Bestuurlijke bijeenkomst innovatie 31 januari 2013

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bestuurlijke bijeenkomst innovatie 31 januari 2013"

Transcriptie

1 Bestuurlijke bijeenkomst innovatie 31 januari Samenvatting plenaire paneldiscussie Een goed gevulde zaal met alle belangrijke stakeholders die waterinnovatie door en met de waterschappen mogelijk moeten maken. Dat is het beeld bij de start van het Bestuurlijk overleg rond innovatie, georganiseerd door de Unie van Waterschappen en STOWA. Vertegenwoordigers vanuit de Rijksoverheid, de waterschappen, kennisinstellingen en het bedrijfsleven zijn aanwezig om geïnformeerd te worden over de stand van zaken binnen de Topsector Water, en vooral ook om samen tot concrete actiepunten te komen om de samenwerking voor innovtie verder te stimuleren. Dagvoorzitter Hans Etman van dagvoorzitter.nl vat het onderwerp van de plenaire paneldiscussie direct scherp samen: samenwerken aan innovatie binnen de Topsector Water; hoe dan en waarom nu en niet later? Vier panelleden krijgen de kans om de discussie op gang te helpen Stefan Kuks benadrukt het belang dat de waterschappen zich positioneren in Den Haag. In de samenwerking met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere overheden moeten we helder onze innovatievragen neerzetten en aangeven hoe we als waterschappen willen samenwerken. Daarvoor moeten we systematisch gaan werken. We moeten koplopers aanwijzen voor innovatie, die de kennis en ervaring die wordt opgedaan delen met de sector. Experimenteren kunnen we, maar we moeten nog stap zetten van uitrollen van een innovatie naar de hele sector. Gewenst resultaat van vandaag voor de aanwezige bestuurders: Maak vandaag keuzes en neem die mee naar je bestuur zodat we focus krijgen. Hans Oosters bracht in dat STOWA partijen verbindt, nu vooral op de as overheden kennisinstellingen. STOWA wil bedrijfsleven meer opzoeken dan nu gebeurt. STOWA vertaalt vragen van waterschappen naar vragen waar de kennisinstellingen iets mee kunnen. Nieuw is om de vragen in de gouden driehoek te brengen. Peter van der Linde benadrukte het belang dat waterschappen gezamenlijk een heldere vraag formuleren voor de markt. Om innovatie te versnellen in de watersector moeten we werken aan concrete zichtbare resultaten, niet de energie enkel in de organisatie van de topsector steken. We moeten de aanwezige kennis gebruiken om initiatieven te ontwikkelen. Opgave voor de topsector is om de diversiteit van het bedrijfsleven te bundelen en vindbaar te maken voor de waterschappen. Aan de andere kant is er een aanspreekpunt nodig bij de waterschappen. Stefan Kuks ziet als taak van het innovatieplatform om uitwisseling te faciliteren: wat doet het waterschap aan innovatie en wat is de agenda van het waterschap? Sociale innovatie: is het denkvermogen om anders naar je werk te kijken. Ruud Viergever ziet een rol voor het Innovatieplatform om langs drie lijnen concrete opgaves te formuleren voor 2013: de focuslijn (Welke vraag komt op ons af, wat verandert er maatschappelijk en waar gaat het naartoe?), de etalagefunctie (Wat doen waterschappen, wat belemmert, wat gaat goed, hoe komen we tot kennisuitwisseling, hoe faciliteren we onze bestuurders?) en de katalysatorfunctie (versnellingen aanbrengen, het weghalen van belemmeringen, duiden waar het goed gaat). Vanuit de zaal komt de wens voor een evolverend fund voor innovatie, waarmee risico s kunnen worden opgevangen. Het voordeel van het vormen van een Topconsortium voor Kennis en In-

2 Pagina 2 van 19 novatie (TKI) is dat je een gezamenlijk programma opstelt, en dat overheden, kennisinstellingen en bedrijven niet ieder hun eigen programma invullen. In een TKI kun je ook kijken hoe je in een gezamenlijke programmering de risico s verdeeld. Bureaucratie en innovatie gaan niet samen. Op de werkvloer gebeurt al heel veel aan innovatie, vaak kleinere initiatieven. Bestuurders van waterschappen vragen Den Haag om belemmeringen voor innovatie op nationaal niveau en Europees niveau aan te pakken. Samenwerking in de gouden driehoek krijgt vorm door voorlopers die met elkaar innovatiesamenwerking smeden, in een precompetitieve fase met participatie vanuit de drie partijen in de driehoek. Kennis en innovaties die nog niet getest zijn en niet door de markt geleverd kunnen worden, maar in de gouden driehoek samen worden ontwikkeld. 2. High lights uit de afspraken die gemaakt zijn aan de innovatietafels Drie bestuurders sluiten zich aan bij de innovatietafel Innovatieplatform. Het proces van innoveren wordt als opgave gedefinieerd. Sociale innovatie, houding, innoveren van processen en cultuur en regelgeving zijn thema's waar verandering mogelijk is. De afspraak: Het innovatieplatform zoekt partijen die voor deze opgave relevant zijn om aan de waterschappen te verbinden. Daarbij zijn de ervaringen van de werkgroep innovatieversnelling relevant. De opgave voor de innovatietafel Watertechnologie is om waterschappen samen te laten optrekken in de Routekaart Afvalwaterketen, Bestuursakkoord Water en nu ook met gerichte vraag naar kennisinstellingen en bedrijfsleven in de topsector Water. De bestuurders spreken af dat Hollands Noorderkwartier het initiatief neemt om met Unie van Waterschappen en STOWA de strategie voor invulling van deze business case te bepalen. Daarbij wordt met de ministeries bedrijfsvormen verkend. Voor de innovatietafel Building with nature constateren de bestuurders dat er binnen de uitvoeringsprogramma van de waterschappen voor KRW, NWB en kadeprogramma s aanknopingspunten liggen om werk met werk te maken. Na een succesvolle workshop in het najaar van 2012 zijn verkennende gesprekken gevoerd met geïnteresseerde waterschappen. Er komen vervolgbijeenkomsten en concrete (uitvoerings)voorstellen per waterschap. De waterschappen moeten bereid zijn een deel van het (uitvoerings)budget beschikbaar te stellen voor innovatieve Building with Nature onderzoekstrajecten. Acht waterschappen en STOWA haken aan, vier aanvullende waterschappen mogelijk ook. Rond zomer 2013 is er een Building with Nature case geformuleerd met de waterschappen. De opgaven voor innovatietafel FloodControl, aanpak Piping en IJkdijk worden in een vervolggesprek verder uitgewerkt. De afspraak die gemaakt wordt is dat de bestuurders een businesscase gaan uitwerken. Een aantal waterschappen zouden zich als trekker moeten melden, met voor elk waterschap een apart item, om het vliegwiel te starten. Daarbij gaan ze het bedrijfsleven en kennisinstituten betrekken. Concreet begin maken met het starten van kleinere projecten. De bestuurders gaan items benoemen die kansrijk zijn. Leven met Zout houdt zich bezig met de vraag hoe in een delta duurzaam omgegaan kan worden met verzilting van de watervoorraden. Hierbij is de invalshoek dat er in de business case een link wordt gelegd tussen de agrotechnologie (bv zoute teelten), watertechnologie (bv. filters) en de deltatechnologie (m.n. waterbeheer). Voor Leven met zout wordt de afspraak gemaakt dat de waterschappen het consortium uitnodigen om in hun lopende projecten te kijken naar mogelijkheden voor het definiëren van een samenwerkingstraject. Als naam voor het samenwerkingstraject wordt Slim met Zoet als optie genoemd. De waterbeheerders investeren jaarlijks vele miljoenen euro s op basis van informatie uit data. Met de Digitale Delta wordt het mogelijk om:

3 Pagina 3 van 19 1) Waterdata- en gegevens op uniforme én voor grote groepen toegankelijk te maken; 2) Data- en gegevensbronnen gemakkelijker te combineren waardoor nieuw toepassingsmogelijkheden ontstaan en mogelijkheden voor de ontwikkeling van nieuwe applicaties; 3) Water- en ICT toepassingen op eenvoudige wijze met elkaar te verbinden zodat transactiekosten kunnen worden teruggedrongen. Kortom, het platform van Digitale Delta kan worden gebruikt voor laagdrempelig toegang tot bestaande applicaties, de ontwikkeling van nieuwe applicaties, voor overheden en andere belanghebbenden en tot meer exportmogelijkheden voor het bedrijfsleven. Voor de Digitale Delta werden de volgende afspraken gemaakt. Enkele waterschappen nemen initiatief door het realiseren van een proeftuin waarin steeds een functioneel toepassingsgebied van het project verder wordt ontwikkeld. Reeds in ontwikkeling zijn de initiatieven bij de waterschappen zijn te vinden in de proeftuin van Delfland en de Use Case van AGV/Waternet, HDSR, Rijnland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Om een versnelling te maken in deze (systeem)innovatie is aansluiting van meerdere waterschappen zeer wenselijk. Dit kan in diverse vormen, zoals het ontwikkelen van een praktijk project (Use Case of proeftuin), deelname aan het onderzoek of financiering hiervan. Bijlagen: 1. Verslagen van de statafel sessies 2. Uitgebreid verslag Bestuurlijk bijeenkomst Innovatie Waterschappen 31 januari 2013

