Rationeel Energie Gebruik

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rationeel Energie Gebruik"

Transcriptie

1 Rationeel Energie Gebruik HANDLEIDING Wie is Dialoog vzw? Missie: Hetonafhankelijk kennis- en adviescentrum DIALOOG vzw informeert rond volgende thema s: Water Energie Bouwen Doelgroep: huishoudens + bouwprofessionelen Concept: concrete en praktische informatie tijdschrift de Koevoet 2 De vzw Dialoog is al 25 jaar een vormings- en adviescentrum. Recent zijn we ook actief in de klimaatwijken. Ook geven we opleidingen aan architecten en ambtenaren. Belangrijk in onze visie is dat we de drempel zo laag leggen dat de meeste mensen mee kunnen stappen in ons verhaal. Uiteindelijk zien we dat we de cursisten kunnen aanzetten om K30-woningen te plaatsen. 3-maandelijks geven we de Koevoet uit. DOEL van de SESSIE TIPS om energie te SPAREN VERHOGEN van het COMFORT bijdragen aan een beter MILIEU en meer GELIJKHEID 3 We geven praktische tips om energie te besparen door iedereen uitvoerbaar tot moeilijkere opdrachten waarbij een vakman nodig is.

2 DENK GLOBAAL, WERK LOKAAL Verminderen broeikasgassen CO 2 -hoeveelheid gestegen met 13% Kyoto: - 7,5% tegen Zomer 2003 heetste van Europa sedert 500 jaar Noord-Zuidverhouding Streekprodukten eerst Eerlijke handel (FSC-hout) BRON : 4 Het voornaamste broeikasgas dat vrijkomt bij verbranding is de laatste jaar nog nooit zo hoog geweest. Daarenboven is er een verband in de geschiedenis tussen de broeikasgashoeveelheid in de atmosfeer en de temperatuur. Als we niet snel minder broeikasgassen (2020: -40%, 2050: -80%) beginnen uitstoten, mogen we nog extremere weersomstandigheden verwachten. Belangrijk om te vermelden is dat temperatuursveranderingen en dus klimaatsveranderingen zich in het verleden niet lineair voordeden. Kort gezegd, vanaf dat het klimaat en de temperatuur een bepaalde drempel bereiken slaat het klimaat op hol tot ze een nieuw evenwicht vindt. Maatregelen dan nemen is praat naar de vaak. Nog een reden om vandaag extra inspanningen te doen. Het huidige economische systeem buit de lage loonlanden uit. 20% van de bevolking verbruikt 80% van de grondstoffen, 80% van de bevolking 20% van de grondstoffen. Daarenboven zijn de arbeidsvoorwaarden en milieureglementering in deze lageloonlanden wat ze 50 à 100 jaar geleden hier waren. Door streekproducten te kopen en gelabelde producten zorgen we voor dat wij niet verantwoordelijk zijn voor de uitbuiting van mens en natuur elders op de planeet. ELEKTRICITEIT IS DUURSTE ENERGIE! 0,180 0,160 geleverd nuttig 0,140 0,120 0,100 0,080 0,060 0,040 0,020 0,000!/kWh stookolie aardgas propaan E:dagtarief E:nachttarief warmtepomp Bron : Dialoog 6

3 Hier zie je dat elektriciteit ook een dure verwarming is. Voor dezelfde kwh gas of stookolie betaal je 2 keer meer voor elektriciteit nachttarief en 5 keer meer voor elektriciteit dagtarief. Ook propaan is goedkoper dan elektriciteit. De gebruikskosten verlagen Typisch huishouden: kwh primaire energie = 2000! /jaar diversen 8% keuken 8% warm water 16% 1 m? aardgas? 1 liter stookolie? 10 kwh primaire energie 1 kwh elektriciteit? 2,5 kwh primaire energie verwarming 68% 7 Verwarming maakt het grootste deel uit van ons energieverbruik. Inderdaad ons huis is een machine op zich waar we energie moeten ingieten om het warm te houden. Zoals bij een mens die stil zit wordt de meeste energie in verwarming gestoken. Elektriciteit is voor de hoofdverwarming een ecologisch minpunt. De primaire energiebron wordt in de centrale meestal verbrand (stookolie, gas, kolen, nucleaire brandstof, ) om elektriciteit te besparen: men produceert dus warmte. Via een reeks energieomzettingen en verliezen komt die elektriciteit in de woning terecht waar er tenslotte weer warmte van wordt gebruikt. Bij elektriciteitsproductie en distributie gaat dus veel energie verloren. De aanmaak van elektriciteit in de centrale heeft een rendement van amper 35%: er zijn drie eenheden primaire energie nodig om één eenheid elektriciteit te maken. Voor de omrekening van aardgas naar stookolie naar elektriciteit geldt 1m³ aardgas is 1l stookolie is 10 kwh elektriciteit (weliswaar primair). ENERGIEBESPARINGSTIPS Zonder investeringen Met beperkte investeringen Met hoge investering Let op! De besparing die de tips met betrekking tot de verwarmin g met zich meebrengen zijn niet eenvoudig optelbaar! (financieel & ecologisch) 9

4 Volgende voorbeelden en berekeningen slaan op een gemiddeld gezin en een doorsnee gebruik van toestellen. We hebben de tips gerangschikt naar stijgende kosten: Zonder investeringen; SOK-tips zijn tips die een verandering in je handelingen beogen, met beperkte investeringen; zijn kleine investeringen met besparingspotentieel, hoge investeringen; zijn investeringen waar je diep in de geldbeugel moet. Laat je niet misleiden door deze rangschikking. Het is niet de bedoeling dat je leidingen gaat isoleren van een 30-jarige mazoutketel. Het is dan beter om deze ketel eerst te vervangen. Maar door eerst de gratis tips toe te passen is het moreel hoog om verder te gaan. Zoals we later nog zullen zien: wat je niet verbruikt is gratis. Meestal zijn de kleine investeringen sneller terugverdiend, de dure investeringen veel trager. Besparen op verwarming Typisch huishouden: liter olie of m? gas = 1190! /jaar warm water 16% keuken 8% diversen 8% verwarming 68% 10 Het slechtste verwarmingstoestel qua rendement is een open haard. Gouden tip: gecontroleerd ventileren Stoot verluchting van 3 à 5 minuten meermaals per dag bespaart tot 15% mechanisch met warmterecuperatie BRON: 11 Ofwel om de drie uur voor drie minuten het raam open ofwel balansventilatie met warmterecuperatie. In tegenstelling tot wat sommige mensen denken is het potdicht maken van een woning niet slecht voor de binnenlucht. Er is één

5 voorwaarde, je moet gecontroleerd ventileren. Je kan dit zelf doen door om de 3 uur de ramen een aantal minuten open te zetten of door mechanisch te ventileren. Ook het openzetten van verluchtingsroosters is een mogelijkheid. Een bijkomend voordeel van mechanisch ventileren is dat je warmte recupereert. Het verluchtingsvoud per uur is afhankelijk van de stand van het venster: alles dicht heeft een verluchtingsvoud van 0,1 à 0,3, kipstand, luiken toe een verluchtingsvoud van 0,3 à 0,5, kipstand, luiken open, een verluchtingsvoud van 0,8 à 4, venster half open, een verluchtingsvoud van 5 10, venster gans open, een verluchtingsvoud van 9 15, tegenovergestelde venster of deur ook open, een verluchtingsvoud van +40. In de praktijk kan je zowel s ochtends als s avonds als je gaat werken de ramen voor een tijdje (15 minuten) openzetten. Gezellig maar niet gortig Sloffen aan Verwarm enkel de warme ruimtes 12 De koudste oppervlakte in de woning is de vloer. Door compartimentering zorg je voor afsluitbare deelruimtes. Vides zijn daarom qua energiezuinigheid in verwarmde ruimtes niet zo goed. Slaapkamers hoeven niet verwarmd te worden. En ook badkamers kunnen door aansturing van zoneventielen of thermostatische kranen geregeld worden.

