De Verrekijker nr. 2/2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Verrekijker nr. 2/2013"

Transcriptie

1 Blz. 2. Van de Groene Tafel: Ledenvergadering doorarno van Zaanen 3. Zet de Oude IJsselstreek op de kaart door: Arno van Zaanen 4. Een vreemde gast door: Rietje Hermans 6. Achterhoekse almanak door: Doortje Vreeman 7. Fietspomp door: Carin Holtslag 9. Vogels als weerprofeten door: Doortje Vreeman 11. Natuurvriendelijk tuinieren door: Maaike Menting, Rob van den Dikkenberg en Bennie Harmsen 14. Mutaties 15. Onkruid: Look door: Janrein van Oostrum 20. Voor de Jeugd: de Linde door: Doortje Vreeman 22. De Zoogdierwerkgroep door: Henriëtte v.d. Loo 23. Verslagje eekhoornnesten tellen door: Henriëtte v.d. Loo 25. De winterkoffer door: Wil Paulus en Riet van Dijk 28. Milieuwerkgroep door: Carla Oostrhoff 32. De Millingerwaard gaat op de schop door: Jan Cornelissen (aangepast) Kopij voor de volgende Verrekijker graag uiterlijk donderdag 23 mei op het redactieadres. Per of aan Janrein van Oostrum, Ph.P.Cappettilaan 8, 7071CS Ulft 1

2 door: Arno van Zaanen Waarschijnlijk hebt u allang de uitnodiging voor de Algemene Ledenvergadering ontvangen. Die uitnodiging is naar alle leden gegaan en die uitnodiging geldt natuurlijk ook voor alle huisgenootleden. Heeft u het jaarverslagenboekje met de uitnodiging niet ontvangen, maar u wilt de Algemene Ledenvergadering toch bijwonen? Dan komt u gewoon op zaterdag 20 april 2013 naar Wielbergen, Mariëndaalseweg 21d, 6986 CB Angerlo. tel De aanvang is om uur. Maar al wat eerder staat de koffie klaar. Na afloop is er een lezing of een wandeling. Opgeven voor de Algemene Ledenvergadering voor die datum bij Roel Brocx: 2

3 door: Arno van Zaanen Waarschijnlijk mag ik je wel vragen om een uitgebreid stuk(je) te schrijven over landschap, bos, landgoed of gebied waarin je graag en vaak wandelt. Het gebied van IVN De Oude IJsselstreek is veel te groot om het helemaal te kennen. Ken je bijvoorbeeld het gebied rond Doesburg? Ken je de Byvanck goed? Ken je het gebied Engbergen bij Gendringen? Is park Overstegen jouw wandelfavoriet? Zijn de Rijnstrangen je bekend? Lijkt een dropping in het Bergherbos je wel wat? Zelfs van een gebiedje waar ik redelijk goed bekend ben, weet ik niet alles! Zet me er in de zomer of in een ander jaargetijde neer en dan zie ik wel veel, maar hoe heet die plant ook alweer en hoe zat het ook alweer met de landschapskenmerken? Voor jullie zal het geen vraag zijn, maar meer iets als: Wist je dat niet? Ooo, had ik dat nog niet verteld? Maar dat zijn. Dat weet je toch wel! Als je nu eens de pen ter hand neemt, of de tekst in een document via aan ons stuurt. Dan kunnen we het gebied goed gevuld op onze prachtige website zetten. Nee, niet wachten, maar gelijk doen! Anders vergeet je het toch weer. Begin gewoon met schrijven en maak er iets moois van. Dat is voor de lezers al genieten bij voorbaat. Waarschijnlijk gaat hij of zij het dan ook nog controleren. Dan genieten de mensen er nog meer van. Dat is toch de taak, het educatieve moment van IVN! Doen! 3

4 door: Rietje Hermans, IVN gids RWG De Liemers. Het is zaterdagochtend, en ik zit aan een ietwat verlaat ontbijt. Tja gisterenavond hebben we het weer later gemaakt dan we zouden moeten doen. Ik heb geen tafel gedekt en zit aan het bureau in slow motion een boterhammetje weg te kauwen. Heerlijk om hier zo te zitten, het is mijn favoriete plek in huis, want vanaf deze plek kan ik de hele tuin overzien. Het is heerlijk stil in huis, de radio staat nog uit en mijn man is een rondje lopen met de hond. In de tuin is het al behoorlijk druk. Het eerste wat ik s morgens doe is de vogels voeren, zo ook deze ochtend. Zaad, een appel in plakken en wat stukjes brood. De mussen tjilpen dat het een lieve lust is en doen zich te goed aan het zaad en het brood, er zitten ook twee dikke houtduiven op de grond te pikken en op het gras maken twee merels ruzie om die éne plak appel, waarom?? Er liggen er immers vier! In het vogelhuisje vlak voor het raam zitten kool- en pimpelmeesjes. De pot pindakaas die in het 4

5 huisje ligt is favoriet, net als de vetbollen die verspreid in de tuin hangen. Luid kwetterend vliegen opeens de mussen in een struik. O, ik zie het al, de Vlaamse gaai, die dénkt dat ie een koolmees is, hangt in de pindaslinger. Het is een vaste gast in onze tuin en ik blijf het een komisch gezicht vinden. En wat is het een prachtige vogel! De mussen komen weer terug naar hun voederplek en als ik dan opeens de boomklever langs het dakje van het vogelhuisje zie lopen, is mijn dag weer helemaal goed. En kijk achter in de tuin zit de roodborst heel oneerbiedig op Boeddha s hoofd! Mijn man komt thuis en de hond blaft luid om aandacht. Ik laat de tuin en met z n vogels even voor wat t is, geef Rinus (de hond) een aai over z n bol en verdiep me in de krant. Maar niet voor lang want mijn man roept opeens dat ik even moet kijken, want er zit zo n rare vogel in de struik bij de buren Eerst zie ik helemaal niks, maar dan opeens Tjéé, ik weet ook niet wat het is, nee, zéker geen merel, ik zie oranje en iets blauws! De vreemde vogel draait zich om, alsof hij zeggen wil: ja, ja kijk maar eens goed. Dan zie ik een grappige kuif en een norse blik Ik begin al flink enthousiast te roepen en grijp de verrekijker van t schap, maar eigenlijk is dat al helemaal niet meer nodig want ik wéét het! Dit is een PESTVOGEL!!! Já een pestvogel gewoon in ònze tuin!!!! (Nou ja, in die van de buren eigenlijk). Mijn man pakt de verrekijker uit mijn hand en begint ook heel enthousiast verslag te doen van wat hij ziet. Ik moet er stiekem om lachen, want zo zoetjes aan heb ik hem al behoorlijk weten te besmetten met mijn liefde en enthousiasme voor alles wat groeit en bloeit! De vogel is ondertussen druk bezig met het eten van de besjes. Ik zal tòch eens opzoeken hoe die struik nou eigenlijk heet. Later die middag zien we opeens vier Pestvogels, waarvan 3 in ònze tuin. Toen ik de volgende dag de buurvrouw sprak, vertelde zij mij van een hele mooie lichtbruine vogel, met een kuif, geel aan zijn veren en rood/oranje aan het kopje, die ze gezien had in de tuin. Leuk, dat ik wist wat ze bedoelde en haar vertellen kon dat deze vreemde gast de PESTVOGEL was. Waarom dit enthousiasme? Nooit eerder zag ik deze vogel, die doorgaans broedt in Noord Scandinavië. Soms doet een grote groep Pestvogels ons land aan, mogelijk heeft dat te maken met de hoeveelheid voedsel (voornamelijk besjes) die in het noorden voorhanden is. Waarschijnlijk zijn de vogels, die ik gezien heb wat afgedwaald van de groep. Of zat de grote groep (men spreekt meestal van een invasie) gewoon een paar tuinen verderop???? 5