4 Pagina 4 van 19 Bijlage 1: verslagen van de statafel sessies Na het plenaire ochtendprogramma hebben de deelnemers op de beursvloer kennis kunnen nemen van verschillende innovatiethema s, de meeste daarvan gekoppeld aan de business cases van de Topsector Water. Daarna hebben vertegenwoordigers van de waterschappen die geïnteresseerd zijn om te gaan werken aan deze innovatiethema s aan statafels afspraken gemaakt over samenwerking. Deze afspraken zijn opgenomen in dit verslag. De discussies aan de statafels zijn hieronder beschreven. Statafel 1. Innovatieplatform Initiator/facilitator: Roel Bronda, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden Verslag: Mirjam Ruigrok, waterschap Rijn en IJssel. Opgaven: Het proces van innoveren is een opgave op zich. Sociale innovatie, houding, innoveren van processen en cultuur en regelgeving zijn te overwinnen thema's. Van buiten naar binnen en van binnen naar buiten. Leiderschap op alle niveaus ontwikkelen. Het innovatieplatform moet gaan werken als een innovatiefabriek en het proces van innovaties leesbaar maken voor de partijen. Hierbij wordt afgevraagd: hoe moet de organisatie eruit zien / welke mensen werken hieraan / welke stappen neem je met innovaties. Het betreft dus de sociale innovatie die ingaat op houding, cultuur, regelgeving. De volgende opmerkingen zijn gemaakt: Het innovatieplatform moet ervaringen ophalen en vastleggen van wat er lukt, maar ook van wat er niet lukt. Haal ervaringen op bij andere branches; bijvoorbeeld bij de farmaceutische industrie. Laat filosofen en kunstenaars toe bij in proces; zij geven nieuwe inzichten. Maak gebruik van een interventiekamer : laat vrijdenkers inbreken tijdens je gesprekken over innovatie. Overwin starheid. Waterschappen werken procesgericht wat haaks staat op de werkwijze die innoveren mogelijk maakt. Een ontwikkeling van een technologie vraagt om ontwikkeling van de hele keten waar het onderdeel van uitmaakt. Juristen van het bedrijfsleven regelen zelf de mogelijkheden dicht en durven geen stappen meer te maken. Leer van RWS en Rijksgebouwendienst. Maak het bedrijfsleven partner. Ga niet voor de laagste prijs. Het algemeen bestuur moet mee doen en risico s durven nemen. Beloon bedrijven die risico durven nemen. Waterschappen samen risico s laten dragen; soort van verzekering? Zorg voor een goed verliesmodel bij aanvang van je innovatie. Wat verdiend wordt bij innovaties terug laten vloeien in een fonds. Op staan veel van de bovenstaande punten uitgewerkt. In de werkgroep innovatieversnelling is al 4 jaar ervaring bijeen gebracht. Onlangs is er innovatiespel ontwikkeld. Deze zal aan het innovatieplatform worden aangeboden om te spelen.

5 Pagina 5 van 19 Afspraken: Het innovatieplatform zoekt partijen die voor deze opgave relevant zijn om aan de waterschappen te verbinden. Daarbij zijn de ervaringen van de werkgroep innovatieversnelling relevant. Het thema wordt onderdeel van het programma van het innovatieplatform. Vervolgafspraak: Roel Bronda neemt initiatief voor een vervolgafspraak binnen nu en 1 maart, met als opdracht: plan van aanpak maken. Initiatiefnemers: DB leden: Jan Oggel, dagelijks bestuur (Groot Salland), Ben Besselink, dagelijks bestuur (De Dommel), Bert Kolkman, dagelijks bestuur (Velt en Vecht), Piet Beltman, dagelijks bestuur (Aa en Maas) Ver. Waterbouwers, Kernteam Deltatechnologie Topsector Water: Peter van der Linde Water Governance Centre, WG Innovatieversnelling: Corne Nijburg Innovatieplatform: Roel Bronda (HDSR), Andy Schellen (WSHD), Mirjam Ruigrok (WRIJ) Bestuurlijk trekker: Nog te bepalen.

6 Pagina 6 van 19 Statafel 2. Watertechnologie Initiator/facilitator: Luc Kohsiek, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Verslag: Tom Voskamp, waterschap Regge en Dinkel Opgaven: 1. a. Grondstoffenterugwinning en Energiewinning zijn op stoom. Opgave is om de keten te ontwikkelen, waaronder de afzetmarkt voor energie en grondstoffen. 1 b. Aanvoer van afvalzuiveringswater kan niet zonder de gemeenten (de dikke stroom). 2 Gesloten kringloop glastuinbouw. 3 Waterschappen samen op laten trekken. Let op Routekaart. Let op Transitieteam (VDW), CWE. Vanwege de breedte van het onderwerp watertechnologie is erop de beursvloer rond het onderwerp verkend wat de toegevoegde waarde kan zijn van een business case op dit onderwerp voor de waterschappen. Doel van het gesprek was om een strategie te bespreken om innovaties in watertechnologie beter te kunnen koppelen aan de Topsector Water. Daarnaast is ook de samenwerking met gemeenten in het Bestuursakkoord Water en de Routekaart Afvalwaterketen erbij betrokken. De waterschappen hebben veel netwerken opgezet en samenwerkingsverbanden om grondstoffenterugwinning en energie uit afvalwater te realiseren. Voor Nereda is er het Nereda ontwikkelingsplatform, de Energiefabriek heeft een team vanuit betrokken waterschappen, evenals de Grondstoffenfabriek. Hiermee organiseren we de samenwerking intern. De stap die op de Bestuurlijke bijeenkomst innovatie is gezet is dat de waterschappen hun rol in de wereld buiten de waterschappen, als launching customer en aanjager van innovatie in de watertechnologie sterker gaan neerzetten en daar gericht invloed gaan uitoefenen. Luc Kohsiek zal in het Kernteam Watertechnologie van de Topsector Water de vragen van de waterschappen inbrengen voor samenwerking en investeren in nieuwe technologieën die nodig zijn voor de realisatie van de Grondstoffenfabriek en Energiefabriek, naast de ondersteuning die de waterschappen krijgen vanuit de Greendeal en het Klimaatakkoord. Afspraken: 1. Hollands Noorderkwartier neemt initiatief om met Unie van Waterschappen en STOWA de strategie voor invulling van deze business case te bepalen. 2. a. Met ministeries bedrijfsvormen verkennen wat kan. 2 b. Bestuursakkoord Water uitvoeren (gemeenten horen visie grondstoffen enthousiasmeren voor terugwinning. 3 Onderzoek opzetten, pilot 5 jaar.

7 Pagina 7 van 19 Vervolgafspraak: - Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier doet een pilot, looptijd 5 jaar voor gesloten keten met glastuinbouw. - Keten Bron is de gemeente, vervolgens door Proces, resultaat Schoonwater - Uit het proces komen energie, grondstoffen. Dat vraagt om een afzetmarkt. - Transitieteam en CWE betrekken. Initiatiefnemers: Gert Verwolf, Vallei en Veluwe, Gerard Dalhuizen, Vallei en Veluwe Ben Besselink, De Dommel, Jan Geluk, Hollandse Delta Karst. Spijkervet, Reest en Wieden Lida Schelwald, Zuiderzeeland Piet Beltman Aa en Maas Wietze de Haan, Fryslan Peer Rooijmans, Amstel Gooi en Vecht Luc Kohsiek, Hollands Noorderkwartier Willem Ginjaar Jaap Hos, Regge en Dinkel Bestuurlijk trekker: Luc Kohsiek, Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.

8 Pagina 8 van 19 Statafel 3. Building with Nature Initiator/Facilitator: Stefan Kuks, waterschap Regge en Dinkel / Erik van Slobbe, Ecoshape/Alterra Verslag: Rutger Dijsselhof, waterschap Reest en Wieden Opgaven: Building with Nature is een innovatieprogramma. Het consortium Ecoshape streeft naar de integratie van infrastructuur, natuur en maatschappij in nieuwe of alternatieve vormen van waterbouw die tegemoet komen aan de wereldwijde behoefte aan duurzame oplossingen. Dit gebeurt door nieuwe kennis op te doen van de wisselwerking en mogelijke verbinding tussen biotische en abiotische processen en de doorwerking hiervan in bestuurlijk-juridische kaders. Het Building with Nature gedachtengoed biedt ook toepassingsmogelijkheden in regionale watersystemen. Daarbij hoeven we niet bij nul te beginnen, want door waterschappen en anderen wordt al veel geëxperimenteerd met Building with Nature concepten. Maar er is wel behoefte aan versnelde implementatie en opschaling van succesvolle ontwikkelingen in de dagelijkse beheerpraktijk van regionale wateren. Voor het (op te starten) programma wil het consortium graag met de waterschappen verkennen wat de mogelijkheden zijn. Hierbij wordt gekeken naar de volgende thema s: - Herstel van beekdalen - Herstel van begroeide oeverzones langs grotere wateren Waterschappen hebben opgave voor beekherstel. Noodzaak om de kosten van beekherstel te verlagen, de snelheid te verhogen en multifunctionaliteit toe te passen. Afspraken: Binnen de uitvoeringsprogramma van de waterschappen voor KRW, NWB en kadeprogramma s liggen aanknopingspunten om werk met werk te maken. Na een succesvolle workshop in het najaar van 2012 zijn verkennende gesprekken gevoerd met geïnteresseerde waterschappen. Dit zal leiden tot vervolgbijeenkomsten en concrete (uitvoerings)voorstellen per waterschap. De waterschappen moeten bereidt zijn een deel van het (uitvoerings)budget beschikbaar te stellen voor innovatieve Building with Nature onderzoekstrajecten. Het voorstel is om een innovatielab beken en een innovatielab oevers op te richten, in afstemming tussen Ecoshape, Unie van Waterschappen en STOWA. Hierin wordt de opgedane kennis in het Building with Nature project gedeeld met de andere waterschappen. Acht waterschappen en STOWA haken aan, vier aanvullende waterschappen mogelijk ook. Consortium Ecoshape gaat samen met de Unie verder met de inhoudelijke voorbereiding. De acht waterschappen nemen deel aan de inhoudelijke voorbereiding. Rond zomer 2013 is er een Building with Nature case geformuleerd met de waterschappen.

