 67 jaar? Het pensioen dat je vanaf

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente. Versie 19 januari 2015

100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente. Versie 19 januari 2015 100K+/Netto Pensioen/Netto Lijfrente Versie 19 januari 2015 Wat is er veranderd per 1-1-2015? Voor 1-1-2015 gold er geen salarisbeperking waarover met pensioen op mocht bouwen. Vanaf 1-1-2015 is wetgeving

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen

Fiscale aspecten pensioenmaatregelen www.pwc.nl Fiscale aspecten pensioenmaatregelen regeerakkoord Studiebijeenkomst Vereniging voor Pensioenrecht 21 november 2012 Agenda 1. Aanleiding 2. Ontwikkelingen wet- en regelgeving pensioen 3. Wet

Nadere informatie

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014

1.B. Jouw Cosun pensioen. Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1.B Jouw Cosun pensioen Informatiebijeenkomsten voor pensioengerechtigden mei 2014 1 Agenda Pensioen in Nederland Waarom een nieuwe regeling bij Cosun? Pensioenpremie Toeslagverlening (indexatie) Discussie

Nadere informatie

P O S I T I O N P A P E R

P O S I T I O N P A P E R Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl P O S I T I O N P A P E R KvK Haaglanden

Nadere informatie

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012

FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 FAQ s over vastgelopen pensioenonderhandelingen en herziening ABP-pensioenregeling December 2012 1. Er is geen overeenstemming over herziening van de ABP-regeling per 2013. Wat betekent dit voor werkgevers

Nadere informatie

Steens & Partners Accountants en Adviseurs Pensioen DGA 25 november 2013

Steens & Partners Accountants en Adviseurs Pensioen DGA 25 november 2013 Steens & Partners Accountants en Adviseurs Pensioen DGA 25 november 2013 Even voorstellen Pensioen Perspectief consultants voor actuariële, fiscaal- en civielrechtelijke pensioenvraagstukken geen belangen

Nadere informatie

stichting jan huysman wz.fonds

stichting jan huysman wz.fonds Koog aan de Zaan, mei 2015 Beste deelnemer van Stichting Jan Huysman Wz. Fonds, In deze brief willen wij uw aandacht voor de volgende drie items: 1 Nieuw mailadres en nieuwe naam voor de uitvoerder van

Nadere informatie

Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015

Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015 Fiscale hervorming pensioenopbouw 2015 De parlementaire behandeling van de fiscale hervorming van de pensioenen is afgerond. Op dinsdag 27 mei is de Eerste Kamer in meerderheid akkoord gegaan met de plannen

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam

Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen. Ruben Stam Wat kunt ú doen voor uw eigen pensioen Ruben Stam Programma Er was eens. - ons huidige pensioenstelsel nader belicht Roerige tijden - het pensioenstelsel onder hoogspanning Wat ú kunt doen! - Úw keuzes

Nadere informatie

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw

Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Heftige effecten van de versobering van het fiscale kader voor pensioenopbouw Om inzicht te krijgen in wat de financiele gevolgen zijn voor de versobering van de pensioenopbouw vanaf 2014, inclusief het

Nadere informatie

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7

1 Inleiding. Wanneer ga jij met pensioen Versie: 4 17-07-2015 Pagina: 3 van 7 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 2.1 Algemeen... 4 2.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 2.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting... 4 3 Pensioenleeftijd... 6 3.1

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

Wat krijgt u in onze pensioenregeling?

Wat krijgt u in onze pensioenregeling? Hoe is uw pensioen geregeld? In dit Pensioen 1-2-3 leest u wat u wel en niet krijgt in onze pensioenregeling. Pensioen 1-2-3 bevat geen persoonlijke informatie over uw pensioen. Die vindt u wel op www.mijnpensioenoverzicht.nl

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4

Wijzigingen in de pensioenwetgeving... 2. Belangrijke gevolgen van de pensioenwijzigingen... 4 UPDATE Pensioenspecial september 2014 Sneller op de hoogte zijn van het nieuws? Volg ons op Social Media! Mandema & Partners helpt u graag bij het interpreteren van de pensioenwijzigingen die voor u en

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen,

had ik (misschien) al iets meer details over het zogenaamde septemberpakket kunnen vertellen, Inleiding Maarten Camps DNB seminar 12 september 2012 Dames en heren, Ik ben met plezier naar Bussum gekomen, maar dacht wel even: jammer dat dit seminar niet een week later wordt gehouden. Dan had ik

Nadere informatie

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh

Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden. Februari 2012. Ferry Pereboom Angelique Kansouh Pensioennieuwsbrief AC Rijksvakbonden Ferry Pereboom Angelique Kansouh Februari 2012 De AC Rijksvakbonden zijn een initiatief van NCF, Juvox, VPW en VCPS Inhoudsopgave 0. Voorwoord......... 3 1. Lage dekkingsgraad

Nadere informatie

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013

Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Verslag Mandema Update Pensioen mei 2013 Als er één onderwerp is dat regelmatig de voorpagina van de kranten haalt, dan is het de oudedagsvoorziening. Er speelt op dit moment erg veel, zoals de verhoging

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen?