6 Het IVN in het verleden Gezocht en gevonden door: Doortje Vreeman Instituut voor Natuurbeschermingseducatie. Afdeling: De Oude IJsselstreek, MW. T. A. Dinkla, Doetinchem Instituut voor Natuurbeschermingseducatie. Afdeling: De Oude IJsselstreek, MW. M. Wenting, Doetinchem Vereniging voor Natuuren Milieueducatie. Afdeling: De Oude IJsselstreek, MW. L.O.G. Hetebrij Van Maanen, Varsseveld Vereniging voor natuur-en milieueducatie. Afdeling: De Oude IJsselstreek, MW. A. Bentvelsen, Didam Vereniging voor natuur-en milieueducatie. Afdeling: De Oude IJsselstreek, K. Knol, Dinxperlo. Uit de oude almanak blijkt, dat aan de initialen IVN door de jaren heen verschillende betekenissen zijn gegeven. Het is moeilijk om de goede naam te vinden. Sinds 2012 is er een nieuw logo en alweer een nieuwe naamgeving: Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid. Hoe ze bij de D van duurzaamheid zijn gekomen is mij een raadsel. Mij spreekt meer aan de tekst die op het rugpand van de nieuwe kleding staat: beleef de natuur! Ik bezit niet alle jaargangen van de Achterhoekse almanak. Dit is - voor zover mogelijk - een overzicht van de naamgeving van onze afdeling en de namen van de secretarissen (denk ik). Voor de oudere leden moet dit gesneden koek zijn en waarschijnlijk weten die wel meer te vertellen. Zet het eens op papier en geef het door aan de redactie. Wie weet komt er zo een vervolg op uit het IVN verleden. 6

7 Door: Carin Holtslag Het is zomer en midden in de nacht schrik ik wakker. Even lijkt het stil dan klinkt er een piepend geluid alsof iemand zijn fietsband oppompt en er telkens lucht ontsnapt. Ritmisch, elke 6 tot 8 seconden. Nou is er (bij mijn weten) niemand in mijn huishouden in de nachtbrakersfase en ook de jongens van de buren niet. Maar het klinkt wel van heel dichtbij. Ik begin te deduceren; mens? Of dier? Dier. Zoogdier of vogel? Vogel. Welke vogels maken s nachts zoveel kabaal? Uilen maar welke? Het is geen steenuil, die ken ik wel. Ik stap uit bed, de trap af en ga naar buiten. Het is op het achterterras. Ik gluur naar de pergola : niets. Ik loop er onder door en ja hoor daar op de nok van het dak zit het silhouet van een uilvormige vogel. Zie je wel, te groot voor een steenuil. Maar wat dan wel? Maar eens even kijken en luisteren op google, geluid van. Ik probeer kerkuil; nou, die maken veel kabaal maar net niet dit. Ik klik op een opname van jonge ransuilen en ja hoor. Daar heb je het. Dus hoort u s nachts een vreemd piepend geluid dan weet u nu wat het is: een jonge ransuil! Tenzij u natuurlijk buurjongens hebt van een zekere leeftijd 7

8 8 De Verrekijker nr. 2/2013

9 Uit de Achterhoekse almanak van 1989 Gevonden door: Doortje Vreeman Het weer is een van de belangrijkste factoren die het leven beïnvloeden. In de tijd zonder barometers of satellieten was men voor het voorspellen van het weer afhankelijk van allerlei verschijnselen in de natuur. Zo ontstonden er bepaalde weerregels. Deze zijn tot op de dag van vandaag bekend gebleven en vaak wordt er meer geloof gehecht aan deze regels dan aan het KNMI. De oorsprong van de meeste van deze regels is vaak moeilijk te achterhalen; bovendien is hun geldigheid meestal twijfelachtig. Menig Achterhoeker is er bijvoorbeeld van overtuigd, dat het gedurende zes weken veel zal regenen, wanneer het op Sint- Margriet (20 juli) regent. De heilige Margaretha wordt daarom ook wel Pis-Griete genoemd. Deze weervoorspelling is al honderden jaren oud. Vaak werd bij het voorspellen van het weer gelet op het gedrag van dieren. Met name vogels vervullen daarbij een belangrijke rol. Vogels zijn immers nog meer dan veel andere dieren van het weer afhankelijk. Trekvogels Uit onderzoek is gebleken, dat seizoensveranderingen, voedselgebrek, dalende of stijgende temperatuur en veranderingen in daglengte veel minder invloed hebben op de vogeltrek, dan men altijd verondersteld heeft. Zomergasten trekken ook weg als hier nog voldoende voedsel is. Een warme septembermaand kan niet verhinderen, dat de zwaluwen naar het zuiden vertrekken. Vogels, die terugkeren naar hun broedplaatsen van landen langs de evenaar zullen nauwelijks door de daglengte beïnvloed zijn. De lengte van dag en nacht verandert in die landen immers weinig. Tegenwoordig denkt men dat allerlei stofwisselingsprocessen - vooral hormoonwerking - zich met een bepaalde jaarlijkse regelmaat herhalen. Hierdoor ontstaat steeds drang om te trekken. Is deze drang eenmaal aanwezig, dan kunnen uitwendige factoren - zoals temperatuur en windrichting - de trek wel beïnvloeden. Wind uit het zuiden of het westen brengt in de winter meestal zacht weer en noordenwind of oostenwind brengt kou. De trekrichting van overvliegende ganzen kan dus in de winter en in het vroege voorjaar een redelijke weersvoorspeller zijn. (let wel dit komt uit 1989, nu blijven veel 9

10 10 De Verrekijker nr. 2/2013 ganzen gewoon hier ) Maar hoe zit dat met de kraanvogels? Vliegen kraanvogels in grote groepen naar het zuiden zonder dat je ze hoort roepen, dan zeggen we in de Achterhoek dat er een kranenzomer op komst is: dat houdt in dat er mooi weer komt. Vliegen de kraanvogels laag en schreeuwen ze veel naar elkaar, dan komt er storm of regen. (Ook kraanvogels trekken niet allemaal meer weg, deze winter zijn ze in de omgeving van Gendringen waargenomen!) At de kranen vliegt, kump ter vors of doo weer. In het algemeen kan er gezegd worden dat er een goede zomer verwacht wordt, wanneer de trekvogels vroeg terug zijn. At den koekoek róp op 15 meert, is t veur den boer een daalder weerd. De winter zal echter streng worden als de zwaluwen en andere trekvogels bijtijds zuidwaarts trekken. Vogelzang Doorgaans zingen vogels het meest bij helder weer. De lichtintensiteit blijkt een factor te zijn, die de zang beïnvloedt. Wanneer de koolmees in het vroege voorjaar Schiet in t vuur,schiet in t vuur zingt, blijft het mooi weer. De temperatuur gaat oplopen, zodat het vuur wel uit kan. Zingt de koolmees Spin dikke, spin dikke, dan moet met koud weer rekening gehouden worden. Echte regenprofeten zijn merels, spechten en pauwen. Dit geldt niet alleen voor de Achterhoek, want de gietelink - merel - is in heel Europa een regenaanzegger. Pauwen werden bij de oude Perzen al als weerprofeet gezien en over de hele wereld worden spechten met regen in verband gebracht. In Duitsland zou de specht Giess, giess, roepen en in Frankrijk hoort men zijn roep Pluie, pluie. De koekoek voorspelt door zijn