9 Pagina 9 van 19 Vervolgafspraak: Het organiseren van inventariserende gesprekken met geïnteresseerde waterschappen en een workshop in april bij waterschap Hunze en Aa s om de Building with Nature concepten te concretiseren. Ecoshape maakt in overleg met de Unie van Waterschappen een opzet van het proces met de waterschappen om te komen tot een Building with Nature innovatieprogramma en de organisatie van de innovatielabs voor beken en oevers. Initiatiefnemers: Beken: Michelle Talsma, STOWA Stefan Kuks, Regge en Dinkel Peter Schrijver, Rijn en IJssel Piet Beltman, Aa en Maas Hunze en Aa s Niet direct betrokken, maar willen we geïnformeerd blijven: Gerard Dalhuizen, Vallei en Veluwe, Karst Spijkervet, Reest en Wieden, Ben Besselink, De Dommel, Bert Kolkman, Velt en Vecht. Boezemkades: Michelle Talsma, STOWA Wietze de Haan, Wetterskip Fryslan Hans Schouffoer, Rijnland Piet Beltman, Aa en Maas Hans Oosters, Schieland en de Krimpenerwaard Bestuurlijk trekker: Stephan Kuks, waterschap Regge en Dinkel

10 Pagina 10 van 19 Statafel 4 en 5. Floodcontrol, IJkdijk, Piping Initiator/facilitator: Jan Geluk, waterschap Hollandse Delta Verslag: Harry Tolkamp, waterschap Roer en Overmaas en Sybren Gerbens, wetterskip Fryslân Externe experts: Maya Sule (Deltares) en Kees Vermeer (HKV). Opgaven: Als je gemonitorde dijken hebt dan is instant monitoring niet meer nodig voor de zetting van de dijk. Met FEWS heeft Noorderzijlvest veel voordeel gehad. Wat je ziet aan gegevens is nog niet wat je krijgt in de werkelijkheid van je dijken en watersysteem. Het veld denkt niet buiten het eigen, beperkte gebied. Neerslagdata moeten structureel nauwkeuriger, en combineren met de (buitenlandse) buren. Hierbij moeten geen blokkades worden opgeworpen worden, bijvoorbeeld dat KNMI iets niet mag leveren omdat ze niet mogen concurreren op de markt als door de overheid gefinancierde organisatie. Wordt het eens over de data, en ook internationaal ontschotten, pas dan kun je modellen optimaal voeden. Noorderzijlvest wil trekken aan de innovatie van de waddendijken, gaan dus voor de waterschappen trekken aan de uitwisselbaarheid van data en mogelijkheden om te koppelen. Wil men een oog (sensoren) in de dijk? Dat kan de aanleg ook goedkoper maken. Eigenaarschap en aanlegkosten spelen vooral een rol. De minister denkt dat het met innovatie goedkoper kan worden. Daarnaast hebben we slimme dijken nodig als verbetering van ons inzicht in de veiligheid van de dijken en dan gaat het niet alleen over innovatie, maar doen. Inzetten van sensorsystemen en monitoren geeft je meer flexibiliteit. Als je een dijk moet aanpassen en je verwacht dat de normen die voor de dijk gesteld worden gaan veranderen of dat er innovatieve oplossingen op termijn gaan komen, kun je je nu beperken tot monitoren. Echter, als beheerder weet je zelf dat het veilig kan op basis van je overtuiging. Kritische burgers laten zich niet graag overtuigen. Die kritiek moet je op voorbereid zijn. Aantal waterschappen moeten zich als trekker melden om vliegwiel te starten, elk waterschap een apart item, business cases uitwerken, wetenschap en bedrijfsleven erbij betrekken. Maak concrete projecten. Faalkansen en advisering voor de veiligheidsregio zijn concrete aanknopingspunten. Nu maken we dijken extra veilig. Oude kennis gaat soms verloren. Denk aan veendijken. Te nat en te droog zijn verschillende werelden Afspraken: Business case uitwerken; Aantal WS zouden zich als trekker moeten melden, met voor elk WS een apart item, om het vliegwiel te starten; Bedrijfsleven en kennisinstituten betrekken! Concreet maken in kleinere projecten Beginnen met de samenwerking. Items benoemen die kansrijk zijn. Gouden driehoek (ondernemer, onderzoek) er snel bij betrekken Focus aanbrengen en houden: niet alles tegelijk. Vervolgafspraak: STOWA schrijft, in afstemming met de Unie van Waterschappen, eerste bijeenkomst uit. Daarin worden de trekkers benoemd. Doel is om zo snel mogelijk een trekker aan te wijzen en focus aan te brengen. Initiatiefnemers: Delfland, Groot Salland, Vallei en Veluwe, Fryslân, Rivierenland, Hollandse Delta, AGV- Waternet, Noorderzijlvest, HKV, STOWA, UvW, Stichting IJkdijk.

11 Pagina 11 van 19 Aanwezige waterschappen, geïnteresseerd. Herman Dijk, Groot Salland Arike Thomson, Noorderzijlvest, Gert Verwolf, Vallei en Veluwe Michiel van Haarsma Buma, Delfland Wietze de Haan, Fryslân Roel Bleker, Rijn en IJssel Jan Geluk, Hollandse Delta Kees van de Lugt, AGV/Waternet Instituten Peer Rooijmans, Amstel Gooi en Vecht Michelle Talsma, Stowa Roelof Bleker, Rivierenland Maya Sule, Deltares, Jeroen Broekhuijsen, Stichting IJkdijk, TNO Caspar ter Brake, Stichting IJkdijk Kees Vermeer, HKV Albert Vermue,UvW Bestuurlijk trekker: Herman Dijk, waterschap Groot Salland

12 Pagina 12 van 19 Statafel 6. Leven met Zout Initiator/facilitator: Jelmer Kooistra, waterschap Hunze en Aa s Verslag: Sander Hoogewoning, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard Opgaven: Leven met Zout houdt zich bezig met de vraag hoe in een delta duurzaam omgegaan kan worden met verzilting van de watervoorraden. Hierbij is de invalshoek dat er in de business case een link wordt gelegd tussen de agrotechnologie (bv zoute teelten), watertechnologie (bv. filters) en de deltatechnologie (m.n. waterbeheer). Hier liggen wel uitdrukkelijk mogelijkheden. De business case is nog weinig specifiek hoe de waterbeheerders betrekken kunnen worden. Als waterschappen zouden we kunnen verkennen welke mogelijkheden er zijn om huidige ruimtegebruik te faciliteren of zelfs het verbeteren van productiemogelijkheden in plaats van te sturen op transitie in ruimtegebruik. Een voorbeeld is de zoetwaterlens (laag zoet water dat drijft op een zoute onderlaag kwel) beter te benutten. En welke differentiatie is mogelijk? Ook dhr. De Haan (Wetterskip Fryslân) herkent de wens van agrarische sector dat waterschappen met hen meedenkt en faciliteert in hun belangen. Zo zet LTO-Noord regelmatig op de agenda of waterschappen willen zorgen voor goede productieomstandigheden voor de sector en ook willen meedenken over alternatieve gewassen. Anderzijds is het de vraag of waterschap deze dienstverlenende rol moeten innemen of dat ze alleen kaderstellend zijn. Dhr W. Ginjaar en E. Boer van waterschap Scheldestromen zien eerder een terughoudende rol voor waterschap weggelegd. Meer principieel is de vraag: dient het waterschap te allen tijde te zorgen voor voldoende zoet water voor alle belangen? Bij Hunze en Aa s zijn er gesprekken gaande over het mogelijk beprijzen van de afname van zoet water. Het wringt dat degenen die betalen voor de infrastructuur van het waterschap in de verdringingsreeks bij droogte op de tweede plaats komen, waar andere sectoren voorrang krijgen die gezien het grote waterverbruik (energiebedrijven, grote industrie, drinkwaterbedrijven) naar verhouding veel minder of niet betalen. De business case wordt voor de waterschappen interessanter als het niet gaat om Leven met Zout, maar Slim met Zoet. Er lopen binnen het Deltaprogramma en via de afzonderlijke waterschappen al projecten die ingaan op het veiligstellen van de zoetwatervoorraad. Rond deze trajecten zou een business case vorm kunnen krijgen, als dit voldoende toegesneden is op de innovatievragen van de waterschappen/rijkswaterstaat. Ook moet er een belang zijn voor het regionale waterbeheer en niet gericht zijn op perceelsniveau. Afspraken: De waterschappen nodigen het consortium uit om in hun lopende projecten te kijken naar mogelijkheden voor het definiëren van een samenwerkingstraject in het kader van Leven met Zout (Slim met Zoet). Vervolgafspraken: W. Ginjaar nodigt Alterra uit, om te spreken over water kringloop Oost Zeeuws Vlaanderen. J. Kooistra nodigt Alterra uit (Rik van den Bosch) uit (beter benutten van zoet water, vb. Zoetwaterlens gebruiken in plaats van doorspoelen. Initiatiefnemers: DB leden: W. Ginjaar, waterschap Scheldestromen Innovatieplatform: J. Kooistra R. van den Bosch, Alterra. Bestuurlijk trekker: Nog niet bepaald