6 Deuren toe Vooral openstaande deuren naar koude ruimten. - 6% - 70! per jaar BRON: nuonnl 13 Dit is een typische verander-je-gedrag-maatregel. De Vlaming plaatst deze maatregelen eigenaardig genoeg na maatregelen door kleine investeringen (Irisstudie). Maar dit is toch wel een heel simpele goede huisvadertechniek. Kijk ook eens na of de deur rondom rond goed sluit. Dit geldt enkel voor buitendeuren Bij binnendeuren mag er onderaan een speling zijn van maximaal 1cm. Dit om een verluchting tussen de kamers onderling mogelijk te maken. Die speling vervangt de luchtroosters in deuren. Gordijnen toe - 5% - 60! per jaar BRON: 123energiesparen.de 14 Dubbele gordijnen verdubbelen de energiebesparing. Natuurlijk is er ook een verschil tussen dunne, doorzichtige gordijnen en zware stoffen gordijnen. Gordijnen s avonds sluiten spaart 5%, vooral bij enkele of gewone dubbele beglazing. Rolluiken + gordijnen beperken nachtverliezen met 30 à 50%. Een type luxaflex plaats je in de benedenstand.

7 Tochtstrips Breng tochtstrips aan rond slecht sluitende ramen en deuren - 3,5% - 40! per jaar OPGELET: zorg voor voldoende verse lucht voor bewoners en verbrandingstoestellen 15 Voor de meeste toepassingen bestaan milieuvriendelijke materialen. Vermijdt daarom PU-schuim waar mogelijk. Immers PU-schuim maakt recyclage van bouwonderdelen moeilijker. Er bestaan ook natuurkitten in de gespecialiseerde zaak. Overgangen vloer-wand-zoldering, voegen tussen schrijnwerk en metselwerk, voegen in beweegbaar schrijnwerk, vooral deuren, rolluikkasten, nutsleidingen: elektriciteit, inbouwspots, muurdoorvoeren water, gas, CV, afvoerbuizen, schouwen van open toestellen, ventilatie keuken en badkamer, binnenafwerking zolderisolatie zijn plaatsen waar mogelijks lucht van buiten kan binnenstromen. Detail rolluikkasten - 2% 37! per jaar Bron: SENVIVV 16 Wanneer je voegen opvult is het best om dit te doen langs de buitenzijde. Het is makkelijker om van buiten de lucht tegen te houden, dan van binnen de buitenlucht tegen te houden.

8 GOUDEN TIP: Overisoleren bestaat niet BRON: EURIMA 17 België behoort tot de Middellandse Zeelanden wat isolatie betreft. Warmere landen zoals Frankrijk en Spanje scoren opvallend beter dan België. Wacht daarom niet op nieuwe standaarden in België, het buitenland bewijst dat meer isoleren werkt. Voorbeelden van isolatiediktes zijn muren van 5 cm dik in België, 10 cm dik in Frankrijk en 15 cm in Denemarken. Voor daken is 7 cm in België, 20 cm in Frankrijk en 25 cm in Denemarken de norm. Brandstofverbruik in buizen - 2% - 25! per jaar Enkele netbeheerders geven subsidie op buisisolatie ISOLEER CV LEIDINGEN minimaal 2 cm zowel aanvoer als retour vooral in niet verwarmde vertrekken : garage, hall, kruipruimte, wasplaats,... Bron : Climaflex, Armaflex, Vidoflex subsidie : AGEM,IVEG,PBE,VEM 18 Cv-leidingen, maar ook warmwaterleidingen moeten geïsoleerd worden. Binnen het jaar is de aanschaf terugverdiend. Bij de keuze van het materiaal speelt vooral de garantie voor een langdurige sluiting van de voegen en de dikte van de isolatie de hoofdrol. Bij de doe-het-zelfzaak vind je te lijmen en te clipsen isolatie van beperkte dikte. In speciaalzaken vind je zelfklevende isolatie in verschillende diktes van isolatie. Kies voor minimum 2cm dikte. In de praktijk is een combinatie van rotswol voor de rechte stukken en geëxpandeerd polyethyleen voor de bochten de beste keuze.

9 Vervang enkel en dubbel glas door HR++ glas Houten frame Enkel glas Ug = 5,8 Uw = 4,9 Besparing: 10! /m? Houten frame - 27% - 330! per jaar met premies en fiscale vermindering! Houten frame Dubbel Glas Ug = 2,9 Uw = 2,8 Super Glas Ug = 1,1 Uw = 1,6 Coating Schrijnwerk met super isolerend dubbel glas isoleert 3 maal beter dan enkel glas. 19 Het vervangen van enkel naar HR++ en dubbel door HR++glas is één van de snelst terugverdiende renovatietips. Hoe meer het glas isoleert, hoe belangrijker de isolatiegraad van het frame: schrijnwerk met enkel glas vervangen door HRglas isoleert tot 3 maal meer omdat het frame minder isoleert. Wanneer Iris consulting aan de mensen vroeg of ze HR-glas hadden antwoordden er 65% ja. Volgens de bouwsector wordt momenteel slechts 1 op 5 nieuwe woningen met HR-glas uitgerust, waaruit blijkt dat veel mensen HR-glas verwarren met gewoon dubbel glas. Isoleer vloer, muur, ramen en dak Vloeren (volle grond) Muren Praktijk K 65 2 cm 5 cm Wettelijk Laag energie K 55 K30 3 cm 6 cm 10 cm 17 cm - 66% - 780! per jaar met premies en fiscale vermindering! Glas 2,9 w/mk 1.8 w/mk 1.1 w/mk Zadelda k 7.5 cm 10 cm 22 cm ISOLATIESCHIL moet ONONDERBROKEN ZIJN 20 De wettelijke isolatienorm wordt in de praktijk niet gehaald. Slechts 13% van de woningen haalt de huidige norm. Er is werk aan de winkel, zowel wat het huidige reglement betreft als wat de uitvoering betreft. We moeten in ieder geval streven naar K30-woningen en naar een ononderbroken isolatieschil. De isolatieschil is immers onze derde huid, na onze fysieke huid en onze kleren. Doordat de warmte stijgt moet er meer isolatie in het dak dan in de vloer.