11 roep ook vaak regen. Het roepen van de koekoek na Sint-Jan (24 juni) voorspelt weinig goeds: er komt misoogst, het koren wordt duur en de herfst wordt zeer regenachtig. Ook wordt regen verwacht als de mussen s morgens veel sjilpen, als hanen nog laat op de dag kraaien en de kippen lawaaierig zijn. Vroeger zag men boven de deur in de boerenkeuken vaak een kooi met tortelduif. Als deze duif meer dan normaal koerde werd er ook regen verwacht. In wat delen van de Achterhoek wordt gezegd dat fazanten door hun gekoer onweer voorspellen, in andere delen is deze voorspelling nauwelijks bekend. In China echter wordt deze vogel wel weer met onweer in verband gebracht. Donder, storm of ander slecht weer wordt verwacht wanneer de vinken veel slaan en wanneer de roodborstjes veel en luid zingen. Als de ganzen veel lawaai maken komt er storm. Over de hele wereld worden vogels gezien als weerprofeten. Door hun vliegkunst staan ze dichter bij de hogere machten en zijn dus beter op de hoogte van hetgeen de atmosfeer ons aan weer te bieden heeft. Eeuwenlang bleef het geloof in de voorspellende kracht bestaan. De diepere achtergronden blijven een raadsel. Maar één ding is zeker: Reert de kiefte: Kiewiet, kiewiet Dan gef t manges raegen en manges ok niet! Voor de eindopdracht van onze opleiding tot IVN- gids hebben wij, Maaike Menting, Rob van den Dikkenberg en Bennie Harmsen een draaiboek gemaakt dat gebruikt kan worden door iedereen in een straat, wijk of dorp om mensen te betrekken bij, te interesseren in en te prikkelen voor de natuur. Door de natuur naar je eigen leefomgeving te brengen, hopen we op de bewustwording dat niet alles verhard, bestraat of met een schutting afgeschermd hoeft te zijn. Dit blijkt overigens vaak nog duurder te zijn dan een groene tuin. Wat is er nou nog mooier dan dat je eigen tuin een stapsteen is voor vogels, vlinders, egels en allerlei andere dieren en planten. Zodat zij de mogelijkheid hebben hun leefgebied te vergroten en jouw tuin te gebruiken als verbindingspunt. 11

12 Criteria voor natuurvriendelijke tuin 1. Een natuurlijke vijver met een geleidelijke oever. 2. Struiken en bomen met vruchten, bessen en/of noten. 3. Zo min mogelijk bestrating. 4. Klimplanten en struiken met doornen naast of tegen een gevel. 5. Natuurlijke beschutting waar egels onderdoor kunnen. 6. Een soortenrijke beplanting met structuur. 7. Inheemse planten voor rupsen, vlinders en bijen. 8. Composthoop. 9. Rommelhoekjes en takkenhopen. 10. Nestkastjes voor vogels, zoogdieren en insecten. Aanleiding was het Groene Stapstenenplan van IVN Veenendaal Rhenen. We wilden niet alleen een draaiboek maken, maar het plan ook in de praktijk toepassen. Tijdens de eerste stappen voor ons plan werden er in Beek 25 duurzame woningen gebouwd. Het leek ons een heel goed idee om het tuinenplan in die wijk toe te passen. Zo hadden we meteen een goede testcase om onze ervaringen te delen in dit draaiboek. Als eerste hebben we op een rij gezet wat we eigenlijk wilden uitvoeren. Buurt informeren en uitnodigen Infostand Informatiemateriaal Give a way s Vogelhuisjes Wandeling of excursie Rondgang We zijn twee avonden bezig geweest om bij alle huizen aan te bellen en uit te leggen wat we van plan waren. De reacties waren spontaan. Veel mensen waren enthousiast en verbaasd dat hetgeen we aanboden gratis was.we lieten een envelop achter met erin een aantal formulieren: Als eerste natuurlijk de brief waarin ons verhaal nogmaals omschreven staat en de data die van belang zijn. Tevens hadden we een vogeltel-formulier bijgevoegd. We hebben de bewoners gevraagd een telmoment te houden in hun eigen tuin. Even een half uurtje tellen zodat de huidige stand van de verscheidenheid en hoeveelheid vogels bekend is. Een waardebon waarmee men op 27 april een gratis tas met informatie en een zelf te kiezen vogelhuis kon afhalen in de stand. Dit alles verzameld in een leuke envelop. 12

13 Brief Inhoud bevat: - Onszelf voorstellen - Uitleg project en eindopdracht - Aankondiging stand met informatiemateriaal - Belangrijke data - Inschrijving wandeling, in ons geval voor de Byvanck De Verrekijker nr. 2/2013 Intussen waren we druk bezig met het aanschrijven en bezoeken van bedrijven om de nodige sponsoring los te krijgen. Verschillende bedrijven en instanties hebben we aangeschreven voor sponsoring van materialen en/of folders. Je kunt daarbij heel divers denken, aan natuurorganisaties, maar ook commerciële bedrijven die enigszins iets te bieden hebben op tuingebied. We zijn ook naar de plaatselijke tuinderijen en doe het zelf zaken geweest om te informeren of er interesse was. Infotent met informatie Op de geplande datum stonden we met een mooie overdekte en aangeklede stand in de nieuwbouwwijk in Beek klaar om de mensen te ontvangen. We hadden allerlei materialen vergaard om de stand mee aan te kleden. Vlaggen van IVN, maar ook posters van Natuurmonumenten. Ook hadden we een plaatselijke imker, tevens IVN-er uitgenodigd omdat 2012 het jaar van de bij was en dit sloot natuurlijk prachtig aan bij een natuurlijke omgeving. Hij had een observatiekas bij zich en gaf uitleg. Verder had hij wat foldermateriaal over bijen en het imker zijn. Er waren insectenhotelletjes en artikelen van Tringa Paintings te koop en er lagen diverse folders over de aanleg van tuinen en vijvers. Ook waren er folders van de Vlinderstichting, tijdschriften van o.a. Groeiend Groen en Natuurmonumenten. Er lagen natuurboeken ter inzage, en natuurlijk de vogelkastjes en de tasjes met inhoud. We hadden zelf een folder ontwikkeld over het aanleggen van een natuurlijke tuin. We waren wel verbaasd dat er maar 25% van de mensen, die aangegeven hadden te komen, ook daadwerkelijk kwamen opdagen. Mede omdat er toch gratis artikelen in de aanbieding waren. De mensen die er wel waren bleken echter enthousiast en geïnteresseerd. Uiteindelijk was het een gezellige middag waarbij onder het genot van een drankje diverse wetenswaardigheden zijn uitgewisseld. Omdat de wijk tegen het natuurgebied de Byvanck aan ligt, leek het ons mooi om de mensen mee te nemen op een wandelexcursie door dit mooie 13