13 Pagina 13 van 19 Statafel 7. Digitale Delta Initiator/facilitator: Michiel van Haersma Buma Verslag: Joost de Haan (Delfland) en Kees van der Lugt (Waternet) Opgaven: In het project de Digitale Delta wordt onderzocht hoe het mogelijk is om in de watersector een digitaal platform te ontwikkelen dat leidt tot efficiency- en kwaliteitsvoordelen voor de overheid. Met het project wordt gewerkt aan een platform dat het mogelijk maakt om data en kennis op laagdrempelige wijze centraal te ontsluiten en zo laagdrempelig ter beschikking te stellen aan gebruikers in de watersector. De waterbeheerders investeren jaarlijks vele miljoenen euro s op basis van door gegevens, data voortgebrachte informatie. Met de Digitale Delta wordt een grote slag gemaakt in de gebruiksvriendelijkheid in het gebruik van data,gegevens en applicaties voor de eindgebruiker en de snelheid waarin gegevens beschikbaar komt. Met de Digitale Delta wordt het mogelijk om: 1) Waterdata- en gegevens op uniforme én voor grote groepen toegankelijk te maken; 2) Data- en gegevensbronnen gemakkelijker te combineren waardoor nieuw toepassingsmogelijkheden ontstaan en mogelijkheden voor de ontwikkeling van nieuwe applicaties; 3) Water- en ICT toepassingen op eenvoudige wijze met elkaar te verbinden zodat transactiekosten kunnen worden teruggedrongen. Kortom, het platform kan worden gebruikt voor laagdrempelig toegang tot bestaande applicaties, de ontwikkeling van nieuwe applicaties, voor overheden en andere belanghebbenden en tot meer exportmogelijkheden voor het bedrijfsleven. Hiermee worden overheid bedrijven, burgers aangemoedigd om beter gebruik te maken van de mogelijkheden die ICT biedt. Door data te delen wil je ook dat andere partijen waarde toevoegen. Om tot een gedragen instrument te komen is ervoor gekozen om deze te ontwikkelen in praktische situaties, in proeftuinen, waarin de functionele gebieden leidend zijn. Deze proeftuinen zijn zodoende voedend voor een instrument dat uiteindelijk de hele watersector bedient. Voordelen Reductie van het aantal standaarden levert grote efficiëntie besparingen op. Kwalitatieve opbrengsten door nieuwe toepassingen, excellente wetenschap en betere beslisinformatie voor bestuurders (onder andere crisismanagement). Kwantitatieve bezuinigingen in het primaire proces van de waterbeheersers door slimme toepassingen. Kwalitatieve opbrengsten door nieuwe toepassingen, excellente wetenschap en betere beslisinformatie voor bestuurders (onder andere crisismanagement). Kostenreducties en efficiency in de diverse processen en (ICT-) bedrijfsvoering. Bijvoorbeeld door standaardisatie en samenvoeging naar gemeenschappelijke ICTsystemen. Reductie van het aantal standaarden levert grote efficiëntie besparingen op. Ook ten aanzien van doelmatiger werken in het operations & maintenance (O&M) domein is veel te halen. Bijvoorbeeld door het slim inzetten van Asset Management systemen rond onderwerpen als life cycle costing en bijbehorende total cost of ownership. Momenteel nemen we wel besluiten maar zijn die niet echt omvangrijk doorgerekend omdat we daarvoor de data en tools niet hebben. Zonder de Digitale Delta blijft het gissen. Ook optimalisaties in de waterketen (op het grensvlak met het watersysteem) verdienen de aandacht. Kansen voor meer doelmatigheid en effectiviteit in de grofweg 1 miljard die per jaar besteed wordt aan de aanleg en vernieuwing van riolering. Een van de voorbeelden is de proeftuin in Delfland). Afspraken: Enkele waterschappen hebben inmiddels aangegeven actief te willen gaan deelnemen door het realiseren van een proeftuin waarin steeds een functioneel toepassingsgebied van het project verder wordt ontwikkeld. Reeds in ontwikkeling zijnde initiatieven bij de waterschappen zijn te vinden in de proeftuin van Delfland en de Use Case van AGV/Waternet, HDSR, Rijnland Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Om een versnelling te maken in deze (systeem)innovatie is aansluiting van meerdere waterschappen zeer wenselijk. Dit kan in diverse vormen, zoals het ontwikkelen van een praktijk project (Use Case of proeftuin), deelname aan het onderzoek of financiering hiervan.

14 Pagina 14 van 19 Vervolgafspraken: 1. Proeftuin Fysiek Digitale Delta (Delfland) Delfland heeft haar ICT-infrastructuur - het TA-systeem voor automatisering in het watersysteem van Delfland - aangeboden om het project mee te versnellen. De investeringen in dit systeem zijn eerder gedaan, zijn omvangrijk en worden met dit project verder benut. Een tiental organisaties (ondernemingen en kennisinstellingen) committeren zich aan de totstandkoming én realisatie van de businesscase van deze proeftuin. Dit betekent in elk geval de realisatie van hun eigen product in de proeftuin als onderdeel van het Water en ICT-systeem. In de fase naar realisatie worden de daadwerkelijke bijdragen geconcretiseerd en vastgelegd. Rondom een drietal gebruik situaties (Use Cases) worden in de proeftuin een veelvoud van deelprojecten uitgevoerd. Deze projecten richten zich op functionele gebieden binnen in regionaal en stedelijk waterbeheer zoals food forecasting in de boezem, monitoren van waterkwaliteit voor zwemwater, burgerparticipatie bij dijkmonitoring in tijden van droogte etcetera. Hier gaat het om aspecten als slimme sturing in het regionaal waterbeheer in samenwerking met de glastuinbouw, het combineren van conventionele met niet conventionele informatiebronnen zoals social media, satelliet data en databronnen vanuit andere overheden, zoals gemeenten en Rijkswaterstaat. Doel van deze projecten is om aan te toen welke toegevoegde waarde zij leveren aan de beoogde afnemer (vaak waterschap) als zij met elkaar verbonden zijn in een praktijksituatie. Tevens wordt hierin aangetoond wat de efficiencyvoordelen zijn als diverse toepassingen gemakkelijk toegankelijk zijn, laagdrempelig toegang hebben tot alle beschikbare relevante data- en gegevensbronnen en deze met elkaar kunnen combineren. Een belangrijke andere doelstelling is om een fysieke etalage te ontwikkelen van de Nederlandse state of the art Water en ICTtoepassingen. Toepassingen die in onderlinge samenhang in de proeftuin tot uiting komen zijn onder meer: Hydrocity, Hydronet, Lizard, 3Di, de Digitale Schouwmeester 1.0, Smart Sensor Kit en Didromatrics. Dit project bevindt zich in de opstartfase. Het wordt ondersteund door financiering vanuit de Economische Agenda Zuidvleugel. 2. Use Case Open Boezem Open Data Een ander concreet voorbeeld is het project Open Boezem Open Data. Het doel van het project is om met een business case te profiteren van de voordelen van een open uitwisseling van data. Voordelen worden gezien op vlak van doelmatigheid (informatiemanagement), imago en innovatie. We hebben steeds meer data tot onze beschikking. Die data is echter niet altijd makkelijk beschikbaar en/of relevant. Dit wordt o.a. goed zichtbaar bij het opstellen van rapportages voor bijvoorbeeld KRW. Informatie die je het liefst automatisch wilt genereren dient handmatig uit verschillende bestanden te worden verzameld. Zeker als het een rapportage betreft waar meerdere sectoren en /of externe partijen bij betrokken zijn. Ingezet wordt op een digitale proeftuin met gebruik van open data. Het gaat concreet om de Vecht-, Amstel-, Amsterdam Rijn-Kanaal en Noordzeekanaalboezem die in open verbinding met elkaar staan. Dit betekent dat zowel dagelijks beheer als ingrepen in het systeem op vlak van veiligheid, waterkwaliteit en waterkwantiteit elkaar direct beïnvloeden. Het betekent ook dat monitoring en rapportages afstemming en uitwisseling van data binnen de eigen organisatie maar ook met de andere beheerders wenselijk of nodig is. Waterakkoorden zijn hier voorbeelden van maar zeker ook de stroomgebiedsrapportages vanuit KRW en in de toekomst ROR. Deze behoefte aan frequent gebruik data door verschillende direct bij beheer van boezem betrokken partijen maakt deze boezem tot een geschikte digitale proeftuin voor open data. Het project streeft een langjarige digitale proeftuin na om de techniek en juridische (privacy) aspecten te bewijzen om data beschikbaar te stellen voor eigen organisatie, mede waterbeheerders, andere bedrijven, klanten, studenten en andere geïnteresseerden. En om na te gaan of de gedachte voordelen ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. Op dit moment bevindt het project zich in de opstartfase. Om het project uit te voeren zijn zowel kennis- als uitvoeringspartijen nodig, een eindgebruiker, en is draagvlak vereist bij betrokken partijen. De directe waterbeheerders van de proeftuin (AGV/Waternet, HDSR, Rijnland, Hoogheemraadschap Hollands

15 Pagina 15 van 19 Noorderkwartier en Rijkswaterstaat, HDSR en Rijnland zijn positief over project. Diverse ictgedreven bedrijven en kennispartijen zijn geïnteresseerd. Ambities zijn er ook voldoende. De volgende stap is elkaar laten zien wat we al kunnen /doen op vlak van data uitwisseling en open data. En de organisatie en financiering vorm geven: boter bij de digitale vis. Met als perspectief een nieuwe update van de KRW met een muisklik, open operationele afstemming bediening gemalen, een nieuwe schoonwater-app gemaakt door studenten en een digitaal platform dat kan worden uitgerold richting waterkeringen, overstortingen en de rest van de watercyclus en richting Rijnstroomgebied Nederland. En dan Europa in. Initiatiefnemers: Aanwezige waterschappen, geïnteresseerd. Instituten Joost de Haan, Delfland Ludolph Wentholt, Stowa Kees van der Lugt, AGV/Waternet A. Vermue, directeur UvW H. Dijk, dijkgraaf Groot Salland Maya Sule, Deltares, L. Kohsiek, dijkgraaf Hollands Noorderkwartier Caspar ter Brake, Stichting IJkdijk Zuiderzeeland, L. Schelwald, heemraad Rick van den Bosch, WUR HDSR, J.G.M. Reerink, hoogheemraad Bestuurlijk trekker: M. van Haersma Buma, dijkgraaf Hoogheemraadschap van Delfland

16 Pagina 16 van 19 Statafel 8. Innovatieve ideeën Initiator/facilitator: Peter Willems, waterschap Rivierenland Verslag: Esther Boer-Sluiter, waterschap Scheldestromen Opgaven: - Sturing waterketen: de hele stad als proeftuin inzetten. Als showcase exporteren naar het buitenland. - Binnen ProeftuinNL projecten de gezamenlijke water governance vragen en belemmeringen voor innovatie in de praktijk een stap verder helpen en daarvan leren, nationaal en internationaal (gekoppeld aan statafel 1) Afspraken: Mogelijkheden verkennen om kennis te delen over gezamenlijke governance vragen rond innovatie van de waterschappen. Koppelen met ProeftuinNL. Vervolgafspraak: Werkgroep ProeftuinNL bekijkt ideeën om met partijen in de gouden driehoek de mogelijkheden te onderzoeken voor gezamenlijk investeren. Initiatiefnemers: Corné Nijburg (Water Governance Centre) en WG Innovatieversnelling Bram Rosenbrand (UvW en Innovatieplatform en ProeftuinNL Topsector Water) Jaap Hos, Dagelijks Bestuur Waterschap Regge en Dinkel Bestuurlijk trekker: Nog niet bepaald (zie statafel 1).

