Leidraad voor een goede praktijk van de Lokale Adviescommissie (LAC)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leidraad voor een goede praktijk van de Lokale Adviescommissie (LAC)"

Transcriptie

1 1 Leidraad voor een goede praktijk van de Lokale Adviescommissie (LAC)

2

3 Inhoud Inleiding De Lokale Adviescommissie Opdracht en juridisch kader Drie partijen elk hun rol en verantwoordelijkheid Basisvisie van de LAC De Lokale Adviescommissie, onderdeel van de OCMW-werking Algemene hulpverleningsprincipes Beleidskeuzes in verband met energiearmoede Draaiboek voor een goede LAC-werking De voorbereiding van het LAC-dossier De LAC-zitting De LAC-beslissing De opvolging en nazorg van een LAC-dossier. 30 Tot slot. 30 Bijlage 1: sjabloon voor de opmaak van een draaiboek. 31 Bijlage 2: voorbeeldbrieven. 33 3

4 Inleiding Meer dan tien jaar geleden werd in elke Vlaamse gemeente de Lokale Advies Commissie (LAC) in het leven geroepen. De LAC moet voorkomen dat huishoudelijke klanten afgesloten worden van elektriciteit, gas of water. De LAC vergadert om advies te geven en een oplossing te zoeken wanneer een netbeheerder een verzoek tot afsluiting van elektriciteit of aardgas indient of een klant een verzoek tot heraansluiting indient. 4 De laatste jaren nam het aantal dossiers bij de LAC s toe. De liberalisering van de energiemarkt is hier uiteraard niet vreemd aan. Energiearmoede is een realiteit waar geen enkel OCMW nog omheen kan. Volgens een onderzoek van de CREG 1 is de energiefactuur van een gezin van vier personen in vijf jaar tijd met gemiddeld 700 euro gestegen. Volgende cijfers uit het rapport van de VREG 2 illustreren de problematiek van energiearmoede. Eind december 2007 leverden de netbeheerders elektriciteit aan Vlaamse huishoudelijke klanten nadat hun leverancier hun contract opzegde. Op 31 december 2007 verbruikte 1,31% van alle Vlaamse gezinnen stroom via een budgetmeter. In de loop van 2007 werden nieuwe budgetmeters geplaatst of opnieuw ingeschakeld. De netbeheerders leverden gas aan iets meer dan Vlaamse gezinnen wiens aardgascontract werd opgezegd door de leverancier. Momenteel onderkennen we in Vlaanderen een grote diversiteit in de werking van de LAC s. OCMW s geven een eigen invulling aan de LAC-werking afhankelijk van hun beleidskeuzes, organisatie, cultuur, middelen en mankracht. Het Vlaams project Energie en armoede van Samenlevingsopbouw Antwerpen provincie vroeg aan Vlaams minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, Steven Vanackere, om een project te ondersteunen dat bestaande goede praktijkvoorbeelden van LAC-werkingen in kaart zou brengen en deze verder zou stimuleren. Op basis van goede praktijkvoorbeelden uit verschillende OCMW-settings ontstond een voorstel tot draaiboek: Leidraad voor een goede praktijk van de Lokale Adviescommisie. In mei en juni 2008 stelde Samenlevingsopbouw Antwerpen provincie dit draaiboek voor op vijf overlegmomenten verspreid in Vlaanderen. Deze overlegmomenten werden georganiseerd met de steun van de Vlaamse overheid, afdeling Welzijn en Samenleving van het Departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin. Vertegenwoordigers van de distributienetbeheerders en van meer dan 170 OCMW s (maatschappelijk werkers en mandatarissen) waren aanwezig en dachten vanuit hun dagelijkse praktijk kritisch na over het draaiboek. Het resultaat van deze besprekingen vindt u terug in deze leidraad die in de eerste plaats de OCMW s wil inspireren met een aantal goede praktijkvoorbeelden. We 1 Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas 2 Rapport van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor Elektriciteits- en Gasmarkt van 12 juni 2008, Statistieken 2007 met betrekking tot huishoudelijke afnemers in het kader van de besluiten op de sociale openbaredienstverplichtingen.

5 beseffen ten volle dat een implementatie van deze praktijk in alle OCMW s pas kan slagen wanneer iedereen zijn verantwoordelijkheid opneemt. Hierbij zijn niet enkel de sociaal werkers en OCMW-raadsleden aan zet. Ook elk overheidsniveau (lokaal, Vlaams en federaal) heeft een verantwoordelijkheid om de OCMW s te ondersteunen bij de uitvoering van hun LAC-opdracht. Deze brochure biedt alvast een houvast om van de LAC een vlot en goeddraaiend instrument te maken. Vanzelfsprekend is elke OCMW-setting anders en verschilt de organisatie en inzet van middelen en mogelijkheden. Maatwerk blijft dus geboden! Oktober 2008 Samenlevingsopbouw Antwerpen provincie vzw, project energie en armoede, Met de steun van Vlaamse overheid, afdeling Welzijn en Samenleving. 5

6 1. De Lokale Adviescommissie Opdracht en juridisch kader In elke gemeente is een lokale adviescommissie opgericht. 6 In de lokale adviescommissie zetelen de volgende leden: de hoofd-maatschappelijk werker van de sociale dienst van het OCMW of diens afgevaardigde, een lid van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn van het OCMW dat in het Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst zit, een vertegenwoordiger van de betrokken distributienetbeheerder en - als de klant begeleid wordt door een erkende instelling voor schuldbemiddeling - eventueel iemand van deze instelling. De lokale adviescommissie vergadert om een gemotiveerd advies te geven wanneer: de inhoud van het LAC-dossier: de aanleiding van het verzoek tot afsluiting en de gevolgen van dit verzoek (bijvoorbeeld de kosten van afsluiting). de klant een verzoek tot heraansluiting van elektriciteit of aardgas indient. De leidraad, die verder voorgesteld wordt, moet steeds bekeken worden vanuit het wettelijk kader dat vastgelegd is in het decreet van 25 mei Op of vindt u een uitgebreide toelichting bij het wettelijk kader van de werking van de LAC s Drie partijen elk hun rol en verantwoordelijkheid De LAC bestaat uit verschillende actoren: de distributienetbeheerder, het OCMW en de klant. Bij het streven naar een goede werking van een LAC is het belangrijk dat elke partij kennis heeft van ieders rol en verantwoordelijkheid. Een goede samenwerking leidt tot betere oplossingen. De distributienetbeheerder Sinds de vrijmaking van de gas- en elektriciteitsmarkt in Vlaanderen op 1 juli 2003 wordt er een onderscheid gemaakt tussen energieleveranciers 4 en netbeheerders 5. De energieleverancier verkoopt energie. De netbeheerder staat in voor het beheer van het distributienet en vervult daarnaast een aantal sociale en andere openbaredienstverplichtingen. In veel regio s verenigden de netbeheerders zich in werkmaatschappijen 6 om deze tweede taak op te nemen. 3 Decreet van 25 mei 2007 tot wijziging van het decreet van 20 december 1996 tot regeling van het recht op minimumlevering van elektriciteit, gas en water, wat betreft elektriciteit en gas, van het decreet van 17 juli 2000 houdende de organisatie van de elektriciteitsmarkt, wat betreft de openbaredienstverplichtingen, en van het decreet van 6 juli 2001 houdende de organisatie van de gasmarkt, wat betreft de openbaredienstverplichtingen. 4 Electrabel, SPE-Luminus, Nuon, Essent, Ecopower, Wase Wind, Lampiris 5 Gaselwest, Imewo, Intergem, Iveka, Imea, Iverlek, Sibelgas Noord, Intermosane, Inter-Energa, IVEG, WVEM, PBE, Agem en het Gemeentelijk havenbedrijf Antwerpen 6 Eandis en Infrax