14 en gevarieerde bos. In de stand hadden we een formulier liggen waarop ze zich konden inschrijven voor deze wandeling. Tevens een mooie gelegenheid voor de nieuwe bewoners om elkaar beter te leren kennen. Het was mooi om het op te zetten en uit te voeren, vooral ook omdat wij, in tegenstelling tot IVN Veenendaal-Rhenen, het kleinschalig hebben gehouden. Wel hebben wij er van geleerd dat je het in een heel kort tijdsbestek moet uitvoeren. Men heeft al vrij snel de gedachten weer bij iets anders en de afspraak is dan weer vergeten of men is er gewoon al niet meer mee bezig. Wellicht is het ook een idee bij een eventueel vervolgproject, eerst bij een van de bewoners, een voorbeeld tuin aan te leggen zodat mensen kunnen zien wat er zoal mogelijk is. Per april 2012 Nieuwe leden: Mevr. M.H. Krijnen, Doetinchem Mevr. B. Enter-Nauta, Doetinchem Nieuwe donateurs: Dhr. RJM Boerboom, Doetinchem Donateurs opgezegd: Mevr. A.IJ. Leenders-van Schaik, Zevenaar Mevr. C. Grievink, Marienvelde Mevr.A. Siebelink-Costijnse, Zelhem Huisgenoten donateurs opgezegd: Mevr. M.B.J. Karsten-Schoorel, Aalten 14

15 (Allium) door: Janrein van Oostrum Mijn vrouw doet aan bloemschikken. Het is prettig als er daarvoor in tuin wat voor het grijpen groeit. Met dat gegeven in het achterhoofd zagen we een jaar of wat geleden bij een tuincentum zakjes met een verleidelijk plaatje van een uienbloeiwijze met paarsige bolletjes en een leuke groene kuif van look erop. We hebben er toen een meegenomen en de bolletjes een plekje in de voortuin gegeven. Had ik nou maar op de Latijnse naam gelet! Niet gedaan dus. En daarmee haalden we ons een verschrikking in de tuin. Het bleek namelijk niets anders dan Kraailook te zijn. Waarom dat erg is lees je verderop. In de tuin is het een waar onkruid! Kraailook (Allium vineale) is een plant uit de lookfamilie (Alliaceae) met als familieleden onder andere Prei, Ui en Knoflook. De plant komt steeds vaker voor. Je vindt hem in weilanden, bossen, bosranden, bermen, lanen, parken en wijngaarden, op ruderale plaatsen in de duinen, stadswallen, rivierduinen, spoorbermen, rivierdijken, hogere delen van uiterwaarden en rotsachtige plaatsen, kortom: nagenoeg overal dus. En dat zegt al iets! De bloemen staan op lange, rechte, wat paarse stelen in een losbloemig scherm. De bloeiwijze bevat een massa bolletjes met soms een paar bloemen ertussen. Vaak bevat hij alleen maar van die bleke tot paarse broedbolletjes. Elk bolletje dat op de grond valt vormt een nieuwe plant. Broedsucces verzekerd dus! Eventuele bloembladeren zijn roze, paars of groenachtig wit, klokvormig en 2 tot 4½ mm lang. De meeldraden steken boven het bloemdek uit. De plant wordt ongeveer cm hoog, en bloeit van juni t/m augustus. 15

16 16 De Verrekijker nr. 2/2013 Tussen het gras vallen de looksprieten niet op. Ze zijn lang, smal en groen. In de voortuin staan ze intussen overal, zaaien zich uit als een gek en zijn niet uit te roeien. De bolletjes zitten zo diep en vast dat je het plantje niet in zijn geheel uit de klei kunt trekken en dus ieder plantje apart moet uitsteken. Als je ze laat staan nemen ze de hele tuin over. En zo mooi zijn ze nou ook weer niet Bieslook (Allium schoenoprasum ook wel pijpgras genoemd) is een vaste plant uit de lookfamilie (Alliaceae) die afkomstig is uit Europa en Noord-Azië. Hij bloeit in juni en juli met blauw-roze-violette schermen. In België en Nederland komt bieslook in het wild voor, het liefst op kalkrijke, goed bemeste, vochtige grond, zowel in de zon als in de schaduw. Maar Bieslook kun je net zo goed in een bloempot op de vensterbank of het balkon kweken. Met koffiedik en compost kun je bemesten. De plant heeft winterharde bolletjes, zodat hij in de lente heel snel op kan komen, bloeien en zaad produceren. Iedere bol vormt een aantal nieuwe bolletjes en plant zich zo ongeslachtelijk voort. Hij doet dat ook geslachtelijk door middel van zaden. De plantenkloon vormt een pol. Knip rustig regelmatig bladstengeltjes af: de plant groeit steeds weer aan. Vermeerderen is eenvoudig: graaf in de lente de plant uit, hak de kluit in tweeën en plant beide delen apart op. Na vier jaar is de grond uitgeput en kun je hem beter op een andere plaats zetten. Het is een prima drachtplant voor bijen. Geneeskundig In de volksgeneeskunde wordt Bieslook traditioneel gebruikt vanwege het feit dat het de eetlust en spijsvertering bevordert, vocht afdrijft, de bloeddruk verlaagt, licht laxerend werkt, wormen verdrijft, vet afbreekt, hoestdempend werkt en ook nog eens energie geeft. Daarnaast beweerde

17 men vroeger ook dat het dronkenschap kon verdrijven en zelfs dat het aanspoorde tot onkuisheid. Naast vitamine A en B bevat de plant een hoog gehalte aan vitamine C. Mijn liefje, wat wil je nog meer Die plant mag in je tuin toch zeker niet ontbreken! Culinair Je gebruikt in de keuken vooral de jonge dunne stengels. Fijngesneden Bieslook is goed te combineren met peterselie en kan toegevoegd worden aan salades, kruidenboter, ragouts, (dip-)sauzen en dressings. Maar door koken, bakken of frituren verdwijnt de smaak. Bieslook moet je dan ook pas op het laatste moment aan een gerecht toevoegen. Ook bij drogen verliest bieslook zijn aroma. Invriezen is de beste manier om het voor keukengebruik te bewaren. De bloemen lenen zich uitstekend als garnering van allerlei gerechten en kunnen rustig gegeten worden. In bloemstukken of droogboeketten misstaan ze niet. Variant Chinese bieslook (chin suàn) heeft grasachtig, plat blad. Het lijkt op gewone bieslook, maar heeft een zachte knoflooksmaak, waardoor het kan dienen als vervanger van knoflook. Deze soort kun je zelf zaaien en is ook winterhard. Chinese bieslook kan wel tegen verhitten en kan ook worden ingevroren. In veel toko's is het als groente in bosjes te koop. 17