17 Pagina 17 van 19 Bijlage 2: uitgebreid verslag Bestuurlijk bijeenkomst Innovatie Waterschappen 31 januari 2013 Een goed gevulde zaal met alle belangrijke stakeholders die waterinnovatie door en met de waterschappen mogelijk moeten maken. Dat is het beeld bij de start van het Bestuurlijk overleg rond innovatie, georganiseerd door de Unie van Waterschappen en STOWA. Vertegenwoordigers vanuit de Rijksoverheid, de waterschappen, kennisinstellingen en het bedrijfsleven zijn aanwezig om geïnformeerd te worden over de stand van zaken binnen de Topsector Water, en vooral ook om samen tot concrete actiepunten te komen om de samenwerking verder te stimuleren. Dagvoorzitter Hans Etman van dagvoorzitter.nl vat het onderwerp van de plenaire paneldiscussie direct scherp samen: samenwerken aan innovatie binnen de Topsector Water; hoe dan en waarom nu en niet later? Vier panelleden krijgen de kans om de discussie op gang te helpen met elk een eigen statement of 'joker'. Stefan Kuks, bestuurslid Innovatie van de Unie van Waterschappen, trapt af. "Waarom deze dag? Er gebeurt toch al heel veel? Dat klopt, maar de sterke ontwikkeling van het Topsectorenbeleid maakt dat we ons meer moeten positioneren en verbinden in Den Haag," is zijn betoog. "Als sector moeten we systematisch gaan werken aan innovatie en laten zien wat we doen. Afspreken wie waar energie gaat concentreren, en koplopers aanwijzen per thema. Geen dingen dubbel doen, meer kracht ontwikkelen. We zijn goed in experimenten aangaan, maar de stap van pilot naar het uitrollen van een idee voor alle waterschappen is een opdracht die we nog op moeten pakken. Vandaag zijn alle partijen bij elkaar, zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau, een unieke kans." Voorzitter Peter van der Linde van het Kernteam Deltatechnologie van de Topsector Water geeft aan dat het stimuleren van innovatie lastiger blijkt dan hij aanvankelijk dacht. "Er gebeurt veel en vele partijen zijn betrokken, maar om de krachten te bundelen en echt effectief aan innovatie te werken is nog een grote uitdaging." Hij meent dat het bedrijfsleven aan zet is, maar dat alle partijen er dezelfde energie in moeten stoppen. En niet door het oprichten van, zoals hij het noemt, 'praatclubs', maar door te werken aan concrete en zichtbare resultaten. Hoe dan? "In de zogenaamde Gouden Driehoek moet het gebeuren. Waterschappen moeten een maatschappelijke vraag formuleren die ook bruikbaar is." Een cruciale rol is weggelegd voor STOWA, vandaag vertegenwoordigd door haar voorzitter Hans Oosters. "STOWA haalt al jaren kennisvragen op en zoekt er partijen bij om het uit te ontwikkelen, met als doel te komen tot toegepaste kennis," aldus Oosters. "We innoveren niet om het innoveren, het moet wel nut hebben. Is de uitkomst toepasbaar?" Oosters geeft als aanbeveling mee dat STOWA graag verder verkent wat samenwerking binnen de Gouden Driehoek kan brengen. STOWA werkt al veel op de 'as' overheid- kennisinstellingen, maar hoe wordt het bedrijfsleven meer betrokken? Ook op andere dan de al succesvolle thema's als Building with Nature. Stefan Kuks geeft aan dat het Innovatieplatform van de waterschappen al een jaar bezig is met al deze vragen. Het wil waterschappen aansporen uit te wisselen wat ze doen op het gebied van innovatie, wat is de agenda, waar zit de koppeling, om zo op te bouwen naar een bestuurlijke agenda van de watersector. Kuks: "Bestuurders krijgen het alleen niet voor elkaar, uiteindelijk moet je op projectniveau komen. De Unie van Waterschappen spreekt constant commitment uit, maar uiteindelijk moet het op het niveau van projecten van waterschappen komen, daar gebeurt het, daar is het geld. Het Innovatieplatform is van wezenlijk belang om Den Haag, de besturen en de uitvoering te verbinden." Ruud Viergever, voorzitter van het Innovatieplatform: "Er ligt inmiddels een Innovatievisie met als kernwoorden: krachten bundelen, kennis delen en faciliteren als opdracht aan het Innovatieplatform. Ik benadruk graag het belang van verschillende soorten van innovatie. Technologi-

18 Pagina 18 van 19 sche, maatschappelijke, maar zeker ook sociale innovatie; de condities die nodig zijn om innovatie te laten gedijen in organisaties." Kuks vindt dit ook een belangrijke invalshoek, en haalt in dit kader de jonge hondenclub de Waterwegers en het Water Government Centrum van de ook aanwezige Corne Nijburg aan. "Je moet naast faciliteiten ook het denkvermogen hebben om steeds anders naar je eigen werk te kijken. Het is dus belangrijk dit denkvermogen aan te wakkeren." Als uitkomst van de bijeenkomst zou Stefan Kuks graag zien dat waterschappen een focus kiezen voor innovatie. "Zogenaamde 'portals' van groepen waterschappen die zich op een thema concentreren kunnen helpen om krachten te bundelen en ook beter vindbaar te zijn voor bedrijven. Bijvoorbeeld bij belangrijke uitdagingen als het Climate proof'' maken van Nederland. Ik wil commitment van alle aanwezigen; waar wil je je energie op inzetten? Maak keuzes en neem die mee naar je eigen bestuur, zodat we focus krijgen." Ook de andere panelleden wordt gevraagd naar hun inzet en concrete acties voor Wat gaat er veranderen voor STOWA? Hans Oosters: "Onze omgeving verandert, het klimaat, maar ook de maatschappelijke omgeving verandert. De meerwaarde van de Topteamstructuur met business cases is dat we de doorsteek maken naar het bedrijfsleven, die we nu alleen incidenteel maken op projectbasis. Maar die doorsteek naar het bedrijfsleven kan beter en moet ook van twee kanten komen." "Klopt," reageert van der Linde. "Maar innovatie is een containerbegrip en ontstaat vaak vanuit een bepaalde urgentie of een soort van crisis. Ik wil graag een positieve crisis veroorzaken en aangrijpen om dingen voor elkaar te krijgen en aan te pakken binnen de Gouden Driehoek. Vanuit een collectieve urgentie." "STOWA haalt al 40 jaar kennisvragen op bij waterbeheerders, onze kunst is die vraag te vertalen naar iets waar kennisinstellingen iets mee kunnen," vertelt Hans Oosters. "Nieuw is dit in de Driehoek te gooien en te combineren met vragen vanuit het bedrijfsleven, daar zit winst voor verbinding. Het doel is winst te maken, maar ook met de ambitie om zelf iets terug te geven." Hij hoopt dat het spel op die manier gespeeld gaat worden. Alle aanwezigen geven aan dat de samenwerking er al is, maar dat de Topsector die verder kan stimuleren. Of de TKI-regeling hierbij helpt of dat deze te bureaucratisch is, daarover verschillen de meningen. Van der Linde: "Het Topconsortium voor kennis en innovatie is een constructie die ver van het bedrijfsleven staat en veel bureaucratie met zich meebrengt." Stefan Kuks: "Uiteindelijk moet je consortia vormen, waterschappen en kennisinstellingen vinden elkaar makkelijker, met het bedrijfsleven is dit moeilijker. Als waterschappen portals vormen, weet het bedrijfsleven voor welk innovatiethema ze bij welk waterschap moeten zijn." Ruud Viergever ziet een rol voor het Innovatieplatform: "Er is geen enkele samenwerking mogelijk zonder frustratie. Constateren waar belemmeringen liggen en die wegnemen vind ik een rol voor het Innovatieplatform." Jan Geluk, dijkgraaf bij Hollandse Delta, noemt als wens een revolving fund vanuit de overheid, om risico's bij investeringen voor innovatie af te dekken. Anne Reitsma, aanwezig namens het ministerie van Economische Zaken reageert direct door onder andere te wijzen op een al bestaande regeling voor het MKB. Over de TKI-regeling stelt zij: "De meerwaarde van TKI is het gezamenlijk programmeren, niet alleen vanuit een incidenteel programma, omdat je van elkaar weet wat je doet. Ja, dit vereist moeite en een nieuwe structuur, maar het bedt afstemming structureel in en beloont private samenwerking met kennisinstellingen." Gert Verwolf, dijkgraaf van waterschap Vallei en Veluwe: "Innovatie en bureaucratie gaan niet goed samen. Bottum up gebeurt er heel veel. Veel belemmeringen die we al jaren geleden hebben aangegeven in Den Haag, zijn nog niet weggenomen. Is zoveel overleg wel nuttig, als de Rijksoverheid het niet slagvaardig oppakt?" Van der Linde: "We moeten er voor zorgen dat ook voor kleinere projecten innoveren loont."