7 Vanuit hun taak binnen de sociale openbaredienstverplichtingen zijn de netbeheerders betrokken bij de LAC s. Netbeheerders voorzien huishoudelijke klanten tijdelijk van gas en elektriciteit nadat die, omwille van betalingsproblemen, gedropt werden door de commerciële energieleveranciers. Ook netbeheerders worden geconfronteerd met openstaande schulden van hun klanten. Zij moeten dan zoeken naar een evenwicht tussen het economische doel van hun activiteiten en hun rol in het kader van de sociale openbaredienstverplichtingen. Vooraleer de netbeheerder een dossier indient bij de LAC, probeert hij met de klant tot een oplossing te komen. Wanneer er uiteindelijk geen oplossing komt, gaat de netbeheerder naar de LAC met een verzoek tot afsluiting van de nutsvoorziening. Ook op de LAC-vergadering is het in de eerste plaats de bedoeling dat er een oplossing uit de bus komt om zo een effectieve afsluiting van gas of elektriciteit te vermijden. Naast betalingsproblemen zijn er nog andere situaties waarbij de netbeheerders een verzoek tot afsluiting kunnen indienen 7. De netbeheerder beschikt over een afzonderlijk dossier per nutsvoorziening. Huishoudelijke klanten kunnen dus zowel voor gas als voor elektriciteit apart klant zijn bij de netbeheerder. Beide klantendossiers worden ook apart ingebracht en behandeld op de LAC. De netbeheerder zal wel proberen om alle dossiers van een zelfde klant te bundelen op een zelfde LAC-zitting zodat de klant maar één keer moet komen en het OCMW een globaal sociaal onderzoek kan doen. Het OCMW Het OCMW is een belangrijke actor in de strijd tegen energiearmoede. Met inzet van middelen, mensen én centen, neemt zij haar verantwoordelijkheid om de energielevering bij personen met betalingsmoeilijkheden te garanderen. Het OCMW biedt hulpverlening waarbij een cliëntgerichte en emancipatorische aanpak centraal staat. Heel wat OCMW s komen onder zware druk te staan wat de werking van de LAC betreft. Het aantal dossiers neemt toe. Sommige OCMW s krijgen wekelijks tientallen LAC-dossiers te verwerken. Het wordt dan een hele uitdaging om een kwaliteitsvol hulpverleningsaanbod te blijven garanderen. Bovendien dwingt de werking van de LAC een OCMW soms in een moeilijke positie. De hulpverlening die zij bieden in de LAC-context is directief en kan neigen naar gedwongen hulpverlening. Dit terwijl de meeste OCMW-hulpverlening gebeurt op vraag van de cliënt. Omwille van deze moeilijke positie is het belangrijk dat de deelname van het OCMW aan de LAC vertrekt vanuit een doordrongen hulpverleningsstandpunt en een weldoordachte visie. 7 7 Zie wettelijk kader: en

8 8 De klant Naast de distributienetbeheerder en het OCMW is er een derde betrokken partij: de klant. Ofwel nodigt de LAC de klant uit omdat de netbeheerder een verzoek tot afsluiting van de klant indiende. Ofwel doet de klant beroep op de LAC met een verzoek tot heraansluiting nadat de netbeheerder een heraansluiting weigerde. De klant heeft een andere positie dan de netbeheerder en het OCMW. Hij heeft namelijk, in tegenstelling tot de andere partijen, geen beslissingsrecht. Toch is de klant een volwaardige partner en heeft hij, als dusdanig, een aantal rechten. In het bijzonder heeft hij het recht om goed geïnformeerd te worden over: de inhoud van het LAC-dossier: de aanleiding van het verzoek tot afsluiting en de gevolgen van dit verzoek (bijvoorbeeld de kosten van de afsluiting). zijn verantwoordelijkheid, zijn engagement en het belang van zijn betrokkenheid en eventuele aanwezigheid op de LAC-zitting. De klant moet beseffen dat hij kan bijdragen tot een oplossing: vragen stellen en reageren, bereidheid tonen, samen zoeken naar een haalbaar afbetalingsplan het verloop van een LAC-zitting en hoe er met de informatie uit het sociaal onderzoek zal omgesprongen worden. de mogelijkheid om zich te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon (familielid, raadsman, buurtwerker... ). De vertrouwenspersoon kan de klant ondersteunen en helpen zijn verhaal te vertellen. Deze mogelijkheid betekent voor veel klanten het ultieme duwtje in de rug om naar de LAC-zitting te (durven) gaan. de mogelijkheid om, na de LAC-zitting, de LAC-actoren te contacteren als zijn sociale en financiële situatie verandert en er problemen zijn bij het naleven van de gemaakte afspraken. Door de klant goed te informeren verhoogt de kans op een goede samenwerking tussen de maatschappelijk werker en de klant. Deze samenwerking is belangrijk om: een degelijk sociaal onderzoek te voeren waarbij de maatschappelijk werker de mogelijkheden van de klant bekijkt en bespreekt. Er wordt immers naar gestreefd om vóór de LAC-zitting tot een haalbare oplossing te komen in overleg met de klant. de aanwezigheid van de klant op de LAC-zitting zelf te bekomen. De inbreng van de klant is onontbeerlijk en heeft een invloed op het tot stand komen van de LAC-beslissing. Wanneer de klant aanwezig is, kan hij zijn kant van het verhaal vertellen. Hij kan zijn mogelijkheden en beperkingen aangeven voor de afspraken die op de LAC-zitting gemaakt worden. Zo kan de LAC rekening houden met zijn situatie en komt er een oplossing op maat uit de bus. Dit verhoogt de haalbaarheid van de oplossing.

9 1. 3. Basisvisie van de LAC De hele LAC-procedure is erop gericht om in die periode intensief contacten proberen te leggen met de klant. Deze contacten hebben tot doel oplossingen te zoeken voor de problemen die ontstaan zijn en zo afsluitingen van nutsvoorzieningen te vermijden. Dit omdat alle partijen ervan overtuigd zijn dat alle mogelijke inspanningen geleverd moeten worden om afsluiting te vermijden. Wanneer mensen afgesloten zijn van gas of elektriciteit kunnen ze immers niet voorzien in hun minimale basisbehoeften. Bovendien brengt het afsluiten van nutsvoorzieningen bijkomende kosten met zich mee. Wanneer er toch een advies tot afsluiten genomen wordt, moeten alle partijen van de LAC ervan overtuigd zijn dat alle mogelijke andere middelen om tot een oplossing te komen uitgeput werden. Afsluiting wordt dan gezien als een ingangspoort om mensen ertoe te bewegen om stappen te zetten en hulp te zoeken. Het wordt beschouwd als een instrument om contact te krijgen met de mensen, opnieuw met de bedoeling om zo snel mogelijk een haalbare oplossing te vinden en zo te komen tot een heraansluiting. Er moet wel aandacht gaan naar het feit dat de reacties die volgen op een (dreiging met) afsluiting vaak onbezonnen zijn. Mensen sluiten persoonlijke leningen af of vragen financiële hulp bij vrienden of familieleden. Om de ene put te delven wordt een andere gegraven. Afsluiten leidt echter niet bij iedereen tot het aanpakken van de problemen en het zoeken naar hulp. Soms is de financiële en persoonlijke draagkracht van mensen zo beperkt en zijn mensen zo benomen door hun overlevingsstrijd dat ze volledig blokkeren en niet reageren. Het is dan essentieel dat deze mensen niet losgelaten worden en dat het OCMW inspanningen blijft doen om deze mensen te bereiken en te stimuleren om stappen te zetten naar het vinden van een oplossing. 9

10 2. De Lokale Adviescommissie, onderdeel van de OCMW-werking Algemene hulpverleningsprincipes In oktober 2006 publiceerde de Federatie van Vlaamse OCMW- Maatschappelijk Werkers een deontologische code voor OCMW-maatschappelijk werkers. Deze code is bedoeld als een referentiekader, als een uitnodiging om het professioneel handelen te versterken. Een aantal principes uit deze code zijn ook relevant voor de werking van de LAC s. Er bestaat immers geen aparte hulpverleningsvisie voor de LAC-werking. Hulpverlening vanuit het OCMW kan niet los gezien worden van de Verklaring van de Rechten van de Mens. Zij roept op om de etnische verschillen, geslacht, religie, taal, politieke en filosofische opvattingen of enige andere opinie van de cliënt te respecteren en iedereen gelijk te behandelen. De OCMW-maatschappelijk werker toont respect voor de zienswijzen en de leefwereld van de hulpvrager. Hij vertrekt vanuit de krachten en de mogelijkheden van de hulpvrager tot het opnemen van verantwoordelijkheid. Mensen in hun waarde laten en het recht op zelfbeschikking van de cliënt zijn belangrijke uitgangspunten. De OCMW-maatschappelijk werker laat zich leiden door art.1 van de organieke wet op de OCMW s van 8 juli 1976: Elke persoon heeft het recht op maatschappelijke dienstverlening. Deze heeft tot doel éénieder in de mogelijkheid te stellen een leven te leiden dat beantwoordt aan de menselijke waardigheid. Dit artikel roept een organisatiestructuur op die zich laagdrempelig opstelt en outreachend werkt. Dit betekent dat men investeert in het bereiken van mensen van wie de basisrechten in het gedrang komen, maar die geen rechtstreeks beroep doen op dienst- en hulpverlening. Voor de werking van de LAC s vertaalt zich dat in: - het leveren van inspanningen om mensen in energiearmoede te bereiken. Uit de praktijk blijkt dat er heel wat dossiers op de LAC komen van mensen die nog niet gekend zijn bij het OCMW. Er moet voldoende aandacht gaan naar die mensen die de weg naar het OCMW nog niet vonden. LAC-dossiers zijn dan een aanleiding om mensen met problemen die nog niet gekend zijn bij het OCMW te bereiken. - het belang dat men hecht aan preventie van energiearmoede. De OCMW-maatschappelijk werker vertrekt van een cliëntgerichte visie waarbij het welzijn van de cliënt centraal staat en waarbij men de maximale participatie van de cliënt als werkwijze hanteert. Voor de werking van de LAC s vertaalt zich dat in:

11 - het ondernemen van pogingen om een gesprek met de cliënt te voeren vooraleer zijn situatie op de LAC besproken wordt. - het samen met de cliënt - op diens tempo - zoeken naar een haalbare oplossing. De opeenvolgende stappen worden steeds in overleg gezet. - het leveren van inspanningen om de aanwezigheid van de cliënt op de LAC-zitting te bekomen. - het streven dat de cliënt zich betrokken en gehoord voelt op de LAC-bespreking. De maatschappelijk werker werkt als een verbindingsfiguur tussen de noden, de basisrechten en verwachtingen van de hulpvrager en de wettelijke bepalingen, organisatorische mogelijkheden en de samenleving. De maatschappelijk werker heeft de taak zowel de basisrechten van de cliënt te helpen verwezenlijken als de cliënt toe te leiden tot de voorzieningen en diensten die deze rechten kunnen realiseren. Voor de werking van de LAC s vertaalt zich dat in de maatschappelijk assistent die: - de cliënt informeert over zijn rechten en plichten. - zoekt naar een integrale oplossing waarbij het energieprobleem als onderdeel van een globale problematiek behandeld wordt. - de cliënt, voor problemen waar hij niet voor bevoegd is, toeleidt naar diensten die de cliënt wel verder kunnen helpen. - op de LAC-zitting de belangen van de cliënt behartigt en samen met de cliënt naar een haalbare oplossing zoekt. - bewaakt of alles in het dossier van de klant correct is. De maatschappelijk werker voert de nodige onderzoeken ter voorbereiding van de te nemen beslissingen. De OCMW-maatschappelijk werker is als enige bevoegd om het sociaal onderzoek te voeren dat nodig is voor het verkrijgen van bepaalde rechten. Voor de werking van de LAC s vertaalt zich dat in: - het uitvoeren van het sociaal onderzoek zodat er een haalbare oplossing komt die rekening houdt met de mogelijkheden van de cliënt. De OCMW-maatschappelijk werker heeft tijdens het onderzoeks- en begeleidingsproces een dubbele positie. Hij is namelijk hulpverlener en onderzoeker. Hij neemt een observerende en verbindende houding aan van meervoudige partijdigheid tussen de belangen van de hulpvrager en de organisatiedoeleinden. De focus op het realiseren van basisrechten wordt nooit uit het oog verloren. Voor de werking van de LAC s vertaalt zich dat in: - de houding van de OCMW-maatschappelijk werker op de LAC-zitting: de maatschappelijk werker heeft het sociaal onderzoek gevoerd of beslist op basis van het sociaal onderzoek; de maatschappelijk werker vormt een tussenpersoon tussen de klant en de netbeheerder. 11

12 12 - de focus van de OCMW-maatschappelijk werker ligt op het realiseren van basisrechten en op het vinden van een haalbare oplossing voor de cliënt.

13 2. 2. Beleidskeuzes in verband met energiearmoede Een specifieke deskundigheid Energiearmoede is een toenemend probleem dat vraagt om een gepaste aanpak. Om tot een goede werking van de LAC te komen, is het noodzakelijk dat het OCMW deskundigheid opbouwt. Op de provinciale overlegmomenten werd herhaaldelijk het belang van een referentiepersoon binnen het OCMW benadrukt. Een referentiepersoon kan zich verdiepen in de energieproblematiek en zo kennis over het energiebeleid, de sector en de wetgeving verwerven. Hij kan als aanspreekpunt binnen het OCMW fungeren voor alles wat de energieproblematiek betreft. Minimaal is de referentiepersoon op de hoogte van kanalen waar snel en correct informatie gevonden kan worden. Idealiter is de referentiepersoon een permanente helpdesk voor zijn collega s. Hij brieft zijn collega s, geeft informatie, voert besprekingen en evalueert dossiers met collega s. Hoe het OCMW dit concreet organiseert doet eigenlijk minder ter zake. Sommige OCMW s kiezen ervoor een heuse energiecel uit te bouwen. Andere beslissen een maatschappelijk werker of energiewerker (deeltijds) vrij te stellen om zich te verdiepen in de energieproblematiek, energiedossiers op te volgen en de LAC-werking te ondersteunen. De keuze voor specialisatie staat een integrale hulpverlening niet in de weg. Problemen van energiearmoede zijn immers een onderdeel van het gehele hulpverleningstraject dat de maatschappelijk werker met zijn cliënt aflegt. Het betekent wel dat hij met vragen over regelgeving, procedures en concrete aanpak bij een collega- expert terecht kan. Een ander voordeel is de mogelijkheid extra aandacht te besteden aan energiedossiers van mensen die nog niet gekend zijn bij het OCMW. Wanneer er binnen het OCMW iemand vrijgesteld is om deze dossiers ter harte te nemen, verhoogt de kans dat deze mensen bereikt worden en dat er in hun dossier een oplossing gevonden wordt. Tot slot biedt het werken met een referentiepersoon een uitgelezen kans om preventief te werken aan de energieproblematiek. Waarom kunnen klanten hun factuur niet langer betalen? Ligt hun verbruik erg hoog omwille van hun slechte woning? Verouderde huishoudtoestellen? Hun verbruikersgedrag? 13 Inzet van mensen en middelen Het werken aan energiearmoede en in het bijzonder het komen tot een goed functionerend LAC - is niet enkel de verantwoordelijkheid van de sociale dienst. Ook de OCMW-raad en de lokale mandatarissen zijn aan zet. Zij maken immers de lokale beleidskeuzes bij de aanpak van energiearmoede. Hierbij is het in de eerste plaats nodig een duidelijk beeld te krijgen van de lokale realiteit. Wat is de grootte van het werkingsgebied? Hoeveel inwoners hebben energie-

14 14 problemen? Welke inzet van mensen en middelen is nodig om een kwaliteitsvolle aanpak van energiearmoede uit te bouwen? Vervolgens staat elk OCMW voor de uitdaging hiervoor in de nodige middelen te voorzien én om die middelen op een onderbouwde manier in te zetten in de strijd tegen energiearmoede. Op welke lokale of andere middelen kan het OCMW beroep doen? Doet men beroep op het federaal sociaal fonds? En zo ja, worden deze middelen expliciet gebruikt voor de begeleiding en ondersteuning van mensen met energieproblemen? Met de wet van 4 september verleent de federale overheid immers volgende opdrachten aan de OCMW s om te werken aan energiearmoede: 1) De noodzakelijke ondersteuning en sociale en budgettaire begeleiding verstrekken aan personen die betalingsmoeilijkheden ondervinden, inzonderheid met hun rekeningen voor gas, water en elektriciteit. Het federaal sociaal energiefonds voorziet per OCMW (beperkte) middelen om personeel hiervoor vrij te stellen. Door samen te werken kunnen (kleinere) OCMW s hun krachten bundelen om een gespecialiseerde energiewerker in te zetten op deze problematiek. 2) Financiële maatschappelijke steun toekennen aan personen waarvan de schuldenlast van die aard is dat zij, ondanks hun persoonlijke inspanningen, hun gas- en elektriciteitsrekeningen niet meer kunnen betalen. De middelen uit het sociaal energiefonds kunnen door het OCMW dus ook aangewend worden om energierekeningen aan te zuiveren. Zowel op de provinciale overlegmomenten als bij vele besprekingen met OCMW s, de VVSG en de netbeheerders werd duidelijk gesteld dat de middelen van OCMW s voor het uitvoeren van hun LAC opdracht ontoereikend zijn. In dit kader verwijzen we ook naar de resolutie van het Vlaams parlement dd. 18 april 2008 waarbij het Vlaams parlement aan de Vlaamse regering vraagt: daarbij ook in het kader van de aanpak van de globale schuldenproblematiek,, Vlaamse middelen te voorzien voor de OCMW s om deze in staat te stellen in elk dossier dat wordt gestuurd naar de LAC een voorafgaand sociaal onderzoek te kunnen voeren. Netwerking biedt kansen In de strijd tegen energiearmoede en het uitbouwen van een goede LAC-werking staat het OCMW niet alleen. Op het lokale actieveld zijn er heel wat spelers die partner kunnen zijn bij de preventieve aanpak van energiearmoede of bij het zoeken naar manieren om mensen in armoede te bereiken: de gemeentelijke communicatiedienst, de woonwinkel of -wijzer, de wijkwerking, de energiesnoeiers, het buurtopbouwwerk, 8 Federale wet van 4/9/2002 houdende de toewijzing van een opdracht aan de OCMW s inzake de begeleiding en de financiële maatschappelijke steunverlening aan de meest hulpbehoevenden voor wat betreft de energielevering.

15 vormingsinstellingen, begeleiders van klimaatwijken, verenigingen waar armen het woord nemen De energiewerker kan een centraal aanspreekpunt vormen en tegelijkertijd voor het OCMW contacten uitbouwen met organisaties die andere, minder problematische, ingangspoorten bieden om mensen te bereiken. 15

16 3. Draaiboek voor een goede LAC-werking 16 Vanuit de provinciale overlegmomenten en vanuit besprekingen met mensen in armoede, OCMW-medewerkers en de distributienetbeheerders, stelden we voorliggend draaiboek op. Het belicht een aantal elementen die bij het streven naar een goede LAC werking ieders aandacht verdienen. Natuurlijk bestaat er niet één zaligmakende aanpak. Met dit draaiboek bieden we wel een instrument aan om de eigen werking onder de loep te nemen en te verbeteren. Bijlage 1 bevat een sjabloon dat als een leidraad kan dienen bij het opstellen van uw eigen draaiboek. Meer inspiratie vindt u ook op en die een aantal voorbeelden van draaiboeken weergeven die OCMW s opstelden en gebruiken binnen hun praktijk. Het samenstellen van zo n LAC-draaiboek binnen het OCMW is essentieel. Het vertrekt vanuit het hulpverleningsperspectief, is gericht op detectie van hulpvragen en zoekt naar de gepaste antwoorden in samenwerking met de betrokkenen. Bij de opmaak van een draaiboek is afstemming en het maken van duidelijke afspraken met de distributienetbeheerders zeer belangrijk. De distributienetbeheerders hebben immers procedures ontwikkeld en bieden vaak standaardbrieven die de OCMW s kunnen gebruiken. Omdat de werking van de LAC niet alleen een zaak is van de sociale dienst maar van het hele OCMW, kan naast het draaiboek ook een jaarrapport opgesteld worden met een evaluatie van de werking en de inzet van financiële middelen. Het bespreken van dit rapport op het Bijzonder Sociaal Comité, het Vast Bureau en/of de OCMW-raad draagt ongetwijfeld bij tot het uitbouwen van een meer onderbouwde OCMW-werking op het vlak van energiearmoede. Concreet geeft het draaiboek een overzicht van: opdracht en juridisch kader het organisatorisch kader de voorbereiding van het LAC-dossier de LAC-zitting zelf de beslissing opvolging en nazorg De voorbereiding van het LAC-dossier In de voorbereiding van het LAC-dossier vervult de netbeheerder een belangrijke rol. Wanneer de klant betalingsproblemen heeft bij de netbeheerder is het de netbeheerder die de allereerste contacten met de klant legt. Het is belangrijk dat deze contacten zorgvuldig verlopen. Korte zinnen en eenvoudige taal moeten ervoor zorgen dat de

17 briefwisseling van de netbeheerder verstaanbaar is. De klant wordt er al op gewezen dat hij het OCMW kan contacteren voor informatie en begeleiding. In de brief staat dat de klant de netbeheerder kan contacteren voor de concrete contactgegevens van het OCMW. De distributienetbeheerder bezorgt het dossier aan de LAC-voorzitter De netbeheerder bezorgt de LAC-dossiers tijdig aan de LAC-voorzitter, dat wil zeggen minstens één maand vóór de eigenlijke LAC-zitting. Elk dossier is vergezeld van een verantwoordingsnota of een dossier lokale adviescommissie. Het bevat volgende gegevens: de klantgegevens, de reden van doorsturen van het dossier, de actuele toestand van de leveringen, de facturatiegegevens en een overzicht van de onbetaalde energiefacturen en de betalingen, de toegestane betaalplannen, de ingebrekestellingen, eerdere LAC-beslissingen, een overzicht van de ondernomen acties. De distributienetbeheerder actualiseert de dossiers en verantwoordingsnota s een drietal dagen vóór de LAC-datum. Zo kan de klant intussen betalingen gedaan hebben, een afspraak gemaakt hebben voor het plaatsen van een budgetmeter, overgestapt zijn naar een commerciële leverancier, extra schulden gemaakt hebben Voorbereidend werk door het OCMW Door het tijdig verzenden van de dossiers krijgt het OCMW voldoende ruimte om sociaal werk naar de klant toe te verrichten. Zo kunnen problemen samen met de betrokkene opgelost geraken vóór de LAC-zitting. In dat geval zorgt het OCMW voor de verdere afhandeling en administratie met de netbeheerder. Het voorbereidend werk is gericht op het verzamelen van zoveel mogelijk actuele gegevens en het leren kennen van de (sociale) achtergrond van de betrokkene. Er worden o.a. bevolkingsgegevens opgezocht zoals het domicilieadres en de gezinssamenstelling. De voorbereiding kan gebeuren door de LAC-voorzitter, de energiereferentiepersoon, een maatschappelijk werker die het dossier krijgt toegewezen of de maatschappelijk werker die de cliënt reeds begeleidt. Het OCMW gaat immers na wie reeds een actief begeleidingsdossier heeft. De maatschappelijk werkers van deze dossiers worden op de hoogte gebracht van de indiening van het LAC-dossier door de netbeheerder. Hen wordt gevraagd contact op te nemen met hun cliënt en samen met hem naar een oplossing te zoeken vóór de LAC-zitting. 17 De uitnodiging Klanten worden schriftelijk uitgenodigd voor de LAC-zitting, bij voorkeur zowel met een aangetekend schrijven als met een gewone brief. De brief wijst op de ernst van de situatie en biedt de mogelijkheid om de netbeheerder of het OCMW te contacteren. De brief bevat duidelijk de reden die aanleiding gaf tot het oproepen van de klant voor de LAC (bijvoorbeeld niet opladen budgetmeterkaart, openstaande schuld, weigering

18 om een budgetmeter te plaatsen). De klant wordt er tevens op gewezen dat hij zich kan laten vergezellen door een vertrouwenspersoon en wie dat kan zijn. De brief is gepersonaliseerd en bevat geen dubbele, onbegrijpelijke boodschappen. 18 Het contacteren van de klant Het OCMW probeert zo snel mogelijk in contact te komen met de klant. Daarbij is het belangrijk dat het OCMW duidelijk communiceert over haar rol en waarom zij contact opneemt. Streefdoel is samen naar een oplossing te zoeken (bij voorkeur vóór de LAC-zitting) en zo een afsluiting te voorkomen. Het sociaal onderzoek en de pogingen om klanten te bereiken bieden kansen om verdoken armoede op te sporen. Via de energieproblemen kan het OCMW immers in contact komen met mensen die zelf (nog) geen hulp zoeken voor hun financiële problemen. Toegang krijgen tot nieuwe klanten is echter geen eenvoudige zaak. De drempels blijken nog vaak hoog. Het inzetten van verschillende middelen naast elkaar verhoogt de kans dat de klant bereikt wordt. Het ene middel werkt immers voor de ene klant goed, het andere voor een andere klant. Mogelijke communicatiemiddelen zijn: Brieven (voorbeeldbrieven in bijlage 2). Over het al dan niet gebruiken van een logo voor de brieven in verband met de LAC bestaan verschillende standpunten. Essentieel is dat de briefwisseling discretie garandeert. De buitenzijde van de brief mag niet aangeven dat het om een brief in verband met de LAC gaat. Briefwisseling kan - zonder OCMW-logo - met OCMW-logo Verschillende overwegingen spelen hier: - de ene klant wordt tot actie aangezet als hij ziet dat een brief van het OCMW komt. - de andere klant wordt afgeschrikt door een brief van het OCMW (ongeacht de boodschap en teneur van de brief) en reageert net niet. - in huizen of appartementen met gezamenlijke brievenbussen ziet iedereen wie er brieven van het OCMW krijgt. De schaamte daarvoor leeft nog erg. - zonder logo van het OCMW is de situering van de LAC niet duidelijk. - het OCMW-bestuur beslist over het al dan niet gebruik van het OCMW-logo. Brieven van de LAC zijn ondertekend door de LAC-voorzitter.

19 Over de inhoud van de brieven: - brieven zijn dwingend maar respectvol. Ze geven de ernst van de situatie (risico op afsluiting) duidelijk aan. - brieven geven duidelijk het adres en telefoon van de contactpersonen weer, alsook de momenten waarop ze bereikbaar zijn. - de belangrijkste boodschappen in de brief vallen op door het gebruik van kleuren of vette tekst. - brieven zijn steeds gepersonaliseerd in die zin dat de aard van het dossier en het eigenlijke probleem wordt vermeld, bv. gaat het over de gas- of de elektriciteitslevering, over het niet opladen van de budgetmeter Heel wat OCMW s zoeken creatief naar oplossingen om de klanten te bereiken. Een greep uit het aanbod: - naast een aangetekende brief stuurt men best ook een gewone brief: een aangetekende brief voorspelt vaak niet veel goeds en wordt niet afgehaald. - op de achterzijde van de brief kan de klant zijn situatie uitleggen. Er wordt gevraagd dat de klant die brief in de brievenbus van het OCMW steekt. - het achterlaten van een handgeschreven kaartje (in een omslag) met een vriendelijke uitnodiging tot gesprek in de brievenbus leidt tot meer respons dan een officiële, aangetekende brief in een gesloten omslag (!privacy). - briefwisseling persoonlijk bezorgen biedt al kansen op een eerste contact. - na veel loze pogingen om de klant te bereiken een dwingendere boodschap achterlaten op een kaartje: Vrijdag wordt beslist of u al dan niet afgesloten wordt van elektriciteit. Contacteer mij a.u.b. zodat we een oplossing voor uw situatie kunnen vinden en een afsluiting kunnen vermijden Telefonisch contact Als de klant telefonisch bereikt wordt, kan er kort op de bal gespeeld worden. Er kan aan de klant gevraagd worden om onmiddellijk langs te komen voor een gesprek. Mail Wanneer een klant per mail bereikbaar is, kan dat een snelle manier zijn om tot afspraken te komen met de klant. Gebruik mail niet als enige communicatiemiddel en ga er niet van uit dat klanten hun mail dagelijks bekijken. Huisbezoeken Sommige OCMW medewerkers geven aan dat het hen aan de nodige tijd ontbreekt om op huisbezoek te gaan. Toch kan een huisbezoek een zeer zinvol instrument zijn. Het kan bijdragen tot een kwalitatief sociaal onderzoek ter voorbereiding van de LAC-zitting. De maatschappelijk werker kan ook inschatten dat een huisbezoek nodig is in het kader van een integrale kwaliteitsvolle hulpverlening. 19

20 20 Huisbezoeken hebben meerdere voordelen: - op briefwisseling wordt dikwijls niet gereageerd. Met een huisbezoek is de kans groter dat er stappen vooruit gezet worden. - het gebeurt dat een huisbezoek als controlerend wordt ervaren maar vaak appreciëren klanten dat het OCMW de eerste stap zet en hen een helpende hand aanreikt. Een drempel minder te overwinnen. - huisbezoeken geven een vollediger beeld van de situatie: - terwijl het voor de klant soms moeilijk is zijn complexe leefsituatie en woonomstandigheden te verwoorden, worden die tijdens een huisbezoek snel zichtbaar. - bij een huisbezoek kan het duidelijk worden waarom het energieverbruik van de klant zo hoog ligt. Dat biedt kansen om preventief te werken of huisvestingsproblemen aan te pakken, bv. tips geven over energiebesparing, doorverwijzen voor een energiescan of het uitvoeren van energieaudit. Ook andere energieproblemen kunnen besproken worden, bv. schulden van vóór de liberalisering, de drop door een commerciële leverancier - eventuele vergissingen omtrent bewoning worden rechtgezet: leegstand, adresfouten - huisbezoeken vragen tijd, niet in het minst omdat vaak meerdere pogingen nodig zijn vooraleer klanten bereikt worden. Het is belangrijk dat het OCMW haar personeel de ruimte geeft om daarin te investeren. - na een eerste poging wordt een opvallend kaartje (bijvoorbeeld in een felle kleur zodat het kaartje opvalt) in de bus gestoken met de uitnodiging voor een nieuwe afspraak én de contactgegevens van het OCMW. - een tweede huisbezoek wordt gepland op een andere dag. Een derde op een ander uur, bv. s avonds. Andere ideeën om mensen te bereiken: - ervaringsdeskundigen in de armoede inschakelen - een tolk inschakelen bij taalproblemen Het sociaal onderzoek Uit het Decreet van 25 mei 2007: Art Voor wat de ononderbroken toevoer van elektriciteit en gas betreft, bedoeld in artikel 18ter van het Elektriciteitsdecreet en artikel 17bis van het Aardgasdecreet, neemt de lokale adviescommissie binnen dertig kalenderdagen na ontvangst van het verzoek en na een contradictoir onderzoek, dat een antwoord geeft op de vraag of de huishoudelijke afnemer niet in een situatie verkeert waardoor afsluiting onverantwoord zou zijn, een beslissing aangaande onderstaande gevallen:

DE DISTRIBUTIENETBEHEERDER

DE DISTRIBUTIENETBEHEERDER Meer dan tien jaar geleden werd in elke Vlaamse gemeente de Lokale Adviescommissie (LAC) in het leven geroepen. Sinds de start van de LAC s groeide het aantal dossiers gestaag. De liberalisering van de

Nadere informatie

Lokale Advies Commissie

Lokale Advies Commissie Draaiboek Lokale Advies Commissie Antwerpen Aantal beheerders Distributienetbeheerders Gas en Elektriciteit: Eandis Infrax Drinkwaterproducent: AWW Frequentie / locatie / samenstelling van de lac Frequentie:

Nadere informatie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie

Vormingspakket Energie. De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie De Lokale Adviescommissie en afsluiten van energie Normaal gezien sluit de netbeheerder de elektriciteit nooit af. Er zijn echter 3 uitzonderingen. De eerste uitzondering is als er gevaar is door technische

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Van hoeveel mensen is de energie geheel of gedeeltelijk afgesloten? Aangezien de drie gewesten niet dezelfde

Nadere informatie

Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter

Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter Advies aan de VREG over het systeem van schuldafbouw in de budgetmeter 1. Ter inleiding In onze Westerse samenleving is een leven zonder elektriciteit- en gasvoorziening een schending van de menselijke

Nadere informatie

Brus sel, 21 april 2008. Mijn heer de mi nis ter-pre si dent,

Brus sel, 21 april 2008. Mijn heer de mi nis ter-pre si dent, 1593 Brus sel, 21 april 2008 Mijn heer de mi nis ter-pre si dent, Wij heb ben de eer U ten be hoeve van de Vlaamse Re ge ring in ge slo ten de resolutie tot besluit van de opvolging van de werkzaamheden

Nadere informatie

ONTWERP VAN DECREET TEKST AANGENOMEN DOOR DE PLENAIRE VERGADERING. Stuk 1124 (2006-2007) Nr. 4. Zitting 2006-2007. 23 mei 2007 3087 OPE

ONTWERP VAN DECREET TEKST AANGENOMEN DOOR DE PLENAIRE VERGADERING. Stuk 1124 (2006-2007) Nr. 4. Zitting 2006-2007. 23 mei 2007 3087 OPE Zitting 2006-2007 23 mei 2007 ONTWERP VAN DECREET tot wijziging van het decreet van 20 december 1996 tot regeling van het recht op minimumlevering van elektriciteit, gas en water, wat betreft elektriciteit

Nadere informatie

Bescherming van consument

Bescherming van consument Bescherming van consument Voorzieningen & procedures voor bescherming van de consument, voor gas Opleiding-debat ten behoeve van de Brusselse maatschappelijk werkers Marie Brynart en François Grevisse,

Nadere informatie

ENERGIECEL OCMW GENT. Christel Herman 7 november 2013

ENERGIECEL OCMW GENT. Christel Herman 7 november 2013 ENERGIECEL OCMW GENT Energiecel Christel Herman 7 november 2013 energiecel themadienst energie en energieschulden deels opgericht nav liberalisering van de energiemarkt op 1 juli 2003 nadien ook water

Nadere informatie

Bescherming van consument

Bescherming van consument Bescherming van consument Voorzieningen & procedures voor bescherming van de consument, voor elektriciteit Opleiding-debat ten behoeve van de Brusselse maatschappelijk werkers Marie Brynart en François

Nadere informatie

Omzendbrief betreffende het preventief sociaal energiebeleid in het kader van het Gas- en Elektriciteitsfonds.

Omzendbrief betreffende het preventief sociaal energiebeleid in het kader van het Gas- en Elektriciteitsfonds. Heeft u vragen? Nood aan bijkomende info? Mail naar onze frontdesk via vraag@mi-is.be Of bel naar 02 508 85 85 Aan de dames en heren Voorzitters van de openbare centra voor maatschappelijk welzijn Datum:

Nadere informatie

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers

Beschermde klanten. Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Beschermde klanten Handleiding ten behoeve van de sociale spelers Inhoudstafel Het statuut beschermde klant... p. 4 Wie kan als beschermde klant erkend worden?... p. 4 Hoe wordt iemand beschermde klant?...

Nadere informatie

De Sociale plattegrond

De Sociale plattegrond De Sociale plattegrond Sector: OCMW Spreker: Marianne Van Der Biest (OCMW Herzele) Wat is het OCMW? OCMW = Openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn. OCMW = publieke instelling Welzijn = meer dan armoedebestrijding

Nadere informatie

DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER

DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER Afdeling LOKEREN 1. DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER Van: An De Moor [mailto:adm.ave@skynet.be] Verzonden: zondag 10 oktober 2010 14:56 Aan: Secretariaat OCMW CC: Swens Roger Onderwerp: Vraag n.a.v.

Nadere informatie

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Advies

Nadere informatie

De vrije energiemarkt Rechten van de consument

De vrije energiemarkt Rechten van de consument De vrije energiemarkt Rechten van de consument Op het programma: 1. De weg van gas en elektriciteit 2. Leveranciers 3. Contracten / verhuis 4. Facturen 5. Sociale dienstverplichtingen! 6. Klachten? 2 1.

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

betreffende de bestrijding van energiearmoede

betreffende de bestrijding van energiearmoede stuk ingediend op 738 (2010-2011) Nr. 1 25 oktober 2010 (2010-2011) Voorstel van resolutie van de heren Bart Martens en Carl Decaluwe, de dames Liesbeth Homans, Else De Wachter en Cindy Franssen, de heer

Nadere informatie

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING

DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING DRAAIBOEK SAMENWERKING TUSSEN WERKWINKEL EN AMBULANTE ZORGSETTING BEGELEIDER VOORBEREIDING OP DE VERWIJZING NAAR DE WERKWINKEL De begeleider gaat in gesprek met de klant om te horen waar hij werkt(e).

Nadere informatie

Vrijgemaakte energiemarkt; ervaringen OCMW Gent.

Vrijgemaakte energiemarkt; ervaringen OCMW Gent. Algemene vergadering afdeling maatschappelijk welzijn van de vereniging van de stad en de gemeenten van het Brussels hoofdstedelijk gewest. 15 februari 2007 Vrijgemaakte energiemarkt; ervaringen OCMW Gent.

Nadere informatie

Vlaamse Regering DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 20,

Vlaamse Regering DE VLAAMSE REGERING, Gelet op de bijzondere wet van 8 augustus 1980 tot hervorming der instellingen, inzonderheid op artikel 20, Vlaamse Regering Voorontwerp van besluit van de Vlaamse Regering met betrekking tot de sociale openbaredienstverplichtingen in de vrijgemaakte elektriciteits- en aardgasmarkt DE VLAAMSE REGERING, Gelet

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kinrooi Breeërsesteenweg 146 Postcode en plaats Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Kinrooi/W65B-SFGE/2016 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag

Nadere informatie

Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt

Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt Voorstelling van BRUGEL over de werking van de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt Marie-Pierre Fauconnier, Voorzitster van de Raad van bestuur 29/09/2008 Presentatie parlement 30 sept. 2008 1 Voorstelling

Nadere informatie

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president,

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president, 668-2 Brussel, 20 februari 2006 Mijnheer de minister-president, Wij hebben de eer U ten behoeve van de Vlaamse Regering ingesloten de motie van aanbeveling op de maatschappelijke beleidsnota Energiearmoede,

Nadere informatie

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling INLEIDING ONZE KIJK OP HULP In deze brochure vind je informatie

Nadere informatie

MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING. van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux

MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING. van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux Zitting 2005-2006 3 februari 2006 MAATSCHAPPELIJKE BELEIDSNOTA ENERGIEARMOEDE MOTIE VAN AANBEVELING van mevrouw Mieke Vogels en de heer Eloi Glorieux Zie: 668 (2005-2006) Nr. 1: Maatschappelijke beleidsnota

Nadere informatie

ENERGIEQUIZ. Dit is niet waar, er worden nog steeds mensen afgesloten.

ENERGIEQUIZ. Dit is niet waar, er worden nog steeds mensen afgesloten. ENERGIEQUIZ 1. Het verloop van de quiz We hebben een spelleider nodig en een jurylid die de scores bijhoudt. Daarnaast voorzien we 1 of meerdere (ervarings)deskundigen, vrijwilligers in armoede of niet

Nadere informatie

AGENDA OPENBARE ZITTING. 12 februari 2013. Aan de raadsleden

AGENDA OPENBARE ZITTING. 12 februari 2013. Aan de raadsleden 12 februari 2013 Aan de raadsleden Graag nodigen wij u uit tot de zitting van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn. De zitting vindt plaats op 21 februari 2013 om 20u in de raadzaal van het OCMW, Gootje

Nadere informatie

Om na te gaan of je klachtenprocedure zinvol is kan je jezelf de volgende vragen stellen:

Om na te gaan of je klachtenprocedure zinvol is kan je jezelf de volgende vragen stellen: Leidraad omgaan met klachten : klachtenprocedure Wat is een klacht? Een klacht is een uiting van ontevredenheid van een ouder over een aspect van de werking. Ze komt tot stand als het overleg tussen de

Nadere informatie

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16

Toegankelijkheid van de CAW s volgens de verenigingen waar armen het woord nemen. April 16 Netwerk tegen Armoede Vooruitgangstraat 323 bus 6-1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@netwerktegenarmoede.be / www.netwerktegenarmoede.be Toegankelijkheid van de CAW s volgens de

Nadere informatie

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012

Sociale maatregelen drinkwater 28 maart 2012 i. inleiding Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Vergeet niet uw energie mee te verhuizen.

Vergeet niet uw energie mee te verhuizen. Vergeet niet uw energie mee te verhuizen. Energie op uw oude en nieuwe adres: hoe regelt u het correct? MET HANDIG ENERGIEVERHUISFORMULIER GAAT U BINNENKORT VERHUIZEN? Denk er dan aan om uw elektriciteits-

Nadere informatie

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag

Procedure seksueel grensoverschrijdend gedrag VERSIE WIJZIGING GOEDGEKEURD RMW GEPUBLICEERD 0-23-06-2015 1. Doel OCMW Maldegem respecteert de integriteit van de gebruiker en neemt maatregelen om deze te waarborgen. OCMW Maldegem neemt in het bijzonder

Nadere informatie

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be.

Indien u vragen hebt over deze controle, kunt u contact opnemen met uw inspecteur via mi.inspect_office@mi-is.be. Aan de Voorzitter van het OCMW van Knokke-Heist Kraaiennestplein 1 bus 2 8300 Knokke-Heist Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI Aantal 2 OCMW / RMIB-SFGE / 2015 Betreft: Geïntegreerd

Nadere informatie

Rapport : Een communicatieplan en handleiding voor de werking van lokale adviescommissies (LAC) in Vlaanderen.

Rapport : Een communicatieplan en handleiding voor de werking van lokale adviescommissies (LAC) in Vlaanderen. Rapport : Een communicatieplan en handleiding voor de werking van lokale adviescommissies (LAC) in Vlaanderen. november 2007 1. Inleiding, situering van het rapport. 2. Visie op de werking van de LAC.

Nadere informatie

Ouderwerking. (feitelijke vereniging)

Ouderwerking. (feitelijke vereniging) Ouderwerking (feitelijke vereniging) Inhoudstabel Inhoudstabel... 2 OUDERWERKING (feitelijke vereniging)... 3 versie website 8 oktober 2015... 3 Woord vooraf:... 3 Missie... 3 Visie... 3 HUISHOUDELIJK

Nadere informatie

Vormingspakket Energie

Vormingspakket Energie Verhuis Vanuit ons project merken we dat er regelmatig problemen opduiken bij personen die verhuizen. Vaak worden voorschotfacturen nog te lang voor het oude adres opgemaakt, of men krijgt geen voorschotfacturen

Nadere informatie

Advies. Kinderen en energiearmoede 11-03-2008. datum. Advies 2007-2008/2. volgnr.

Advies. Kinderen en energiearmoede 11-03-2008. datum. Advies 2007-2008/2. volgnr. datum volgnr. 11-03-2008 Advies 2007-2008/2 Advies Kinderen en energiearmoede De Commissie Energiearmoede van het Vlaams Parlement buigt zich momenteel over de problematiek van energiearmoede. Daartoe

Nadere informatie

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web:

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid»

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling «Sociale Zekerheid» SCSZ/09/141 BERAADSLAGING NR 09/078 VAN 1 DECEMBER 2009 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

Het sociaal energiebeleid in Vlaanderen doorgelicht. Loont de aanpak van de strijd tegen energiearmoede? Voorstelling aanpak evaluatie

Het sociaal energiebeleid in Vlaanderen doorgelicht. Loont de aanpak van de strijd tegen energiearmoede? Voorstelling aanpak evaluatie Het sociaal energiebeleid in Vlaanderen doorgelicht Loont de aanpak van de strijd tegen energiearmoede? Voorstelling aanpak evaluatie 26 november 2010 Vlaams Regeerakkoord 2009-2014 Voor een vernieuwende,

Nadere informatie

Maatschappelijk werker dienst budgetbeheer/ algemene sociale dienstverlening

Maatschappelijk werker dienst budgetbeheer/ algemene sociale dienstverlening Maatschappelijk werker dienst budgetbeheer/ algemene sociale dienstverlening 1 Actuele situatie OCMW Steenokkerzeel begeleidt al vele jaren cliënten met financiële problemen. Vaak wordt een financieel

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Charter collectieve rechten en plichten

Charter collectieve rechten en plichten Charter collectieve rechten en plichten Van Begeleid Wonen Zennestreek vzw het voor Personen met een ( VAPH) (erkenningsnummer 409200333) Ons adres: In dit charter leggen we duidelijk uit hoe we werken

Nadere informatie

zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie

zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie vergadering C22 WON3 zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Woonbeleid, Stedelijk Beleid en Energie van 18 oktober 2012 2 Commissievergadering nr. C22 WON3 (2012-2013) 18

Nadere informatie

Functie en competentieprofiel MAATSCHAPPELIJK WERKER

Functie en competentieprofiel MAATSCHAPPELIJK WERKER Functie en competentieprofiel MAATSCHAPPELIJK WERKER 1. Situering van de functie Naam van de functie Dienst Niveau Functionele loopbaan Evaluator procesbewaker Maatschappelijk werker Sociale dienst B B1

Nadere informatie

Verslag van de vergadering van 19 april 2004 openbare zitting:

Verslag van de vergadering van 19 april 2004 openbare zitting: Verslag van de vergadering van 19 april 2004 openbare zitting: Aanwezig te 19.30 uur: MM. Vivet Paul, voorzitter, Lemmens Jozef, Vermeulen Sabine, Van Oudendijck Hans, Roevens Lutgarde, Van Den Bergh Willem,

Nadere informatie

FORMULIER VOOR DE AANVRAAG VAN HET STATUUT VAN BESCHERMDE AFNEMER

FORMULIER VOOR DE AANVRAAG VAN HET STATUUT VAN BESCHERMDE AFNEMER FORMULIER VOOR DE AANVRAAG VAN HET STATUUT VAN BESCHERMDE AFNEMER Het ingevulde en door alle meerderjarige personen ongetekende formulier te verzenden, samen met de bijlagen (zie pagina 4) naar het volgende

Nadere informatie

HANDLEIDING STAPPENPLAN AANSLUITING

HANDLEIDING STAPPENPLAN AANSLUITING HANDLEIDING STAPPENPLAN AANSLUITING Stappenplan ivm Aansluitingen 1 ELEKTRICITEIT GAS... 3 1.1 Offerte aanvraag voor aansluiting gas en elektriciteit... 3 1.1.1 Hoe aanvragen?... 3 1.1.1.1 U heeft internet

Nadere informatie

Bijlage arbeidsreglement

Bijlage arbeidsreglement Bijlage arbeidsreglement (voorbeeld) Procedure voor psychosociale risico s 1. Doel, definities en toepassingsgebied 1.1. Doel Deze procedures dragen bij tot het welzijn van werknemers en vullen de algemene

Nadere informatie

Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA)

Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA) Stedelijke tolk- en vertaaldienst Antwerpen (STA) ALGEMENE VOORWAARDEN Dienstverlening van STA STA fungeert hoofdzakelijk als makelaar bij de communicatie met anderstalige cliënten. - Tolken (mondeling)

Nadere informatie

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007 1 Vzw Roppov Martelaarslaan 212 9000 Gent tel 09/224.09.15 fax 09/233.35.89 e-mail info@roppov.be web www.roppov.be Gerechtelijke jeugdhulp, ervaringen en vragen van ouders. oudergroep Gent maart 2007

Nadere informatie

Sint-Donatusinstituut Middenschool Bovenbouw Merchtem

Sint-Donatusinstituut Middenschool Bovenbouw Merchtem Sint-Donatusinstituut Middenschool Bovenbouw Merchtem Ouderraad: huishoudelijk reglement Hoofdstuk 1 Oprichting Art. 1. In uitvoering van het Decreet van 2 april 2004 betreffende participatie op school

Nadere informatie

Welkom. De netbeheerder en de OCMW s: samen tegen energiearmoede

Welkom. De netbeheerder en de OCMW s: samen tegen energiearmoede Welkom De netbeheerder en de OCMW s: samen tegen energiearmoede Energiearmoede? In Vlaanderen formele noch unieke definitie voor energiearmoede Totale woonlast (incl. verzekering, onderhoud, belastingen,

Nadere informatie

ZITTING VAN 20 MAART 2008.

ZITTING VAN 20 MAART 2008. ZITTING VAN 20 MAART 2008. Aanwezig: CASSIMON Lucienne, voorzitter VAN DER JEUGT Dirk, VAN DEN BROECK Beatrix, VAN DEN TROOST Tom, VAN DEN BERGHE Nelly, ROTTIERS Eddy, DE WOLF Rita, VAN MULDERS Dirk, MOORTGAT

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 27 november 2014 Verslag van de deputatie Bevoegd deputatielid: Luk Lemmens Telefoon: 03 240 52 65 Agenda nr. 2/17 Provinciale initiatieven. Opdrachthoudende

Nadere informatie

F U N C T I E P R O F I E L

F U N C T I E P R O F I E L F U N C T I E P R O F I E L I. I D E N T I F I C A T I E G E G E V E N S Functiebenaming Weddeschaal Graad Directie - dep - dienst Functiefamilie maatschappelijk werker Sociale Dienst B1-B2-B3 maatschappelijk

Nadere informatie

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen

2 de uitwerking en uitvoering van de in artikel 8 bedoelde openbare dienstverplichtingen Advies van de WaterRegulator met betrekking tot het ontwerp Ministerieel besluit houdende nadere regels tot uitvoering van artikel 27/3 van het besluit van de Vlaamse Regering van 8 april 2011 houdende

Nadere informatie

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau

Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG. Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Gezamenlijke mededeling van de energieregulatoren CREG, CWaPE en VREG Liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau Inleiding De snelle liberalisering van de gasmarkt op distributieniveau confronteerde

Nadere informatie

Aanknopingspunten voor elk recht in het decreet rechtspositie van de minderjarige met het kwaliteitsdecreet en de SMK s. CKG s

Aanknopingspunten voor elk recht in het decreet rechtspositie van de minderjarige met het kwaliteitsdecreet en de SMK s. CKG s Aanknopingspunten voor elk recht in het decreet rechtspositie van de minderjarige met het kwaliteitsdecreet en de SMK s Decreet rechtspositie van de minderjarige CKG s MB 10 juni 2003 betreffende de kwaliteitszorg

Nadere informatie

Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas

Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas Vergelijk de leveranciers van elektriciteit en aardgas en vind de beste leverancier. Veranderen van leverancier is gratis en niet moeilijk. 1 Betaal minder

Nadere informatie

Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas

Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas Betaal minder voor uw elektriciteit en aardgas Vergelijk de leveranciers van elektriciteit en aardgas en vind de beste leverancier. Veranderen van leverancier is gratis en niet moeilijk. 1 Betaal minder

Nadere informatie

Standpunt Samenlevingsopbouw - project Energie en Armoede en Netwerk tegen Armoede. 4 mei 2015

Standpunt Samenlevingsopbouw - project Energie en Armoede en Netwerk tegen Armoede. 4 mei 2015 Slimme budgetmeters. Standpunt Samenlevingsopbouw - project Energie en Armoede en Netwerk tegen Armoede. 4 mei 2015 Inleiding We nemen kennis van het VREG-document Mededeling van de Vlaamse Regulator van

Nadere informatie

Versie mei 2015 Sociaal onderzoek WEGWIJS IN. het sociaal onderzoek van het OCMW

Versie mei 2015 Sociaal onderzoek WEGWIJS IN. het sociaal onderzoek van het OCMW Versie mei 2015 Sociaal onderzoek WEGWIJS IN het sociaal onderzoek van het OCMW WEGWIJS IN HET SOCIAAL ONDERZOEK in negen stappen... Wat is het sociaal onderzoek? Waarom het sociaal onderzoek? Wie voert

Nadere informatie

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1

Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 1 Decreet van 17 oktober 2003 (BS 10 november 2003) betreffende de kwaliteit van de gezondheids- en welzijnsvoorzieningen 1 Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen Artikel 1. Dit decreet regelt een gemeenschapsaangelegenheid.

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST ONTWERPADVIES op eigen initiatief (BRUGEL-ADVIES-201506-205) ter raadpleging Betreffende de openbare dienstverplichtingen van energieleveranciers

Nadere informatie

Ouderraad : Huishoudelijk reglement

Ouderraad : Huishoudelijk reglement Ouderraad : Huishoudelijk reglement Hoofdstuk 1 Oprichting Art.1. Art.2. In uitvoering van het Decreet van 2 april 2004 betreffende participatie op school en de Vlaamse Onderwijsraad, B.S. 6 augustus 2004,

Nadere informatie

Welkom. bij OCMW Antwerpen

Welkom. bij OCMW Antwerpen Welkom bij OCMW Antwerpen 1 Onthaalbrochure_klanten.indd 1 25/08/15 16:52 2 Onthaalbrochure_klanten.indd 2 25/08/15 16:52 Inhoud Wat is een OCMW? 4 Waar is het OCMW? 4 Wie kan hulp vragen? 4 Hoe vraag

Nadere informatie

Ombudsdienst Consumentengeschillen Advocatuur OCA

Ombudsdienst Consumentengeschillen Advocatuur OCA Orde van Vlaamse Balies www.advocaat.be Procedurereglement Staatsbladsstraat 8 B 1000 Brussel T +32 (0)2 227 54 70 F +32 (0)2 227 54 79 info@advocaat.be ondernemingsnummer 0267.393.267 Ombudsdienst Consumentengeschillen

Nadere informatie

GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR

GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR Versie juni 2014 GEDRAGSREGELS VAN DE RECHTSBIJSTANDSVERZEKERAAR VOORWOORD Deze gedragscode legt de regels vast die de rechtsbijstandsverzekeraars ten aanzien van de consument in acht zullen nemen. De

Nadere informatie

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst OCMW SINT-TRUIDEN Pantone 366 Pantone 361 2 Voorwoord Beste Truienaar Via deze brochure leggen we je uit waarom je niet te lang moet wachten om de stap

Nadere informatie

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst

Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst Onthaalbrochure voor cliënten van de sociale dienst OCMW SINT-TRUIDEN Pantone 366 Pantone 361 Voorwoord Beste Truienaar Via deze brochure leggen we je uit waarom je niet te lang moet wachten om de stap

Nadere informatie

Context en Geschiedenis van de oprichting van het Réseau de Vigilance Énergie

Context en Geschiedenis van de oprichting van het Réseau de Vigilance Énergie Réseau de Vigilance Gaz Electricité c/ mcrenson@ssq-wmw.be Context en Geschiedenis van de oprichting van het Réseau de Vigilance Énergie De effectieve oprichting van het waakzaamheidsnetwerk in het Brusselse

Nadere informatie

Samenstelling van de ouderraad

Samenstelling van de ouderraad DECRETALE OUDERRAAD Inhoudstabel Inhoudstabel... 2 Samenstelling van de ouderraad... 3 Werking van de ouderraad en het huishoudelijk reglement... 3 Wijziging Participatiedecreet vanaf 1 september 2014:...

Nadere informatie

Slotfactuur van 25/05/2011

Slotfactuur van 25/05/2011 Debaets Wervikstraat 143 8930 Menen Bij elke briefwisseling vermelden: Klantnummer: 100362002 Factuurnummer: 1002579520 BTW: BE-0521.584.539 Slotfactuur van 25/05/2011 Contactgegevens Voor alle vragen

Nadere informatie

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten

HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten HELLAS-GLANA beleidsnotitie klachten 1. Inhoud 2. Inleiding 1. Inhoud 2. Inleiding 3. Intentie van het beleid op het gebied van klachten 4. Uitvoering beleid 5. Implementatie 6. Bijlage 1 Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Vrije Basisschool De Papaver Adegemdorp 16a 9991 Adegem. Ouderraad: huishoudelijk reglement

Vrije Basisschool De Papaver Adegemdorp 16a 9991 Adegem. Ouderraad: huishoudelijk reglement Vrije Basisschool De Papaver Adegemdorp 16a 9991 Adegem Tel en fax 050/71.15.93 e-mail vbs.depapaver@telenet.be Hoofdstuk 1 Oprichting Ouderraad: huishoudelijk reglement Art.1. Art. 2. In uitvoering van

Nadere informatie

alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be

alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be alle campagnefoto s Maak het mee : Paul Delaet provincie Limburg Universiteitslaan 1 B-3500 HASSELT limburg.be deontologisch kader pedagogisch advies Situering Het Limburgs netwerk opvoedingsondersteuning

Nadere informatie

Bijlage 2: Eerste Hulp Bij Energieproblemen

Bijlage 2: Eerste Hulp Bij Energieproblemen Bijlage 2: Eerste Hulp Bij Energieproblemen Energie iedereen heeft er mee te maken. De vrijgemaakte energiemarkt is complex. Hulpverleners en welzijnswerker worden geconfronteerd met energieproblemen en

Nadere informatie

PRIJZEN/TARIEVEN. 1. Aanbeveling sociaal tarief

PRIJZEN/TARIEVEN. 1. Aanbeveling sociaal tarief PRIJZEN/TARIEVEN 1. Aanbeveling sociaal tarief In 2007 besliste de FOD Sociale Zekerheid, Directie-generaal Personen met een handicap, om vanaf 1 mei van dat jaar de tegemoetkoming aan gehandicapten ten

Nadere informatie

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak

Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Integrale Jeugdhulpverlening: een nieuw plan in de maak Document opgesteld door: vzw de Keeting vzw Recht-Op Kroonstraat 64/66 Lange Lobroekstraat 34 2800 Mechelen 2060 Antwerpen email: info@dekeeting.be

Nadere informatie

Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip:

Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip: Adviescommissie kunsten Huishoudelijk Reglement I. Algemene bepalingen Begrippen Artikel 1. Voor de toepassing van dit huishoudelijk reglement wordt verstaan onder het begrip: Kunstendecreet: het decreet

Nadere informatie

Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK)

Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK) Statuten van het gemeentelijk adviesorgaan voor kinderopvang (LOK) 1 Erkenning Artikel 1: in de gemeente Kaprijke wordt het Lokaal Overleg Kinderopvang (LOK) opgericht conform de richtlijnen van het Besluit

Nadere informatie

Eerste Hulp Bij Energieproblemen (EHBE)

Eerste Hulp Bij Energieproblemen (EHBE) Eerste Hulp Bij Energieproblemen (EHBE) Tips voor hulpverleners en welzijnswerkers bij het ondersteunen van mensen met energieproblemen 2 Inhoud Inhoud... 3 Inleiding... 4 1. Algemene tips... 5 Van het

Nadere informatie

Vormingspakket Energie

Vormingspakket Energie De factuur Elektriciteit wordt gemaakt (productie), vervoerd (transport en distributie) en aan huis gebracht (levering). In de geliberaliseerde markt zijn er daarvoor telkens andere bedrijven. Dat vertaalt

Nadere informatie

Klachtenprocedure onderwijs

Klachtenprocedure onderwijs Klachtenprocedure onderwijs HOOFDSTUK 1 Artikel 1: Begripsbepalingen 1. In deze regeling wordt verstaan onder: a. school: een school als bedoeld in de Wet op het primair onderwijs, Wet op de expertisecentra

Nadere informatie

Schuldhulpverlening. Hoe gaat dat in zijn werk?

Schuldhulpverlening. Hoe gaat dat in zijn werk? Schuldhulpverlening Hoe gaat dat in zijn werk? In deze brochure vind je informatie over de mogelijke vormen van schuldhulpverlening binnen OCMW Antwerpen. Inhoud Wat is schuldhulpverlening?... 3 Kort overzicht

Nadere informatie

Voorstelling project Bemiddeling op School. Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen

Voorstelling project Bemiddeling op School. Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen Voorstelling project Bemiddeling op School Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen 1. Inleiding: het verhaal van PIVA 2. De werking van ADAM algemeen 3. Het project Bemiddeling

Nadere informatie

Andere gedropte klanten, de werkenden, zoals ook uit de cijfers van de VVSG blijkt, vallen eigenlijk uit de boot.

Andere gedropte klanten, de werkenden, zoals ook uit de cijfers van de VVSG blijkt, vallen eigenlijk uit de boot. Vraag van mevrouw Nahima Lanjri aan de staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding, toegevoegd aan de minister van Justitie, over "het sociaal tarief voor

Nadere informatie

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter,

Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag. Geachte Voorzitter, Aan de Voorzitter van het OCMW van Kalmthout Heuvel 39 2920 Kalmthout Geïntegreerd inspectieverslag POD MI Inspectiedienst POD MI KALMTHOUT/RMIB-STOF/2015 2 Betreft: Geïntegreerd inspectieverslag Geachte

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR DE (KANDIDAAT-)HUURDER (Eerste) Hulp in geval van problemen

HANDLEIDING VOOR DE (KANDIDAAT-)HUURDER (Eerste) Hulp in geval van problemen HANDLEIDING VOOR DE (KANDIDAAT-)HUURDER (Eerste) Hulp in geval van problemen WAARVOOR KAN JE BIJ ONS TERECHT? Het SVK biedt je een woning aan. Ook de SVK s werken met een wachtlijst. SVK s geven voorrang

Nadere informatie

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG

EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG EN HET ONDERSTEUNINGS CENTRUM JEUGdZORG 2 Inleiding In deze brochure vind je informatie over het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg. We leggen uit wat het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg is, wie er werken

Nadere informatie

Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur.

Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur. Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur. Veel mensen betalen nog altijd te veel voor elektriciteit en aardgas. Toch is overstappen naar een voordeliger contract

Nadere informatie

Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur.

Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur. Mia en Albert besparen dankzij de V-test. Ze hebben nu een lagere energiefactuur. Veel mensen betalen nog altijd te veel voor elektriciteit en aardgas. Toch is overstappen naar een voordeliger contract

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over het energieovernamedocument

Veelgestelde vragen over het energieovernamedocument Veelgestelde vragen over het energieovernamedocument 1. Wat is een energieovernamedocument? Een document dat wordt ingevuld als iemand de levering van elektriciteit en/of aardgas overneemt in een bepaalde

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend D December 2009 LEIDINGGEVEND D 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend D

Nadere informatie

Minimale levering via de aardgasbudgetmeter

Minimale levering via de aardgasbudgetmeter Minimale levering via de aardgasbudgetmeter tijdens de winter Wie doet beter? De budgetmeter aardgas biedt, in tegenstelling tot de minimale levering van 10 ampère via de budgetmeter voor elektriciteit,

Nadere informatie

Goede gesprekken bekeken door de bril van kwetsbare ouders

Goede gesprekken bekeken door de bril van kwetsbare ouders Goede gesprekken bekeken door de bril van kwetsbare ouders Een suggestielijst voor schoolteams en CLB-medewerkers Achtergrond De communicatie over heikele onderwerpen met ouders wordt door school en CLB

Nadere informatie