18 18 De Verrekijker nr. 2/2013 Daslook (Allium ursinum) is ook een waardig lid van de familie. Het is in het wild in België en Nederland een vrij zeldzame soort en hier wettelijk beschermd. Maar in die bossen waar hij groeit is hij massaal aanwezig. De soortaanduiding ursinum ( van de beren, Ursus = beer) is ontstaan door het oude bijgeloof dat beren zich na hun winterslaap eerst op deze plant zouden storten. Dit zou er tevens de oorzaak van zijn dat de plant ook wel Berelook wordt genoemd. De naam Daslook zal wel afgeleid zijn van het feit dat dassen vroeger in het bos vaak hun holen onder deze planten hadden. De ovale bladeren zijn 3-5 cm breed, donkergroen en parallelnervig, niet lookachtig dus! De zuiver witte bloemen hebben zes witte bloemdekbladen en staan in losse bolvormige schermen. Hij bloeit van april tot juni, soms tot in juli en wordt cm hoog. Waar hij groeien wil is hij een woekeraar, staat daar in grote groepen en valt op door de sterke uienlucht. De bloem heeft zes meeldraden en een driedelige stamper met daar omheen zes breed ovale bloemdekbladen. De zaden zijn zwartbruin. De naam De naam Daslook werd al in 1608 door Dodonaeus gebruikt: in Brabant van den gemeynen man Dasloock gheheeten. Maar de naam Berelook werd in de vorige eeuw in het boekje In het bos van E. Heimans en Jac. P. Thijsse ook gebruikt. Of dat nu een echte volksnaam is geweest of een rechtstreekse vertaling van het Latijnse ursinum weet ik niet. De Duitse volksnaam is in ieder geval Bärenlauch. Dodonaeus schreef al dattet hedens daechs gemeynlijck Allium ursinum - dat is Beer Loock - ghenaemt wordt. De namen Daslook en Berelook zouden ook kunnen wijzen op het feit dat allebei de diersoorten nu bepaald geen aangename geur verspreiden. Een oude Duitse volksnaam is daarom niet voor niets Stinkende Lauch. In het Engelse Lincolnshire is de volksnaam Stink plant en in Somerset heten ze Stinking Lilies. Vooral in Zuid-Duitsland zijn de laatste tijd veel streekproducten met een Daslookcomponent ontwikkeld. Je kunt er een heerlijke pesto mee

19 maken. Ook ter vervanging van knoflook wordt het wel gebruikt, met als voordeel het ontbreken van de kenmerkende knoflookgeur. Geneeskundig Daslook is van oudsher geen onbekende in de geneeskunde. De plant wordt gebruikt bij darminfecties, als ontwormmiddel en vooral bij aderverkalking ter voorkoming van plaque in de bloedvaten. Het is goed tegen voorjaarsmoeheid en helpt bij gewrichtspijn. In de volksgeneeskunde werd hij vroeger zelfs als een soort universeel geneesmiddel beschouwd, wat uit het volgende Engelse versje blijkt: 'Eat leeks in Lide and ramsons in May and all the year after the physicians may play.' Hetgeen - vrij vertaald - wil zeggen: `Eet prei in maart en daslook in mei; dan heb je het gehele jaar geen dokter nodig.' Net zoiets dus als An apple a day keeps the doctor away. Was het maar zo gemakkelijk Culinair Op de website NRC.nl/koken vond ik een recept: (N.B. Dit kun je maken als je het zelf in de tuin hebt of er op een andere manier legaal aan kunt komen, want in de vrije natuur mag je Daslook absoluut niet plukken!) Daslook- of bieslooksoep (voor 6 personen) 2 middelgrote uien, klontje roomboter, 6 aardappelen, 300 g daslookbolletjes en bladeren, 300 g bieslook, 4 teentjes knoflook, 2 l kippenbouillon, 2 dl slagroom, 250 g zachte schapenkaas of creme fraiche. Snij de uien in stukjes. Schil de aardappelen en snij die ook in stukjes. Verwijder de worteltjes van de daslookbolletjes en snijd de bolletjes en de bladeren van het daslook fijn. De bloemstengels zijn te hard: weggooien. Bak de uien vijf minuten zachtjes in de roomboter. Doe de aardappelen en de daslook erbij. Leg een stuk bakpapier over de pan en doe het deksel erop. Laat op laag vuur tien minuten smoren. Voeg de bouillon toe, laat 20 minuten zachtjes koken en maal fijn met een staafmixer. Voeg de room toe, verwarm het geheel weer en dien de soep op met in elk bord een dotje zachte schapenkaas of creme fraiche. Eet smakelijk! Bronnen: Diverse internetsites, o.a. Wikipedia en NRC.nl/koken Planten en hun naam H. Kleijn, Meulenhoff, Amsterdam, 1970 Úit grootmoeders kruidenkast, J.H. Gottmer, Haarlem

20 door: Doortje Vreman Lindeboom, Koningsboom. Vroeger bij de Kelten en de Germanen was de Linde een heilige boom. De geest van de Linde gold als bescherming voor mens, huis en kerk. Ook later werd de lindeboom als goede boom beschouwd. Huwelijken werden gesloten onder de lindeboom, de duimen van de geliefden werden in de bast gedrukt. Een lindetak zou helpen als middel tegen tandpijn bij kinderen. Ook gaf het bescherming tegen heksen en boze geesten. Lindebomen kunnen heel oud worden. In Sambeek (bij Boxmeer) staat de dikste linde van Nederland die is 775 cm, dus bijna 8 meter. Deskundigen schatten dat de boom 500 jaar oud is. Lindes worden veel aangeplant als herdenkingsboom. Zo heeft Staatsbosbeheer, bij de geboorte van Prinses Amalia, de Nederlandse gemeenten een, Koningslinde aangeboden. In 260 gemeenten is ter gelegenheid van de geboorte van Prinses Amalia (7 dec. 2003) een Linde geplant. In het verleden zijn er Wilhelmina-, Juliana-, Bernhard-, Beatrix- en Alexander Lindes in verschillende gemeenten geplant. Ter gelegenheid van de troonswisseling zullen er dit jaar rond 30 april ook wel herdenkingslinden geplant worden. Ga in je woonplaats maar eens opzoek naar een lindeboom. Vaak staan ze op een plein in dorp of stad, ook bij scholen staan vaak lindebomen. Bekijk een grote linde eens van een paar meter afstand: Wat maakt deze boom zo aantrekkelijk en geliefd? En hoe hoog zou de boom zijn? Een leuk werkje om dat te meten, je moet dat met je tweeën doen. Je 20

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar

ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD. Najaar 2012 (september & oktober) Voor groepen kinderen va 4-12 jaar ACTIVITEITENPROGRAMMA TUININDESTAD Voor groepen kinderen va 4-12 jaar Najaar 2012 (september & oktober) INTRODUCTIE: WAT IS TUININDESTAD? Tuinindestad richt zich op de liefhebbers in de stad. Mensen die

Nadere informatie

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst.

Aan de wand hangen woordkaarten met betrekking tot de herfst. Herfst Nog niet zolang geleden liepen we in korte broek, kon de jas thuis blijven en was de temperatuur zelfs hoog, te hoog voor dit seizoen. Maar nu waait het, het regent en vallen de blaadjes van de

Nadere informatie

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens

Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens VOOR DE LEERKRACHT Je school vogelvriendelijk! Voor vogel én mens Spreeuw Vogelbescherming Nederland organiseert de Tuinvogeltelling voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag.

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg Beste natuurliefhebber/- ster, Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. Een week geleden zag ik alleen nog maar

Nadere informatie

QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR????

QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR???? QUIZ: HOE KOM IK DE WINTER DOOR???? WAAROM BEVRIEZEN ZADEN NIET? 1. Ze zitten diep onder de grond, waar het niet vriest. 2. Ze bevatten veel vet. 3. Ze bevriezen wel, maar daar kunnen ze wel tegen. WAAR

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

Expeditie Boswachterscode

Expeditie Boswachterscode Boswachterscode Ontdek jij je zesde zintuig? Kinderen tussen de 7 en 10 jaar opgelet! Zet je zintuigen op scherp. Volg het spoor van Benno Buitenpret. Speciaal voor jou heeft hij zijn persoonlijke en buitengewoon

Nadere informatie

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen

Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Hier zien jullie alweer de derde uitgave van ons jeugdblad. Ook nu heeft de Oele weer heel wat te vertellen. Lees maar gauw. Oele de uil vertelt over hoe de verschillende dieren de winter doorkomen Zoogdieren

Nadere informatie

Het onderzoek van de burgemeester 5/6

Het onderzoek van de burgemeester 5/6 Het onderzoek van de burgemeester De burgemeester hoorde dat kinderen ongerust zijn. Nee, ze zijn niet bang voor onweer of harde geluiden. Ze maken zich zorgen over de natuur. Dieren krijgen steeds minder

Nadere informatie

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ Seizoenen De lente begint meestal op 21 maart. Soms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart. Dat heeft te maken met de stand van de zon. Afgesproken is dat

Nadere informatie

Gedichtendossier. Datum: 8 januari 2015. Pagina 1 van 8

Gedichtendossier. Datum: 8 januari 2015. Pagina 1 van 8 Gedichtendossier Gemaakt door: Sophie Leusink Klas: 4T3 Vak: Nederlands Datum: 8 januari 2015 Docent: mvr. Scholten Pagina 1 van 8 Inhoudsopgave Blz. Gedicht 3 Gedicht analyse 4 Overige gedichten 6 Pagina

Nadere informatie

Brandnetelbroodbeleg

Brandnetelbroodbeleg Flinke veel brandneteltoppen Olijfolie 4 tenen knoflook Zout Brandnetelbroodbeleg Werk met handschoenen aan. Verwijder harde brandnetel stengels. Was de brandnetels in de vergiet. Laat uitlekken. Snijd

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Week van de Smaak 2013

Week van de Smaak 2013 Week van de Smaak 2013 Op zoek naar een aantal geweldig lekkere ecologische of verrassende soepen? Zoek niet langer, want de Week van de Smaak verzamelde voor u 7 recepten ter inspiratie. Smakelijk! ECOLOGISCHE

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8

Voorbereiding post 5. Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Voorbereiding post 5 Iedere vogel zijn eigen plekje Groep 4-5-6-7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: Iedere vogel zijn eigen plekje, voor groep 4 t/m 8. Inhoud:

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8

NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 NME-leerroute Kleine inwoners van de stad 8 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Tijdens deze wandeling ontdekken we meer over de bijen, kleine maar belangrijke inwoners van de stad.

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

Poekie is verdrietig. Want zijn papa en mama gaan scheiden. Geschreven door. Mariska van der Made. Illustraties van. Dick Rink

Poekie is verdrietig. Want zijn papa en mama gaan scheiden. Geschreven door. Mariska van der Made. Illustraties van. Dick Rink Poekie is verdrietig Want zijn papa en mama gaan scheiden Geschreven door Mariska van der Made Illustraties van Dick Rink Poekie is een lief klein monstertje van vijf jaar oud. Hij woont samen met zijn

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij?

Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Een meneer heeft veel ballonnen. Hij roept: Kinderen, kom erbij! Mijn ballonnen die zijn gratis. Wie wil een ballon van mij? Wat een mooie luchtballonnen! Geel, oranje, groen en blauw. Kies maar uit Daan,

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde.

1 In het begin. In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. 1 In het begin GENESIS 1:1-25 In het begin leefde alleen God. De Heere God is er altijd geweest. En Hij maakte de hemel en de aarde. De aarde is nat en donker. God wil van de aarde iets heel moois maken.

Nadere informatie

Inhoud. 6 InleIdIng. 12 VoorbereIdIng: groenten kweken. 22 lente. 44 Zomer. 106 herfst. 144 winter. 170 register. 176 VerantwoordIng

Inhoud. 6 InleIdIng. 12 VoorbereIdIng: groenten kweken. 22 lente. 44 Zomer. 106 herfst. 144 winter. 170 register. 176 VerantwoordIng Inhoud 6 InleIdIng 12 VoorbereIdIng: groenten kweken 22 lente 44 Zomer 106 herfst 144 winter 170 register 176 VerantwoordIng VoorbereIdIng: Groenten kweken wilt u een vruchtbare keukentuin, dan moet u

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016!

KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! KOOK-OOK wenst jullie een hele fijne kerst & een gezond en gelukkig 2016! ZwARte BoNeNSoEP Met PuLLeD PoRK Zoete aardappel is lekker en gezond. Een zoete aardappel is een knol en behoort, in tegenstelling

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant,

Beste KOOK-OOK klant, Beste KOOK-OOK klant, Groenten zijn gezond, ze zitten namelijk boordevol voedingsstoffen, maar bevatten weinig calorieën. De enorme hoeveelheden mineralen en vitaminen geven je lichaam alle bouwstenen

Nadere informatie

inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10

inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10 inhoud Inleiding 6 Adviezen & historie 10 16 88 lente & zomer herfst & winter Goudsbloem 28 Basilicum 36 Citroenverbena 46 Munt 54 Kaapse knoflook 64 Bergamot 70 Dille 76 Dropplant 82 Peterselie 98 Koriander

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort.

Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Wandelen in Echt in het natuurgebied de Doort. Het is een mooie zondag middag. De zon schijnt volop, en het is niet koud. Een fijne dag om lekker te gaan wandelen met het IVN. Om 13.00u hebben we samen

Nadere informatie

Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus. Seizoen 2013 / 2014. Thema "water" In dit thema staat water centraal.

Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus. Seizoen 2013 / 2014. Thema water In dit thema staat water centraal. Welkom op de eigen pagina van speelzaal Kleine Columbus Seizoen 2013 / 2014 Thema "water" In dit thema staat water centraal. Water komt uit de kraan maar zit ook in een fles, je kunt het drinken maar je

Nadere informatie

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL

STEENSOEP OMA VERTELT EEN VERHAAL Hotel Hallo - Thema 6 Hallo opdrachten STEENSOEP 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en leg

Nadere informatie

Kaart 15 Bollen en knollen

Kaart 15 Bollen en knollen Kaart 15 Bollen en knollen Informatiekaart Werkblad Onderzoek: o Bollen en knollen o Narcissen op water Quiz: o http://natuur.ariena.com Voor de leerkracht: De kinderen leren de volgende begrippen: Bollenstreek

Nadere informatie

bospaddenstoelensoep

bospaddenstoelensoep bospaddenstoelensoep * VOORBEREIDEN (dag voor het kerstdiner): * Week de gedroogde paddenstoelen 15 minuten in water. * Snipper de ui en pers of snijd de knoflook fijn. Snijd de bleekselderij in kleine

Nadere informatie

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015!

KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK wenst u een gezond en smaakvol 2015! KOOK-OOK helpt graag mee om 2015 gezond van start te laten gaan. Hierbij weer een tas vol lekkere en eerlijke groenten. Veel producten uit de KOOK-OOK tas

Nadere informatie

7.5 Script en plaatjes post-test

7.5 Script en plaatjes post-test 7.5 Script en plaatjes post-test De vorige keer waren we hier om Drakie wat beter te leren praten en Drakie heeft toen een heleboel van jou geleerd. Dat vond ie heel leuk. Vandaag gaan we wat dingen die

Nadere informatie

PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt

PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt PiTabrOOD met FaLaFeL & GrieKse YogHurt Falafel is balletjes gemaakt van kikkererwten en verschillende kruiden en is een traditioneel gerecht in het Midden Oosten en Noord-Afrika. Kikkererwten bevatten

Nadere informatie

Maak je schoolplein vogelvriendelijk

Maak je schoolplein vogelvriendelijk Maak je schoolplein vogelvriendelijk Leerlijn: kinderen leren vanuit het perspectief van vogels nadenken over hun omgeving. Wat hebben vogels nodig om te overleven? Schuilmogelijkheden, nestmogelijkheid,

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 1 & 2

Lessuggesties voor groep 1 & 2 Lessuggesties voor groep 1 & 2 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Bloeiend plantje Spoor van een dier

Bloeiend plantje Spoor van een dier Volwassen boom Jonge boom Dode boom Hoge struik Lage struik Varen Mos Klimmende plant Bloeiend plantje Spoor van een dier Paddenstoel (op de grond) Bodemdiertje Paddenstoel (op een boom) Activiteit 3 :

Nadere informatie

natuurboekje van zomer 2015

natuurboekje van zomer 2015 natuurboekje van zomer 2015 HOI! EIND VAN DE ZOMER tot in oktober bramen tijd! De bramen zijn rijp en je kunt plukken. Een braam gaat van groen naar rood naar zwartblauw. Zwartblauwe bramen zijn rijp.

Nadere informatie

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta

Lesbrief. Dijken. Kijken naar dijken. www.wshd.nl/lerenoverwater. Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Lesbrief Dijken Kijken naar dijken www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta Kijken naar dijken Zonder de duinen en de dijken zou jij hier niet kunnen wonen: bijna de

Nadere informatie

Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot?

Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot? Raadsel 1: Wat is het verschil tussen de westkant en de oostkant van de Grote Vlasroot? Loop een rondje om het ven; ga over het dammetje. Let ook op hoogteverschillen. Materialen: Neem het kompas. Raadsel

Nadere informatie

ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK

ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK December 2015 ENQUÊTE VAN IVN NIJKERK Deze enquête is gericht aan alle leden en donateurs van de natuurvereniging IVN Nijkerk. Het doel van de enquête is IVN Nijkerk inzicht te geven in welke richting

Nadere informatie

Auditieve oefeningen - lente. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen - lente. Hakken en plakken Auditieve oefeningen - lente Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) len-te kro-kus tul-pen lam-me-tje bloe-men zaai-en tuin-tje ro-zen vo-gel tuin-man bij-en

Nadere informatie

Biodiversiteits heg. www.enand-design.com. 2007 De Biodiversiteits heg is een auteursrechtelijk beschermd werk van Jacqueline Couwenberg 06-52088979

Biodiversiteits heg. www.enand-design.com. 2007 De Biodiversiteits heg is een auteursrechtelijk beschermd werk van Jacqueline Couwenberg 06-52088979 Biodiversiteits heg 2007 De Biodiversiteits heg is een auteursrechtelijk beschermd werk van Jacqueline Couwenberg 06-52088979 www.enand-design.com Voor vogels zijn er plekken gemaakt waarin ze kunnen nestelen,

Nadere informatie

Word ook actief voor onze zoogdieren!

Word ook actief voor onze zoogdieren! ZOOGDIERVERENIGING ZOEKT VRIJWILLIGERS Word ook actief voor onze zoogdieren! Gezocht: haas, konijn, ree, vos, egel en eekhoorn, bijzondere muizen zoals de hazelmuizen, bevers, bunzingen en boommarters

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer:

Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer: Dit boek is van: Naam: Klas: Adres: Tel nummer: Inhoudsopgave: Hoofdstuk pagina Inleiding 4 Welkom 6 Historie van bloembollen 8 Herfst 10 - Uitleg herfst 12 - Opdracht 14 + 15 - Het planten van bloembollen

Nadere informatie

Tomatensoep. Eet smakelijk. Muffins. Nodig:

Tomatensoep. Eet smakelijk. Muffins. Nodig: Tomatensoep Nodig: 1 liter water. 1 kilo rijpe tomaten. 2 groentebouillonblokjes. 1 prei of klein zakje soepgroente. Vermicelli. 1. Doe het water in de pan en breng het aan de kook. 2. Was en snij de tomaten

Nadere informatie

Vlinder en Neushoorn

Vlinder en Neushoorn Vlinder en Neushoorn Hoi, zei Vlinder. Hoi, zei Neushoorn, hoewel hij meestal niets zei. Maar hij was in een goede bui. Vlinder streek neer op de hoorn van Neushoorn en leek erg zenuwachtig. Hoi! zei Vlinder

Nadere informatie

Samen maken we het groen!

Samen maken we het groen! Samen maken we het groen! 10 tips voor meer natuur in je omgeving Een groene omgeving is leuk om naar te kijken, maar ook gezonder om in te leven en wonen en beter voor het klimaat. Planten en bomen houden

Nadere informatie

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit.

Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Een moeilijk woord voor Natuurbrug is Ecoduct. Wat dat nu precies is, legt de schrijver Frank van Pamelen hieronder nog eens uit. Ecoduct Wat is dat dan precies, een ecoduct? Zo vroeg een jonge

Nadere informatie

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues

Mijn tuin. Janni Meedendorp. Meditaties voor kinderen. 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Mijn tuin Meditaties voor kinderen Janni Meedendorp 2013 Uitgeverij ACT on Virtues Na een intensieve yogales vindt Noah het heerlijk om op zijn matje te liggen. De spieren in zijn lichaam ontspannen zich,

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten

Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten Onderzoek op de Boerderij 2010 Buitenopdrachten paard sporen stap draf Paarden hebben hoefijzers. Pak eens een hoefijzer uit de emmer en bekijk hem goed. 1 Waar zijn de gaatjes voor? Waar zijn hoefijzers

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant! KOOK-OOK maakt gedurende het zomerseizoen veel gebruik van groentes uit Zwolle.

Beste KOOK-OOK klant! KOOK-OOK maakt gedurende het zomerseizoen veel gebruik van groentes uit Zwolle. Beste KOOK-OOK klant! KOOK-OOK maakt gedurende het zomerseizoen veel gebruik van groentes uit Zwolle. De meeste groentes die in de KOOK-OOK tas zitten, zijn afkomstig van het biologisch-dynamisch tuinbouwbedrijf

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

De teelt van zonnebloemen

De teelt van zonnebloemen De teelt van zonnebloemen De zonnebloem heeft als wetenschappelijke naam: Helianthus annuus. Deze naam komt van de Griekse woorden voor zon (helios) en bloem (anthos). De plant behoort tot de grote familie

Nadere informatie

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje.