19 Pagina 19 van 19 Stefan Kuks: "Voor innovatie is geld nodig. We kunnen ons als waterschappen geen experimenten veroorloven, als je geld inzet moet het direct raak zijn. Toch moeten we ruimte vinden om vernieuwing aan te gaan, iedereen moet investeren en niet alleen naar de ander wijzen. De kunst is om consortia te vormen waar alle partijen met commitment komen en ruimte scheppen om samen de mouwen op te stropen." In dat kader noemt Hans Oosters het concept van de Proeftuin NL een beproefd middel om tot innovatie te komen zonder een partij risico te laten lopen, met Nereda als mooi voorbeeld. "Daar zit acht a negen jaar onderzoek achter uit publieke middelen van waterschappen, en het levert uiteindelijk innovatie op die toegepast kan worden en waar ook het bedrijfsleven geld uit haalt." Ruud Viergever ziet een rol voor het Innovatieplatform om langs drie lijnen concrete opgaves te formuleren voor 2013: de focuslijn (Welke vraag komt op ons af, wat verandert er maatschappelijk en waar gaat het naartoe?), de etalagefunctie (Wat doen waterschappen, wat belemmert, wat gaat goed, hoe komen we tot kennisuitwisseling, hoe faciliteren we onze bestuurders?) en de katalysatorfunctie (versnellingen aanbrengen, het weghalen van belemmeringen, duiden waar het goed gaat). Peter van der Linde benadrukt dat de Watersnoodramp 60 jaar geleden uiteindelijk voor veel innovatie heeft gezorgd binnen de deltatechnologie. Hij licht de structuur van de Topsector W a- ter en het Kernteam Deltatechnologie toe. "Het is belangrijk om kennis te gebruiken om initiatieven te ontwikkelingen, de kunst is om de diversiteit van het bedrijfsleven te bundelen. Het gaat er wat mij betreft om dat we onder de noemer ProeftuinNL innovatieve projecten laten landen zodat ze toegepast kunnen worden. Uitdaging is om ProeftuinNL tot een succes te maken. Waterschappen en Rijkswaterstaat kunnen daar een grote rol in spelen. De uitdaging is aantoonbaar te maken dat er successen en resultaten uitkomen. Hoe kun je partner en concurrent tegelijk zijn? Een pasklare oplossing is er nog niet, maar de Topsector Water kan een podium bieden om die te vinden. Kern is er energie in steken en commitment uitstralen. Daarbij is de rol van kennisinstellingen om generieke kennis te ontwikkelen." Hans Oosters: "Ook in de Toekomstvisie die we als STOWA nu ontwikkelen blijven dienstbaarheid en eigenwijsheid kernwoorden. Waterschappen hebben STOWA altijd 'in de achterzak'. We halen de kennisvraag op bij de waterschappen, maar willen de samenwerkingsrelatie nog meer oppoetsen, voldoende zichtbaar zijn, voldoende dienstbaar maar ook voldoende eigenwijs. We staan open voor vragen en aanbevelingen bij het opstellen van onze toekomstvisie." Stefan Kuks wil tot slot graag nog iets opmerken op over de belemmeringen rond aanbestedingen: "We hebben het hier over een pre-competitieve fase in de innovatie. We hebben voorlopers die met elkaar innovatiesamenwerking smeden, maar dat is geen gesloten samenwerking, er kunnen andere partijen en subconsortia bijkomen." Het is tijd voor het volgende programmaonderdeel, de beursvloer. Dagvoorzitter Hans Etman concludeert: "We zijn nog lang niet uitgepraat."

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5 Verslag Datum verslag Project 1220039-005 Opgemaakt door Eric Huijskes Datum bespreking 16 juni 2015 Aantal pagina's 5 Vergadering Bijeenkomst "Noodmaatregelen bij hoogwater" - 16 juni 2015 Aanwezig Zie

Nadere informatie

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012

Intentieverklaring Opstart Digitale Delta. 16 mei 2012 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta 16 mei 2012 1 Intentieverklaring Opstart Digitale Delta ambitie De Digitale Delta heeft als ambitie om een open platform, gebaseerd op open standaarden, te realiseren

Nadere informatie

Geachte heer Dohmen, De wijzigingen kort op een rij: Hollands Noorderkwartier was niet vermeld bij Waterveiligheid in de overzichttabel op pagina 1.

Geachte heer Dohmen, De wijzigingen kort op een rij: Hollands Noorderkwartier was niet vermeld bij Waterveiligheid in de overzichttabel op pagina 1. Van: Bram Rosenbrand [mailto:brosenbrand@uvw.nl] Verzonden: dinsdag 14 januari 2014 16:24 Aan: bestuursondersteuning CC: h.tolkamp@overmaas.nl Onderwerp: Actueel overzicht Koplopers Innovatie Geachte heer

Nadere informatie

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Cruquius Manifest Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Waterbeheer in Nederland staat voor een groot uitdaging: Waterbeheerders

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

FOSFAATFABRIEK. Coert Petri (Waterschap Rijn en IJssel) Green Deal en Ketenakkoord Fosfaat

FOSFAATFABRIEK. Coert Petri (Waterschap Rijn en IJssel) Green Deal en Ketenakkoord Fosfaat FOSFAATFABRIEK Green Deal en Ketenakkoord Fosfaat Coert Petri (Waterschap Rijn en IJssel) (Rafaël Lazaroms, coördinator klimaat en energie Unie van Waterschappen) 1 mei 2012 1 Inhoud presentatie Green

Nadere informatie

Benchmark Waterschapsverkiezingen

Benchmark Waterschapsverkiezingen BENCHMARK ONDERZOEK Benchmark Waterschapsverkiezingen 18 maart 2015 Benchmark Waterschapsverkiezingen 18 maart 2015 Op 18 maart vinden de Waterschapsverkiezingen plaats. Met uitgebreide websites die veel

Nadere informatie

Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH

Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH Kenmerk: V0051/1988 Vrijwaringsovereenkomst inzake de garantstellingsverplichting ex artikel 41 Gr HWH ONDERGETEKENDEN 1. Hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht, hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden,

Nadere informatie

Water en Natuur: Een mooi koppel!

Water en Natuur: Een mooi koppel! Water en Natuur: Een mooi koppel! Onderzoek naar de succesfactoren, belemmeringen en kansen voor het meekoppelen van water en natuur Tim van Hattum (Alterra Wageningen UR) Aanleiding Deltaprogramma gaat

Nadere informatie

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012 Kennis Platform Water Samenvatting advies 2012 Samenvatting advies 2012 Voor u ligt het eerste advies van het kennisplatform water Nieuwe Stijl over strategisch wateronderzoek. Dit (informele) platform

Nadere informatie

Klankbordgroep nhwbp en nieuwe normering Op 9 maart vond een klankbordbijeenkomst plaats over de voortgang van het nhwbp en de nieuwe normering.

Klankbordgroep nhwbp en nieuwe normering Op 9 maart vond een klankbordbijeenkomst plaats over de voortgang van het nhwbp en de nieuwe normering. Nieuwsbrief voorzitters en secretarissendirecteuren week 10 Landelijke toetsdag waterkeringen Op deze dag werden door het ministerie van I&M de resultaten van de 3e toetsing gepresenteerd. Ook werd uitleg

Nadere informatie

JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR

JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR ACHTERGROND De instroom in de watersector moet worden vergroot. Maar jongeren denken niet snel aan een carrière in deze sector. Daarom is het nodig om jongeren op een

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

Datamanagement in de vierde toetsronde: naar een efficiënte koppeling tussen dagelijks gegevensbeheer en de toetsing

Datamanagement in de vierde toetsronde: naar een efficiënte koppeling tussen dagelijks gegevensbeheer en de toetsing Datamanagement in de vierde toetsronde: naar een efficiënte koppeling tussen dagelijks gegevensbeheer en de toetsing Huibert-Jan Lekkerkerk (IHW) Kin Sun Lam (Deltares) Beter informatiemanagement kan!

Nadere informatie

III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015

III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015 III IIIIIIIIII III IINil 15IN015993-08/05/2015 Ministerie van Infrastructuur en Milieu Waterschap Brabantse Delta T.a.v. Algemeen bestuur Postbus 5520 4801 DZ BREDA Datum 6 mei 2015 Betreft De BGT: ligt

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Symposium Waardevol Water. Samenwerking Water Governance in Zuid Afrika. Keimpe Sinnema: Waterschap Groot Salland en Landen

Symposium Waardevol Water. Samenwerking Water Governance in Zuid Afrika. Keimpe Sinnema: Waterschap Groot Salland en Landen Symposium Waardevol Water Samenwerking Water Governance in Zuid Afrika Keimpe Sinnema: Waterschap Groot Salland en Landen Coördinator Zuid Afrika voor Unie van Waterschappen 20 maart 2013 Inhoud presentatie

Nadere informatie

Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg

Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg Sturingsfilosofie en Organisatiestructuur Waterschap Limburg Uitgangspunten, hoofdlijnen en vervolgprocedure November 2015 Inhoud Bestuursopdracht als kader Visie 2020 en WBP als basis voor sturing en

Nadere informatie

Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag.

Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag. Factsheet Vertex - Pilot Slim Waterbeheer ten behoeve van de Waterinfodag. Tijdens de bijeenkomst voor de Fysieke Digitale Delta bij onze samenwerkingspartner het Hoogheemraadschap van Delfland zijn de

Nadere informatie

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN

KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN KLIMAAT, ENERGIE EN GRONDSTOFFEN AKKOORDEN EN GREEN DEALS Rafaël Lazaroms Coördinator Energie en duurzaamheid Unie van Waterschappen 1. Duurzaamheid en taken waterschappen 2. Duurzame ambities in akkoorden

Nadere informatie

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe?

Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen. Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? Voor doelmatig beheer van stedelijk water en waterketen Kenniscoaches: wie, wat en hoe? In het Bestuursakkoord Water

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE

agendapunt 04.B.16 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE agendapunt 04.B.16 1198541 Aan Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Voorstel Commissie Bestuur, organisatie en bedrijfsvoering 03-11-2015 kennis te nemen van

Nadere informatie

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015

agendapunt 3.a.7 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 agendapunt 3.a.7 1198541 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden INNOVATIE - VISIE EN REALISATIE Portefeuillehouder Smits, M. Datum 23 juni 2015 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming Bijlagen 1

Nadere informatie

datum 2 februari 2012

datum 2 februari 2012 WAT Cr,. NO. 2012.03543,NGEK - 9 - FEB 2012 ij Ê Stichting RIONED Postbus 133, 6710 BC Ede Galvanistraat 1, 6716 AE Ede Waterschap Peel en Maasvallei het Algemeen Bestuur Postbus 3390 5902 RJ VENLO t 0318

Nadere informatie

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Rond het verbinden van water en ruimte zijn al veel stappen gezet. In het kader van de Vernieuwing van het MIRT is door Rijk, provincies en waterschappen

Nadere informatie

agendapunt 04.B.07 Aan Commissie Gezond, schoon en gezuiverd water VISIE EN STRATEGIE ROTTERDAMSE SAMENWERKING AFVALWATERKETEN

agendapunt 04.B.07 Aan Commissie Gezond, schoon en gezuiverd water VISIE EN STRATEGIE ROTTERDAMSE SAMENWERKING AFVALWATERKETEN agendapunt 04.B.07 1253828 Aan Commissie Gezond, schoon en gezuiverd water VISIE EN STRATEGIE ROTTERDAMSE SAMENWERKING AFVALWATERKETEN Voorstel Commissie Gezond, schoon en gezuiverd water 06-09-2016 Langetermijnvisie

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE

GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE GREEN DEAL DUURZAME ENERGIE In kort bestek Rafael Lazaroms INHOUDSOPGAVE 1. Wat houdt het in? 2. Motieven, doelstellingen en ambities 3. Organisatiestructuur GELOOFWAARDIGE BOODSCHAP Waterschappen hebben

Nadere informatie

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG Wijziging van de Waterwet en de Waterschapswet en intrekking van de wet van 18 december 1985, houdende enige voorzieningen ten behoeve van de inzet en bekostiging van muskusrattenvangers, tot regeling

Nadere informatie

lei en uwe Register gemeenschappelijke regelingen uw WATERSCHAP waterschap

lei en uwe Register gemeenschappelijke regelingen uw WATERSCHAP waterschap waterschap lei en uwe uw WATERSCHAP Adres Telefoon E-Mail Website Steenbokstraat 10 Postbus 4142 7320 AC Apeldoorn (055) 527 29 11 info@vallei-veluwe.nl \www.vallei-veluwe.nl Register gemeenschappelijke

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland T a v deheer mr M A P vanhaersma Buma Postbus 3061 2601 DB Delft G)S2>SSI

Hoogheemraadschap van Delfland T a v deheer mr M A P vanhaersma Buma Postbus 3061 2601 DB Delft G)S2>SSI Hoogheemraadschap van Delfland T a v deheer mr M A P vanhaersma Buma Postbus 3061 2601 DB Delft G)S2>SSI UNIE: VAN WATEIRSCHAPPCN Btzoehidris Koningskade 40 2596 AA Den Haag Postadres Postbus 93218 2509

Nadere informatie

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen

Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming. Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Datum 14 januari 2011 Opgemaakt door afdeling Planvorming Huidige samenwerking in de Veluwse afvalwaterketen Blad 2 van 6 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Huidige situatie; wat is er al bereikt?... 4

Nadere informatie

Water in Bebouwd gebied

Water in Bebouwd gebied Presentatie 20-06 - 2007 1 Water in Bebouwd gebied (relatie gemeente en waterschap) Judith Calmeyer Meijburg-Van Reekum Wat wil ik u vertellen? 2 Status Quo Aa en Maas De stip op de horizon Voorbeeld Geerpark

Nadere informatie

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER Klimaatverandering, adaptatie, mitigatie. Veranderende opgaven stellen waterschappen voor grote uitdagingen. In een veranderende maatschappij die steeds vaker zelf initiatief

Nadere informatie

Onderwerp: samenwerking VTH-West Nummer: 644646

Onderwerp: samenwerking VTH-West Nummer: 644646 COLLEGE VAN DIJKGRAAF EN HOOGHEEMRADEN COMMISSIE BMZ ALGEMEEN BESTUUR Onderwerp: samenwerking VTH-West Nummer: 644646 In D&H: 11-06-2013 Steller: ir. A.J.A. Heins In Cie: BMZ Telefoonnummer: (030) 634

Nadere informatie

CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44

CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44 CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44 Partijen, de provincies Zuid-Holland, Noord-Holland en Utrecht, vertegenwoordigd door hun commissaris van de Koning, de veiligheidsregio

Nadere informatie

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober

Vandaag. Marktverkennen in het Deltaprogramma. Opzet: Marktverkenner bij DPIJ. Achtergrond. November & december. September & oktober Vandaag Deltaprogramma IJsselmeergebied Marktverkennen in het Deltaprogramma 1. De detachering bedrijfsleven Opzet Vogelvlucht activiteiten 2. Stellingen en reflectie 3. Conclusies en aanbevelingen 24

Nadere informatie

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011.

Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Thema s voor samenwerken aan waterprojecten in de Achterhoek; Aanzet tot een werkplan voor gezamenlijke waterprojecten voor 2010 en 2011. Doel van dit document en voorstel tot uitwerking. Document ten

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

Rob van Veen. 22 mei 2013. Algemeen Bestuur waterschap De Dommel

Rob van Veen. 22 mei 2013. Algemeen Bestuur waterschap De Dommel Rob van Veen 22 mei 2013 Algemeen Bestuur waterschap De Dommel Waarom ook al weer Winnend Samenwerken? In het verlengde van de actie Storm zochten ook de waterschappen Brabantse Delta, De Dommel en Aa

Nadere informatie

Parafering besluit PFO Hae 10-12-2014 I Gewijzigd akkoord Geparafeerd door: Boer, G. de D&H 06-01-2015 I - Geparafeerd door: Boer, G.

Parafering besluit PFO Hae 10-12-2014 I Gewijzigd akkoord Geparafeerd door: Boer, G. de D&H 06-01-2015 I - Geparafeerd door: Boer, G. agendapunt 3.b.10 1169960 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden KINGFISHER MISSIE ZUID-AFRIKA Portefeuillehouder Haersma Buma, M.A.P. van Datum 6 januari 2015 Aard bespreking Informatief Afstemming

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid

VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid VERKLARING Green Deal tussen Unie van waterschappen en Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder

Nadere informatie

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland

Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland Uitwerking beleidskader innovatie 2014 Hoogheemraadschap van Delfland 1 Inhoud 1 INLEIDING... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel document... 3 2 INNOVATIE IN 2014: EEN THEMAGERICHTE AANPAK... 3 2.1 Verbeterpunten

Nadere informatie

In de bijlage van deze nieuwsbrief vindt u de presentatie over de bijdragen voor het HWBP.

In de bijlage van deze nieuwsbrief vindt u de presentatie over de bijdragen voor het HWBP. Nieuwsbrief voorzitter en secretarissen/directeuren week 9 CBCF van 21 februari Jaarrekening 2013 De CBCF adviseert de ledenvergadering om in te stemmen met de jaarrekening over 2013. Er is hierbij gesproken

Nadere informatie

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma

Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma Contra-expertise lastenontwikkeling door Project Gebonden Aandeel waterschappen aan het Hoogwater Beschermingsprogramma dr. C. Hoeben prof. dr. M.A. Allers Centrum voor Onderzoek van de Economie van de

Nadere informatie

C-195 Green Deal Energie Unie van Waterschappen - Rijk

C-195 Green Deal Energie Unie van Waterschappen - Rijk C-195 Green Deal Energie Unie van Waterschappen - Rijk Partijen 1. De Minister van Economische Zaken, de heer H.G.J. Kamp en de Minister van Infrastructuur en Milieu, mevrouw drs. M.H. Schultz van Haegen

Nadere informatie

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag!

Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Aanpak Duurzaam GWW- Aan de slag! Johan van Dalen, ProRail, Cindy de Groot, Provincie Zuid-Holland Esther Veendendaal, RVO 5 juni 2014 Ontstaan van Duurzaam GWW Het begon met Duurzaam Inkopen Nu verder

Nadere informatie

VOORWOORD. Melanie Schultz

VOORWOORD. Melanie Schultz communicatieplan 2015 VOORWOORD Alle betrokken partijen zijn op de goede weg naar een doelmatiger beheer van de waterketen. De afgelopen jaren is een cultuur ontstaan van samenwerking en kennisdeling.