10 ISOLATIE VAN HELLEND DAK onderdak 20 cm dakisolatie bespaart per jaar 890 euro voor hellend dak isolatie damprem BRON: interelectravoorstellingeco beurs hasselt(testaankoop nr. 441 maart 2001) 21 Nog steeds heeft 35 % van de woningen geen dakisolatie, terwijl deze ingreep relatief eenvoudig zelf kan uitgevoerd worden (behalve platdak). Door de lagen isolatie te schranken verminderen we de koudebrugwerking van de kepers. Een juiste plaatsing van lucht- en dampscherm is cruciaal. Zorg ervoor dat het niet doorboord wordt door de installatie van elektrische installaties, buizen of sanitair. Gouden tip: Controleer je ketel Waakvlam uit Pompschakelaar - 4% - 50! per jaar Ketel en schouw om de 3, 4 jaar controleren bespaart 10% Keteltemperatuur niet te hoog 75/65/20 BRON: Interelektra, BBL, Nuonnl 22 De pomp is het grootste sluipverbruik 400kWh/jaar, 50 /jaar. De pompschakelaar is dan ook in anderhalf jaar terugverdiend. Een studie van het VITO wees uit dat het gemiddelde ketelvermogen in Vlaanderen 2,17 keer te groot is gedimensioneerd. Vandaar dat de keteltemperatuur gerust mag verlaagd worden tot hoogstens 75 C. Of die temperatuur nog mag verlaagd worden hangt af van de ketel (raadpleeg de handleiding) en de oppervlakte van de verwarmingstoestellen. Als je de minimumtemperatuur van je ketel kent kan je gerust verlagen tot 60 C. Je kan die gradueel verlagen tot je de laagst mogelijke temperatuur hebt gevonden, de keteltemperatuur waarmee je zelfs bij strenge vorst nog voldoende warm krijgt. Je zal zelf aanvoelen of jouw ketel dit aankan

11 of niet (is de kamer nog warm genoeg?). Ook om Co-vergiftiging tegen te gaan moet je regelmatig de ketel en schouw laten controleren. Beschouw het als een stilstaande auto die toch constant draait in de winter. Optimale afstelling win je terug. Via een simpele breuk kan je de comforttemperatuur in huis berekenen. Deel de som van de luchttemperatuur en de wandtemperatuur door 2 en je bekomt de comforttemperatuur. Hier zie je dat een slecht geïsoleerd huis al 2 C hoger moet stoken om hetzelfde comfort te bekomen. De wanden blijven koud aanvoelen, dit in tegenstelling tot een goed geïsoleerd huis. Dia 24 een GRAADJE lager, een UURTJE vroeger Ook overdag ---) tot 25% besparing 25 b in n en tem p eratu u r temperatuur ( C) v e e n r e b r r g u i i e k weinig is olatie, kleine massa m ogelijke winst door nachtverlaging 5 b u iten tem p eratu u r d ag 24 In alle systemen is het aan te raden om de thermostaat lager te zetten. Hier doet de klokthermostaat zijn dienst om s morgens de boel weer op te warmen.

12 Gebruik je thermostaat thermostaat in representatieve ruimte: - op 1.5 m hoogte - niet in de zon - niet in een tochtstroom - niet boven verwarming -7%/ graad - 80! per jaar Met een ruimtethermostaat kan je 15% besparen BRON: semaine -energie.be FOTO: Honeywell 25 Let erop dat de thermostaat waterpas hangt. Slechts 45,5% van de Vlamingen heeft een klokthermostaat, 39,1% heeft een handbediende thermostaat (Irisstudie). Aangezien het regelen van een handbediende thermostaat discipline vraagt, nemen we het zekere voor het onzekere een klokthermostaat. Warmte reflecteren Niet bij vochtproblemen - Radiatorkasten achter vrijstaande radiatoren zijn een must. -10m? gas / liter per m?stookolie - 25! per jaar - Horizontale plaat op een radiator bespaart extra onder raam - Geen handdoeken op radiator BRON : Energiebureau Limburg, Ecolife 26 Wanneer er reeds vochtproblemen in de muur aanwezig zijn is deze folie af te raden. Radiatorfolie is goedkoop (+/-3 /m²) en binnen het jaar terugverdiend. Je bespaart gemiddeld 10 m³ gas per m² radiatoroppervlak. Eenvoudige radiatorfolie is aan te raden. Je kan de folie aanbrengen met speciale lijm of met pluggen rechtstreeks in de muur. Het plaatsen van radiatorkasten achter vrijstaande radiatoren is een must. Een horizontale plaat alleen al boven een radiator doet 19% besparen (werkboek ecoteam).

13 Thermostatische kranen of zoneventielen - BEHALVEdaar waar de KAMERTHERMOSTAAT geplaatst is - Met gewone radiatorkranen kan je ook besparen door ze NIET TE VEROPEN te DRAAIEN en ze tijdig terug te sluiten - 1% - 13! per jaar met fiscale vermindering! 27 Slechts 50,1% heeft 1 of meerdere thermostatische kranen. Ze gebruiken is twee. Meestal zit er bij de verpakking van zo een kraan een blaadje met welke temperaturen de verschillende nummers overeenstemmen. Zorg bij aankoop dat je de juiste draad hebt gekozen. Sommige thermostatische kranen hebben de neiging bij weinig gebruik vast te zitten, ook daar moet je op letten. De woning wordt bij zoneventielen opgedeeld in verschillende zones. Elke zone wordt voorzien van een elektrisch bediend ventiel. Dit zoneventiel wordt open of dicht gestuurd met behulp van een thermostaat of een klok. Interessant voor gebouwen met sterk verschillende ruimten of gebruik: uitgesproken noord- en zuidzijde en woongedeelte beroepsgedeelte. Kies voor hoogrendementsketels % minder energie 40 % minder CO 2 primair energieverbruik x 100 MJ/j factuur! /j CO2 uitstoot x 10 kg/jaar Aardgas HR Aardgas HR top + Stoololie Optimaz Aardgas - oud Stookolie - oud fiscale vermindering voor vervangen oude stookolieketel Overweeg vervanging van 15-jarige ketels BRON: Greenpeace 28 De ene ketel is de andere niet. Bekijken we de oranje balkjes dan zien we dat op vlak van primaire energie de aardgas HR top (condenserende ketel) het beste scoort. Ook HR + en stookolie Optimaz ketels presteren heel wat beter dan oude gas- of stookolieketels. Hetzelfde beeld krijg je op vlak van verbruikskosten en CO2-uitstoot, zij het dat stookolie op vlak van CO2 wat minder goed presteert. De huidige cv-ketels worden nog altijd 2 keer te groot gedimensioneerd. Gevolg,

14 de ketels draaien aan de helft van hun vermogen en hebben een slecht rendement. Ze verbruiken meer dan een goed gedimensioneerde ketel. Eén van de drie hoofdmaatregelen voor woningen in de Europese Unie is het vervangen van oude verwarmingsketel. Labels met premies netbeheerder (125! voor HR top) OPGELET : een condenserende ketel vereist een aangepaste schouw 29 Hoogrendementsketels, die kunnen genieten van verschillende premies, halen zoveel mogelijk energie uit de rookgassen zodat die redelijk koud de schoorsteen verlaten. Het is dan ook mogelijk dat de waterdamp in de rookgassen al in de schouw zelf gaan condenseren, dat vocht kan tot problemen leiden. Daarom is, zeker bij condenserende ketels, een aangepaste schouw vereist. Ook bestaande schouwen kunnen door het inbrengen van een roestvrijstalen voering worden aangepast. warm water Typisch huishouden: kwh elektriciteit = 240! /jaar (elektrische boiler aan nachttarief) verwarming 68% warm water 16% diversen 8% keuken 8% Een huishouden verbruikt 85l warm water BRON : Greenpeace 30 Beste is om elektrische boilers te vervangen. Wil je hem niet vervangen dan kan je hem isoleren met omgekeerde spijkerflensdekens die je vastmaakt rondom de ketel. Elektrische boilers of geisers kan je ook manueel aan/uit schakelen als je maar sporadisch warm water nodig hebt. Je kan ook gebruik maken van een