Toelichting Uniform Pensioenoverzicht 2015. Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Welke gebeurtenissen beïnvloeden uw pensioen? Wat heeft u aan het Uniform Pensioenoverzicht? Het Uniform Pensioenoverzicht geeft u inzicht in wat u krijgt bij pensionering en arbeidsongeschiktheid. In dit overzicht staat ook wat uw eventuele partner

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen

Vakcentrale. Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen Toekomst Pensioenstelsel Zaken rond AOW en het aanvullend pensioen 0 Tom Poes verzin eens een list! Het is moeilijk om jong te zijn, gaf hij toe. Je moet lenen aan je kinderen, en je moet de ouderen teruggeven

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009

Pensioeninformatiebijeenkomst over herstelplan 2009 Pensioenbijeenkomst herstelplan 2009 Pensioenfonds voor de Grafische Bedrijven (PGB) over herstelplan 2009 juli 2009 Inleiding Waarom 5 pensioenbijeenkomsten? ernstige situatie met grote gevolgen voor

Nadere informatie

Wanneer ga jij met pensioen?

Wanneer ga jij met pensioen? Wanneer ga jij met pensioen? Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 AOW-gerechtigde leeftijd... 4 1.1 Algemeen... 4 1.2 Verhoging van 65 naar 67... 4 1.3 Verdere verhoging op basis van de levensverwachting...

Nadere informatie

Vragen en antwoorden pensioenakkoord

Vragen en antwoorden pensioenakkoord Vragen en antwoorden pensioenakkoord 1. Waarover gaat dit pensioenakkoord? Het pensioenakkoord gaat over drie onderwerpen: de AOW, de aanvullende pensioenen, en de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Nadere informatie

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij

De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij De beschikbare premieregeling: de feiten op een rij 3 De beschikbare premieregeling In Nederland bestaan grofweg twee categorieën pensioenregelingen: beschikbare premieregelingen enerzijds en middelloon-

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW?

Wat zijn voor mij argumenten voor en tegen waardeoverdracht naar PFZW? Start Deze Argumentenkaart laat zien wat vanuit het perspectief van een nieuwe deelnemer bij PFZW de belangrijkste argumenten individuele naar PFZW zijn. Een pensioenuitvoerder kan zowel een pensioenfonds

Nadere informatie

Beschikbare premieregeling: mag het iets anders zijn?

Beschikbare premieregeling: mag het iets anders zijn? De ontwikkeling van het Nederlandse pensioenstelsel is nog volop in beweging. Nog dagelijks wordt in de media gesproken over gewenste en ongewenste veranderingen, al dan niet in de vorm van nieuwe wetgeving.

Nadere informatie

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Nummer 14 > Jaargang 10 > November 2012 inhoud > Financiële positie: dekkingsgraad blijft laag [p.1] Bestuur / Verantwoordingsorgaan [p.2] Uniform Pensioen

Nadere informatie

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK

Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Pensioenregeling 2015 en nieuw FTK Gevolgen voor jouw pensioen bij PPF APG Henk Bruins Actuarieel adviseur PPF APG Informatiebijeenkomsten 28-30 oktober Agenda 1. Witteveen 2: versobering toekomstige pensioenopbouw

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

Eén nieuw pensioen voor de Techniek

Eén nieuw pensioen voor de Techniek Eén nieuw pensioen voor de Techniek Vakbonden en werkgeversorganisaties (sociale partners) in de sectoren Metaal & Techniek en Metalektro zijn het op 25 september 2014 eens geworden over een nieuwe pensioenregeling

Nadere informatie

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016

Nieuw in dienst. Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Versie 06-01-2016 Versie 06-01-2016 Nieuw in dienst Ben je kort geleden in dienst gekomen, dan is nu het goede moment om een paar zaakjes rond je pensioen meteen goed te regelen. Zaken

Nadere informatie

Prinsjesdagspecial 2014. De pensioennota. Samenvatting

Prinsjesdagspecial 2014. De pensioennota. Samenvatting Prinsjesdagspecial 2014 De pensioennota Samenvatting 1 2 Inhoudsopgave Prinsjesdagspecial de Pensioennota 1 Pensioen 3 1.1 Aangepast Witteveenkader 3 1.2 Verlaging maximum opbouw- en premiepercentages

Nadere informatie

Pensioen Continu Plan

Pensioen Continu Plan Pensioen Continu Plan Een nettolijfrente oplossing Voor werknemers met een salaris boven 100.000 Per 1 januari 2015 gelden er belangrijke nieuwe regels voor pensioen. Hierdoor bouwen veel werknemers minder

Nadere informatie

AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN

AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN AANPAK 100K+ COMPENSATIE PENSIOEN De aftopping van het pensioengevend inkomen heeft naar verwachting voor ongeveer 125.000 werknemers in Nederland gevolgen. Dit is weliswaar een relatief kleine groep,

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis.

WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis. WELKE PENSIOENREGELING IS TOEKOMSTBESTENDIG? Huidige regelingen & recente ontwikkelingen Stacey René & Hans Kennis 29 oktober 2015 Agenda Welke pensioenstelsels zijn er? Wat is de houdbaarheid van het

Nadere informatie

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014

De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds. mei, 2014 De resultaten van de deelnemersenquête DNB & DNB Pensioenfonds mei, 2014 1 Beste DNB er Hartelijk dank voor jouw deelname aan en/of interesse in dit deelnemersonderzoek onder (ex)werknemers van DNB. Van

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer

Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Pagina 1/6 Overzicht van voor- en nadelen van pensioenopbouw in eigen beheer Momenteel bouwt u pensioen op bij uw eigen vennootschap. Dit betekent dat de vennootschap recht heeft op premieaftrek voor uw

Nadere informatie

Pensioenen Oktober 2015

Pensioenen Oktober 2015 Pensioenen Oktober 2015 Agenda Waarom deze bijeenkomst? Waarom Pensioenfonds PGB? Pensioenregelingen 2016 Volgende stappen Vragen 2 Waarom deze bijeenkomst? Informeren over veranderingen op pensioengebied

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE?

Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Van de voorzitter KUNNEN WE DE PENSIOENEN VERHOGEN, JA OF NEE? Als bestuur nemen we ieder jaar vele besluiten. Een van de belangrijkste besluiten is die over de indexatie, ook wel toeslagverlening genoemd.

Nadere informatie

REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN

REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN REGLEMENT AANVULLINGSREGELINGEN PER 1 JANUARI 2006 STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE HANDEL IN BOUWMATERIALEN Februari 2011 HOOFDSTUK 1 ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1.1 Inleidende bepalingen 1.

Nadere informatie

Persoonlijk Pensioen Plan

Persoonlijk Pensioen Plan Persoonlijk Pensioen Plan Brochure voor u als werkgever Als werkgever hebt u behoefte aan een betaalbare pensioenregeling. Tegelijkertijd wilt u een regeling die past in een goed arbeidsvoorwaardenbeleid.

Nadere informatie

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern

Stichting CRH Pensioenfonds. 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Deelnemersvergadering Stichting CRH Pensioenfonds 20 februari 2013 Utrecht-De Meern Agenda 1. Opening 2. Evaluatie herstelplan 31-12-2012 en korting pensioenen 3. Toeslagenbesluit (indexatie) 4. Rondvraag

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 14 september 2015 VERD VERD VERD VERD GEWIJZI Vooraf VERD VERD 08 VERD Herziening IORP-richtlijn VERD G 01 02 03 04 05 VERD Toekomst pensioenstelsel Algemeen

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

ONDERDEEL Leven Zakelijk

ONDERDEEL Leven Zakelijk delta Iloyd ONDERWERP Delta Lloyd Levensverzekering NV ONDERDEEL Leven Zakelijk DATUM 27 mei 2014 UW REFERENTIE 34072 Honig en Honig T.a.v. W. Honig Postbus 336 1800 AH ALKMAAR Geachte heer / mevrouw Honig,

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015

ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Vrouw en Pensioen anno 2015 e.v. Balans tussen werk, zorg en invloed ALV CDAV Brabant 3 oktober 2015 Mr. Caroline Jones Groeneweg RB Even voorstellen 3 pijlers Nederlands pensioenstelsel 3.Privé 2.De werkgever

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Extra nieuwsbrief 2014 nummer 6

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland. Extra nieuwsbrief 2014 nummer 6 Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Extra nieuwsbrief 2014 nummer 6 In deze nieuwsbrief Voorwoord Toeslagverlening 1.1.2015 Inhaaltoeslagverlening Pensioenpremie 2015 De informatie in dit document

Nadere informatie

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent.

Via deze brief krijgt u verdere (achtergrond)informatie over de huidige situatie en wat dit voor uw pensioen betekent. Naam Adres Postcode + woonplaats Land ONDERWERP: SITUATIE PENSIOENFONDS ROCKWOOL EN MOGELIJKE VERLAGING VAN UW PENSIOEN BIJLAGEN: EVALUATIEMOMENTEN IN HERSTELPLAN, ONTWIKKELING DEKKINGSGRAAD, DEKKINGSGRAAD

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers

Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers Vragen en antwoorden nieuwe regeling PMT, versie werkgevers Hieronder treft u vragen en antwoorden over de nieuwe regeling aan. Staat uw vraag er niet bij, stuur dan een mail aan uw werkgeversconsulent.

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn?

Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Moet een werkgever nog wel pensioen bieden? In hoeverre kan pensioen excellent zijn? Paul Tigges Principal Client Consultant Large Corporates en Manager "Road to excellence" of "Excellent road"? Meerdere

Nadere informatie

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1

RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL. Vraag 1 RESULTATEN ENQUÊTE CONSULTATIE NIEUW FTK ACTUARIEEL Vraag 1 Onder het huidige FTK krijgen pensioenfondsen te maken met de zogenaamde beleggings -spagaat: aan de ene kant kan er weinig risico worden genomen

Nadere informatie