4-7 jaar Scharrelavontuur. 4-7 jaar Scharrelavontuur. Sterke geuren. Aardegeuren. Pluk een blaadje van een plantje. Sterke geuren Pluk een blaadje van een plantje. Wrijf erover met je vingers, en verkreukel het blaadje een beetje. Ruik nu eens. Laat elkaar je blaadje ruiken. Waar ruikt het naar? Aardegeuren Ga op de

Nadere informatie

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden

Dieren in de winter. Kids for Animals winter spreekbeurt. Brrr. Honden Dieren in de winter Brrr In de winter kun jij een lekkere warme trui aantrekken. Bij dieren werkt dit anders. Sommige kunnen heel goed tegen de kou, andere minder. Het ene dier krijgt een dikke vacht,

Nadere informatie

Beste KOOK-OOK klant!

Beste KOOK-OOK klant! Beste KOOK-OOK klant! KOOK-OOK maakt zoveel mogelijk gebruik van biologische producten. Wat is biologisch? En waarom maakt KOOK-OOK zo graag gebruik van biologische producten? De term biologisch heeft

Nadere informatie

De Levende tuin, met een levende omheining. De Levende tuin laat uw tuin leven. Wilt u van uw tuin een groene oase maken?

De Levende tuin, met een levende omheining. De Levende tuin laat uw tuin leven. Wilt u van uw tuin een groene oase maken? FOTO S: TUINEN VAN APPELTERN met een levende omheining De omheining van een levende tuin leeft mee. Deze biedt beschutting, maar is ook toegankelijk voor kleine dieren. Van oude stenen bijvoorbeeld, zijn

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

Met vogels op trektocht

Met vogels op trektocht Met vogels op trektocht Leerdagboek van:... Een (on)bekend geluid Wat voor geluid hoor je? Waar komt het geluid vandaan? Dit wil ik opschrijven over de vogel: Denk aan vragen als: Hoe ziet de vogel eruit?

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Doos der wijzen: opdracht één

Doos der wijzen: opdracht één Doos der wijzen: opdracht één Zet de schoenendoos voor je voet, en bekijk alle kanten goed. De bodem zie je nu helemaal niet, heb daarover geen verdriet. Neem het deksel er eens van, hoeveel kanten zie

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

Projectlijn D Blik op de weg Hellig Hart

Projectlijn D Blik op de weg Hellig Hart Informatieblad 2D Toneelstuk: Arme Jan en de perenboom Personen: Arme Jan, een beetje rare snuiter De koopman Mevrouw Goedhart, een van de omstanders Meneer Bovenbaas, een andere kijker Meneer Galeo, ook

Nadere informatie

De ontdekking van Jan Lammers

De ontdekking van Jan Lammers Centrum Basiseducatie Brusselleer Oefenmap lezen en schrijven p. 1 Witloof De ontdekking van Jan Lammers Witloof is een echt Belgische groente. Ze werd in België ontdekt. Dat gebeurde tijdens de strijd

Nadere informatie

Themawandeling Herfst

Themawandeling Herfst Themawandeling Herfst Leerdoelen: De leerlingen tonen respect voor de natuur De leerlingen kunnen enkele typische herfstverschijnselen uit het bos verklaren De leerlingen kunnen op een aangepaste manier

Nadere informatie

Fleur Wakkermuis, klas 7B. Geronimo Stilton En het geheim van het verborgen Eiland

Fleur Wakkermuis, klas 7B. Geronimo Stilton En het geheim van het verborgen Eiland Fleur Wakkermuis, klas 7B Geronimo Stilton En het geheim van het verborgen Eiland Hoofdstukken! 1. Oud kasteel blz. 3-4 2. Op verborgen eiland blz. 5-7 3. Floor het elfje blz. 8-11 4. Geronimo gered blz.

Nadere informatie

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak.

Tik-tak Tik-tak tik-tak. Ik tik de tijd op mijn gemak. Ik haast me niet zoals je ziet. Tik-tak tik-tak, ik denk dat ik een slaapje pak. Tik-tak - Lees het gedicht tik-tak voor. Doe dit in het strakke ritme van een langzaam tikkende klok: Tik - tak - tik - tak Ik tik - de tijd - op mijn - gemak. Enzovoort. - Laat de kinderen vrij op het

Nadere informatie

Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013

Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013 Korte lesbrief Koningsbomen Ter gelegenheid van het planten van de Lindeboom voor Koning Willem Alexander Op 30 april 2013 Geschiedenis Op 30 april 2013 wordt de Prins van Oranje, beter bekend als Prins

Nadere informatie

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012

Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Betreft: Aanvullende informative quickscan Flora & Fauna Locatie: Wijbosscheweg 107, Schijndel Kenmerk: Tm2011.099QFF BRF Datum: 19 11 2012 Built By Brekel T.a.v. Dhr. G. van den Brekel Sweelinckplein

Nadere informatie

Tuinvogels. Meer over onze koolmezen. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Meer over de koolmees

Tuinvogels. Meer over onze koolmezen. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Meer over de koolmees Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Natuur & Milieu Educatie

Natuur & Milieu Educatie Natuur & Milieu Educatie Groep 3-4 Dieren in de winter Excursie Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen, doelgroep, samenvatting 3. Lesschema 4. Inhoud

Nadere informatie

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen

Project Planten ABC. Week 1ABC: Algemeen Project Planten ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Planten Planten eten, ademen en groeien. Sommige planten houden van natte grond. Anderen van droge grond. Sommige planten houden van veel zon en warmte. Anderen

Nadere informatie

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag.

De participerende bezoeker. Openstelling op zaterdag. De participerende bezoeker Zoals jullie weten wil de politiek graag een participerende samenleving. Dit betekent dat meer dan voorheen een beroep gedaan wordt op de mensen zelf. Dit is ook terug te vinden

Nadere informatie

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon:

9. SCHADUWTUIN. Op het einde van de dag kunt u dan het aantal uren zon berekenen. Minder dan 3 uur zon: 9. SCHADUWTUIN De meeste groenten en kruiden hebben nood aan zon, maar in de stad hebt u niet altijd zon in uw tuin. In deze fiche bekijken we wat de mogelijkheden zijn in de schaduw of halfschaduw. Om

Nadere informatie

Loof-en naaldbomen. Naam :

Loof-en naaldbomen. Naam : Loof-en naaldbomen Naam : Veel bomen maken een bos In een boomgaard staan soms honderden bomen, en toch is een boomgaard geen bos. Ook in een park kun je veel bomen zien, maar een park is beslist geen

Nadere informatie

Verwarmende soepen. Tomatensoep.

Verwarmende soepen. Tomatensoep. ! Verwarmende Tomatensoep. Tomaten, veel tomaten in kleine blokjes snijden Prei, in fijne ringen snijden Ui, snipperen Knoflook, heel fijn snijden of persen Wortel, in kleine blokjes snijden Verse basilicum,

Nadere informatie

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2

Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011. Aardappelgerecht(februari)... 1. Natte preipot(april)... 2 Vegetarische gerechten door Gery Mulder uit de ANBO Nieuwsbrief 2011 Aardappelgerecht(februari)... 1 Natte preipot(april)... 2 Courgettesoep(mei)... 3 Rabarber met een variatie(juli-augustus)... 4 Meloensalade(september)...

Nadere informatie