15 timer indien je slechts op bepaalde tijdstippen van de dag warm water nodig hebt. Op het hoge verbruik van 85l water is zeker te besparen. Besparen op warm water Vermogen (kw) 35? BRON : Renova Bulex, Viessmann, Atag, Junkers, Hansgrohe 31 Bovenstaande grafiek toont aan dat de vermogens van de verwarmingsketels afnemen, terwijl die voor warm water stijgen. In de jaren 80 zijn dan ook veel cvketels geïnstalleerd die ook voor warm water zorgden. Vandaag de dag zijn twee aparte ketels aan te raden omwille van het verschillend vermogen dat nodig is. Warm water heeft een zeer fluctuerend gebruik, terwijl verwarming eerder constant werkt. Een vraagje: hoe ver kunnen we onze zucht naar warm water laten drijven? Is een douchetempel een basisbehoefte of kan het niet aan de lavabo? De optimale warmwaterinstelling is 60 C, met een minimum van 55 C, hoger eist hogere keteltemperaturen en geeft meer verliezen, maar verhoogt je opslagcapaciteit en is dus een oplossing als je boiler wat te klein blijkt. Om deze temperatuur te halen moet de ketel hoger stoken, afhankelijk van de warmtewisselaar in de boiler moet je de ketel dan toch op 70 à 80 C instellen. Ook hier is een beetje experimenteren naar de minimale temperatuur op zijn plaats maar moet je ook nagaan dat de ketel niet te lang op sanitair moet branden, dat is ook weer niet interessant.

16 DOUCHE in plaats van BAD een douche (55l) verbruikt gemiddeld 2 keer minder water dan een bad (110l) verbruikt -41% 45! per jaar Foto: Hansgrohe 32 Het waterverbruik van een douche bedraagt gemiddeld de helft van dat van een gevuld bad. Neem voor de regelmatige wasbeurt bij voorkeur een douche en trakteer jezelf op de luxe van een bad als je wat meer tijd hebt om ervan te genieten. Het gemiddeld verbruik per dag per persoon voor doucehn loopt op tot 40l. Eén douche minder per week Eén douche minder per week of een kortere douche bespaart water en energie - 4% - 5! per jaar 10% besparing door goede afstelling koud- en warmwaterkraan of door thermostatische kraan Foto: Hansgrohe 33 Scheren, handen wassen kan zonder open kraan. Een spaardouchekop kost je al gauw 250 per persoon per 10 jaar. Dit betekent dat de aankoopprijs eigenlijk geen rol speelt bij de aankoop van een douchekop. Wanneer je 5 minuten in de plaats van 10 min zou douchen betekent dit een besparing van 30 op jaarbasis.

17 Spaardouchekop! 6 à 10 l/min in plaats van 10 à 15 l/min G elijkblijvend comfort Let op voor de tapdrempel bij doorstromers -20% - 23! per jaar Debietbegrenzer of bruismondstuk Foto: ecosave Nederland 34 Een waterbesparende douchekop laat minder water door dan een normale douchekop. In plaats van bijvoorbeeld 10 liter stroomt er 5,5 liter water per minuut door de douchekop. Een spaardouche bespaart per minuut douchen al gauw 4,5 liter warm water. Het douchecomfort is echter hetzelfde als die van een "normale" douchekop. Kies een douchekop met debietbegrenzing, die heeft vanaf een bepaalde druk en hoger dan die druk een constante hoeveelheid water. Bij sommige types wordt het water verdeeld in fijne druppels, zodat het lijkt alsof er evenveel water uit de douche komt. Instelbare spaardouches hebben vaak een "massage" stand voor een stevige straal. Als je een spaardouche gebruikt met een badgeiser of een combiketel, moet het type spaardouche passen bij het toestel. Als de douchekop te weinig water doorlaat slaat de geiser of combiketel niet aan. In dat geval wordt de 'tapdrempel' (de hoeveelheid doorstromend water waarbij de ketel aanslaat) niet bereikt. De installateur of het waterleidingbedrijf weet welke douchekop bij welk warmwatertoestel past. Bij de winkel of in de bouwmarkt kun je vragen of je de spaardouche thuis kunt uitproberen. (www.milieucentraal.be). Zet de eengreepskraan op de centrale stand. ENERGIEVERBRUIK WARMWATERTOESTELLEN Energiekosten (in!/jaar) elektrisch op dagtarief elektrisch op nachttarief gastoestel met waakvlam gastoestel zonder waakvlam gastoestel met zonneboiler 0 toestelkeuze BRON: DIALOOG 35

18 De keuze van het verwarmingstoestel heeft op zich al een grote invloed op het primaire energieverbruik dat we nodig zullen hebben voor de aanmaak van warm water. Elektrische boilers scoren het slechtst vanwege het lage opwekkingsrendement in de elektriciteitscentrale. Gastoestellen met waakvlam verbruiken voor de waakvlam alleen al 80 tot 150 m³ gas per jaar zonder dat je er veel nut van hebt. Nog een stap verder is het gebruik van een zonneboiler. Dit systeem dat water warm maakt met de zon kan meer dan de helft van je energiebehoefte voor warm water dekken. Zonnepanelen zijn de kers op de taart. Er zijn veel goedkopere manieren om energie te besparen. Thans is het een investering die op 5 à 20 jaar is terugverdiend. Dit komt door subsidies van de Vlaamse overheid. keuken Typisch huishouden: kwh energie = 290! /jaar verwarming 68% warm water 16% diversen 8% keuken 8% 37 Het gemiddelde elektriciteitsverbruik in Vlaanderen bedraagt 3500 kwh voor 2,66 inwoners per gezin. Je mag rekenen met een basis van 400 kwh en tel daar

19 dan per persoon 1000 kwh bij. Voor 1 persoon kom je ongeveer aan 1400 kwh, voor 2 personen aan 2400 kwh, voor 3 personen aan 3400 kwh, Elektriciteitsverbruik van een doorsnee huishouden verlichting % divers % CV 200 6% was 300 9% droogkast % vaatwas % diepvries % ijskast 300 9% koken % 38 Ook hier zien we dat de meeste energie gaat naar verwarmen of verkoelen, andere elektrische toepassingen verbruiken veel minder. Maar ook toestellen die heel het jaar door aanstaan verbruiken veel. Verlichting, ijskast, koelkast en droogkast zijn goede voorbeelden van grote verbruikers. Echte koks koken op gas Zowel voor fornuis als voor oven gas in plaats van elektriciteit - 50! / jaar Bij keuze voor een elektrische oven : eis een A label FOTO: Le Creuset 39 Koken op gas verbruikt 60% minder energie dan op elektriciteit. Als je toch voor een oven op elektriciteit opteert, kies dan voor een oven met een energielabel A.