Nadere informatie

Hoeveel km² wind, zon, biomassa is er nodig om het Nederlandse energie verbruik (3200PJ) te verduurzamen? 6000km² ~ ~ 15%

Hoeveel km² wind, zon, biomassa is er nodig om het Nederlandse energie verbruik (3200PJ) te verduurzamen? 6000km² ~ ~ 15% Zon op Water Meervoudig ruimtegebruik door inpassing drijvende zonnepanelen in nat areaal Sunfloat Rik Jonker, coördinator zonneenergie bij het Programma Energie RWS, trekker expertgroep zon namens Unie

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016 We starten de dag met het teruggeven van de resultaten uit de interviews Vitens en Vallei en Veluwe hebben gesproken met deskundigen, beleidsmakers en bestuurders om meer zicht te krijgen op het probleem,

Nadere informatie

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013

VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND. 31 augustus 2013 VAN AMBITIE NAAR UITVOERING - INRICHTING EN BESTURING I&A DELFLAND 31 augustus 2013 CONTEXT Delfland wordt de komende jaren geconfronteerd met een groeiende interne en externe vraag naar (innovatieve)

Nadere informatie

Het College wordt gevraagd in te stemmen met het aangaan van de subsidieaanvraag.

Het College wordt gevraagd in te stemmen met het aangaan van de subsidieaanvraag. Subsidieaanvraag Digitale Delta 1. Probleemstelling - context Het Hoogheemraadschap van Delfland werkt met diverse partners aan de realisatie van het Topsectorproject Digitale Delta. Met dit project wordt

Nadere informatie

Van Afval Naar Grondstof

Van Afval Naar Grondstof Van Afval Naar Grondstof Toelichting onderdelen VANG-programma NVRD themadag 27 november Marc Pruijn Directie Duurzaamheid Van regeerakkoord naar ketens Rutte 2: groene groei, circulaire economie Circulaire

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Business Model Innovation Guide

Business Model Innovation Guide Business Model Innovation Guide Over waarom business model innovatie cruciaal is en hoe je dat aanpakt Uitgave: April 2016 Auteur: Eefje Jonker-van Dun Strategy Designer & Managing Director Business Models

Nadere informatie

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht

Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht Kick-off Kenniskring Zelfredzaamheid ICT, Zorg en Welzijn 20 maart 2014, In de Ruimte, Utrecht 13.30 - Opening danielle@digitalestedenagenda.nl h.haveman@enschede.nl www.twitter.com/dezorgendestad 1 Digitale

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Naar minder harde grenzen. Luc Kohsiek Dijkgraaf

Naar minder harde grenzen. Luc Kohsiek Dijkgraaf Naar minder harde grenzen Luc Kohsiek Dijkgraaf Inhoud Het klimaat verandert De samenleving verandert Van scherpe scheiding tussen overheid en burgers naar participerende samenwerking Van scherpe scheiding

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Vervolg en gebiedsproces WBP 5

Vervolg en gebiedsproces WBP 5 Vervolg en gebiedsproces WBP 5 1 Inleiding Het WBP5 strategisch deel ligt voor. Hiermee is het WBP 5 niet af, maar staat het aan het begin van het gebiedsproces en het interne proces om tot een uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond

Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Naar een kennisprogramma Bodem & Ondergrond Douwe Jonkers Directoraat-Generaal Ruimte & Water COB-congres 30 oktober 2014 Inhoud Aanleiding Thema s Werkwijze Start Kennisprogramma Bodem & Ondergrond Vandaag:

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Whitepaper Future Events

Whitepaper Future Events Whitepaper Future Events Versie: R0s2 Datum: 01 maart 2015 Auteur: Felicia Flamm Over Future Events Naar aanleiding van de ondertekening van het Smart City convenant (6 maart 2013), een diner pensant (13

Nadere informatie

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN

BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN BESTUURLIJKE SAMENVATTING AFSTEMMEN INVESTERINGEN Aanpak De opdracht Afstemmen investeringen is voortvarend opgepakt door de werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van de Gelderse waterschappen en

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s

Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Asset management bij een waterschap Wat en hoe in een aantal dilemma s Vincent Hovinga 14 april 2016 v.hovinga@vechtstromen.nl Even voorstellen: Vincent Hovinga 39 jaar, van huis uit historicus, sinds

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling

KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling KOERSEN OP SUCCES Workshops strategische teamontwikkeling Koersen op Succes Of het nu gaat om het verwezenlijken van plannen, het behalen van gestelde doelen, het leuker maken van een organisatie of het

Nadere informatie

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering

1. Context en doel. 1.1 Voorbeelden belemmeringen per deelgebied 1.1.1 Governance en juridische belemmering 1. Context en doel Het NLIP heeft tot doel om de elektronische informatie-uitwisseling in de Logistieke Sector in Nederland te verbeteren. En dan niet alleen de informatie-uitwisseling tussen specifieke

Nadere informatie

De Zoetwatercoöperatie

De Zoetwatercoöperatie De Zoetwatercoöperatie Team Paul van Dijk, Wolbert van Dijk, Joppe Veul DE ZOETWATERCOÖPERATIE Thema: Onderzoek naar berging van zoet water, Deltaprogramma, klimaatsverandering. Locatie: Noord-Beveland.

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak

Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Leeftijdbewust personeelsbeleid Ingrediënten voor een plan van aanpak Inhoud Inleiding 3 Stap 1 De noodzaak vaststellen 4 Stap 2 De business case 5 Stap 3 Probleemverdieping 6 Stap 4 Actieplan 8 Stap 5

Nadere informatie

Kennis en Innovatieagenda Topsector Water 2016-2019. Topsector Water Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.topsectorwater.nl

Kennis en Innovatieagenda Topsector Water 2016-2019. Topsector Water Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag. www.topsectorwater.nl Kennis en Innovatieagenda Topsector Water 2016-2019 Topsector Water Bezuidenhoutseweg 12 2594 AV Den Haag www.topsectorwater.nl 1 juni 2015 Visie Kennis en Innovatieagenda Topsector Water Gezamenlijke

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Oplegvel. 1. Onderwerp Informatiemanagement Jeugdhulp. 2. Rol van het samenwerkingsorgaan

Oplegvel. 1. Onderwerp Informatiemanagement Jeugdhulp. 2. Rol van het samenwerkingsorgaan In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Zoeterwoude

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Cluster Agro en Food Regio Zwolle

Cluster Agro en Food Regio Zwolle Cluster Agro en Food Regio Zwolle Dé proeftuin voor duurzame, innovatieve systemen en nieuwe verdienmodellen: een living lab voor Agro en Food Cluster Agro en Food Regio Zwolle Werk en innovatie Sterk

Nadere informatie

Inhoud: 1. Interview. Joep Hoedjes - Rol management in waterketen

Inhoud: 1. Interview. Joep Hoedjes - Rol management in waterketen Inhoud: 1. Interview met Joep Hoedjes 2. Stand van zaken: Samenwerken in clusters 3. Uitgelicht: Routekaart Afvalwaterketen 4. Ontwikkelingen: Samenwerking Laboratoria 5. Colofon 1. Interview Joep Hoedjes

Nadere informatie

Waterschappen en Energieakkoord

Waterschappen en Energieakkoord Waterschappen en Energieakkoord Energiekansen in het Waterbeheer Hennie Roorda/Rafaël Lazaroms Unie van Waterschappen mei 5, 2014 1 Waar staan de waterschappen voor? Waterveiligheid (veilig wonen en werken

Nadere informatie

manifest 2: passie voor water jeugdwaterschapsbestuur

manifest 2: passie voor water jeugdwaterschapsbestuur manifest 2: passie voor water jeugdwaterschapsbestuur Jongeren weten te weinig over water. Dat is de gedachte die al enige tijd leeft bij de waterschappen. Maar, als wij u willen vertellen over de dingen

Nadere informatie

ICT CAMPUS GROEIVERSNELLER IN FOODVALLEY

ICT CAMPUS GROEIVERSNELLER IN FOODVALLEY ICT CAMPUS GROEIVERSNELLER IN FOODVALLEY ICT CAMPUS ICT Campus, part of FoodValley: 1. verbindt ondernemers uit verschillende sectoren en kennisinstellingen met elkaar; 2. faciliteert deze bedrijven en

Nadere informatie

Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015

Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015 Unie van Waterschappen Jaarplan educatie en arbeidsmarkt 2014-2015 De Unie van Waterschappen wil haar middelen en beschikbare capaciteit optimaal benutten voor de sector als geheel. Deze notitie geeft

Nadere informatie

STOWA dag Operationele Sturing

STOWA dag Operationele Sturing STOWA dag Operationele Sturing 30 september 2014 Resultaten sessie 2: wensput, klaagmuur, ideeënboom A. De Wensput: 1. Beter waterbeheer Een doel: juist peilbeheer in alle omstandigheden (Wim V.) Flexibel

Nadere informatie

Lastenontwikkeling als gevolg van de bijdrage door waterschappen aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma

Lastenontwikkeling als gevolg van de bijdrage door waterschappen aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma Lastenontwikkeling als gevolg van de bijdrage door waterschappen aan het Hoogwaterbeschermingsprogramma dr. C. Hoeben Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden Lastenontwikkeling

Nadere informatie

Beïnvloeding Samen sta je sterker

Beïnvloeding Samen sta je sterker Beïnvloeding Samen sta je sterker Aan de slag Om uw doel te bereiken, moet u gericht aan de slag gaan. Het volgende stappenplan kan u hierbij helpen. 1. Analyseer het probleem en bepaal uw doel Als u een

Nadere informatie

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis

Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland. Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Innovatie-instrumenten voor bedrijven in Nederland Naar de top! Ino Ostendorf MT-lid directie Innovatie & Kennis Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Innovatie-instrumenten voor bedrijven

Nadere informatie

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018

CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 Hoort bij raadsvoorstel 27-2012 BIJLAGE 2 APPENDIX 1. CONCEPT-OPDRACHT STICHTING EINDHOVEN/BRABANT 2018 1. Doel van de opdracht Winnen van de titel Culturele Hoofdstad van Europa voor het project 2018Brabant

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie