ampersand Duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar toekomst: energie Foto Leo debock

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ampersand Duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar toekomst: energie www.cdenv.be Foto Leo debock"

Transcriptie

1 ampersand energie Een energiezekere toekomst: Foto Leo debock Duurzaam, betaalbaar en betrouwbaar 1

2 inhoud 1. Een goede fuelmix 2. De vrije markt 3. Hernieuwbare energie 4. Sociaal energiebeleid 5. Rationeel energiegebruik 6. Netinfrastructuur, slimme netten en slimme meters 7. Energie en wonen EEN ENERGIEZEKERE TOEKOMST Onze Europese, Vlaamse en federale beleidsmakers staan voor de uitdaging om de energiebevoorrading van ons land te verzekeren. Milieuvriendelijk en tegen betaalbare prijzen voor gezinnen en bedrijven. Voor CD&V zijn duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid perfect met elkaar te verzoenen. Duurzaam, door in te zetten op minder energiegebruik, en maximaal gebruik te maken van hernieuwbare energie. Deze infobrochure is een initiatief van gewezen Vlaams volksvertegenwoordiger Carl Decaluwé, huidig gouverneur van West-Vlaanderen. Betrouwbaar, door realistische keuzes die de energietoelevering voor onze gezinnen en bedrijven veilig stellen. Naast een goede mix van hernieuwbare energiebronnen met fossiele brandstoffen, blijft kernenergie voorlopig een noodzakelijk kwaad. Leen Dierick, Liesbeth Van Der Auwera, Peter Van Rompuy, Veerle Heeren, Dirk de Kort, Tinne Rombouts, Robrecht Bothuyne, Sonja Claes, Valerie Taeldeman Betaalbaar, door een goede vrije marktwerking, die zonder twijfel leidt tot prijsverlagingen. CD&V wil de markt verder openbreken, om investeringen in productiecapaciteit te stimuleren en de consument toe te laten gunstiger tarieven af te dwingen. Voor mensen die het moeilijk hebben om de aardgas- en elektriciteitsfactuur te betalen breiden we het vangnet verder uit. Afsluiten om redenen van armoede mag geen optie meer zijn.. Om deze doelen te bereiken wil CD&V werk maken van bewustmaking op alle maatschappelijke niveaus. Tegelijkertijd voorzien we de nodige financiële aanmoediging om iedereen deelgenoot te maken van projecten die onze doelstelling ondersteunen. Colofon Redactie: Mathieu Vermeersch, Hans Knop, Mark Meesen Verantwoordelijke uitgever: Jonathan Cardoen Wetstraat Brussel Re(d)actieadres: Wetstraat Brussel, Vormgeving: LUNA 22 Robrecht BOTHUYNE Sonja CLAEs Liesbeth VAN DER AUWERA Promotor energiebeleid Promotor sociaal Voorzitter commissie CD&V-fractie energiebeleid bedrijfsleven Vlaams Parlement CD&V-fractie CD&V-fractie kamer van Vlaams Parlement volksvertegenwoordigers 3

3 Een goede fuelmix Een gezonde energiemix bestaat uit een combinatie van energie-efficiëntie, fossiele energie (aardolie, gas en steenkool), hernieuwbare energie en kernenergie. Het ontbreken van een van deze componenten heeft gevolgen voor de bevoorradingszekerheid, de betaalbaarheid en de duurzaamheid van de energievoorziening in ons land. Elektriciteitsproductie in België volgens energiebron Energiebron Aandeel in totale productie Kernenergie 51,8% Gassen 33,2% Hernieuwbaar en recuperatie 5,8% Vaste brandstoffen 5,7% Hydraulische energie, 3,3% wind- en pompcentrales Vloeibare brandstoffen 0,3% Bron: FOD Economie, KMO, middenstand en energie Gas speelt een belangrijke rol in onze energievoorziening. Van de fossiele brandstoffen stoot aardgas het minst CO2 uit bij verbranding. Doordat gascentrales flexibel aan- en uitgeschakeld kunnen worden, vormen zij de ideale back-up wanneer er onvoldoende hernieuwbare energie beschikbaar is (het waait immers niet altijd, de zon schijnt niet altijd). Opdat steenkool ook in de toekomst deel kan blijven uitmaken van onze energiemix, dient het onderzoek naar de afvang en opslag van CO2 verder gezet te worden. Tegen 2020 moet de productie van hernieuwbare energie in 13% van onze totale energiebehoefte voorzien. De ontwikkeling van hernieuwbare energie dient op een kostenefficiënte wijze te gebeuren zodat de energiefactuur betaalbaar blijft voor gezinnen en bedrijven. Kernenergie vormt het sluitstuk van een goede energiemix. Kerncentrales kunnen goedkoop produceren en stoten nauwelijks CO2 uit. De brandstof, uranium, is nog ruim voorhanden en afkomstig uit politiek stabiele regio s. Na de kernramp in Japan rees er twijfel over de veiligheid van de kerncentrales. Als antwoord hierop heeft de regering beslist om onze centrales aan bijkomende veiligheidstests te onderwerpen. Uit een eerste voorlopige evaluatie van het Federaal Agentschap voor de Nucleaire Controle (FANC) blijkt dat de Belgische kerncentrales voldoende bestand zijn tegen natuurfenomenen zoals aardbevingen en overstromingen, tegen terroristische aanslagen en vliegtuigcrashes. Nucleaire rente De zeven kerncentrales in België werden gebouwd tussen 1975 en De markt was toen nog niet geliberaliseerd en de elektriciteitsprijzen werden bepaald door het Controlecomité. Het Controlecomité stelde de prijs vast op basis van de productiekosten, vermeerderd met een billijke winstmarge. De kerncentrales werden op 20 jaar versneld afgeschreven. De afschrijvingskosten werden doorgerekend aan de consument, die gedurende 20 jaar hoge elektriciteitsprijzen betaalde. Het opzet was dat wanneer de kerncentrales na 20 jaar zouden afgeschreven zijn, de consumenten lagere prijzen zouden genieten, door het wegvallen van de afschrijvingskosten. Helaas voor de consument viel de omschakeling van 20 jaar betalen naar 20 jaar genieten ongeveer samen met de vrijmaking van de markt. De Belgische consument heeft daardoor nooit de prijsdaling gekregen waarop hij recht had. Door te beschikken over grotendeels afgeschreven kerncentrales, zijn de kernexploitanten met een enorm competitief voordeel de vrije markt kunnen instappen. Hierdoor is het voor andere elektriciteitsproducenten moeilijk om de concurrentie aan te gaan. Dit levert de historische operator tot op de dag van vandaag grote winsten op. De onderhandelende partijen voor een nieuwe regering hebben het bedrag van de nucleaire heffing vastgelegd op 550 miljoen euro. De opbrengst van de heffing kan onder meer dienen voor de financiering van de windmolenparken op de Noordzee, die anders ten laste van de consument zou vallen, en het bevorderen van energie-efficiënte. de verklaring van woorden die in rood zijn aangeduid doorheen de brochure, kan u op de achterflap terugvinden Mensen moeten in de eerste plaats aangezet worden om hun energieverbruik te verminderen. De goedkoopste en meest milieuvriendelijke energie is nog altijd de niet-verbruikte energie. CD&V onderschrijft de Trias Energetica: Stap 1 Het terugdringen van het energieverbruik Stap 2 De maximale aanwending van duurzame energie Stap 3 De efficiënte inzet van eindige energiebronnen tot het aanbod aan hernieuwbare energie volstaat om aan de energiebehoefte te voldoen. R Werkpunt Er wordt in ons land te weinig geïnvesteerd in elektriciteitsproductie. Het gevolg is dat er de komende jaren problemen zouden kunnen ontstaan op het gebied van de bevoorradingszekerheid. Het gebrek aan investeringen zorgt er tevens voor dat er onvoldoende concurrentie is op het vlak van de productie en de prijs van elektriciteit. Het is cruciaal dat er bijkomende investeringen komen in nieuwe productiecapaciteit. De stijgende elektriciteitsvraag, de mogelijke sluiting van de drie oudste kerncentrales en van oude klassieke thermische centrales, maken het aantrekken van nieuwe investeringen tot één van de belangrijkste uitdagingen van het energiebeleid. De kalender voor de uitstap uit kernenergie beoordelen in het licht van de beschikbaarheid van vervangingscapaciteit zodat de bevoorradingszekerheid verzekerd blijft Een gunstig klimaat creëren om meer investeringen in productiecapaciteit te stimuleren. We willen competitieve productiesites aanbieden aan andere spelers. In samenspraak en overleg met de Gewesten willen we de procedures voor de bouw en exploitatie van nieuwe sites vereenvoudigen en versnellen. Het aandeel hernieuwbare energie in de finale vraag verhogen tot 13% tegen 2020 (en tot ongeveer 20% in de elektriciteitsproductie), met aandacht voor kostenefficiëntie opdat de energiefactuur betaalbaar blijft. dat de nucleaire rente onder meer wordt gebruikt voor de financiering van projecten voor de winning van hernieuwbare energie op de Noordzee. 4 5

4 De vrije markt tot 1999 werd de Belgische elektriciteits- en gasmarkt strikt gecontroleerd door de overheid via het controlecomité voor Gas en Electriciteit. In de tweede helft van de jaren negentig startte de Europese overheid met de vrijmaking van die markten. De Vlaamse markt is sinds 1 juli 2003 volledig geliberaliseerd, de markten van Brussel en Wallonië sinds 1 juli De quasi-monopoliesituatie waaruit België kwam maakte dat de historische marktspelers over heel wat troeven beschikten. Die bleken een aanzienlijke drempel voor nieuwe spelers om tot de markt toe te treden en belemmer(d) en de marktwerking. De federale overheid heeft vervolgens een aantal maatregelen genomen om de concurrentie in de elektriciteitsmarkt te bevorderen. Desondanks blijven er ook nu te veel pijnpunten om van een geslaagde vrije marktwerking te kunnen spreken. De dominantie van één speler is nog steeds sterk aanwezig. De reeds genomen maatregelen zijn onvoldoende gebleken om de gekende marktbelemmeringen ongedaan te maken. Het is voor nieuwkomers nog steeds haast onmogelijk om tegen een even lage kost te produceren als de afgeschreven kerncentrales. Wie is wie? Elektriciteitsprijzen en het derde energiepakket Onze elektriciteitsprijzen behoren tot de hoogste van Europa. We moeten de energieprijzen in ons land terugbrengen tot op het niveau van de buurlanden. Het Parlement nam een nieuwe wet aan die de gas-en elektriciteitsmarkt grondig hervormt. Deze nieuwe wet is de omzetting van een aantal Europese richtlijnen (zogenaamde derde energiepakket ). Deze hervorming maakt het mogelijk om de energieprijzen strenger te reguleren. Daartoe worden de bevoegdheden van de energieregulator CREG versterkt De CREG bepaalt nu zelf de methode voor de nettarieven. Wanneer een leverancier zijn prijzen wijzigt, zal hij dit moeten verantwoorden bij de CREG. De CREG zal zich in zijn oordeel laten leiden door de leveranciersprijzen in onze buurlanden. Het derde energiepakket streeft ook naar de verdere integratie van de elektriciteitsmarkten van de Benelux, Frankrijk en Duitsland tot één markt met één groothandelsprijs voor het hele gebied. Dit zal de concurrentie en de prijzen voor de Belgische consument ten goede komen. De bescherming van de consument en het derde energiepakket Het akkoord De consument in de vrijgemaakte elektriciteits- en gasmarkt" beschermt de consumenten tegen eventuele onrechtmatige praktijken of misleidende informatie in de relaties met hun elektriciteits- of gasleverancier. De leveranciers moeten de bepalingen van dit akkoord strikt naleven. In het kader van de hervorming van de gas- en elektriciteitsmarkt, werd ook de bescherming van de consument versterkt. Het akkoord bleek immers niet alle problemen op te lossen die in de praktijk bestaan. Zo moeten de leveranciers een standaardfactuur gaan gebruiken. De standaardfactuur zal eenvoudiger en beter begrijpbaar zijn, en alle nodige informatie bevatten. Elke wijziging van de voorwaarden van het contract die van die aard zijn dat de klant het contract zonder vooropzeg kan opzeggen, moet op de factuur vermeld staan. Het zal ook makkelijker worden het verbruik te vergelijken met dat van de voorgaande jaren. De maximale verbrekingsvergoeding die een klant moet betalen wanneer hij zijn contract met zijn leverancier verbreekt, zal maximum 50 euro bedragen. Om te vermijden dat klanten die via domiciliëring betalen voor verrassingen komen te staan wanneer het bedrag van de jaarfactuur van de rekening gaat, moeten de leveranciers de mogelijkheid bieden om de betaling van de jaarfactuur van het domiciliëringsmechanisme uit te sluiten. Veranderen van leverancier Wie wil weten of hij geld kan besparen door van leverancier te wisselen, kan de V-Test doen op de website van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt (www.vreg.be). Daar kunnen de tarieven van alle energieleveranciers in Vlaanderen vergeleken worden. Veranderen van leverancier is heel eenvoudig. Van zodra een contract is afgesloten bij een nieuwe leverancier, zal deze contact opnemen met de oude leverancier. Zij handelen de overdracht onderling af. De nieuwe leverancier moet ervoor zorgen dat de nieuwe overeenkomst pas ingaat op de einddatum van het oude contract, tenzij de klant vraagt om het contract vroeger te laten beginnen. Opgepast! Indien het oude contract vroegtijdig wordt stopzet, kan de oude leverancier een boete aanrekenen die maximaal 50 euro bedraagt. De nieuwe leverancier zal de netbeheerder verwittigen, die de meterstand zal opvragen. Op basis van deze gegevens zal de oude leverancier binnen een redelijke termijn een slotfactuur versturen. Bij recht op een terugbetaling, moet de leverancier de terugbetaling uitvoeren binnen de 15 kalenderdagen na ontvangst van de slotfactuur. Hij mag geen administratieve kosten aanrekenen als de beëindiging van het contract is gebeurd met eerbiediging van de contractuele voorwaarden. De energiemarkt De Vlaamse energiemarkt is sinds 1 juli 2003 volledig geliberaliseerd. Dit betekent dat elke afnemer in alle vrijheid zijn elektriciteits- of aardgasleverancier kan kiezen. Elektriciteit wordt hier geproduceerd of ingevoerd vanuit het buitenland. De transmissienetbeheerder Elia transporteert deze elektriciteit over het hoogspanningsnet tot aan het distributienet. Op hun beurt brengen de distributienetbeheerders (Eandis, Infrax, PBE, AGEM, GHA en DNB BA) de elektriciteit tot bij de consument. Deze kan er pas gebruik van maken, nadat hij een contract afsloot met een leverancier die de elektriciteit verkoopt. In België wordt geen aardgas ontgonnen, dus wordt deze ingevoerd via ondergrondse en onderzeese pijpleidingen en schepen. Fluxys vervoert het ingevoerde aardgas onder hoge druk tot aan het distributienet. Naar analogie met elektriciteit distribueert de dat Vlaanderen op zoek gaat naar een optimaal model dat marktwerking en mededinging verzekert, met duidelijke en transparante regels. dat de federale overheid een duidelijke strategie ontwikkelt om de toetredingsbarrières en de dominantie op vlak van productie aan te pakken. Een aantrekkelijk investeringsklimaat is noodzakelijk om een vrijmaking van de markt echt te doen slagen. distributienetbeheerder het gas tot bij de consument, die een contract heeft met een leverancier voor de levering van het gas. Transmissie van elektriciteit, vervoer van aardgas en distributie zijn niet geliberaliseerd of vrijgemaakt. Hier speelt dus geen concurrentie. Deze taken werden door de overheid aan één maatschappij toegewezen die daarvoor een wettelijk monopolie krijgt. De andere schakels in de markt (invoer, productie en levering) zijn vrijgemaakt. Er bieden zich hier meerdere spelers aan die met elkaar concurreren. Het openbreken van de energiemarkt heeft voor een internationalisering van de markt gezorgd met het ontstaan van een aantal grote energiegroepen (GDF Suez, EDF-Luminus, RWE-Essent, Nuon-Vattenfall, ). Electrabel/GDF Suez is nog steeds goed voor ongeveer 70% van de productiecapaciteit in België. SPE en E.ON nemen elk ongeveer 12% van de capaciteit voor hun rekening. Als we de groothandelsmarkt van aardgas bekijken had Distrigas in 2009 een aandeel van 70%, GDF Suez 12,4%, SPE 6,9% en Wingas 6%. 6 7

5 hernieuwbare energie In 2020 wil Europa 20% van het totale energieverbruik uit hernieuwbare bronnen realiseren. Daarom legt het haar lidstaten een bindende algemene doelstelling op. Door een combinatie van maatregelen op het vlak van groenestroomproductie, het aanwenden van groene warmte/koude en het gebruik van biobrandstoffen, kunnen de lidstaten zelf bepalen hoe zij die doelstelling zullen realiseren. Slechts op één domein legt Europa het te behalen resultaat specifiek vast: minstens 10% van de energiebehoefte in de transportsector moet met biobrandstoffen worden afgedekt. De bindende algemene doelstelling voor België bedraagt 13%. Hoewel België de te leveren inspanning nog niet verdeelde over de Gewesten, ambieert Vlaanderen tegen 2020 een aandeel van 13% groenestroomproductie. Het warmteverbruik is echter veel groter dan het elektriciteitsverbruik. Vlaanderen zal dus een grote inspanning moeten leveren met het oog op het realiseren van het potentieel aan groene warmte. VISIE CD&V zet hoog in op een duurzame leefomgeving. Hernieuwbare energie en rationeel energiegebruik maken daar deel van uit. Precies daarom steunen we ook de Europese aanpak. de prognoses van VITO De prognoses van VITO tonen aan dat de weg nog lang is met het oog op het bereiken van de Europese doelstelling. Het levert dit beeld van hernieuwbare energie in Vlaanderen: Potentieel 2020 In totaal ziet het VITO dus een potentieel voor energie uit hernieuwbare bronnen van GWh, waarvan op dit moment GWh wordt gerealiseerd. Dat is amper 30%. Voor Vlaanderen voorziet het VITO een totale energiebehoefte van GWh tegen Als het hernieuwbaar potentieel volledig wordt gerealiseerd, wordt 11,5% van die energiebehoefte afgedekt. Om 13% te halen zullen dus extra inspanningen nodig zijn. Vandaag benut potentieel Groene stroom GWh (incl. offshore windparken) GWh 28,0% Groen warmte GWh GWh 24,0% Groen transport GWh GWh 32,5% TOTAAL GWh GWh <30,0% Fossiele brandstoffen worden niet alleen steeds schaarser, ook de uitstoot van broeikasgassen als gevolg van het gebruik ervan moet om klimaatredenen drastisch worden terug gedrongen. Investeren in hernieuwbare energie vermindert niet alleen onze afhankelijkheid van een te beperkt aantal (vervuilende) energiebronnen, het maakt ons ook minder afhankelijk van buitenlandse energieproductie. 8 9

6 R WERKPUNT Voor windturbineprojecten in landbouwzone is geen ruimtelijk planningsproces meer nodig. Dit leidt tot ondoordachte inplanting. Een goede ruimtelijke ordening maakt nochtans dat het potentieel maximaal wordt benut, verzekert de economische rendabiliteit en vergroot het maatschappelijk draagvlak. AANDEEL GROENESTROOMPRODUCTIE ,5 % Zonne-energie (PV) 72,2 % Biomassa Ondersteuning groene stroom en warmtekrachtkoppeling Om de Vlaamse groenestroomdoelstelling van 13% en de doelstelling inzake energieefficiëntie tegen 2020 te halen, moeten leveranciers jaarlijks een hoeveelheid groene stroom en stroom uit warmtekrachtkoppeling (WKK) leveren bij hun klanten. De groenestroomproductie wordt in Vlaanderen op 2 manieren ondersteund: enerzijds via certificaten en anderzijds via een voor het geval de verkoop van certificaten niet volstaat om rendabel te zijn. 100% 11,1% Wind op land 3,1 % Wind op zee 0,1% Waterkracht dat de milieu- en stedenbouwkundige vergunning wordt vervangen door één omgevingsvergunning. Zo wordt de procedure voor de inplanting van windturbines versneld, en maken tegenstrijdige beslissingen geen kans. een mix van verschillende energietechnologieën hanteren, waarbij de keuze wordt bepaald door de mate van CO2-besparing en groenestroomproductiecapaciteit. Duurdere technieken worden enkel ondersteund als ze op termijn een betaalbare bijdrage kunnen leveren. grootschalige, gegroepeerde projecten met het oog op CO2-neutrale bedrijventerreinen en woonwijken. Productie en verbruik worden er zo dicht mogelijk bij elkaar gebracht, wat opnieuw bijdraagt tot kosten- en milieuefficiëntie. meer publieksparticipatie mogelijk maken. Door de oprichting van coöperatieve vennootschappen kunnen mensen hernieuwbare energie mee financieren en delen in de opbrengst ervan. Deze aanpak verhoogt ook het maatschappelijk draagvlak voor de realisatie van hernieuwbare energieprojecten. volop inzetten op het potentieel aan groene warmte. Dat betekent investeren in warmteproductie uit biomassa, zonneboilers, warmtepompen en pelletkachels, restwarmtevalorisatie, en de uitbouw van warmtenetten. de transportsector vergroenen zodat biobrandstoffen een belangrijke bijdrage van minstens 10% leveren aan de Europese 20/20/20-doelstelling. een ruimtelijk kader creëren voor de inplanting van hernieuwbare energieprojecten. Voor alle vormen van hernieuwbare energieproductie moeten zones worden bepaald waar projecten op een economisch, technisch en maatschappelijk haalbare manier kunnen gerealiseerd worden. Voor windturbines moeten die afbakening rekening houden met slagschaduw, geluidsoverlast, landschappelijke inpasbaarheid en aansluitbaarheid op het net. Ook bedrijventerreinen en havengebieden komen in aanmerking. Hierdoor wordt een halt toegeroepen aan de ondoordachte inplanting. windenergieprojecten moeten vervolgens vergund worden op basis van rendabiliteit, en niet langer via het wie eerst komt, eerst maalt, -principe. De aanvrager die het beste scoort op de kostprijs per MWh, kan de milieu- en bouwvergunning aanvragen. Het certificatensysteem Producenten van groene stroom en WKK krijgen voor deze productie certificaten: groenestroomcertificaten (GSC) of warmtekrachtcertificaten (WKC). Producenten hebben dus een certificatenrecht. De productie van kwh groene stroom geeft recht op 1 GSC. Een WKK-certificaat wordt afgeleverd per 1000 kwh energie die minder nodig is om een zelfde hoeveelheid elektriciteit en warmte te produceren in twee afzonderlijke installaties. Leveranciers hebben dan weer een certificatenplicht. Voor elk jaar zijn quota vastgelegd voor de levering van groene stroom en WKK. De leverancier toont het behalen van die quota aan door het inleveren van GSC en WKC bij de VREG. Het certificatensysteem voorziet in een groeipad. Leveranciers moeten volgende certificatenquotum behalen: - voor groene stroom: 6% in 2011 en jaarlijks toenemend tot 13% in voor WKK: 4,9% in 2011 en jaarlijks toenemend tot 10,25% in 2021 Leveranciers kunnen op verschillende manieren aan de certificatenplicht voldoen: 1. Door zelf groene stroom en/of WKK te produceren en de ontvangen certificaten te gebruiken voor de certificatenplicht. 2. Door certificaten op de kopen bij producenten van groene stroom of WKK. 3. Door een boeteprijs te betalen per ontbrekend certificaat. Voor 2011 bedraagt de boeteprijs 125 euro voor een GSC, en 45 euro voor een WKC. De marktwaarde voor een GSC schommelt rond de 105 euro, voor een WKC rond de 37 euro. Doordat de leveranciers verplicht zijn om jaarlijks een hoeveelheid certificaten op te kopen bij de producenten, wordt deze laatste dus onrechtstreeks gesubsidieerd. Op die manier wordt de groene stroomproductie rendabel gemaakt. De leveranciers rekenen de kostprijs van de certificatenplicht door in de energiefactuur. De In de gevallen dat de marktwaarde van zo n certificaat te laag is om de groene stroominstallatie rendabel te houden, voorziet de overheid een. Deze is gelijk aan het bedrag dat een groene stroomproject nodig heeft om rendabel te zijn. Wanneer die hoger is dan de marktwaarde van een certificaat, is het voor de producent interessanter om het certificaat aan de distributienetbeheerder te verkopen. Die is verplicht om de aangeboden certificaten op te kopen. De distributienetbeheerder zal deze opgekochte certificaten dan weer doorverkopen op de markt, dus aan de energieleveranciers. Doordat de distributienetbeheerder de certificaten duurder kocht dan de marktwaarde, maar bij verkoop enkel de marktwaarde kan recupereren, blijft hij opgezadeld met een verlies. Dat verlies wordt doorgerekend aan de consument

7 12 R WERKPUNT Ons huidig ondersteuningsmechanisme heeft geresulteerd in heel wat investeringen in groene stroom en warmtekrachtkoppeling. Dat leidde tot een Vlaamse groenestroomproductie van 6% in Maar het systeem kampt met een aantal belangrijke beperkingen. 1) Hoge maatschappelijke kost: - de voor bepaalde technologieën werd te hoog vastgelegd. Hierdoor ontstaan aanzienlijke extra winsten voor de producent op kosten van de maatschappij. Schoolvoorbeeld hiervan was de oversubsidiëring van zonnepanelen tegen een van 450 euro per certificaat. - door het toekennen van certificaten niet te beperken in de tijd ontstaan onnodige en langdurige kosten voor de maatschappij. Een project heeft in principe slechts certificatensteun nodig tot op het moment dat de investering is terugverdiend. - Doordat leveranciers niet de Hoe de oversubsidiëring werkt en doorgerekend wordt aan de consument (Voor installaties vanaf 1/10/2011 en 31/12/2011) Productie van 1000 kwh groene stroom Producent ontvangt 1 certificaat Marktwaarde 105 euro = 145 euro extra kost voor maatschappij (270 euro -125 euro) reële kost (marktwaarde) van de certificatenplicht doorrekenen in de energiefactuur, maar de hogere boeteprijs. Ook daardoor ontstaat een onnodige extra kost die betaald wordt door alle afnemers. 2) Er is onvoldoende marktwerking door een aanzienlijk overschot aan certificaten. Dit overschot doet de marktprijs gevoelig dalen. Daardoor dreigt de marktwaarde te dalen onder de. Hierdoor zullen heel wat certificaten tegen verkocht worden aan de distributienetbeheerder. Dit leidt dan weer tot verhoogde nettarieven voor de consument. Op 31 maart 2011 dienden er WKC ingediend te worden om het opgelegde quotum te behalen (zie boven). Na inlevering waren er nog WKC beschikbaar. Wat GSC betreft, moesten er ingediend worden, na inlevering waren er nog certificaten beschikbaar. Vastgelegde ligt lager dan marktwaarde van certificaat Bijvoorbeeld: windenergie op land =90 euro Vastgelegde ligt hoger dan marktwaarde van certificaat EN vastgelegde is hoger dan de werkelijk nodige Bijvoorbeeld: vastgelegde zonnepanelen = 270 euro Werkelijk nodige = 125 euro Verlies distributienetbeheerder distributie- Verlies netbeheerder 165 euro 165eur ( eur) euro) Distributienetbeheerder rekent verlies (165 euro ) door aan consument Distrubutienettarieven Distributienettarieven stijgen stijgen Leverancier rekent certificatenkost door aan consument tegen boetetarief (125 euro ) Extra winst leverancier 20eur ( euro ) Producent verkoopt aan leverancier tegen marktwaarde (105 euro ) Extra winst producent 15euro ( euro) Producent verkoopt aan distributienetbeheerder die opkoopplicht heeft tegen (270 eur ) Distributienetbeheerder verkoopt certificaat aan leverancier tegen marktwaarde (105 euro ) 3) De dominante positie van de historische spelers creëert marktmacht en blokkeert de marktwerking. 4) Er kan niet snel genoeg ingegrepen worden op marktevoluties. De omslachtige procedure via het parlement om de aan zonnepanelen te wijzigen is daarvan een voorbeeld. Hierdoor gaat heel wat kostenefficiëntie verloren. 6) Er is geen gelijke verdeling van de kosten: Prosumenten dragen te weinig bij tot de netkosten, terwijl er door afname en injectie wel dubbel gebruik gemaakt wordt van het net. Ze dragen ook niet bij aan de kosten van de openbare dienstverplichtingen (de gratis kwh, energiescans, premies voor energiebesparende maatregelen, de opkoopkost voor GSC, ). Dit betekent dat een steeds kleinere groep van consumenten moet opdraaien voor alle kosten verbonden aan het elektriciteitsnet. = 20 euro extra kost voor maatschappij = 15 euro extra kost voor maatschappij ook voor groene warmte en onbenutte restwarmte een ondersteuningsmechanisme uitwerken. Door louter in te zetten op groene stroom wordt groene warmte vergeten, terwijl net daar het meeste potentieel zit. de groenestroomdoelstelling bereiken door investeerders zekerheid te bieden en dus voldoende steun te geven zonder dat de kosten voor de maatschappij de pan uitswingen. het huidige certificatensysteem bijsturen door: - te evolueren naar een systeem dat oversubsidië ring aanpakt. Op die manier worden extra kosten SOCIAAL ENERGIEBELEID De vrijmaking van de energiemarkt legde het probleem van energiearmoede bloot. Voor CD&V is energie echter een basisrecht en dus werd er een sociaal vangnet gecreëerd voor mensen die moeilijkheden hebben om de energiefactuur te betalen. Dat vangnet moet ervoor zorgen dat armoede er nooit mag toe leiden dat mensen de toegang tot energie wordt ontzegd. Het omvat regels voor het uitsluiten van mensen door de energieleverancier (drop), de levering door de sociale leverancier (de distributienetbeheerder), het plaatsen van de budgetmeter, het hulpkrediet, de minimumlevering en de LAC-procedure. Mensen die de factuur van hun commerciële leverancier niet kunnen betalen, komen terecht bij de distributienetbeheerder als sociale leverancier. Het tarief bij die socale leverancier is hoger dan de gemiddelde marktprijs. In 2009 steeg het aantal huishoudelijke klanten bij de sociale leverancier met ruim 20%. Voor elektriciteit hadden de sociale leveranciers in 2009 ongeveer klanten, voor aardgas ongeveer In 2010 steeg het aantal voor elektriciteit naar en naar voor aardgas. Hierdoor behoren de netbeheerders tot de top 4 van de elektriciteitsleveranciers. Voor aardgas hebben ze het 5de grootste marktaandeel. R WERKPUNT Klanten die bij een sociale leverancier terecht komen, moeten gestimuleerd worden om terug een commerciële leverancier te vinden omdat op de commerciële markt de voordeligste prijs te vinden is. De sociale leverancier is immers geen volwaardig alternatief. Alleen wordt terugkeren op de commerciële markt vaak moeilijk gemaakt omdat er aan die gedropte klanten te hoge waarborgen, te hoge prijzen en te strenge voorwaarden worden gevraagd. Gratis kwh Elk gezin heeft recht op 100 kwh gratis elektriciteit vermeerderd met 100 kwh per gezinslid. De vraag is of de toekenning van een hoeveelheid gratis stroom wel de juiste aanpak is om de vooropgestelde sociale en ecologische doelen te behalen. Stopt de maatregel, dan ook het effect voor de maatschappij vermeden. - kostenefficiënte technologieën aan te moedigen en kosteninefficiënte technologieën af te remmen. - het overschot aan certificaten en de marktmacht aan te pakken. - de toekenning van certificaten beperken in de tijd in functie van de afschrijfperiode van de installa tie en nadien beperken tot de werkelijke nood aan steun om deze rendabel te houden. - energieleveranciers verbieden om meer dan de werkelijk gemaakte kosten door te rekenen in de factuur. Deze maatregelen zorgen voor een kostenefficiënte aanpak waardoor de maatschappelijk kosten aanzienlijk zullen dalen. op sociaal en ecologisch vlak. Van een blijvend effect is geen sprake. Maatregelen als bijvoorbeeld woningisolatie, hoogrendementsglas of energieefficiënte verwarmingsinstallaties, vragen een eenmalige investering voor een onmiddellijk effect dat enkele tientallen jaren aanhoudt. De toekenning van de gratis stroom kent ook een aantal duidelijke beperkingen: Eigenaars van zonnepanelen bijvoorbeeld, ont vangen de gratis kwh maar dragen nauwelijks bij in de financiering van de maatregel gezien hun laag verbruikssaldo. Kwetsbare groepen hebben vaak een hoog verbruik door minder kwalitatieve woningen en huishoudapparaten. Daardoor dragen ze relatief meer bij in de financiering van de maatregel. Niet iedereen ontvangt de gratis kwh, bijvoor beeld als gevolg van verhuis. Bovendien is er een verband tussen mensen in armoede en het aantal verhuisbewegingen. R WERKPUNT Iedereen betaalt mee voor de kosten van de gratis kwh via de distributienettarieven. Tot op vandaag is er geen sluitend antwoord op hoe de kosten en de baten in de praktijk over de gezinnen herverdeeld worden. In theorie is de maatregel in het voordeel van kwetsbare groepen en grote gezinnen, maar dit kan in praktijk niet worden aangetoond. 13

8 dat elke commerciële leverancier naar Nederlands model wordt verplicht om elke huishoudelijke afnemer een aanbod te doen tegen marktconforme prijzen en voorwaarden, ook wanneer de afnemer al eerder door een leverancier werd gedropt. een evaluatie van de sociale openbare dienstverplichtingen om een onderbouwde keuze te kunnen maken voor kostenefficiënte maatregelen met een langetermijneffect op sociaal en ecologisch vlak. een grondige studie aan de hand waarvan kan worden bepaald wie het meest gebaat is bij de gratis kwh. Wanneer er sprake is van mattheuseffecten, moet de gratis kwh worden geherdefinieerd, zodat in eerste instantie de sociaal zwakkeren en grote gezinnen van de maatregel genieten, zoals oorspronkelijk bedoeld. voldoende budgetten vrijmaken zodat die kunnen aangewend worden voor maatregelen in kostenefficiënte investeringen zoals isolatie, hoogrendementsglas en energie-efficiënte verwarmingsinstallaties. RATIONEEL ENERGIEGEBRUIK Efficiënte energiebesparingsmaatregelen verdienen onze steun. Naar huishoudens toe is er een dringende noodzaak aan verticale en horizontale stroomlijning van alle bestaande financiële tegemoetkomingen. Mattheuseffecten Koken kost geld, en dus worden de kosten voor de gratis kwh, de premies voor energiebesparende maatregelen, de energiescans, doorgerekend in de distributienettarieven via een progressieve tarifering. Progressieve tarifering betekent dat hoe meer je verbruikt, hoe meer je bijdraagt in de kosten. Samenstelling kost elektriciteit en gas 1 euro elektriciteit: 56% energie 35% distributie 1 euro gas: 70,5% energie Deze progressieve tarifering leidt vaak tot ongewenste effecten: Sociaal kwetsbare groepen hebben vaak niet de financiële middelen om te investeren in energiebesparende maatregelen waarvoor de distributienetbeheerder premies voorziet. Door progressieve tarifering delen ze echter wel in de kostprijs van die premies. Prosumenten dragen door het verlaagde verbruikssaldo te weinig bij in de kosten van deze maatregelen en het gebruik van het net. Door afname en injectie maken zij nochtans dubbel gebruik maken van het net. Immers, hoe meer prosumenten (inmiddels zonnepanelen), hoe kleiner de groep van afnemers die betalen voor de aan het net verbonden kosten. VOORBEELD Een prosument die jaarlijks kwh aan energie verbruikt en dezelfde hoeveelheid produceert door middel van zonnepanelen, heeft een verbruikssaldo gelijk aan nul. Het systeem van progressieve tarifering maakt dat daardoor geen kosten moeten worden betaald. Nochtans maakt deze consument dubbel gebruik van het net en kan hij aanspraak maken op de gratis 100 kwh en tal van premies voor energiebesparende maatregelen. De kosten hiervan worden doorgerekend aan de overblijvende consumenten, die dus proportioneel meer betalen dan wat hun eigen verbruik zou rechtvaardigen. Door het invoeren van een capaciteitstarief betaalt elke consument jaarlijks een forfaitair bedrag voor de sociale en openbare dienstverplichtingen en het gebruik van het net. Daarbovenop komt dan de kost voor het eigenlijke verbruik. Is dat verbruik nul, dan blijft de factuur beperkt tot het capaciteitstarief. Dit maakt dat bijvoorbeeld ook eigenaars van zonnepanelen hun deel van de kost betalen, zonder hen het financiële voordeel van de eigen energieproductie te ontzeggen. Het capaciteitstarief wordt bepaald op basis van het ter beschikking gestelde vermogen. Deze werkwijze heeft volgende voordelen: De stijgende kosten van het netbeheer worden op een verantwoorde manier herverdeeld. Doordat de netkosten kunnen gespreid worden over meer consumenten daalt het distributienettarief. De omschakeling naar een duurzame energievoorziening door bijvoorbeeld het plaatsen van zonnepanelen, wordt op een sociaal verantwoorde manier gedragen door alle netgebruikers. een snelle regionalisering van de tariefbevoegdheid zoals afgesproken in de federale regeringsonderhandelingen. Verticaal: de verschillende beleidsniveaus ontwikkelen elk hun eigen premiebeleid. Horizontaal: vaak wordt eenzelfde investering op diverse manieren gesubsidieerd, wat leidt tot ondoorzichtigheid, administratieve rompslomp en uiteindelijk ontmoediging. het premiebeleid koppelen aan het E-peil. Wie beter doet dan het opgelegde E-peil kan rekenen op meer financiële ondersteuning dat gemeenten en provincies hun middelen meer inzetten voor het begeleiden van mensen op het vlak van rationeel energiegebruik, en niet langer te kiezen voor supplementen op premies die door andere overheden worden verstrekt. het éénloketprincipe aanmoedigen door bijvoorbeeld in gemeenten woon- en energieloketten uit te bouwen. voldoende budgetten vrijmaken zodat die kunnen aangewend worden voor maatregelen in kostenefficiënte investeringen zoals isolatie, hoogrendementsglas en energie-efficiënte verwarmingsinstallaties. 1,5% taksen 7,5% transmissie 24,2% distributie 2,6% taksen 2,7% vervoer de netkosten opnieuw verdelen door de invoering van een capaciteitstarief zodat alle netgebruikers op een sociaal verantwoorde manier bijdragen aan het gebruik van het net en de openbare dienstverplichtingen. een transparante energiefactuur, zodat de gebruiker weet welke maatschappelijke kosten worden aangerekend

9 16 energie & wonen Subsidies zijn onontbeerlijk om duurzaam wonen betaalbaar te maken. Alleen kunnen die subsidiemechanismen zeker geoptimaliseerd worden. Door de staatshervorming krijgt Vlaanderen zelf de instrumenten in handen om hiervan werk te maken. Een rechtstreekse fiscale aftrek zou alvast tot een sterke administratieve vereenvoudiging leiden. Het vermijden van voorfinanciering door de consument neemt de investeringsdrempel weg. De subsidiëring afhankelijk maken van gerealiseerde energiewinsten verhoogt dan weer de effectiviteit. Er zijn twee soorten criteria op basis waarvan kan gesubsidieerd worden: Productiecriteria: hierbij is er geen relatie tot de besparing. Deze vorm is vooral interessant voor de lancering van nieuwe technieken en het bereiken van een voldoende groot publiek. Prestatiecriteria: waarbij de subsidie in functie staat tot de besparing (vb. E-peil). Deze vorm sluit veel nauwer aan bij het bereiken van een maatschappelijk doel en heeft het voordeel van innovatiestimulerend te zijn. Veel nieuwe technologieën renderen pas op een grotere schaal. Er moet dus niet alleen op het niveau van de individuele woningen worden gewerkt, maar ook op wijkniveau. R WERKPUNT Een groot probleem bij de isolatie van daken van grote appartementsgebouwen is de federale wetgeving op de mede-eigendom. Die maakt het quasi onmogelijk om dergelijke werken uit te voeren, omdat 75% van de eigenaars hiermee akkoord moet gaan. En dat terwijl enkel de bewoners van de dakappartementen er onmiddellijk bij gebaat zijn. Eén van de voornaamste obstructies bij oudere eigenaars-verhuurders om energie-efficiënte investeringen te doen, is de administratieve rompslomp die ermee gepaard gaat. Nochtans is het kapitaal om te investeren wel aanwezig. Daarom zou het zinvoller zijn mochten gemeenten en provincies veel selectiever te werk gaan en zich focussen op het begeleiden van die groep van mensen in plaats van te kiezen voor supplementen op bestaande premies. Er kunnen zelfs sociale economie-projecten aan gekoppeld worden om de werken uit te voeren. een subsidiëringssysteem dat evolueert en uitdovend is. Het is bedoeld als stimulans om werken die nu worden gesubsidieerd op een vooraf bepaalde en duidelijk gecommuniceerde termijn algemeen te verplichten. ook eigenaars-verhuurders op basis van dit uitgangspunt doen investeren in hun huurwoning. grootschaliger projecten op wijkniveau bevorderen (bv. CO2-neutrale woonwijken) omwille van de betere milieu- en kostenefficiëntie ten opzichte van maatregelen op het niveau van de individuele woning. de federale wetgeving op de mede-eigendom aanpassen om het mogelijk te maken dat appartementen op het bovenste niveau geïsoleerd kunnen worden ondanks het feit dat slechts een minderheid van de mede-eigenaars hierbij direct baat heeft. dat gemeenten en provincies hun duurzaamheidsbeleid niet in eerste instantie richten op supplementen op Vlaamse premies, maar zich richten op het begeleiden van mensen of de nodige werken via bijvoorbeeld sociale economieprojecten in hun plaats doen. energieprestaties De nieuwe Europese energieprestatierichtlijn bepaalt onder meer dat: de haalbaarheid van alternatieve systemen van energie opwekking moet worden onderzocht, vanaf 2021 alle nieuwe gebouwen bijna-energieneutraal moeten zijn, er eisen moeten vastgelegd worden voor ingrijpende renovaties ongeacht de grootte van het gebouw, het energieprestatiecertificaat de technische haalbaar heid en kosteneffectiviteit van de aanbevolen maatrege len moet vermelden, de energieprestatie-indicator moet worden vermeld in de advertenties voor de verkoop of verhuur van gebouwen, er een controlesysteem moet ingevoerd worden voor de certificaten en inspecties, de certificatenplicht voor publieke gebouwen wordt uitgebreid. De Vlaamse Regering heeft deze richtlijn omgezet in een decreet dat op 9 november 2011 door het Vlaams Parlement werd goedgekeurd. De energieprestatieregelgeving bepaalt dat bij verkoop of verhuur van een woning of appartement een energieprestatiecertificaat (EPC) dient opgemaakt te worden. Dat gebeurt door een erkend energiedeskundige. Een EPC voor een normale woning kost doorgaans 250 euro. Dat certificaat geeft het energieverbruik van een gebouw weer op een schaal van 0 tot 700. Het energiegebruik wordt een steeds belangrijker gegeven voor kandidaat-huurders of kopers. Vanaf 2012 is het ook verplicht om de EPC-waarde te publiceren bij vastgoedpublicaties. R WERKPUNT Deels door het overaanbod aan energiedeskundigen is het EPC momenteel een louter administratieve formaliteit waaraan geen enkele kwaliteitsgarantie gekoppeld is. Mits de nodige begeleiding kan dit attest veel beter onderbouwd worden. Op termijn kan de E-waarde van een woning worden gebruikt voor het bepalen van het kadastraal inkomen. Een betere E-waarde kan beloond worden met een lagere onroerende voorheffing. Een EPC is een momentopname en zou na elke aanpassing opnieuw moeten opgemaakt worden om up to date te zijn. Een oplossing hiervoor kan gevonden worden in een energetisch kadaster. Op die manier kan de energiewaarde van een woning systematisch bijgehouden en geconsulteerd worden. Momenteel laat het EPC niet toe in te schatten welke meerkosten noodzakelijke investeringen met zich meebrengen. Nochtans niet onbelangrijk bij het afwegen van een eventuele aankoop. dat de E-waarde van de woning niet alleen verplicht vermeld wordt in alle vastgoedpublicaties, maar dat het EPC ook informatie bevat over de kosten die een verlaging van de waarde tot een bepaald niveau met zich meebrengt. de kwaliteitsvereisten die gesteld worden aan een EPC beduidend verhogen. Het huidig overaanbod aan energiedeskundigen leidt tot prijsdumping en gaat ten koste van de kwaliteit. een energetisch kadaster aanleggen om te vermijden dat telkenmale vanaf nul dient begonnen te worden. Hierdoor wordt ook vermeden dat bepaalde bewijskrachtige documenten (bv. facturen) verloren gaan. een sterkere opvolging van de toekenning van energieprestatiecertificaten (EPC) om de kwaliteit ervan te kunnen garanderen

10 NETINFRASTRUCTUUR, SLIMME NETTEN EN SLIMME METERS Europa aan de vooravond van een energierevolutie Een sterk productieapparaat is heel belangrijk. Een sterke, internationale netinfrastructuur is minstens even belangrijk. De uitbouw en het intelligenter maken daarvan zal de bepalende factor zijn voor het welslagen van onze energiemarkt. De liberalisering van de elektriciteits- en aardgasmarkt is een Europese zaak. De lidstaten maken elk op hun tempo de markt vrij. Alleen blijft de koppeling van die markten achter. Europa moet uiteindelijk één koperen plaat worden. Grensoverschrijdende netinfrastructuur is nodig om op de Europese markt te kunnen shoppen. Ook de groei van decentrale productie vereist investeringen in het net. Onze elektriciteitsinfrastructuur werd gebouwd rond centrale productie, waarbij de netten de geproduceerde stroom uit enkele grote elektriciteitscentrales in één richting tot bij de afnemers brengen. Het aansluiten van vele kleinere decentrale groenestroominstallaties op het net zorgt voor onevenwicht tussen vraag en aanbod. Dat leidt tot overbelasting van het net. Daarom is er dringend nood aan netuitbreiding, betere koppeling met het buitenland en het intelligenter maken van de netten. België mag deze boot niet missen. Om onafhankelijkheid van het buitenland te verzekeren moeten onze netten ook overwegend in overheidshanden blijven. Om tot slimme netten te komen, is een ruimtelijk kader nodig op basis waarvan de verschillende vormen van hernieuwbare energieprojecten op een economisch, technisch en maatschappelijk haalbare wijze kunnen ingeplant worden. Deze afbakening helpt om te bepalen waar geïnvesteerd moet worden in het verslimmen van het net. Zo vermijden we onnodig hoge investeringen op plaatsen waar nieuwe decentrale productie economisch, technisch en maatschappelijk niet haalbaar is. Slimme netten registreren de hoeveelheden stroom die decentraal op het net worden gestoken permanent, waardoor de centrale productie kan worden aangepast. Overbelasting wordt zo vermeden. Ook slimme meters passen in dit verhaal. Europa wil de uitrol van slimme meters tegen Dit vraagt een weloverwogen aanpak, gezien de hoge kostprijs. Een volledig uitrol zou Vlaanderen minstens 1 à 1,5 miljard euro kosten. Daarom moet er een degelijke kostenbatenanalyse gebeuren om te bepalen welke doelgroepen er gebaat zijn bij de slimme meter. Na een positieve analyse laat Europa toe om de uitrol te beperken tot 80% van de afgebakende doelgroepen. Slimme meters bieden een aantal voordelen ten opzichte van de huidige elektriciteits- en aardgasmeters. Zo kunnen de meterstanden op afstand en in real time gelezen worden. Er hoeft dan geen meteropnemer meer bij u thuis te komen. Verhuis en veranderen van leverancier zou veel sneller kunnen geregeld worden. De consument kan op elk moment van de dag zien hoeveel elektriciteit kost, hij zou zijn elektriciteitsverbruik hieraan kunnen aanpassen. Slimme huishoudapparaten zouden in combinatie met slimme meters automatisch kunnen starten wanneer elektriciteit goedkoop is. De slimme meter is bovendien een uiterst geschikt instrument om aan prosumenten de reële kosten van het netgebruik aan te rekenen. Een eigenaar van zonnepanelen gebruikt het net twee keer, door afname en injectie van stroom, maar betaalt er nul keer voor. Dit versterkt het mattheuseffect. Daarom is het aangewezen om bij de verdere uitrol van de slimme meters prioriteit te geven aan een uitrol bij de prosumenten. Zo kan een veel rechtvaardiger kostprijs voor het netgebruik aangerekend worden Europa zet de komende jaren maximaal in op energie-efficiëntie en extra grensoverschrijdende energienetten. Tegen 2020 moeten we 20% efficiënter omgaan met energie. Dat is beter voor de portemonnee, beter voor het milieu, en maakt ons minder afhankelijk van onstabiele leveranciers. Concreet: - elk jaar moeten 2,5% van de over heidsgebouwen energiezuiniger; - elk jaar moeten energieleveranciers 1,5% van het verbruik terugdringen (bv. door aan te zetten tot het vervangen van oude boilers of het isoleren van daken); - grote bedrijven moeten hun energie - verbruik geregeld doorlichten; - consumenten krijgen duidelijke informatie over hun verbruik via de factuur en slimme energiemeters. Met een ambitieus investeringsprogramma zal Europa ook werken aan nieuwe grensoverschrijdende energieinfrastructuur. Daardoor wordt het transport van hernieuwbare energie van het ene land naar het andere makkelijker, en kan de verbruiker zelf geproduceerde energie op het net te zetten. Overtollige zonne- of windenergie zal zo van de ene Europese regio naar de andere kunnen. Ivo Belet, Europarlementslid dat de federale overheid werk maakt van de interconnectiviteit en netuitbreiding. Onze netten moeten nog meer worden aangesloten op die van de buurlanden. Dit verzekert de bevoorrading, laat de Europese concurrentie spelen en creëert nieuwe afzetmarkten voor onze producenten. dat Vlaanderen investeert in onderzoek naar de uitrol van slimme meters, zodat deze doordacht kan worden aangepakt. Het risico op een te dure investering met een te laag rendement is te groot. dat bij de verdere uitrol van slimme meters prioriteit wordt gegeven aan de prosumenten. Dit laat een rechtvaardige kostberekening voor het netgebruik toe en vermijdt mattheuseffecten. dringend werk maken van intelligente netten op plaatsen waar reeds hernieuwbare energie wordt geproduceerd of een potentieel daarvoor aanwezig is. Een ruimtelijk kader helpt bij het bepalen van deze locaties. Zo krijgt decentrale groenestroomproductie alle ontwikkelingskansen. beeld in gemeenten woon- en energieloketten uit te bouwen

11 woordenlijst Geliberaliseerd Liberaliseren of vrijmaken: concurrentie en keuzevrijheid invoeren. Derde energiepakket Een verzameling van Europese richtlijnen die een betere organisatie van de energiemarkt tot doel hebben. CREG Commissie voor de regulering van de elektriciteit en het gas. De CREG controleert of de regels worden toegepast inzake de federale aspecten van de energiemarkt: tarifering, productie en transport. Nettarieven Tarieven voor het transport/vervoer en de distributie over de elektriciteits- en aardgasnetten. V-test Vergelijkingstest van leveranciers op CO2 Koolstofdioxide. Back-up Back-up installaties worden in gang gezet wanneer er te weinig hernieuwbare energie voorhanden is. Hernieuwbare energie Energie gewonnen uit onuitputtelijke bronnen. Afvang en opslag van CO2 Het opvangen en opslaan van CO2 tijdens het verbranden van (fossiele) brandstoffen. Trias Energetica Driestappenplan om stap voor stap klimaatneutraal te worden. Nucleaire heffing Heffing op de nucleaire rente (winst) die stroomproducenten maken uit afgeschreven kerncentrales. Groene warmte/koude Het op een milieuvriendelijke manier opwekken van warmte of koude door bijvoorbeeld hernieuwbare energiebronnen als grondstof te gebruiken. Biobrandstoffen Brandstoffen die gemaakt worden uit biomassa (vb. planten). Kan vast, vloeibaar of gasvormig zijn. Broeikasgassen Gassen die bijdragen aan het broeikaseffect: CO2, methaan, lachgas, ozon, koolwaterstoffen. VITO Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek Publieksparticipatie Participeren van het publiek in hernieuwbare energieprojecten. In ruil daarvoor kan het publiek dividenden opstrijken. Restwarmtevalorisatie Warmte die vrijkomt bij productieprocessen gebruiken voor verwarming of andere industriële processen Warmtenetten Verwarmingsnetwerk waar meerdere gebouwen op aangesloten zijn. Warmtekrachtkoppeling Een energie-efficiënte technologie om warmte en elektriciteit gelijktijdig te produceren. VREG Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt. De VREG is de Vlaamse tegenhanger van de CREG, en bewaakt de Vlaamse aspecten van de energiemarkt: distributie, levering, hernieuwbare energie en rationeel energiegebruik. Prosumenten Zijn zowel producent als consument van stroom (bv. eigenaar van zonnepanelen). Openbare dienstverplichtingen Verplichtingen die de overheid oplegt aan netbeheerders of leveranciers ten dienste van de maatschappij. Bijvoorbeeld leesbare facturen, premies voor energiebesparende maatregelen, energiescans, gratis kwh, Energiearmoede Het niet meer kunnen betalen van de elektriciteits- en/of aardgasfactuur. Drop Het stopzetten van het leveringscontract door de leverancier omwille van betalingsmoeilijkheden bij de klant. Sociale leverancier Wanneer een klant na drop geen nieuwe leverancier vindt, wordt hij beleverd door de distributienetbeheerder die dan optreedt als sociale leverancier. Budgetmeter Apparaat dat er voor zorgt dat je eerst moet betalen vooraleer je elektriciteit of aardgas krijgt. De voorafbetaling gebeurt door een budgetmeterkaart op een oplaadpunt van krediet te voorzien. Hulpkrediet Als de budgetmeterkaart leeg is voorziet de budgetmeter nog steeds een hulpkrediet van 200 kwh elektriciteit en kwh aardgas. Minimumlevering Wanneer de budgetmeter niet meer wordt opgeladen, wordt een minimumlevering van 10 ampère elektriciteit voorzien. Het OCMW voorziet de minimale levering van aardgas. LAC-procedure Lokale Adviescommissie is ingebed in de schoot van het OCMW en beslist over het al dan niet afsluiten van gas of elektriciteit. Mattheuseffecten ffect waarbij zij die al veel hebben, meer krijgen, en zij die weinig hebben, ontnomen worden wat ze verdienen. Capaciteitstarief Vast tarief voor het transport van elektriciteit en aardgas, onafhankelijk van het verbruik. Decentraal Groenestroomproductie wordt op vele diverse plaatsen aangesloten op het net en is dus niet gecentraliseerd (bv. zonnepanelen en windenergie). Interconnectiviteit Aansluiting van de netten met de buurlanden. E-peil Is een maat voor de energieprestatie van een woning en wordt gemeten bij nieuwbouw. Hoe lager het E-peil hoe energiezuiniger de woning. Energieprestatiecertificaat Een certificaat dat via een score weergeeft hoeveel energie een woning verbruikt per vierkante meter per jaar.

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1 Agenda Samenstelling energiefactuur Wat zijn distributienettarieven? Tariefbevoegdheid Tariefmethodologie Vergelijking distributienettarieven Redenen evolutie, landschap netbeheer en transmissienettarieven

Nadere informatie

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl

In samenwerking met: Kritische analyse van ondersteuningsmaatregelen duurzame energie in Vl en Nl In samenwerking met: Partners: Met de steun van: Met financiële steun van: Agenda 13 u 30 Verwelkoming en toelichting doelstelling stakeholdersoverleg 13 u 35 Vergelijking 2020 doelstellingen België Nederland

Nadere informatie

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof.

Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Hoge energieprijzen. Mazout blijft een voordelige brandstof. Dit document zal u helpen een beter inzicht te krijgen in de verbruikskosten, in een huishoudelijke omgeving, voor de verschillende energiebronnen.

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) stuk ingediend op. Voorstel van decreet

624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) stuk ingediend op. Voorstel van decreet stuk ingediend op 624 (2009-2010) Nr. 1 7 juli 2010 (2009-2010) Voorstel van decreet van de heren Bart Martens en Carl Decaluwe, de dames Liesbeth Homans, Michèle Hostekint en Tinne Rombouts en de heren

Nadere informatie

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1:

Liberalisering van de energiemarkten. Algemene context. Dag 1: Liberalisering van de energiemarkten Algemene context Dag 1: Agenda van de opleiding I. Energieprijzen II. Institutionele context van de energie in België III. Organisatie van de elektriciteit- en gasmarkt

Nadere informatie

VEELGESTELDE VRAGEN OVER BIJDRAGE ENERGIEFONDS

VEELGESTELDE VRAGEN OVER BIJDRAGE ENERGIEFONDS VEELGESTELDE VRAGEN OVER BIJDRAGE ENERGIEFONDS 15/01/2016 1 e update: 21/01/2016 Omdat de vragen over de verhoogde Bijdrage Energiefonds maar blijven binnenstromen en het bijzonder lastig blijft om vandaag

Nadere informatie

Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts

Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts Hoe komt de energieprijs tot stand en welke mogelijkheden zijn er om hierop te besparen? Fanny Schoevaerts VREG Doe de V-test en bespaar op uw energiefactuur. VREG Fanny Schoevaerts 8 oktober 2015 Agenda

Nadere informatie

Slotfactuur van 25/05/2011

Slotfactuur van 25/05/2011 Debaets Wervikstraat 143 8930 Menen Bij elke briefwisseling vermelden: Klantnummer: 100362002 Factuurnummer: 1002579520 BTW: BE-0521.584.539 Slotfactuur van 25/05/2011 Contactgegevens Voor alle vragen

Nadere informatie

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003

Advies van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 7 oktober 2003 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Advies

Nadere informatie

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Opleiding voor energieverantwoordelijken in de dienstensector en collectieve huisvesting Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Baptiste Buxant, verantwoordelijke

Nadere informatie

van 31 augustus 2006

van 31 augustus 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Persmededeling

Nadere informatie

Veelgestelde vragen prosumententarief

Veelgestelde vragen prosumententarief Veelgestelde vragen prosumententarief 1. Waarom wordt een prosumentarief aangerekend? Het prosumententarief is nieuw en was niet bekend toen u uw investering deed. Er bestaat echter geen enkel algemeen

Nadere informatie

Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier

Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier Wat u moet weten over energie en het veranderen van leverancier Inhoudslijst Elektriciteit en aardgas: van producent tot bij u thuis p 4 Productie van elektriciteit en aardgas p 4 Vervoer van elektriciteit

Nadere informatie

Vormingspakket Energie

Vormingspakket Energie De weg van de energie 5 Elektriciteit en aardgas leggen een hele weg af voor wij er thuis gebruik van kunnen maken. Verschillende spelers op de energiemarkt zorgen ervoor dat we over voldoende energie

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

Elektrisch tekenen: begeleiding

Elektrisch tekenen: begeleiding Elektrisch tekenen: begeleiding Vakinhoud: Deel I: residentieel Elektrische schema s leren lezen en tekenen AREI Oefeningen Deel II: industrieel Industriële motorschakelingen Oefeningen In het labo maken

Nadere informatie

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt

1. Samenvatting. 2. De Belgische energiemarkt. 2.1 Liberalisering van de energiemarkt PERSDOSSIER Inhoud 1. Samenvatting... 2 2. De Belgische energiemarkt... 2 3. Hoe maakt Poweo het verschil?... 3 4. Poweo: meest competitieve elektriciteitsaanbod in Wallonië volgens Test-Aankoop... 4 5.

Nadere informatie

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken!

Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! Gas - Elektriciteit Durf vergelijken! In het kader van de opdracht van de FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie, die erin bestaat de voorwaarden te scheppen

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Vrije keuze van elektriciteit & gas?

Vrije keuze van elektriciteit & gas? Vrije keuze van elektriciteit & gas? Thematische informatiebrochure. Inhoud/Lay-out : Gemeentelijke informatiedienst, tel. 059/33.91.94, fax 059/33.00.36 e-mail : infodienst@bredene.be Voorwoord O p 1

Nadere informatie

voor energie- en milieu-investeringen Katrien De Maeyer

voor energie- en milieu-investeringen Katrien De Maeyer Steunmaatregelen voor energie- en milieu-investeringen 31 maart 2011 Katrien De Maeyer Ik wil besparen op mijn energiefactuur! Ik wil milieuvriendelijker produceren! Hoegaikditfinancieren? 1. Advies nodig

Nadere informatie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie

op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake energie ingediend op 461 (2014-2015) Nr. 5 21 oktober 2015 (2015-2016) Amendementen op de in eerste lezing door de commissie aangenomen artikelen van het ontwerp van decreet houdende diverse bepalingen inzake

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Van hoeveel mensen is de energie geheel of gedeeltelijk afgesloten? Aangezien de drie gewesten niet dezelfde

Nadere informatie

Simulator VREG V-test. Handleiding Resultaten

Simulator VREG V-test. Handleiding Resultaten Simulator VREG V-test Handleiding Resultaten 1 VREG De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt staat in voor: de regulering; de controle; de bevordering van de transparantie van de energiemarkt.

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ. FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel

Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ. FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel Gas & elektriciteit DURF VERGELIJKEN FAQ FOD Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Algemene Directie Energie Koning Albert II-laan 16 1000 Brussel Inhoud 1. Wat is een regulator?... 3 2. Wat is een

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg)

Reken op ons! Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) 10/12/2010 Donkere wolken boven de zonnepanelen (vervolg) Vlaams minister van Energie Freya Van den Bossche vind koppigheid een slechte eigenschap voor een regering en gaat in op het voorstel van de sector

Nadere informatie

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer

Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Regulering van en toezicht op het distributienetbeheer Duurzame energienetten in Vlaanderen 23/03/2010 Dirk Marginet Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Inhoudsopgave Rol decentrale

Nadere informatie

MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01)

MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01) MIJN ENERGIEFACTUUR? (ALG 01) Hoe lees en ontcijfer ik mijn energiefactuur? 1. INLEIDING In België en in de meeste Europese landen wordt de beschikbaarheid van energie als vanzelfsprekend beschouwd in

Nadere informatie

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006

Wonen & energie. Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau. Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 Beleidsinstrumenten op federaal en gewestelijk niveau Provinciehuis Vlaams-Brabant Bart Martens 26 juni 2006 ANIMO Winteruniversiteit LEEFMILIEU & ENERGIE 18 februari 2006 Energiezuiniger wonen: heel wat

Nadere informatie

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

De vrije energiemarkt Rechten van de consument

De vrije energiemarkt Rechten van de consument De vrije energiemarkt Rechten van de consument Op het programma: 1. De weg van gas en elektriciteit 2. Leveranciers 3. Contracten / verhuis 4. Facturen 5. Sociale dienstverplichtingen! 6. Klachten? 2 1.

Nadere informatie

Afrekeningsfactuur van 16/06/2010

Afrekeningsfactuur van 16/06/2010 Meneer Dries Van Duppen Violettastraat 2 2470 Retie Contactgegevens Voor alle vragen over uw factuur of uw verhuis: Essent Belgium NV Postbus 10010 2140 Antwerpen Tel: 078 15 79 79 Fax: 03 400 10 25 Contactformulier:

Nadere informatie

INVESTEREN IN DUURZAME ENERGIE FISCAAL VOORDELIG? Griet Smaers Schuermans & Schuermans Advocaten. Uitgangspunten voor deze bijdrage:

INVESTEREN IN DUURZAME ENERGIE FISCAAL VOORDELIG? Griet Smaers Schuermans & Schuermans Advocaten. Uitgangspunten voor deze bijdrage: INVESTEREN IN DUURZAME ENERGIE FISCAAL VOORDELIG? Griet Smaers Schuermans & Schuermans Advocaten 1 Uitgangspunten voor deze bijdrage: I. Indirecte fiscale voordelen < energiefactuur II. Directe fiscale

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 4 de kwartaal 2012 + Januari 2013 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert

Nadere informatie

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding?

DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? DE NIEUWE GROENESTROOMCERTIFICATEN...en wat met de netvergoeding? Jo Neyens, PV-Vlaanderen Intersolution conference 15-17 januari 2014 1 PV GSC en netvergoeding Intersolution 2014 1 ODE Structuur platformen

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten.

Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten. Drijfveren en noden van professionele groene stroom consumenten. Een visie vanuit de industriële sector Alex Polfliet Zaakvoerder Zero Emission Solutions : facts and figures Gevestigd in Aalst Opgericht

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN

POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM GROEPSAANKOOP: GROENE STROOM EN AARDGAS VOOR BEDRIJVEN POM Groepsaankoop Een groepsaankoop voor de aankoop van 100 % groene stroom uit eigen streek en aardgas aan een vaste prijs tot 31/12/2015, gezamenlijk

Nadere informatie

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN!

Handleiding simulator VREG V-test. Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! Handleiding simulator VREG V-test Gas elektriciteit: DURF VERGELIJKEN! 1 Inhoud VREG V-test Veranderen van leverancier Voorbeeld 2 VREG VREG: wat? De Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt,

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

WOORD VOORAF... v. Tom Schoors en Didier Pacquée... 1

WOORD VOORAF... v. Tom Schoors en Didier Pacquée... 1 WOORD VOORAF........................................................... v HET FEDERALE ENERGIERECHT IN 2009: Overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen Tom Schoors en Didier Pacquée...........................................

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

van 28 februari 2006

van 28 februari 2006 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II-laan 7 B-1210 Brussel Tel. +32 2 553 13 79 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be Persmededeling

Nadere informatie

Kernuitstap en nucleaire energie

Kernuitstap en nucleaire energie Kernuitstap en nucleaire energie Groen! heeft een zeer goed uitgewerkt en volledig programma op het vlak van kernenergie en wil de wet op de kernuitstap onverkort doorvoeren. sp.a verwerpt het akkoord

Nadere informatie

Premies 2011. Vlaams Energieagentschap

Premies 2011. Vlaams Energieagentschap Premies 2011 Vlaams Energieagentschap Fiscale voordelen 2011 Sinds 2010: heel duidelijk onderscheid tussen bestaande woningen (al 5 jaar in gebruik bij de start van de werken) en nieuwbouw. Bij bestaande

Nadere informatie

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 1 Waarom deelnemen? 1) 100% Groene stroom: afkomstig is uit hernieuwbare energiebronnen -onuitputtelijk -zon, wind, biomassa, biogas, waterkracht, getijdenenergie

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Advies van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2015

Advies van de Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2015 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Gratis telefoon

Nadere informatie

Tariefkaart voor klein-professioneel verbruik. Tariefkaart versie 021507 voor België. Geldig van 1 juli 2015 t/m 31 juli 2015.

Tariefkaart voor klein-professioneel verbruik. Tariefkaart versie 021507 voor België. Geldig van 1 juli 2015 t/m 31 juli 2015. Tariefkaart voor klein-professioneel verbruik Tariefkaart versie 021507 voor België. Geldig van 1 juli 2015 t/m 31 juli 2015. eni RELAX 1 jaar Elektriciteit (prijzen exclusief btw) tegen vaste energie

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel?

Duurzaam ondernemen in Vlaanderen. Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? Duurzaam ondernemen in Vlaanderen Studienamiddag Roeselare Warmtenetten in Vlaanderen: welke business cases bieden potentieel? 18 juni Michel Davidts warmteontwikkelingen Kader Restwarmtegebruik maakt

Nadere informatie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie

Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Zuid-West-Vlaanderen Energieneutraal in 2050. Naar een regionale energiestrategie Welke vragen liggen aan de basis? Er beweegt nu zeer veel rond energie. Waar staan we nu en hoe gaat het verder evolueren?

Nadere informatie

Handleiding V-TEST P 1

Handleiding V-TEST P 1 Handleiding V-TEST P 1 P 2 Inhoud 1. Wat is de V-TEST? P3 1.1 Algemeen p3 1.2 Wat kan u niet met de V-TEST? P3 2. Doe de V-TEST! P4 3. De V-TEST online uitvoeren in slechts 5 stappen p4 3.1 Neem uw afrekening

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen

Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid. De uitdagingen in het energiebeleid. CD&V voorzitter Jo Vandeurzen Bouwstenen voor een nieuw energiebeleid De uitdagingen in het energiebeleid CD&V voorzitter Jo Vandeurzen CD&V-studiedag, Vlaams Parlement 29 april 2006 Als ik zeg dat onze moderne westerse samenleving

Nadere informatie

Tariefkaart voor particulieren

Tariefkaart voor particulieren Tariefkaart voor particulieren Tariefkaart versie 011507 voor Vlaanderen en Wallonië. Geldig van 1 juli 2015 t/m 31 juli 2015. eni RELAX 1 jaar Elektriciteit (prijzen inclusief 6% btw) tegen vaste energie

Nadere informatie

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN

VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PROFESSIONELE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING

BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING 1 BELEIDSOPTIES NUL-ENERGIEWONING IN HET KADER VAN DE BELANGSTINGSAFTREK HEEFT DE FEDERALE REGERING EEN DEFINITIE GEPUBLICEERD OVER DE NULEREGIEWONING Bij nader toezien was dit een foutieve en zeer contraproductieve

Nadere informatie

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen

over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen stuk ingediend op 1048 (2010-2011) Nr. 1 25 maart 2011 (2010-2011) Verzoekschrift over het al dan niet milieuvriendelijke karakter van (steun aan particulieren voor) het plaatsen van zonnepanelen Verslag

Nadere informatie

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.

1. Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen. . Klantnummer Indien u contact opneemt met Luminus, gelieve dit nummer steeds bij de hand te houden. Zo kunnen wij u snel verder helpen.. Klantendienst Wenst u contact op te nemen met onze klantendienst?

Nadere informatie

Ontwerp van decreet. Tekst aangenomen door de plenaire vergadering. 2338 (2013-2014) Nr. 4 26 februari 2014 (2013-2014) stuk ingediend op

Ontwerp van decreet. Tekst aangenomen door de plenaire vergadering. 2338 (2013-2014) Nr. 4 26 februari 2014 (2013-2014) stuk ingediend op stuk ingediend op 2338 (2013-2014) Nr. 4 26 februari 2014 (2013-2014) Ontwerp van decreet houdende wijziging van het Energiedecreet van 8 mei 2009, wat betreft de omzetting van de Richtlijn van de Europese

Nadere informatie

Steunmaatregelen voor energie-investeringen (REG, HEB, WKK) in Vlaanderen

Steunmaatregelen voor energie-investeringen (REG, HEB, WKK) in Vlaanderen Steunmaatregelen voor energie-investeringen (REG, HEB, WKK) in Vlaanderen ir. Paul Zeebroek VLAAMS ENERGIEAGENTSCHAP (VEA) VOKA - Mechelen 25 november 2009 1 Onderwerpen A. Ecologiepremie Call systeem

Nadere informatie

Wil u ook een lagere energiefactuur?

Wil u ook een lagere energiefactuur? Wil u ook een lagere energiefactuur? Van energieleverancier veranderen is niet moeilijk U hebt de V-TEST gedaan en wil van energieleverancier veranderen? Da s heel eenvoudig en kosteloos. U moet enkel

Nadere informatie

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik)

Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie voor alle Lennikenaren! (Bruno Moens, LENNIK² - NVA-Lennik) Duurzame energie is broodnodig: eerst besparen en dan zelf energie opwekken met de bronnen uit onze onmiddellijke omgeving.

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene

ASPIRAVI. Project E403 Lichtervelde en Wingene ASPIRAVI Project E403 Lichtervelde en Wingene Groei naar een duurzame samenleving Europese doelstelling tegen de opwarming van het klimaat : 20-20-20 tegen 2020 : 20% minder CO 2 uitstoot 20% minder energie

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

1. Hoeveel groenestroomcertificaten dienden volgens de quota op 31 maart 2013, op 31 maart 2014 en op 31 maart 2015 ingediend te worden?

1. Hoeveel groenestroomcertificaten dienden volgens de quota op 31 maart 2013, op 31 maart 2014 en op 31 maart 2015 ingediend te worden? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 265 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 3 april 2015 aan ANNEMIE TURTELBOOM VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN BEGROTING, FINANCIËN EN ENERGIE Groenestroomcertificaten

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2

Wat? Waarom? Zonne-energie. Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 E6 Na regen komt zonneschijn! Zonne-energie Wat? Waarom? Om de Kyotonorm te halen moet België tegen 2012 7,5% minder CO 2 uitstoten dan in 1990. Dat kan alleen als we investeren in hernieuwbare energie.

Nadere informatie

Vergeet niet uw energie mee te verhuizen.

Vergeet niet uw energie mee te verhuizen. Vergeet niet uw energie mee te verhuizen. Energie op uw oude en nieuwe adres: hoe regelt u het correct? MET HANDIG ENERGIEVERHUISFORMULIER GAAT U BINNENKORT VERHUIZEN? Denk er dan aan om uw elektriciteits-

Nadere informatie

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB

Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Netgekoppelde fotovoltaïsche zonnepanelen op daken van gebouwen in eigendom van ANB Pagina 1 van 5 Inleiding Op 1/1/2006 besloot Vlaanderen om de decentrale opwekking van groene energie door zonnepanelen

Nadere informatie

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009

Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer. Géry Vanlommel 30 maart 2009 Workshop Decentrale energievoorziening onder lokaal beheer Géry Vanlommel 30 maart 2009 Taken distributienetbeheerder takenpakket van DNB s niet langer beperken tot louter doorvoeren van elektriciteit

Nadere informatie

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan

Samen investeren in hernieuwbare energie. Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Samen investeren in hernieuwbare energie Daan Creupelandt Dirk Vansintjan Even opwarmen Wie kent Ecopower? Zijn er coöperanten? Zijn er klanten? 2 Overzicht 1. Ecopower 2. Coöperatief ondernemen 3. REScoop.eu

Nadere informatie

Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE

Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE Studie Onthaalcapaciteit - reacties en bemerkingen ODE VREG Beleidsplatform Slimme Netten 12/11/2012 Tine Deheegher, ODE Francies Van Gijzeghem, ODE ODE Koepelorganisatie duurzame energie Vlaams Gewest

Nadere informatie

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12%

Spaar energie! Energieverbruik op hol. Waarom besparen? Hugo Vanderstraeten. steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% Hugo Vanderstraeten Energieverbruik op hol steeg de elektriciteitsprijs met 7 à 12% (Bron: CREG). Energie besparen = geld sparen. 3/4 van onze energie komt uit fossiele brandstoffen. De verbranding van

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president,

668-2. Brussel, 20 februari 2006. Mijnheer de minister-president, 668-2 Brussel, 20 februari 2006 Mijnheer de minister-president, Wij hebben de eer U ten behoeve van de Vlaamse Regering ingesloten de motie van aanbeveling op de maatschappelijke beleidsnota Energiearmoede,

Nadere informatie

Een eerlijke energiefactuur

Een eerlijke energiefactuur Een eerlijke energiefactuur Samenvatting: De energiefactuur van de Vlamingen is een tweede belastingbrief geworden. De Vlaamse regering kiest er onder het mom van besparingen steeds vaker voor beleidsmaatregelen

Nadere informatie

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST OBSERVATORIUM VAN DE GAS- EN ELEKTRICITEITSPRIJZEN BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 3 de kwartaal 2012 Inleiding Hoewel de CREG (de federale regulator) bevoegd is voor de tarieven, publiceert Brugel elk

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt Persbericht Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 18 januari 2008 Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Innoveren met financiering van zonnepanelen

Innoveren met financiering van zonnepanelen Innoveren met financiering van zonnepanelen Dexia Corporate Jean-Michel Baetslé, Gedelegeerd Bestuurder Inhoud Inleiding Fotovoltaïsche zonne-energie Voor- en nadelen van een fotovoltaïsch systeem Steun

Nadere informatie

1. Hoeveel wkk-certificaten dienden er volgens de quota op 31 maart 2013, op 31 maart 2014 en op 31 maart 2015 ingediend te worden?

1. Hoeveel wkk-certificaten dienden er volgens de quota op 31 maart 2013, op 31 maart 2014 en op 31 maart 2015 ingediend te worden? SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 267 van ROBRECHT BOTHUYNE datum: 3 april 2015 aan ANNEMIE TURTELBOOM VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN BEGROTING, FINANCIËN EN ENERGIE Warmtekrachtcertificaten

Nadere informatie