20 Op elke plaat een pot, op elke pot... Koken met het deksel op de pot bespaart 25% - 3 % - 5!/ jaar Snelkookpan bespaart 7O% Juiste pot op juiste plaat bespaart 30% BRON: de koevoet, nuonnl, 123energiesparen FOTO: Le Creuset 40 De waterdamp die ontstaat bij het koken vraagt een hele hoop energie. We zorgen ervoor dat dit water minder gemakkelijk kan verdampen: koken met minder water, koken in een drukpan of, het belangrijkste, deksel op de pot houden kan het energieverbruik sterk reduceren. Ook vlees kan veelal in een afgedekte pan worden gebakken: dan moet de ventilator ook minder hard werken. Gebruik de oven enkel voor grote hoeveelheden. 10% kan je besparen door de elektrische plaat op voorhand uit te zetten. Echte koks schakelen de plaat voor dat het gerecht klaar is reeds uit. Diepvriesproducten plaats je een dag op voorhand reeds in de koelkast. Koelkast ijsvrij houden laagje ijs verwijderen zodra het 2 mm dik is bespaart 10 % aan koelene rgie Nieuwe toestellen: geen ijsafzetting, niet meer ontdooien - 1% -10! / jaar 41 De jaarlijkse kuis van de diepvries spaart dus ook energie. Gebruik een koele dag om die taak uit te voeren.

21 Sluit(strip van) de koelkast Een koelkast die niet GOED SLUITverbruikt veel meer Behandel de sluitstrip regelmatig met TALKPOEDER - 2% -12! / jaar Foto: 42 Rond een oude koelkast kan je isolatie plaatsen. Zo kan je tot de helft aan energie besparen. Wel zorgen voor voldoende ventilatie zodat de warme lucht kan ontsnappen. Voor nieuwe koelkasten (A+,A++) is isoleren geen tip. KOELKASTEN & DIEPVRIEZERS geen koelkast-diepvries combinatie maar 2 toestellen Koelkast in ruimte van 15 graden spaart 25% ten op zichte van 20 graden koude gerechten in de ijskast BRON: GREENPEACE i.s.m. Dialoog, REG Vlaamse regering 43 Van alle huishoudtoestellen is dit economisch het meest interessante toestel om te vervangen als je toestel meer dan 15 jaar oud is. 2 verschillende toestellen vragen 2 verschillende vermogens. Door alles in 1 te kopen is dat vermogen niet optimaal voor de 2 toepassingen. Koelkasten zonder vriesvak zijn veel zuiniger dan met een vriesvak. Een kleine vriesruimte van 15 liter kost in de allerzuinigste versie ca. 75 meer en elk jaar 11 aan elektriciteit. Plaats de koelkast indien je keuze hebt niet naast het fornuis of een verwarmingstoestel, liefst op de koudste plaats van de kamer. Sinds 1 januari 1997 moeten een aantal huishoudelijke apparaten voorzien worden van een energielabel. 6 C in de koelkast en -18 C in de diepvries zijn de optimale temperatuur voor de beide toestellen.

22 Kies label A+(+) Nieuwe koelkasten verbruiken 100 tot 500 kwh per jaar kies voor een A +(+) label Label A+ koelkast: - 4% - 30! / jaar FOTO: Liebherr 44 Zorg dat er voldoende ventilatie is rond het toestel. DE REST Typisch huishouden: kwh energie = 270! /jaar verwarming 68% warm water 16% diversen 8% keuken 8% 45 Wat je niet verbruikt, is gratis NIET-ELEKTRISCHE alternatieven: citruspersen, tandenborstel, mixer Op ZONNE-ENERGIE: rekenmachine, draagbare radio s, horloges Bepalende factoren PLAATSvan opstelling het GEBRUIK dat ervan wordt gemaakt halfvolle - volle machines Gebruik de spaartoets alle toetsen 46

23 De plaats van opstelling is vooral van belang voor de verwarming- en koeltoestellen. De nieuwere toestellen hebben een uitgebreid aantal functietoetsen. Lees daarom zorgvuldig de handleiding. Immers elke toets komt overeen met een programma dat zowel naar energiezuinigheid als naar resultaat optimaal is. Vergeet ook de toestellen niet volledig uit te schakelen. BEPERK STAND-BY-VERLIEZEN PC staat 75% in stand-by Toestel Gemiddeld stand-by verbruik (kwh/jaar) Stand-by verbruik beste toestel (kwh/jaar) Tv Video Fax Hifi-totaaltoestel Versterker 72 9 CD-speler Cassetterecorder PC 42 9 Draadloos telefoontoestel Bewegingsmelder BRON: GREENPEACE i.s.m. BouwTeams, illustratie Sten 47 Grofweg de helft van het stand-by verbruik is te voorkomen met de volgende tips: - Als het apparaat een uitknop heeft, gebruik deze dan in plaats van de standby knop. Soms moet je twee keer drukken op dezelfde knop. - Haal van apparaten die je lang niet gebruikt, de stekker uit het stopcontact. - Heb je meerdere apparaten bij elkaar staan (bijv computerapparatuur), doe dan alle stekkers in een contactdoos met aan/uit schakelaar. Zet de stekkerdoos na gebruik uit. - Halogeenlampen hebben vaak de schakelaar tussen lamp en transformator. De transformator blijft stroom verbruiken als de lamp uit is. Dit voorkom je door de aan/uitknop tussen transformator en het stopcontact te zetten. - Laders van bijvoorbeeld kruimeldief of tandenborstel verbruiken stroom, ook als er niet geladen wordt. Haal ze uit het stopcontact als je niet laadt. Sommige apparaten functioneren niet zonder stand-by te staan, zoals een koelkast, cv-ketel of een deurbel. Maar vaak is stand-by staan niet nodig en bespaar je elektriciteit door de stekker uit het stopcontact te halen. Dit kan bij onderstaande apparaten, waarbij ook weer uit is gegaan van een gemiddelde. (www.milieucentraal.nl) Bij een fax is ongeveer 98% van de energie stand-by (VITO). ¾ van het PCverbruik is Stand-by. Platte PC-schermen verbruiken 25% ten opzichte van een gewoon scherm. (www.nuon.nl)

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT Ben je uit huis of ga je slapen, draai de verwarming

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

1. Wat verstaat men onder R.E.G.?

1. Wat verstaat men onder R.E.G.? 1. Wat verstaat men onder R.E.G.? Rationeel Energie Gebruik of kortweg REG vormt een actieprogramma van de overheid om allemaal samen minder energie te verbruiken. Dit biedt belangrijke voordelen: het

Nadere informatie

Is uw verbruik normaal?

Is uw verbruik normaal? Is uw verbruik normaal? Maar dit mag ons niet doen vergeten wat zijn kostprijs en effecten op het milieu zijn. Ook al hebben we geen vat op de prijzen, ons verbruik kunnen we wel zelf beïnvloeden. Deze

Nadere informatie

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010

Energie besparen in en om het huis. Sjaak Vogel Oktober 2010 Energie besparen in en om het huis Sjaak Vogel Oktober 2010 Waarom energie besparen? De kosten van energie nemen toe Energiekosten vormen nu gemiddeld 10% van het besteedbaar inkomen. Hoe zal dat de komende

Nadere informatie

Samen Besparen we ons Rijk

Samen Besparen we ons Rijk Samen Besparen we ons Rijk Voor iedere geïnteresseerde bewoner van de Rivierenwijk deel 1 te Deventer DE BEWONERSCOMMISSIE ZET ZICH VOOR U IN! Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door de

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's.

ENERGIE BESPAREN. Je kunt de koffer natuurlijk nog aanvullen met andere interessante materialen of foto's. ENERGIE BESPAREN De energiekoffer 1 Hoe ga je zelf aan de slag? Koop een koffer aan en vul ze met: een spaardouchekop een bruismondstuk en doorstroombegrenzer spaarlampen een tijdschakelklok/timer een

Nadere informatie

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat.

Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Zuinige ketel? Dat loont! Ontdek de mogelijkheden, voordat uw oude verwarmingsketel stuk gaat. Een nieuwe, zuinige ketel? Denk er nu al over na! Is uw ketel oud aan het worden? Wacht niet totdat hij stuk

Nadere informatie

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis

Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Minder energie verbruiken? Tips voor thuis Inhoud PowerPoint Energieverbruik wordt steeds duurder. Je kan besparen door minder te verbruiken We geven je heel wat tips voor thuis! 2 Waar gaat je geld naartoe?

Nadere informatie

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen

Thuis Slim Advies. Haal meer winst uit energie. Zon Wind Water. Gratis tips om energie te besparen Thuis Slim Advies Haal meer winst uit energie Zon Wind Water Gratis tips om energie te besparen Gratis tips om energie te besparen. Haal meer winst uit energie Voorwaarden van verspreiding Je mag dit E-book

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite

Energiezuinig wonen. Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Energiezuinig wonen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Thema s ❶Verwarming van de woning ❷Verlichting ❸Wassen en plassen ❹Drogen en strijken ❺Koelen en vriezen ❻Koken ❼Afwassen

Nadere informatie

Energie besparen = Geld besparen

Energie besparen = Geld besparen ENERGIEZUINIG WONEN Energie besparen = Geld besparen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Extra katern bij NIEUWS van WONEN netbeheerder Eandis - Jaargang 2 nr. 4 11 Besparen

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Rationeel energiegebruik op kot. www.kuleuven.be/studenten/milieu

Rationeel energiegebruik op kot. www.kuleuven.be/studenten/milieu Rationeel energiegebruik op kot www.kuleuven.be/studenten/milieu Beste verhuurder, De stijging van de energieprijzen doet ons meer dan ooit stilstaan bij ons verbruik. Als verhuurder (en grootverbruiker)

Nadere informatie

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx

EnergieBesparen. Alle tips in een overzicht. Pascal Wierckx EnergieBesparen Alle tips in een overzicht Pascal Wierckx Inleiding De meeste huishoudens betalen teveel voor hun energierekening. Door eenvoudige tips op te volgen kan met weinig moeite veel geld bespaard

Nadere informatie

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016,

Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu. Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Energiescan.nu info@energiescan.nu www.energiescan.nu Naam: Adres: Postcode Factuurnr.: Boekel, 6 januari 2016, Beste, Bedankt voor het invu llen van de Energiescan. Voor u ligt het adviesrapport. Op basis

Nadere informatie

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225 andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer slaapkamer bespaar E 40 bad- en wasruimte bespaar E 120 woonkamer bespaar E 225 keuken bespaar E 100 Woonkamer Graadje lager Zet uw verwarming eens een graadje

Nadere informatie

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen.

ENERGIETIPS. Je kan ook water besparen door samen een bad of douche te nemen. ENERGIETIPS BADKAMER 1. Geen onnodig water verspillen. Bijvoorbeeld: de kraan niet laten lopen tijdens het tanden poetsen, de douche uitzetten tijdens het inzepen, 2. Een douche in plaats van een bad nemen

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Factsheet Energie Besparen

Factsheet Energie Besparen Energie Besparen Waarmee zet u de grootste stappen in (energie)besparing? Naast de grote maatregelen, zoals de aanschaf van een warmtepomp of van zonnepanelen, kunt u ook invloed hebben op de kleine maatregelen

Nadere informatie

Overzicht energiemarkten

Overzicht energiemarkten Overzicht energiemarkten Op alle vestigingen van Woonbron is er binnenkort een energiemarkt. Onderstaand kunt u lezen wanneer de energiemarkt voor uw vestiging plaatsvindt. Delft Spijkenisse Delfshaven

Nadere informatie

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen

Huis & Erf steekt energie in uw woning. Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Isolatiemaatregelen Huis & Erf steekt energie in uw woning Huis & Erf steekt energie in uw woning in de vorm van een compleet isolatiepakket voor uw hele woning.

Nadere informatie

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort

aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus zonneboiler Duurzaam warmwatercomfort aurostepplus Meer comfort terwijl u energie bespaart Duurzaam douchen en baden dat kan met de aurostepplus zonneboiler. De aurostepplus van Vaillant zorgt

Nadere informatie

Duurzaamheid. Complex Duinstate

Duurzaamheid. Complex Duinstate Duurzaamheid Complex Duinstate Kaatsheuvel Maart 2010 Leerling Hans van Ierland Casade Woondiensten 09-03-2010 Docent Ellen Venhuizen Wijkwerk niveau 3 fase 3 helicon opleidingen 1 Inhoud Bladzijde: Inleiding

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden

Cursus Elektriciteit besparen. 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden Cursus Elektriciteit besparen 1. Inleiding 2. Energiebesparing 3. Quiz 4. Antwoorden DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking met: DUW Parkstad Wij geven gratis en onafhankelijk

Nadere informatie

Energie weetjes. Stand-by functie is sluipverbruiker:

Energie weetjes. Stand-by functie is sluipverbruiker: Energie weetjes Het stroomverbruik is tussen 1950 en 2004 vervijfvoudigd. Dit komt vooral door een toename van het aantal wasdrogers, magnetrons, vaatwassers en computers in huis. In de Nederlandse huishoudens

Nadere informatie

Zuinig omgaan met energie: gedragstips

Zuinig omgaan met energie: gedragstips Zuinig omgaan met energie: gedragstips Besparen op je energiefactuur hoeft niet altijd moeilijk of duur te zijn. Ook door te letten op je verbruiksgedrag kan je energie besparen. We geven je hieronder

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur

Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Een beginners handleiding voor de aankoop van energiezuinige apparatuur Alles wat je moet weten: - Hoe de juiste beslissing te nemen bij de aankoop van energie zuinige apparatuur. INHOUD 1. Introductie

Nadere informatie

Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008

Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008 Bijlage bij schriftelijke vraag nr. 841 van Joke Schauvliege - Gendergerelateerde resultaten uit de REG-enquête 2008 In het face-to-face onderzoek uitgevoerd in maart en april 2008, werden in totaal 1.026

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties

Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Opleiding Duurzaam Gebouw : Ontwerp en regeling van technische installaties Leefmilieu Brussel Energie becijferen Jonathan FRONHOFFS Cenergie cvba Doelstelling(en) van de presentatie Opfrissen van de theoretische

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Doe-het-zelf energie audit

Doe-het-zelf energie audit Doe-het-zelf energie audit Hoe ga jij om met energie? Doe de test en ontdek hoe je scoort. Isoleren en ventileren 1. In een woning heb je verschillende ruimtes. Sluit jij alles af of laat je de deuren

Nadere informatie

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh

Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energie bespaartips van Woningstichting Bergh Energietips van Woningstichting Bergh - 1 Op tijd omlaag is geld besparen U kunt ook besparen in een energiezuinige woning U woont in een woning van Woningstichting

Nadere informatie

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning

Bewonersinformatie Rosmalen. Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning Bewonersinformatie Rosmalen Aandachtspunten voor uw vernieuwde woning 2 Voorwoord Afgelopen periode heeft BAM Woningbouw in opdracht van de eigenaar van uw woning, a.s.r., uw woning verbeterd. Bij de woningverbetering

Nadere informatie

2.1 KLIMAAT EN INSTALLATIES IN DE WONING

2.1 KLIMAAT EN INSTALLATIES IN DE WONING 2.1 KLIMAAT EN INSTALLATIES IN DE WONING Centrale verwarming Het overgrote deel van de woningen van WVH is voorzien van centrale verwarming (cv). Een cv-installatie is een gesloten systeem. Water zet uit

Nadere informatie

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u!

50% GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE. NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! GENIET VAN COMFORT ÉN BESPAAR ENERGIE InstalCenter maakt het ook voor ú betaalbaar! NU een Remeha zonneboiler met 1000 voordeel! Zoveel bespaart u! Mechanische ventilatie: 80% pag. 2 Circulatiepomp: 80%

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting

Energiezuinig wonen. GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting Energiezuinig wonen GEDRAG en GEBOUW Cothen 18 december 2012 Corina Onderstijn & Arno Harting 1)Waarom energie besparen? 2)Hoe kunt u energie besparen? 3)En de volgende stap! 1) Het klimaat verandert!

Nadere informatie

Stadswarmte in huis. Zo simpel werkt het.

Stadswarmte in huis. Zo simpel werkt het. Stadswarmte in huis. Zo simpel werkt het. Bewaar dit boekje in uw meterkast. Storing? Bel (gratis) 0800 0513 1 Inhoudsopgave. Voorwoord. Stadswarmte. Gemakkelijk, modern, milieuvriendelijk. Voorwoord 3

Nadere informatie

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning

Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning verlichting Zo kiest u de juiste lampen voor uw woning Overzicht soorten lampen Uitleg over informatie verpakking Welke gloeilamp waardoor vervangen Lampen brengen sfeer Met lampen verandert de sfeer van

Nadere informatie

Energiechecklist. Datum bezoek : Exemplaar voor de sociale energiebegeleiding (invullen en bewaren) Type woning :

Energiechecklist. Datum bezoek : Exemplaar voor de sociale energiebegeleiding (invullen en bewaren) Type woning : LE CENTRE URBAIN asbl ABEA-Agence Bruxelloise de l Energie DE STADSWINKEL vzw ABEA- Brussels Energieagentschap Halles St-Géry, 1 place St-Géry BE-1000 Bruxelles Tél.: 02/ 512 86 19 Fax: 02/219 35 91 E-mail

Nadere informatie

25 Tips om moeiteloos energie te besparen

25 Tips om moeiteloos energie te besparen 25 Tips om moeiteloos energie te besparen Energie besparen staat vast niet bovenaan in je agenda. Toch kun je met kleine aanpassingen in je dagelijkse gewoontes al eenvoudig besparen, zonder grote investeringen.

Nadere informatie

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners

Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners ENERGIE ZUINIGER WONEN! Bespaar op energie én uw woonlasten samen met Woonpartners 1 Energiebesparingsproject Energie besparen is een zaak van iedereen. Daarom investeert Woonpartners samen met haar huurders

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

controle over je energiekosten by IZEN energy systems

controle over je energiekosten by IZEN energy systems h controle over je energiekosten by IZEN energy systems Wie zijn we? energy systems EcoHome is het totaalconcept van IZEN energy systems om bestaande woningen op een comfortabele manier energiezuiniger

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor laag energie verbruik in je keuken

Een beginners handleiding voor laag energie verbruik in je keuken Een beginners handleiding voor laag energie verbruik in je keuken Alles wat je moet weten over laag energie gebruik in je keuken: - Hoe je geld kunt besparen door er meer over te weten. - Te weten of je

Nadere informatie

Startadvies Energiebesparing

Startadvies Energiebesparing Startadvies Stephanusplein 1, 7772 BR Hardenberg Startadvies : Op basis van de besparingscheck (zie bijlage) heeft uw woning een indicatief energielabel F. Het energielabel voor woningen loopt van A tot

Nadere informatie

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein

Wonen in De Bron. Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Wonen in De Bron Comfortabel en energiezuinig wonen 2 december 2009 Renate van Paassen Willem Bastein Onderwerpen Introductie Installaties in uw woning Warmte- en koudeopslag Warmtepomp Ventilatie VENDU

Nadere informatie

EAS-presentatie bij de Fatih moskee

EAS-presentatie bij de Fatih moskee Erik Peerlkamp, voorzitter Gerrit Vledder, secretaris 1 Energie Actief Soest Wie/wat: -groep vrijwilligers uit Soest -bevorderen duurzaamheid in Soest -mensen mondiger maken/laten begrijpen -laten nadenken

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

NOTA. Dia 2 Inhoud PP

NOTA. Dia 2 Inhoud PP NOTA Titel: Auteur: Achtergrond nota bij de PowerPoint Energietips voor thuis Ellen Baert Versie: 1 Datum wijziging: Opmerking: Dia 1 Minder energie verbruiken, tips voor thuis? Dia 2 Inhoud PP Gas, elektriciteit

Nadere informatie

Dakwerken (geen isolatie)

Dakwerken (geen isolatie) Dakwerken (geen isolatie) - Draagstructuur - Dakbedekking - Goten & randaansluitingen - Dak(vlak)ramen - Werken uitgevoerd door aannemer - Verhuurders: 57.460 (verhoging met 1.500 per persoon ten laste)

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie

energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie energieprestatiecertificaat straat Hoogstraat nummer 570 bus postnummer 9235 gemeente Fruitrode bestemming eengezinswoning type open bebouwing softwareversie 1.0 berekend energieverbruik (kwh/m²): 380

Nadere informatie

nergiebespaar Concept

nergiebespaar Concept nergiebespaar Concept Totaalpakket - Warmtepomp Zonneboiler CV-ketel Iets meer investeren, veel meer besparen: Zeer hoge energiebesparing! Zeer hoge subsidie! Zeer veel comfort! Waarom duurzaam? Drie redenen

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie

Oosterhout Nieuwe Energie Oosterhout Nieuwe Energie Wat willen wij bereiken met ONE Oosterhout 100% Duurzame Energie Betaalbaar Lokaal opgewekt Met lokale ondernemingen Oftewel:. samen met inwoners van Oosterhout, op het grondgebied

Nadere informatie

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant?

Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Is investeren in energiebesparende producten nog interessant? Energie verwarming en SWW Stijgende prijzen woningen zonder spouwisolatie Woningen met enkel glas Woningen zonder dakisolatie 2 1 Energie elektriciteit

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Profeetstraat nummer 43 bus bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 1921 softwareversie 9.7.1 berekende energiescore

Nadere informatie

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN

HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN HET LABEL VOOR VEILIG EN ZUINIG STOKEN ONDERHOUD AAN UW CV-KETEL? KIES VOOR OK CV Wilt u veilig én energiezuinig stoken? Laat uw cv-ketel dan regelmatig onderhouden door een Energie Service Specialist

Nadere informatie

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR

Zorgeloos Verhuren? WOONWINKEL NIEUWSBRIEF WOONWINKEL REGIO TIELT. Gratis infoavond voor verhuurders. Woensdag 3 december 2014 WONING TE HUUR jaargang 3 NIEUWSBRIEF Dentergem, Meulebeke, Pittem, Ruiselede, Tielt & Wingene Infoavond voor verhuurders Zorgeloos Verhuren Gratis infoavond voor verhuurders Woensdag 3 december 2014 20u00 - Stadhuis

Nadere informatie

Installatie overzicht bij EPC-concepten

Installatie overzicht bij EPC-concepten Installatie overzicht bij EPC-concepten Dit boekje geeft een overzicht van de belangrijkste installaties zoals die nu op de markt aanwezig zijn. PelserHartman probeert u een zo volledig mogelijk overzicht

Nadere informatie

Infoblad LED verlichting

Infoblad LED verlichting Infoblad verlichting Dit document is bedoeld om onafhankelijke en duidelijke informatie te verschaffen en is opgesteld door Jan Linssen i.s.m. gebruikers, installateurs, docenten en iedereen die daar een

Nadere informatie

Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven

Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven Rationeel energiegebruik aan de Associatie K.U.Leuven Red de wereld. Spaar energie. www.associatie.kuleuven.be/energie Rationeel EnergieGebruik, kortweg REG, is de verzamelnaam voor allerlei maatregelen

Nadere informatie

486 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken.

486 De energiescore laat toe om de energiezuinigheid van woningen te vergelijken. nummer postnummer Verkorting 76 9040 gemeente Gent bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar - softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 486 De energiescore laat toe om

Nadere informatie

Een zalige warmte, een stomend bad, een lekkere douche, verzorgd door een zuinige, krachtige en compacte verwarmingsketel, da s Bulex!

Een zalige warmte, een stomend bad, een lekkere douche, verzorgd door een zuinige, krachtige en compacte verwarmingsketel, da s Bulex! ZON Een zalige warmte, een stomend bad, een lekkere douche, verzorgd door een zuinige, krachtige en compacte verwarmingsketel, da s Bulex! Al 75 jaar staat Bulex er voor in dat u niet in de kou staat.

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Collegiebaan nummer 2A bus bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar - softwareversie 9.9.0 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013

Quick Energie Scan. Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden. Opdrachtgever: BEPROMA. Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda. Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 Betreft: Maasstraat 33, 1972 ZA IJmuiden Opdrachtgever: BEPROMA Uitgevoerd door: B.G.P. Wouda Uitvoeringsdatum: 1 juni 2013 1 Inleiding In opdracht van BEPROMA heeft BEPROMA een uitgevoerd in en aan het

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Ouden Dendermondse steenweg nummer 195 bus bestemming eengezinswoning type halfopen bebouwing bouwjaar 1910 softwareversie 9.8.0 berekende

Nadere informatie

Vochtoverlast en ventilatie in de woning

Vochtoverlast en ventilatie in de woning Vochtoverlast en ventilatie in de woning Soms hebben mensen last van vocht in hun woning. Vochtoverlast wordt meestal in een laat stadium ontdekt. Er komen schimmelplekken op de muur, behang laat los en

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Dennenbos 29 3690 gemeente Zutendaal bestemming eengezinswoning type open bebouwing bouwjaar 1963 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Frans Beirenslaan nummer 165 bus 2 bestemming appartement type - bouwjaar 1989 softwareversie 9.7.1 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

Energiebesparing in onze huurwoning. ALV De Klink 5 april 2016. Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk

Energiebesparing in onze huurwoning. ALV De Klink 5 april 2016. Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk Energiebesparing in onze huurwoning ALV De Klink 5 april 2016 Maarten Visschers Gelderse Natuur en Milieufederatie/ Stookjerijk Onderwerpen Lustrumjaar Stookjerijk Nieuwe Nijmeegse prestatieafspraken Verbetering

Nadere informatie

Energiebesparing in huis TIPS. Willemskwartier Nijmegen

Energiebesparing in huis TIPS. Willemskwartier Nijmegen Energiebesparing in huis TIPS Willemskwartier Nijmegen Inleiding In elke ruimte in huis is wel energie te besparen. In deze brochure zijn allerlei tips te vinden die je helpen de energierekening naar beneden

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Eggelstraat nummer 4 bus bestemming eengezinswoning type open bebouwing bouwjaar 1965 softwareversie 9.7.1 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Wemmelsestraat nummer 4 bus B006 bestemming appartement type - bouwjaar 1968 softwareversie 9.8.0 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Rode 20 8000 gemeente Brugge bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 2014 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar): 90

Nadere informatie

Energie opties Jouw adres,

Energie opties Jouw adres, Jouw Naam Jouw adres Jouw plaats YECT energie report 18 Dec 2014 Energie opties Jouw adres, De inschatting van de energie veranderingen bij jullie thuis leveren jullie 1.000,- Euro per jaar op. Voorgestelde

Nadere informatie

Handleiding bewijslast

Handleiding bewijslast Handleiding bewijslast 1 Inhoudsopgave Wat voor type glas heeft uw huis? 2 Is uw gevel na de bouw extra geïsoleerd? 5 Is uw dak na de bouw extra geïsoleerd? 7 Is uw vloer na de bouw extra geïsoleerd? 9

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Jan van Nassaustraat nummer 56 bus bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar - softwareversie 9.9.0 berekende energiescore

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Frans Beirenslaan nummer 165 bus 0.0 bestemming appartement type - bouwjaar 1989 softwareversie 9.7.1 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat bestaand gebouw met woonfunctie straat Wemmelsestraat nummer 54 bus bestemming eengezinswoning type gesloten bebouwing bouwjaar 1934 softwareversie 9.7.1 berekende energiescore

Nadere informatie

energieprestatiecertificaat

energieprestatiecertificaat energieprestatiecertificaat nummer postnummer Verloren Hoek 114 3920 gemeente Lommel bestemming eengezinswoning type open bebouwing bouwjaar 1930 softwareversie 1.5.2 berekende energiescore (kwh/m²jaar):

Nadere informatie

Hoe werkt uw cv-installatie?

Hoe werkt uw cv-installatie? Hoe werkt uw cv-installatie? hèt installatieteam Inhoudsopgave Hoofdstuk Pagina 1. Uw cv-ketel in het kort 3 2. Werkzaamheden die niet onder de garantie vallen 4 3. Hoe te handelen bij storing 6 4. Mogelijke

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor Electriciteit

Een beginners handleiding voor Electriciteit Een beginners handleiding voor Electriciteit Waarom leren over Elektriciteit? Omdat het weliswaar verborgen is in het stopcontact maar door ons allemaal iedere dag gebruikt. INHOUD 1. Introductie 2. Elektrische

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Stappenplan Energie Sparen

Stappenplan Energie Sparen Stappenplan Energie Sparen Energie-infotoer Dirk Van Laer Voorjaar 2013 Programma Stappenplan Energiesparen voor woningen 1. Inleiding : waarom? 2. Hoe beginnen?: Trias energetica! 3. De praktijk in drie

Nadere informatie