Reinier van der Kuij

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reinier van der Kuij"

Transcriptie

1 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj

2

3 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Rener van der Kuj Technsche Unverstet Delft, facultet Bouwkunde, afdelng Real Estate and Housng

4

5 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use? Proefschrft ter verkrjgng van de graad van doctor aan de Technsche Unverstet Delft, op gezag van de Rector Magnfcus prof. r. K.C.A.M. Luyben, voorztter van het College voor Promotes, n het openbaar te verdedgen op vrjdag 7 februar 2014 om uur door Rener Spejer VAN DER KUIJ bouwkundg ngeneur geboren te Haarlem

6 Dt proefschrft s goedgekeurd door de promotor: Prof. dr. r. V.H. Grus Samenstellng promotecommsse: Rector Magnfcus, voorztter Prof. dr. r. V.H. Grus, Technsche Unverstet Delft, promotor Prof. dr. r. J.W.F. Wamelnk, Technsche Unverstet Delft Prof. r. H. de Jonge, Technsche Unverstet Delft Prof. dr. E.F. Nozeman, Rjksunverstet Gronngen Prof. dr. F. Fleurke, Vrje Unverstet Amsterdam Prof. dr. J.B.S. Conjn, Unverstet van Amsterdam Dr. r. A.P. Dremüller, Rotterdamse Organsate Adves Groep Prof. dr. P.J. Boelhouwer, Technsche Unverstet Delft, reserveld abe.tudelft.nl Desgn: Srene Ontwerpers, Rotterdam ISBN ISSN Rener van der Kuj

7

8

9 Inhoudsopgave (beknopt) Voorwoord 9 1 Inledng 19 2 Theore vastgoedontwkkelng 41 3 Corporates en vastgoedontwkkelng 77 4 Analysemethode voor nzcht n verantwoordeljkhedsverdelng Toepassng analysemethode bj casestudes Bevndngen en concluse Inhoudsopgave (beknopt)

10 8 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

11 Voorwoord De fascnate voor wonngcorporates en vastgoedontwkkelng s tjdens mjn afstuderen begonnen. Tjdens mjn werk bj Atrvé s deze fascnate opneuw aangewakkerd door een advesopdracht om een afdelng projectontwkkelng van een corporate te verzelfstandgen tot een BV Projectontwkkelng. Contnue verbazng en vraagtekens over de achterlggende motvate en organsatorsche vormgevng bleven spelen tjdens de anderhalf jaar dat k aan deze opdracht werkte. Egenljk s er zelfs noot echt antwoord gegeven op de vraagstukken de we tegenkwamen, we kozen voor de meest praktsche oplossng om het werkbaar te krjgen. Tjdens deze opdracht kwam de mogeljkhed voor een promoteonderzoek naar dt onderwerp op mjn pad. Eén en één was dre n dt geval en k kon antwoorden gaan zoeken. De sector beleeft roerge tjden. Na dre jaar onderzoek, toen de crss echt begon door te drngen en de regelngen vanut Europa langzaam doorsjpelden, stelde één van mjn respondenten n een ntervew mj een wedervraag: Meneer, waarom bent u dt egenljk aan het onderzoeken? U zet toch ook wel dat corporates over 10 jaar helemaal nks meer aan projectontwkkelng gaan doen. Daar zt je dan, wat nu, hj heeft wellcht wel geljk. Nee, onzn, projectontwkkelng als commerceel gedreven actvtet zal nderdaad wel verdwjnen, maar met vastgoedontwkkelng kan helemaal net gestopt worden. Het zal nodg bljven om het vastgoed dat nu n bezt s van wonngcorporates te verbeteren, aan te passen, te transformeren, opneuw te ontwkkelen of op een andere maner n de markt te zetten. Wellcht verdwjnt de corporate n de toekomst wel of wordt het kader dermate aangepast dat er andere organsatorsche constructes ontstaan. Zover s het echter nog lang net, terwjl er nu allerle problemen optreden n dt vakgebed. We kunnen dus maar beter begrjpen hoe het werkt en waar het ms gaat, dan kunnen we dt meenemen n het maken van goede keuzes voor de toekomst. Ik bedank alle betrokkenen de hebben meegewerkt aan mjn onderzoek n de vorm van ntervews en bj de casestudes. De ljst met al deze mensen s te lang om te benoemen, kjk maar naar de ljst n de bjlage. Ik doe mensen tekort als k specfeke personen utlcht, k heb genoten van de nteressante, wonderbaarljke en vooral vaak eerljke en mooe gesprekken de k tjdens mjn onderzoek heb gehad. Atrvé wl k bedanken voor het mogeljk maken van mjn onderzoek. Ik bedank alle oud-collega s voor de nhoudeljke nput en support de k tjdens mjn onderzoek van hen heb gekregen. Daarbj bedank k Att n het bjzonder voor alle steun de k van haar heb gekregen: je hebt mj zowel op professoneel als persoonljk vlak verrjkt met onze goede gesprekken en waardevolle coachng. De A3+ ers zjn een waardevolle groep mensen om mj heen geworden, waarvan k zeker weet dat her nog succesvolle en mooe verbndngen ut voort gaan komen. De ervarngen en contacten zullen n de rest van mjn carrère waardevol voor mj zjn. Antje, Marje en Jan Hylke wl k specfek 9 Voorwoord

12 utlchten door de vele en bjzondere gesprekken de k met hen heb gehad en de mooe vrendschap de s ontstaan. Dank julle voor het sparren, lachen, gezamenljk verbazen en zoeken naar oplossngen voor allerle dllema s en utdagngen. Vncent bedank k net alleen voor zjn waardevolle bjdrage en begeledng als promotor.dank je voor je onophoudeljke posteve benaderng om me er op sommge punten doorheen te trekken. Sake, k wl je bedanken voor de nteressante, soms depznnge en rondut leuke gesprekken de k nu al rum 10 jaar met jou op de TU en daarbuten heb. Daarnaast bedank k ook Kees en talloze andere collega s voor hun aanvullngen en opmerkngen tjdens mjn onderzoek. Mjn specale gedachten gaan ut naar Henk Westra, één van de meest nsprerende en gepassoneerde personen de k n mjn stude en werk heb mogen ontmoeten. Als mentor heeft hj mj op het pad gestuurd van wonngcorporates en vastgoedontwkkelng om me vervolgens ut te dagen voor de combnate van onderzoek en praktjk. Zonder hem had k net gestaan waar k nu sta. Ik had het je graag nog wllen zeggen: dank je wel. Mjn ouders, Hanneke, Jan en mjn broertje bedank k voor de onvoorwaardeljke steun en opbeurende woorden tjdens momenten dat k het zwaar had. Een extra woord van dank voor Jan omdat hj mjn proefschrft van talloze opmerkngen heeft voorzen om het leesbaarder te maken. Daan, Tjmen, Joost, Han, Km, Ros en Peter-Jan zjn slechts enkelen van de velen de mjn leven naast mjn onderzoek extra kleur geven. Dank julle allemaal voor de momenten waarop julle me leten lachen als k egenljk geen zn meer had. Nathale, de maner waarop jj me weet te raken s ongekend. Je laat me geneten, je relatverngsvermogen houdt me bj de les en je glmlach geeft me energe. Dank je dat je er bent. Toen k aan mjn promote begon, heeft mengeen (waaronder k zelf) zch afgevraagd wat k toch gng doen en waarom k gng promoveren. Paste dt wel bj mj? Ik zocht verrjkng en verdepng van mjn kenns om antwoorden te kunnen geven op vragen de k tjdens mjn adveswerk tegen kwam, maar waar k geen tjd voor had om er echt over na te denken. Ik kan nu zeggen dat het me veel heeft gebracht, al was k daar lang net helemaal zeker van. Ik werd contnu heen en weer geslngerd tussen onderzoek en praktjk. Het heeft lang geduurd voordat k her evenwcht n heb gevonden. De wetenschap vraagt mj om te twjfelen, te onderzoeken en te vragen, terwjl de praktjk mj vraagt om antwoorden en oplossngen te geven. Ik heb nu ervaren dat dt geen tegenstellngen zjn, maar voor mj elkaar just versterken. Dat alleen al s een onbetaalbare extra opbrengst van dt promoteonderzoek. Hopeljk s voor u als lezer, net als voor mj, ook wnst te vnden n de nhoud van dt proefschrft. Veel leesplezer! Rener van der Kuj 10 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

13 11 Voorwoord

14 12 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

15 Inhoudsopgave (utgebred) 1 Inledng Achtergrond onderzoek Doelstellng en vraagstellngen onderzoek Onderzoeksaanpak Begrpsomschrjvng Kader onderzoek Relevante onderzoek Leeswjzer Proefschrft 38 2 Theore vastgoedontwkkelng Context van vastgoedontwkkelng op de vastgoedmarkt De vastgoedmarkt Vastgoed De vastgoedontwkkelaar Bedrjfskolom Vastgoedmanagement De bedrjfskolom Strategsch: Fundmanagement Strategsch: Portfolomanagement Tactsch: Assetmanagement Operatoneel: Propertymanagement Vastgoedontwkkelng en de bedrjfskolom vastgoedmanagement Inhoudsopgave (utgebred)

16 2.3 Vastgoedontwkkelng vanut de vastgoedcyclus De vastgoedcyclus Intateffase Ontwerpfase Realsatefase Beheerfase Sturng geven aan vastgoedprojecten Vastgoedontwkkelng vanut de vastgoedcyclus Omschrjvng van de actvtet vastgoedontwkkelng 74 3 Corporates en vastgoedontwkkelng De corporate als ontwkkelaar van vastgoed De corporate als maatschappeljke ondernemng Veranderng n vastgoedontwkkelng door corporates Verbreed en ambteus: de cjfers Organsate vastgoedontwkkelng door wonngcorporates Achtergronden lteratuur Emprsche bevndngen Enquêteresultaten Vse en stratege Structuur Projectbeheersng Cultuur, lederschap en medewerkers De organsate van vastgoedontwkkelng samengevat Beschouwng vastgoedontwkkelng door corporates Analysemethode voor nzcht n verantwoordeljkhedsverdelng Verantwoordeljkhedsverdelng n vastgoedontwkkelng Formele poste bnnen de organsate Functe van medewerkers tjdens het proces vastgoedontwkkelng De rol van betrokkenen vanut de organsate van de vastgoedkolom Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

17 4.2 Verantwoordeljkhedsverdelng tjdens het proces vastgoedontwkkelng Het proces vastgoedontwkkelng n stappen Verantwoordeljkhedsverdelng nzchteljk maken Knelpunten n organsate van vastgoedontwkkelng Analysemethode Verantwoordeljkhedsverdelng n beeld Knelpunten n beeld Toepassen analysemethode Analysemethode samengevat Toepassng analysemethode bj casestudes HW Wonen Algemeen beeld HW Wonen Formele verantwoordeljkhedsverdelng Ervaren verantwoordeljkhedsverdelng Resultaat analyse verantwoordeljkhedsverdelng Bespreken utkomsten toepassen analysemethode Woonstad Rotterdam Algemeen beeld Woonstad Rotterdam Formele verantwoordeljkhedsverdelng Ervaren verantwoordeljkhedsverdelng Resultaat analyse Bespreken utkomsten toepassen analysemethode Wonngstchtng SWZ Algemeen beeld SWZ Formele verantwoordeljkhedsverdelng Ervaren verantwoordeljkhedsverdelng Utkomsten toepassen analysemethode Resultaten van toepassng van de analysemethode Samenvattng en vergeljkng utkomsten casestudes Terugkoppelng casestude naar emprsche verkennng Inhoudsopgave (utgebred)

18 6 Bevndngen en concluse Vastgoedontwkkelng door corporates De knelpunten n de verantwoordeljkhedsverdelng Reflecte op toepassen analysemethode Reflecte en aanbevelngen 279 Bjlagen 285 Bjlage 1 Enquete vragenljst 285 Bjlage 2 Documenten casestudes 288 Bjlage 3 Overzcht ntervews en casestudes (chronologsch geordend) 289 Bjlage 4 Overzcht praktjkvraagstukken van 2007 tot 2012 (chronologsch) 291 Samenvattng 295 Summary 309 Lteratuur 319 Index van tabellen 327 Index van fguren 329 Currculum Vtae Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

19 17 Inhoudsopgave (utgebred)

20 18 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

21 1 Inledng Wonngcorporates en vastgoedontwkkelng, dat s een logsche combnate. Tenmnste, het ljkt een logsche combnate. Wonngcorporates worden net voor nets nog steeds vaak wonngbouwverengngen genoemd. Vastgoedontwkkelng s altjd één van de actvteten geweest waar wonngcorporates mee bezg zjn geweest: wonngen ontwkkelen voor een specfeke doelgroep, wonngen renoveren en snds de jaren 90 ook het nvesteren n ander vastgoed dan alleen wonngen. Het s een dynamsch werkveld, de nsttutonele context van en rondom corporates verandert contnu en de markt s altjd n bewegng. Wonngcorporates reageerden en reageren verschllend als deze bewegngen worden vertaald naar de actvteten en hun maner van handelen n vastgoedontwkkelng. De aard en omvang van vastgoedontwkkelng s vanut de context voor een groot deel te analyseren en te verklaren. Er s evenwel weng nzcht n de maner waarop corporates de opgave utvoeren, terwjl de maneren de wel zchtbaar zjn sterk per corporate verschllen. Dt roept verschllende vragen op. Waarom heeft de ene corporate alles n hus georganseerd en legt de andere corporate alle verantwoordeljkhed voor ontwkkelng n handen van een derde? Waarom heeft de ene organsate een aparte afdelng projectontwkkelng en de ander een team vastgoedontwkkelng bnnen de afdelng vastgoed? Waarom verandert de maner van organseren van projectontwkkelng bnnen corporates contnu en ook nog eens n verschllende rchtngen bj verschllende corporates? Is het net logscher dat wonngcorporates, met een op hoofdljnen gezamenljke doelstellng, nmddels een goede maner van werken hebben ervaren en zch meer eendudg volgens deze maner zouden kunnen organseren? Dt proefschrft gaat n op de antwoorden van deze vraagstukken. Het vakgebed vastgoedontwkkelng voor wonngcorporates moet hervoor n beeld gebracht worden. Wat gebeurt er nu daadwerkeljk n de dageljkse praktjk? Waar treden problemen n de organsate van - vastgoedontwkkelng door corporates op? Zjn wonngcorporates op dt moment wel ft for use om vastgoedontwkkelng ut te voeren? 1.1 Achtergrond onderzoek Vastgoedontwkkelng wordt door Mles (2001) gedefneerd als de contnue aanpassng van de gebouwde omgevng om te voldoen aan de vraag van de maatschappj. Dt gebeurt al eeuwen, overal waar gebouwen worden ontwkkeld s sprake van vastgoedontwkkelng. Met het ntatef van Amsterdamse notabelen n 1852 om gezamenljk husvestng te organseren zjn wonngcorporates ontstaan 19 Inledng

22 (Boerema 2002), de zch als wonngbouwverengngen gngen bezghouden met het ontwkkelen van wonngen. De omvang van de actvteten van wonngcorporates op het gebed van vastgoedontwkkelng groede explosef met de ntroducte van de Wonngwet n 1901 en de wederopbouw n de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Met de bouwmpuls ut de jaren 50 en 60 van de vorge eeuw s projectontwkkelng ontstaan (Nozeman 2008). De toenmalge bouwsector verwachtte een dalng van de bouwproducte en daarmee een gevaar voor de contnuïtet van de bouwondernemngen. In plaats van tradtoneel te wachten op een opdracht van een opdrachtgever voor een bouwopgave, kochten zj op egen ntatef bouwgronden op voorraad. Hermee probeerden zj te zorgen dat zj konden bljven bouwen als er een opdrachtgever gevonden was de op de betreffende locate wlde ontwkkelen (Oude Veldhus 2000). Aangetrokken door de behaalde rendementen en lonkende perspecteven van grote omzetten zjn meerdere partjen op deze maner gaan nvesteren n bouwprojecten. Hermee s projectontwkkelng een lucratef, aantrekkeljk en apart vakgebed s geworden. Projectontwkkelng voegt hermee een rolverantwoordeljkhed en partj toe aan de actvtet vastgoedontwkkelng, zoals bjvoorbeeld Kousemaeker (2002) projectontwkkelng defneert als het rscodragend ntëren, organseren, utvoeren (c.q. doen utvoeren) en coördneren van alle taken de nodg zjn voor het realseren van onroerend goed, nclusef het aankopen van de daarvoor benodgde grond. Door de loskoppelng van drecte (fnancële) banden tussen overhed en wonngcorporates snds de jaren 80 zjn corporates zch gaan mengen met de marktpartjen op het gebed van projectontwkkelng, als utbredng op hun vastgoedontwkkelngsopgave n egen bezt. Vóór de verzelfstandgng kreeg de wonngcorporate, va het nsttutonele karakter van de Wonngwet, grond en budget toegewezen om vastgoed (wonngen) te ontwkkelen. Snds de verzelfstandgng bepaalt zj n grote mate zelf, bnnen de regels van de vgerende wet- en regelgevng, op welke maner zj hun maatschappeljke opgave vormgeven en wllen utvoeren. Voor het fyseke deel van de opgave ontplooen zj actvteten op het gebed van neuwbouw, herontwkkelng en transformate van bestaand vastgoed of aan- en verkoop van vastgoed(projecten). Zj zjn hervoor n grotere mate zelf ntatef nemend en rscodragend n geworden, met transtes n de organsates als gevolg. Het ontwkkelen van vastgoed s snds de jaren negentg van de vorge eeuw één van de onderwerpen waarop corporates vaak n de meda worden aangesproken. Herbj s vaak sprake van forse krtek, maar er worden zelden rchtngen geformuleerd waarlangs de problematek kan worden opgelost. Dremüller (2008) noemt vastgoedontwkkelng door wonngcorporates n zjn proefschrft onbesproken en complex. In zjn analysestude naar krtek op het functoneren van corporates wordt neuwbouw van huurwonngen net meegenomen: al met al s de problematek van de wonngproducte zo complex, zelfs voor nsders lastg te beoordelen, dat utspraken over corporates over dt onderdeel net zjn betrokken (n de ordenng herna). Koolma (2008) beschrjft het onderwerp gedeelteljk en stelt: het gedrag van corporates [op 20 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

23 het gebed van vastgoedontwkkelng] s ad hoc, waarbj onvoldoende rekenng wordt gehouden met de markt. Vlak (2008) stelt dat projectontwkkelng geen drecte actvtet hoeft te zjn om de prmare doelstellng van wonngcorporates te halen. Toch nvesteren bjna alle corporates n de ontwkkelng van vastgoed. De vastgoedontwkkelngsopgave door wonngcorporates wordt bepaald door de strategsche sturng en beledsvormng van de wonngcorporate, op vastgoedgebed ook wel strategsch voorraadbeled genoemd. Over de vormgevng en utvoerng van dt vastgoedbeled merkt Neboer (2009) op dat zch problemen voordoen bj het utwerken van dt beled tot concrete plannen: nvesterngen n vastgoed(projecten) worden gedaan onafhankeljk van strategsch vastgoedbeled. Dankert (2011) constateert dat er tussen beled en mplementate van beled een groot verschl zt. Vlak (2008) stelt dat het net verwonderljk s dat bj corporates ondudeljkhed s op het gebed van vastgoedmanagement en vastgoedontwkkelng. Hj verklaart dat vanut de verschllende functes de corporates op de vastgoedmarkt nnemen: het vervullen van deze onderlng sterk verschllende functes ledt n de vormgevng van de managementopgave bjna per defnte tot verwarrng. Bjsterveld (2007) noemt projectontwkkelng (gedefneerd als commercële actvtet waarbj het rsco van vastgoedontwkkelng bj de nvesterende organsate lgt) een neuw vak voor wonngcorporates, waarbj het wordt geleerd met vallen en opstaan. De opgave en maner van opereren op de markt s veranderd omdat corporates zelfstandg functoneren (Westra 2005), maar de maner van werken n de organsate s her voor veel corporates nog net n meegegroed. Dremüller (2008) geeft aan dat nmddels bjna alle wonngcorporates actef zjn n dt vakgebed, maar tegeljk vraagt hj zch zelfs hardop af of wonngcorporates er wel op toegerust zjn om het vak projectontwkkelng ut te kunnen voeren. Wonngcorporates zelf ljken net volledg n control van de actvtet, maar zjn wel op grote schaal projecten ut gaan voeren en verplchtngen aangegaan. Het volgende ctaat (Respondent AG) van één van de betrokkenen bj een wonngcorporate s llustratef voor problemen de wonngcorporates op het gebed van vastgoedontwkkelng ondervnden. Er was sprake van dffuus opdrachtgeverschap, ondudeljke verantwoordeljkhedsverdelng en een cultuur van we gaan lekker bouwen. Gevolg was dat er projecten waren de moesten worden herontwkkeld of projecten de door zjn gegaan onder het mom van het moet maar, want we kunnen net meer terug. Egenljk was er geen enkel project met een joepe-gevoel van betrokkenen: net van de verschllende afdelngen van de corporate, net van de huurders en kopers en net van de gemeente en andere partjen. Resultaten worden op het gebed van vastgoedontwkkelng n kwanttateve zn zeker geboekt door wonngcorporates. Ze hebben een steeds groter percentage van de totale bouwproducte n Nederland op zch genomen (CFV en CBS ). Over de kwaltateve resultaten wsselen de menngen. De fnancële resultaten 21 Inledng

24 zjn net sterk en of de beoogde achterlggende maatschappeljke doelstellngen bj vastgoedprojecten worden behaald bljft een vraagteken. Tegeljk s er een, deels door corporates zelf opgelegde, druk op corporates om te bljven nvesteren n het behoud en verneuwng van de vastgoedvoorraad. De (fnancële) mogeljkheden nemer echter af (Grus en Van der Kuj 2011), waardoor ook de vraag speelt op welke maner de organsate en het proces geoptmalseerd kan worden om met mnder mddelen toch resultaat te behalen. In de contnu bewegende sector zjn ndvduele wonngcorporates op zoek naar een maner hoe zj de actvtet vastgoedontwkkelng kunnen nbedden n de dageljkse ondernemng. Daarn zen we veel bewegngen van en grote verschllen tussen de verschllende wonngcorporates. Onder nvloed van wsselende omstandgheden veranderen de opvattngen over de maner waarop vastgoedontwkkelng georganseerd moet worden en aan kan sluten op de overge actvteten van de wonngcorporate. Ondanks dat corporates al jaren bezg zjn met het vakgebed s ondudeljk wat nu goede maneren zjn van organseren, zoals de vele reorgansates en procesveranderngen de contnu worden doorgevoerd bj wonngcorporates laten zen. Dt kan nherent verbonden zjn met het vak vastgoedontwkkelng - veranderng hoeft mmers geenszns te betekenen dat het net goed gaat en de dynamek n vastgoedontwkkelng vraagt wellcht om contnue aanpassng van de organsate - of heeft het andere oorzaken? We weten nog maar weng over wat er nodg s om de actvtet vastgoedontwkkelng goed te kunnen organseren. Waarom laat de organsate van vastgoedontwkkelng rumte voor zoveel dscusse over vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates? 1.2 Doelstellng en vraagstellngen onderzoek In bestaande Nederlandse lteratuur s weng geschreven over de actvtet vastgoedontwkkelng bnnen één organsate. Over het exacte verloop van het proces van vastgoedontwkkelng, als georganseerd geheel bnnen een contnue organsate, s weng bekend. 1 Vastgoedontwkkelng, n de lteratuur vaak projectontwkkelng genoemd omdat vanut of over het perspectef van de rscodragende partj geschreven 1 Snds het begn van het promoteonderzoek zjn er wel steeds meer (vak)publcates verschenen over het vakgebed bj wonngcorporates. Deze zjn echter meestal gercht op een deel van de actvtet (bjv. de utvoerngsfase of de strategebepalng) of op de utvoerng en effecten van ndvduele of fysek samenhangende projecten. 22 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

25 s, wordt n de lteratuur beschreven n relate tot faserng en bouwmanagement van bouwprojecten of processen (bjvoorbeeld Mles 2001; Tesman 2001; Wjnen 2007; Hemnga 2006 en Nozeman 2008). In een meer algemene zn, dat wl zeggen vanut een breder perspectef op betrokken partjen en het vakgebed, s geschreven over de vastgoedcyclus (bjvoorbeeld Den Hejer 2003) en vastgoedmanagement (bjvoorbeeld Van Drel 1998; Keers 2002). In het vakgebed Corporate Real Estate Management (CREM) wordt de verbndng tussen vastgoed en organsates gemaakt, waarbj vastgoed ngezet wordt als (n)drect bedrjfsmddel (Dewulf 2000). Voor wonngcorporates s vastgoedmanagement n algemene zn benoemd en beschreven (bjvoorbeeld Wolters en Verhage 2001; Van Os 2007; Vlak 2008), waarbj een groot deel van de lteratuur ngaat op het vormgeven van het (strategsch) vastgoedbeled bj wonngcorporates (bjvoorbeeld Grus 2004; Esknas 2006; Neboer 2009; Dankert 2011). Vastgoedontwkkelng s n deze lteratuur voornameljk besproken als ndvduele of samenhangende projecten (gebedsontwkkelng), als project- of procesmatge actvtet of als de strategsche beschouwng aan de voorkant van het proces over hoe er met vastgoed(sturng) kan worden bjgedragen aan het behalen van de ondernemngsdoelstellngen. Er zjn weng onderzoeken de ngaan op de organsatorsche mplcates voor de (utvoerende) organsates de zch met vastgoedontwkkelng bezg houden. Dremüller (1980) s, voor zover bekend op het moment van het schrjven van dt proefschrft, één van de wengen de onderzoek deed naar de poste en nterne organsate van de (project)ontwkkelaar zelf. Hj omschrjft met name de organsatestructuur en relate hervan met de doelstellngen van de ontwkkelaar als organsate. Op het gebed van corporates zjn er afstudeerders bnnen verschllende opledngen met het onderwerp bezg geweest (onder andere Van der Kuj 2005; Grootkarzjn 2007) en wordt tjdens andere onderzoeken of wetenschappeljke publcates n de kantljn over de organsate van vastgoedontwkkelng bnnen een organsate gesproken (onder andere Koolma 2008 en Vrjhoef 2011). De organsate van de actvtet vastgoedontwkkelng, specfek voor corporates, s egenljk noot compleet beschreven. Praktjk en wetenschap, de zch bezg houden met vastgoedontwkkelng en management, zjn echter wel contnu op zoek naar optmalsate van het vastgoedontwkkelngstraject. Zoals eerder aangegeven rcht dt zch voornameljk op de strategsche nbeddng van vastgoedontwkkelng en de optmalsate van projectontwkkelngsactvteten n ndvduele of samenhangende projecten. Optmalsate van stratege en project wordt dan geljk gesteld aan optmalsate van het resultaat van en voor de ontwkkelende organsate. Als afgelede hervan wordt verondersteld dat de organsate zch mede ontwkkelt en n staat s de optmalsate met de organsate ut te voeren of vorm te geven. Er s echter nog net n beeld gebracht op welke maner de organsate dt kan of zou moeten doen en op welke maner de organsate zelf kan worden ngercht om deze optmalsate te realseren. 23 Inledng

26 Dt promoteonderzoek beoogt bj te dragen aan de verdere ontwkkelng van de kenns van vastgoedontwkkelng door de organsate van vastgoedontwkkelng centraal te stellen en het vakgebed te ontleden vanut organsatorsche nvalshoek. Hermee wordt een haat n de hudge kenns opgevuld. De eerste doelstellng van dt onderzoek s om de organsate van de actvtet vastgoedontwkkelng n beeld te brengen en te omschrjven, specfek voor wonngcorporates. De tweede doelstellng s het leveren van een bjdrage aan het oplossen van problemen n het proces van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates door het beden van gestructureerd nzcht n de (oorzaak van) problemen de tjdens het proces van vastgoedontwkkelng een rol spelen. Inzcht n de problemen s net hetzelfde als de oplossng van deze problemen; het vormt wel een belangrjke schakel n het vnden van de oplossng. De drecte doelstellng n het onderzoek (het nterne doel zoals Verschuren en Doorewaard (2007) omschrjven) s het beden van nzcht n de problemen, terwjl de achterlggende doelstellng van het onderzoek, het externe doel (zoals Verschuren en Doorewaard (2007) omschrjven), s om een bjdrage te leveren aan oplossngen van deze problemen. Het onderzoek rcht zch specfek op (de knelpunten n) de verantwoordeljkhedsverdelng (ze paragraaf 1.3 voor de verdere omschrjvng en achtergrond van deze keuze) tussen betrokkenen tjdens het doorlopen van het proces vastgoedontwkkelng. Dt nzcht bedt corporates een bass om problemen n (het proces) vastgoedontwkkelng op te lossen en daarmee het utvoeren van de actvtet vastgoedontwkkelng verder te optmalseren en verbeteren. Om nzcht te krjgen n de verantwoordeljkhedsverdelng s een normateve analysemethode ontwkkeld. Doelstellng 1: de organsate van de actvtet vastgoedontwkkelng n beeld brengen en omschrjven, specfek voor wonngcorporates. Doelstellng 2: het leveren van een bjdrage aan het oplossen van problemen n het proces van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates door het beden van gestructureerd nzcht n de (oorzaak van) potentele problemen de tjdens het proces van vastgoedontwkkelng een rol spelen. Onderzoeksvraag 1: Wat s de actvtet vastgoedontwkkelng? Onderzoeksvraag 2: Op welke wjze s vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates georganseerd en welke problemen treden herbj op? Onderzoeksvraag 3: Welke knelpunten treden op n de verantwoordeljkhedsverdelng tussen betrokkenen bj wonngcorporates tjdens het vastgoedontwkkelngsproces? De doelstellngen worden gerealseerd door het beantwoorden van een aantal onderzoeksvragen. De eerste onderzoeksvraag gaat vanut de beschkbare lteratuur n op de actvtet vastgoedontwkkelng: Wat s de actvtet vastgoedontwkkelng? Er s gekeken vanut twee nvalshoeken, vastgoedmanagement en de vastgoedcyclus, van waarut de actvtet vastgoedontwkkelng beschreven kan worden. De eerste gaat n op het ondernemen n vastgoed van één of meerdere ondernemngen. De tweede nvalshoek kjkt vanut het vastgoed als object, al dan net n samenhang met het omlggende gebed, wat een contnue cyclus doormaakt van (her)ontwkkelng en 24 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

27 explotate. In bede nvalshoeken zjn verschllende schaalnveaus waar te nemen, maar vanut een ander perspectef. Vastgoedmanagement gaat van het ndvduele object, va complex tot aan een voorraad gebouwen. De vastgoedcyclus loopt van het bouwdeel tot aan het gebed. Bede nvalshoeken en sprongen tussen schaalnveaus zjn nodg om een totaalbeeld van de actvtet vastgoedontwkkelng te kunnen schetsen. Het antwoord op deze onderzoeksvraag vormt de bass voor de tweede onderzoeksvraag: Op welke wjze s vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates georganseerd en welke problemen treden herbj op? Vastgoedontwkkelng s herbj geschetst n relate tot de context en ontwkkelng van wonngcorporates als ondernemng door de jaren heen. Met behulp van prncpes vanut de organsatekunde s de organsate van wonngcorporates op het gebed van vastgoedontwkkelng emprsch verkend en ontleed en zjn problemen n beeld gebracht. Tjdens deze emprsche verkennng s geconstateerd dat de problematek meervoudg s en betrekkng heeft op verschllende én samenhangende organsate-aspecten bnnen de wonngcorporate. Er worden doelstellngsproblemen, percepteproblemen en realtetsproblemen ervaren door de betrokkenen. De doelstellngsproblemen hebben vooral te maken met het ontbreken van een dudeljke waarom om een project op te starten en hebben sterk te maken met de problemen n de strategevormng zoals eerder door Neboer (2009) en Dankert (2011) al zjn geconstateerd. Percepteproblemen hebben vooral te maken met de zoektocht naar een verwachte optmalsate van de organsate (de er mogeljkerwjs noot kan zjn door de contnue dynamek n vastgoedontwkkelng), met verschllende verwachtngen van ndvduele betrokkenen ten opzchte van elkaar of hun omgevng en met aspecten de net drect tastbaar te maken zjn. Deze aspecten zjn beperkt te onderzoeken bnnen de context van vastgoedontwkkelng, het heeft sterk te maken met de maatschappeljke context rondom de corporate als geheel. De realtetsproblemen zjn concreter benoemd door de betrokkenen n het onderzoek en gaan over de maner waarop medewerkers en afdelngen n het proces van vastgoedontwkkelng en bnnen de organsate functoneren. Met onderzoek naar het functoneren, postoneren en verdelen van onderlnge taken van en tussen de medewerkers en afdelngen (n andere woorden de verantwoordeljkhedsverdelng van de organsate) kunnen mogeljke oorzaken van deze problemen benoemd worden. Om het organsateprobleem n beeld te brengen s, mddels een tjdens het onderzoek ontwkkelde analysemethode, de derde onderzoeksvraag beantwoord: Welke knelpunten treden op n de verantwoordeljkhedsverdelng tussen betrokkenen bj wonngcorporates tjdens het vastgoedontwkkelngsproces? Er wordt tjdens het onderzoek drect getoetst of het nzcht n (de knelpunten n) de verantwoordeljkhedsverdelng handvatten geeft voor het verbeteren van de organsate van vastgoedontwkkelng door en bj wonngcorporates. Inzcht s herbj net geljk aan een oplossng, maar bedt wel de bass voor verder onderzoek of verdere ontwkkelng van de organsate. 25 Inledng

28 Met het beantwoorden van de onderzoeksvragen en het toetsen van de analysemethode kan de meervoudge doelstellng van het onderzoek behaald worden. Samengevat geven de antwoorden op de onderzoeksvragen zowel een omschrjvng van de actvtet vastgoedontwkkelng door wonngcorporates als nzcht n de problemen en knelpunten n het organsatorsch proces van vastgoedontwkkelng van betrokkenen bj wonngcorporates. Met het toepassen en toetsen van de analysemethode kunnen oplossngsrchtngen worden aangedragen voor het verbeteren van de organsate van de actvtet vastgoedontwkkelng. Behalve een drecte toepassng voor wonngcorporates, levert dt ook een toevoegng op n de begrps- en theorevormng op het gebed van vastgoedmanagement. 1.3 Onderzoeksaanpak Het onderzoek heeft door de doelstellngen, en daarmee de wjze van utvoerng, het karakter van (maatschappeljk gestuurd) bedrjfskundg praktjkonderzoek. Zoals Van Engeldorp Gastelaars (2008) aangeeft hebben praktjkproblemen oorzaken de net bj voorbaat tot bepaalde vakgebeden te herleden zjn. Bj bedrjfskundg onderzoek spelen volgens hem explorateve en communcateve zorgvuldghed een grotere rol dan herhaalbaarhed, objectvtet en openbaarhed. Dt onderzoek bevat stappen de Van Engeldorp Gastelaars (2008) dudt als het bedrjfskundge model met dre fasen: het voortraject van problem fndng (edereen de bj het probleem betrokken s, wordt betrokken bj de formulerng van probleemstellngen; verder aangedud als de verkennng), problem solvng (met karaktersteken van een deducteve aanpak; her utgewerkt n het normateve model voor analyse van de organsate van vastgoedontwkkelng) en de mplementatefase. De doelstellng van dt onderzoek rcht zch op de eerste twee stappen. De eerste stap hern s een exploratef onderzoek, terwjl n de tweede stap gesproken kan worden over ontwerpend onderzoek zoals Verschuren en Doorewaard (2007) defnëren. Het onderzoek rcht zch op de organsate van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates en de problemen en knelpunten de zch herbj voordoen, specfek op het gebed van de verantwoordeljkhedsverdelng van betrokkenen tjdens het utvoeren van het proces van vastgoedontwkkelng. Er s geen dudeljke omschrjvng van de organsate van vastgoedontwkkelng en een tekort aan lteratuur, beschkbare gegevens en data op het gebed van vastgoedontwkkelng om drect onderzoek te doen naar de kwaltet van de organsate van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates. Het onderzoek heeft herdoor een exploratef karakter. Het proefschrft s herdoor opgeschreven n een verhalende stjl. Zoals Van Engeldorp Gastelaars (2008) omschrjft zjn bestaande theoreën en modellen hern toeleverend om begrp te 26 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

29 ontwkkelen voor factoren de relevant zjn. Het s een verkennng naar de wjze van utvoeren van de actvtet vastgoedontwkkelng door wonngcorporates. Het onderzoek heeft zch na de eerste fase ontwkkeld rchtng de (ondudeljke) verantwoordeljkhedsverdelng tussen de verschllende betrokkenen tjdens het proces van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates. Verantwoordeljkhedsverdelng s n dt onderzoek gedefneerd als de verdelng en samenhang van de formele poste(s), functe(s) en rolnvullng van betrokkenen n een organsate en tjdens het proces. Het s een combnate van de maner waarop medewerkers tjdens het proces vastgoedontwkkelng betrokken zjn en de maner waarop deze betrokkenen bnnen de organsate van de wonngcorporate acteren. Er zjn meerdere redenen aan te geven voor de keuze om te focussen op de verantwoordeljkhedsverdelng: Vanut de verkennng bljkt een substanteel deel van de problemen te maken te hebben met en te analyseren door n te zoomen op de verantwoordeljkhedsverdelng. 2 De verantwoordeljkhedsverdelng, waarn een sterke component van structuur zchtbaar s, s relatef goed exploratef en verdepend te onderzoeken en explcet te vertalen waar andere organsate-elementen dt mnder zjn. Zo s cultuur bjvoorbeeld wel te dentfceren, maar mnder goed als losstaand organsateaspect buten een maatschappeljke context te onderzoeken. Een persoonljke en vakmatge nteresse n dt element van de organsate van wonngcorporates. In de dageljkse praktjk, tjdens werkzaamheden als advseur, vormden vraagstukken op dt gebed veel nteressante en utdagende opdrachten. Onderzoek naar de verantwoordeljkhedsverdelng s voor de praktjk waardevol, omdat aanpassng n de verantwoordeljkhedsverdelng relatef makkeljk door te voeren zjn. Tjdens het onderzoek s gekeken naar de punten waarop bnnen de organsate, en later de verantwoordeljkhedsverdelng, problemen zch voordoen. Keunng en Eppnk (1985) defnëren problemen als afwjkngen (postef of negatef) van de gewenste stuate. De Leeuw (2003) voegt her aan toe dat eder probleem subjectef s, nauw verbonden met de zenswjzen en belangen van de betreffende personen. Het constateren van problemen s volgens De Leeuw (2003) verschllend vanut de nvalshoek van waarut het probleem geschetst wordt: vanut de betrokkenen n de organsate, vanut het management of vanut de probleemoplosser (de onderzoeker of de advseur). Hj onderschedt vanut de nvalshoek betrokkenen 2 Herbj dent rekenng gehouden te worden dat ook de onderzoeker vanut een bepaalde nvalshoek naar de problematek bnnen organsates kjkt. Een andere onderzoeker met een andere nteresse en nvalshoek zou wellcht tot andere concluses kunnen komen met betrekkng tot de keuze om verder n te zoomen op een bepaald aspect van de gesgnaleerde problematek. 27 Inledng

30 percepteproblemen (probleem door een onjuste percepte van de probleemhebber), doelstellngsproblemen (probleem n het najagen van onwenseljke of onhaalbare doelen) en realtetsproblemen (probleem dat voortkomt ut het (ds)functoneren van een maner van (samen) werken), waarbj problemen vaak een resultante zjn van deze dre factoren. Vanut de onderzoeker of advseur wordt er gesproken over een organsateprobleem als een op grond van een verantwoorde dagnose door een bedrjfskundge geformuleerd probleem. Vanut het management s het managementprobleem een opvattng en prorterng welk probleem opgelost moet worden. Bj het sgnaleren van problemen moet daarnaast rekenng gehouden worden met het fet dat een probleemegenaar soms een probleem zou moeten hebben, maar zch nergens zorgen over maakt (De Leeuw 2003) of door de verschllende nvalshoeken een probleem net of anders nterpreteert. De emprsche verkennng n het onderzoek brengt de probleemkluwen (De Leeuw 2003) van betrokkenen n beeld, zowel percepte-, doelstellngs- en realtetsproblemen spelen her een rol. Om deze uteen te rafelen s een methode ontwkkeld om vanut onderzoeksperspectef het organsateprobleem n beeld te brengen. In ljn met ontwerpgercht onderzoek zoals Verschuren en Doorewaard (2007) formuleren, worden door mddel van verkennng van het probleemveld va een dagnose en probleemanalyse aanbevelngen geformuleerd. Het ledt er toe dat bnnen het onderzoek een normatef model s ontworpen om de knelpunten n de verantwoordeljkhedsverdelng van betrokkenen n vastgoedontwkkelng bj organsates te dentfceren. Dt s getest bj corporates mddels casestudes. Mddels een terugkoppelng van resultaten van het organsateprobleem s ook aandacht voor de derde nvalshoek vanut het management en daarmee ook voor het managementprobleem. Hern s ook aandacht voor de terugkoppelng naar de oorspronkeljke probleemformulerng en constaterng. Om het verschl tussen soorten problemen n het vervolg van het onderzoek helder te houden, worden problemen vanut het perspectef van de betrokken n de verkennende fase problemen genoemd en problemen vanut het perspectef van de onderzoeker tjdens het onderzoek naar de verantwoordeljkhedsverdelng knelpunten. Relate onderzoeksvragen en onderzoeksmethoden In tabel 1 zjn de onderzoeksonderwerpen (lnkerkolom), gehanteerde onderzoeksmethoden (mddelste kolom) en verwjzng naar de hoofdstukken n het proefschrft (rechterkolom) opgenomen. Voor de volledghed zjn de complete onderzoeksvragen: Onderzoeksvraag 1: Wat s de actvtet vastgoedontwkkelng? Onderzoeksvraag 2: Op welke wjze s vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates georganseerd en welke problemen treden herbj op? Onderzoeksvraag 3: Welke knelpunten treden op n de verantwoordeljkhedsverdelng tussen betrokkenen bj wonngcorporates tjdens het vastgoedontwkkelngsproces? 28 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

31 Voor de defnërng van vastgoedontwkkelng s lteratuuronderzoek gedaan naar bestaande theoreën en gegevens rondom vastgoedmanagement, de vastgoedcyclus en partjen de bezg zjn met het ondernemen n vastgoed. In de hudge lteratuur zjn deze onderwerpen apart van verschllende nvalshoeken beschreven, n dt onderzoek worden deze nvalshoeken samengevoegd met als doel een complete omschrjvng van de actvtet vastgoedontwkkelng te ontwerpen. Met deze omschrjvng s de organsate van de actvtet vastgoedontwkkelng door wonngcorporates tjdens het verdere onderzoek n beeld gebracht. Hermee worden het grootste deel van de onderzoeksvraag 1 en een deel van onderzoeksvraag 2 beantwoord. Onderzoeksonderwerp Onderzoeksmethode Tekst Vraag 1: Actvtet vastgoed ontwkkelng Hoofdstuk 2 Vastgoedmanagement Lteratuuronderzoek Paragraaf 2.1 Vastgoedcyclus Lteratuuronderzoek Paragraaf 2.1 Vraag 2: Organsate vastgoed ontwkkelng bj wonngcorporates Hoofdstuk 3 Context Lteratuuronderzoek Paragraaf 3.1 Ontwkkelng corporates Lteratuuronderzoek en ntervews Paragraaf 3.2 Organsate vastgoed ontwkkelng bj corporates Exploratef onderzoek: enquete, ntervews en verkennende casestudes Paragraaf 3.3 Vraag 3: Verantwoordeljkhedsverdelng tjdens proces vastgoedontwkkelng Hoofdstuk 4 en 5 - Analysmethode opstellen - Toepassng methode Tabel 1 Onderzoeksonderwerpen en -methoden Ontwerpend onderzoek: lteratuuronderzoek en (verkennende) casestudes Hoofdstuk 4 en 5 29 Inledng

32 Voor het verkrjgen van emprsche gegevens s een enquête utgevoerd, zjn ntervews afgenomen en zjn casestudes utgevoerd. Begn 2009 s een enquête utgezet (van der Kuj 2009) onder alle corporates met een bezt van meer dan verhuureenheden, op dat moment 298 wonngcorporates. Op de enquête s een respons van 56 corporates behaald. De corporates de de enquête hebben ngevuld zjn wsselend n grootte (gemddelde omvang wonngen) en gelegen door heel Nederland en vormen een representateve vertegenwoordgng. Er s gekozen om corporates met mnder dan verhuureenheden buten deze enquête te houden, aangezen deze organsates vaker een ncdentele opgave hebben dan een contnue organsate hebben ngercht voor vastgoedontwkkelng. 3 Na aanledng van deze enquête s met 15 corporates een aanvullend ntervew gehouden voor een kwaltateve verdepng van de verkregen data ut de enquête. De respondenten voor deze ntervews zjn geselecteerd nadat zj op het enquêteformuler hadden aangegeven open te staan voor een vervolgntervew. De gehouden ntervews zjn sem-gestructureerd, waarbj s doorgevraagd op de antwoorden van de respondent n de enquête. Herbj s gezocht naar een brede verkennng om verschllende ervarngen en maneren van organseren n beeld te brengen. De casestudes (dre verkennende en dre verdepende casestudes) zjn geselecteerd op varate n omvang, organsatestructuur en plek van vastgoedontwkkelng n de organsatestructuur ten opzchte van de rest van de organsate. Herdoor s de mate van generalseerbaarhed van de utkomsten van de casestudes vergroot. Er s gekozen voor grote en mddelgrote corporates omdat deze n de meeste gevallen het proces vastgoedontwkkelng formeel hebben vastgelegd als een contnue actvtet bnnen de organsate. De analysemethode s n de dre verdepende casestudes utgevoerd om de data gercht op de verantwoordeljkhedsverdelng van het proces vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates te onderzoeken. Tegeljkertjd s de toepasbaarhed van de analysemethode getoetst. Volledge generalseerbaarhed van de bevndngen s net als n de verkennng net mogeljk. Net alleen s het aantal cases beperkt, maar speelt de selecte en wjze van onderzoek ook een rol. De wonngcorporates de geïnteresseerd zjn n het onderzoek, en dus zch beschkbaar stellen om deel te nemen aan de casestudes, zjn corporates de zelf actef bezg zjn met of geïnteresseerd zjn n de professonalserng van het 3 Het getal verhuureenheden s hern engszns arbtrar gekozen. Onder meer Dremüller (2008) geeft n zjn onderzoek aan, op bass van gegevens ut 2005, dat er bj corporates onder de verhuureenheden mnder dan 30% van de corporates aan de actvtet projectontwkkelng (n zjn defnte voor het genoemde onderzoek: bouwen van koopwonngen om fnancële mddelen te genereren) doen. De praktjkervarng van de onderzoeker leert dat ook onder de organsategrootte van vhe s corporates contnu actef zjn met vastgoedontwkkelng, maar bj organsates onder de vhe s zelden een contnue renovate, neuwbouwen / of vervangngsopgave van substantële omvang plaats vndt. 30 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

33 proces vastgoedontwkkelng. Het gevaar van deze bewuste en al bestaande aandacht voor vastgoedontwkkelng s dat er specfeke (probleem)gevallen naar voren komen en een vertekend beeld ontstaat van de stuate. Daarnaast speelt de onderzoeker zelf een acteve rol n het onderzoek, een groot deel van het onderzoek bestaat mmers ut het ontwerpen (ontwkkelen) en toetsen van de analysemethode va een nteracte tussen de onderzoeker en de onderzoeksobjecten (betrokkenen van de corporate). Het onderzoek s door deze nteracte deels te nterpreteren als handelngsonderzoek of acton research (door Boog (2007) omschreven als onderzoek waarn socaal leren en onderzoeken samenvallen). Belangrjke zaken hern zjn volgens hem zorgvuldghed en openhed met betrekkng tot de egen poste van de onderzoeker en dudeljke terugkoppelng naar de betrokkenen. Deze elementen zjn opgenomen n het onderzoek. Tussen de start van het onderzoek en de eerste verkennende casestude (end 2007 en begn 2008) en de laatste ntervews (begn 2012) s de markt sterk veranderd. De effecten van deze veranderng zjn, voor zover dt te dentfceren en relevant s, weergegeven. De weergegeven resultaten bljven een momentopname van de betreffende wonngcorporates. Concluses van en over de corporates kunnen bj het utkomen van dt proefschrft nmddels veranderd zjn. Gedurende het verloop van het onderzoek zjn op meerdere momenten ntervews afgenomen met dverse respondenten om de ontwkkelngen op het gebed van wonngcorporates, en hun wjze van handelen n vastgoedontwkkelng, onder de wjzgende omstandgheden op de markt actueel te houden. De respondenten voor deze ntervews zjn geselecteerd op pragmatsche gronden, waarbj rekenng s gehouden met een afspegelng van personen werkzaam op verschllende soorten postes bj wonngcorporates de verschllen n omvang, organsateopzet en werkgebed. Deze ntervews zjn gehouden als open ntervews, waarbj s gevraagd naar de maner van organseren van de corporate, problemen de herbj mogeljk optraden en maneren waarop de corporate nspeelt op de ontwkkelng op de markt. Naast de drecte onderzoekswerkzaamheden zjn ervarngen ut de advespraktjk van de onderzoeker gebrukt als llustrateve en aanvullende voorbeelden van bevndngen. Door de hoeveelhed contacten, ntervews en gevoerde gesprekken (geljktjdg vonden ook de casestudes plaats) kan aangenomen worden dat het geschetste beeld een getrouwe weergave van de werkeljke stuate n de organsate van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates s. Desalnettemn kan het voorkomen dat er specfeke stuates of organsates met specfeke egenschappen net betrokken zjn geraakt n het onderzoek, waardoor de bevndngen n het onderzoek noot volledg te generalseren zjn. De ontwkkelng van een bedrjfskundge methodek om het organsateprobleem, de knelpunten n de verantwoordeljkhedsverdelng van het proces vastgoedontwkkelng bj corporates, te dentfceren s n verschllende stappen gedaan. In eerste nstante s een dagnosemodel opgezet, waarmee beoogd werd nconsstentes n de organsate aan te tonen tussen verschllende organsate-aspecten. De verwachtng was dat 31 Inledng

34 hermee de problemen en knelpunten n de organsate van vastgoedontwkkelng verklaard konden worden. Voor dt ntële model zjn dre typen corporate-ontwkkelaars geïdentfceerd, de woonontwkkelaar, de projectontwkkelaar en de wjkontwkkelaar om de vse van de wonngcorporates én de organsate te typeren. Dt s ontwkkeld op bass van bestaande typerngsmodellen voor de postonerng van wonngcorporates, zoals de typologe van bedrjfsstjlen van Grus (2007) en de postonerngsmatrx van SEV (2008), n combnate met een operatonalserng van organsate-elementen, vanut het 7-S model (Waterman 1980) en het INK-model (Fokkema 2002). Herbj s rekenng gehouden met de stellng dat er geen beste organsatemodel s (Weggeman 2000) en dat typen ontwkkelaars kunnen bestaan al naar gelang de vse van de wonngcorporate. Met de ontwkkelde typerng van corporates als ontwkkelaar en het dagnosemodel om de bjbehorende organsate te ontleden s gepoogd de organsate van wonngcorporates op het gebed van vastgoedontwkkelng n beeld te brengen én tegeljkertjd de problemen n deze organsates te sgnaleren. Va een verkennende casestude bj de corporate Neuw Wonen Fresland, R&B Wonen en Tabls Wonen (utgevoerd tussen medo 2008 en begn 2010) s dt ntële model aangescherpt, toegepast en getest. De redenerng en achtergronden van dt model zjn gepublceerd n een praktsche handrekng (Van der Kuj 2010). Utendeljk bleek de gehanteerde typerng n woon-, project- en wjkontwkkelaar goed brukbaar om de vse op vastgoedontwkkelng te bespreken en vanaf deze vse de organsate van wonngcorporates te verkennen. Voor utspraken over de organsate van vastgoedontwkkelng n relate tot deze vse bleek het ontwkkelde model te algemeen van nhoud. Het probeerde een relate te leggen tussen een eendudg type en een eendudge organsate, terwjl n praktjk bljkt dat er meerdere typen en ndelngen van organsates tegeljk een rol spelen. Het beoogde model om het organsateprobleem van vastgoedontwkkelng bj wonngcorporates n beeld te brengen bleek echter voor onderzoeksdoelenden net brukbaar. De gebrukte typerng bedt wel handvatten voor dscusse en oplossngsmogeljkheden n de praktjk over de organsate van vastgoedontwkkelng door wonngcorporates. Na de verkennng s ngezoomd op de ontwkkelng van een analysemethode voor de verantwoordeljkhedsverdelng van betrokken tjdens het proces van vastgoedontwkkelng. In de analysemethode wordt de verantwoordeljkhed, formeel en nformeel, van betrokkenen tjdens opeenvolgende processtappen van het proces vastgoedontwkkelng n beeld gebracht. Tjdens ntervews wordt een beeld gevormd op welke maner de medewerkers tjdens het proces betrokken zjn en welke knelpunten zj ervaren tjdens het proces vastgoedontwkkelng. Met hulp van een analyseschema worden deze gegevens verwerkt en gestructureerd om hermee de knelpunten n de organsate n beeld te brengen. Vervolgens worden de utkomsten met de respondenten besproken. In hoofdstuk 4 wordt utgebred stlgestaan bj de opzet en nhoud van de analysemethode. 32 Wonngcorporates en Vastgoedontwkkelng: Ft for Use?

Een levensloopregeling voor software

Een levensloopregeling voor software Een levensloopregelng voor Neuwe benaderng - en nformatebevelgng De gebruker van een nformatesysteem streeft naar contnuïtet. De ongestoorde werkng van s hervoor essenteel. Maar wat weet de gebruker van

Nadere informatie

effectief inzetten? Bert Dingemans

effectief inzetten? Bert Dingemans archtectuur Is meten weten? Kwaltateve en kwanttateve analyse n archtectuurmodellen Kwaltateve en kwanttateve analyses kunnen de denstverlenng van de enterprsearchtect verbeteren. Toch s de nzet van deze

Nadere informatie

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking

Ontvlechting van ICT vereist nieuwe samenwerking Behoefte aan Archtectuur Lfecycle Management Ontvlechtng van ICT verest neuwe samenwerkng Bnnen de ICT s sprake van verzulng van zowel de systemen als het voortbrengngsproces. Dt komt doordat de ICT n

Nadere informatie

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening

In vier stappen naar een succesvolle informatievoorziening In ver stappen naar een succesvolle Meer toegevoegde waarde van IT voor de busness IT wordt dkwjls ervaren als net aanslutend op de wensen van de busness en net strategsch voor de organsate. Er gaat veel

Nadere informatie

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar

ARU. ;ijniv-ersitejt. e 3 ndhov (2007.050) TEM. niet uitleenbaar ARU 27 TEM (27.5) ;jnv-erstejt e 3 ndhov F net utleenbaar Colofon Ttel Onderzoek naar Rollen en Rolcombnates bj lokale Rabobanken l onderttel Afstudeeropdracht Verse, datum 27 augustus 27 Samengesteld

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvattng (Dutch summary) Gezondhedszorg s kostbaar en wordt steeds duurder onder nvloed van een toenemende en veranderende vraag naar zorg door een vergrjzende samenlevng, toenemende vraag

Nadere informatie

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD

ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Al cohol kenn s door gespeel d Eval uat eal cohol voor l cht ng doorpeer sopf est val s ALCOHOLKENNIS DOORGESPEELD Evaluate alcoholvoorlchtng door peers op festvals December 2005 INTRAVAL Gronngen-Rotterdam

Nadere informatie

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren

Gebiedsgericht Voorraadbeleid van Woningcorporaties. Een analyse van planningsbenaderingen in Vogelaarwijken. Arne van Overmeeren 04 2014 Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen n Vogelaarwjken Arne van Overmeeren Gebedsgercht Voorraadbeled van Wonngcorporates Een analyse van plannngsbenaderngen

Nadere informatie

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten

kopers huurders controle Klantgestuurd en empowerment empowerment capacity keuze Te Woon effecten voorraadbeleid kopen verkoop inkomen klanten effecten Klantgestuurd voorraadbeled en empowerment Over Te Woon en andere ntateven van wonngcorporates verkoop klantgestuurd kopen kopers wonngcorporates nkomen ntateven schalen capacty Te Woon klanten

Nadere informatie

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden?

3.7.3 Welke meetinstrumenten zijn geschikt voor het vastleggen van motorische vaardigheden? 3. Dagnostek 3.7. Hoe meet je verbeterng of verslechterng n het dageljks functoneren met betrekkng tot de mobltet (ztten, staan, lopen, verplaatsen) bj CP? 3.7.3 Welke meetnstrumenten zjn geschkt voor

Nadere informatie

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter

officiële bijdrage aan het CMMI. Jan Jaap Cannegieter Nederlandse bjdrage aan offcële CMM CMMI-s De Nederlandse stchtng SPIder heeft s ontwkkeld voor het CMMI, verschllende routes door het CMMI voor het oplossen van bepaalde problemen of het halen van bepaalde

Nadere informatie

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig?

De kloof: welke kennis heeft een opdrachtgever nodig? projectmanagement Goed opdrachtgeverschap De kloof: welke kenns heeft een opdrachtgever nodg? Een van de redenen waarom projecten net succesvol zjn s de kloof tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om

Nadere informatie

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie.

zijn, kunnen we stellen dat de huidige analyses vooral toegespitst zijn op een ordergerichte situatie. 1\1. H. CORBEY El'\ R. A JAT\SEJ'\ FLEXBLTET EN LOGSTEKE KOSTEN DE LOGSTEKE GELDSTROOMDAGt LOGSTEKE KOSTEN Voor het onderzoek 'Logsteke geldsrroomdagnose' zjn verschllendc utgangspunten geformuleerd. Ten

Nadere informatie

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Beroepsregistratie en vooraanmelden voor beroepsregistratie. in de jeugdhulp en jeugdbescherming Beroepsregstrate en vooraanmelden voor beroepsregstrate n de jeugdhulp en jeugdbeschermng Inhoudsopgave Werk jj n de jeugdhulp of jeugdbeschermng? Bjvoorbeeld n de ggz? Ben je socaal werker? Of begeled

Nadere informatie

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal

- 2 - Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9. Verzoek toepassing regeling Rood voor Rood met gesloten beurs op de locatie Scharlebeltweg 1 te Nijverdal - 2 - Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 4INT05600 IIIIIIlllllllllIIIIIIIIIIIlllllllllllllllll Onderwerp: Datum vergadenn Nota openbaar: ľľo 9 Gemeente Hellendoorn DEC. 20W Verzoek toepassng

Nadere informatie

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen

Zo krijg je wél grip op IT-investeringen T-servcemanagement Zo krjg je wél grp op T-nvesterngen ntegrate van applcate- en projectportfolomanagement Met één druk op de knop een overzcht genereren van alle T-projecten en bjbehorende applcates (of

Nadere informatie

One size fits not all

One size fits not all archtectuur One sze fts not all Methoden voor enterprsearchtectuur Welke maner van archtectuur bedrjven past het best bj een organsate? Een (onderzoeks)rchtng om meer grp te krjgen op bepalende factoren

Nadere informatie

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak?

Process mining: leuk voor de liefhebber of noodzaak? process mnng Process mnng: leuk voor de lefhebber of noodzaak? Pledoo voor een breder draagvlak en toepassng n de audtpraktjk Process mnng toepassen n de audtpraktjk. Waarom zouden we dat wllen? En wat

Nadere informatie

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling

Toelichting advies gemeenteraad bij aanvraag aanwijzing als lokale publieke media-instelling B000012403 25 ĩ O Toelchtng adves gemeenteraad bj aanvraag aanwjzng als lokale publeke meda-nstellng Ì...Ï 1. Algemeen De wetgever heeft gekozen voor een s ys teem waarbj per gemeente, voor de termjn van

Nadere informatie

Applicatieportfoliomanagement

Applicatieportfoliomanagement governance Applcateportfolomanagement Governance zet applcatebeheer op scherp Nu applcates steeds nauwer verweven zjn met bedrjfsprocessen, s een gestructureerde aanpak van het applcatebeheer noodzakeljk,

Nadere informatie

De enterprisearchitect als coach

De enterprisearchitect als coach archtectuur De enterprsearchtect als coach Naar een vloeende samenwerkng tussen enterprseen projectarchtecten Grotere organsates kennen vaak een (te strkte) schedng tussen enterprse- en projectarchtecten.

Nadere informatie

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer

flits+ Geen idee Ongeveer de helft? Wanneer is de vraag... Uh..? Ik weet het! bpfhibin.nl Ik verkoop mijn huis Wie dan leeft... Zien we dan wel weer pensoen Hoeveel pensoen denk je dat je krjgt? Wat ontvang je egenljk als je met pensoen gaat? 5 prangende vragen aan drecteur Rob Braaksma Verantwoordngsorgaan De regelng n nfographc Feten, cjfers en wetenswaardgheden

Nadere informatie

AUDIT FACILITY MANAGEMENT

AUDIT FACILITY MANAGEMENT Mnstere van Verkeer en Waterstaat. Rjkswaterstaat, stafdenst Audt RWS AUDT FACLTY MANAGEMENT drs. P. Kool drs..e. Leene Stafdenst Audt RWS 's-gravenhage, jun 999 waterstaat nent&te! /Fex. 070-3513003 Audt

Nadere informatie

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies

Feestelijke opening nieuwe woningen bij Op de Bies KleurRjk dgtaal magazne voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 6 Verder n dt magazne: Neuwe aanpak leerwerkbedrjven Feesteljke openng neuwe wonngen bj Op de Bes RICHTPUNT 2015: een neuwe kjk op

Nadere informatie

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid

6. Behandeling van kinderen met spastische cerebrale parese gericht op verbetering van handvaardigheid 6. Behandelng van knderen met spastsche cerebrale parese gercht op verbeterng van handvaardghed 6.1.Wat s de meerwaarde van oefentherape bj de behandelng van knderen met spastsche CP op vaardghedsnveau

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling

Privaat-gestuurde Gebiedsontwikkeling Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland Dr. r. E.W.T.M. Heurkens Prvaat-gestuurde Gebedsontwkkelng Sturng, Samenwerkng & Effecten n Nederland en Engeland

Nadere informatie

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf.

LUCIA MARTHAS. Institute for Performing Arts HBO MBO. Talent is only the starting point. Vooropleiding. Leerbedrijf. LUCIA MARTHAS Insttute for Performng Arts Talent s only the startng pont - Irvng Berln - HBO MBO Vooropledng Leerbedrjf Onderwjsvse Voorwoord Het Luca Marthas Insttute for Performng Arts (LMIPA) s een

Nadere informatie

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015

Bronnen & Methoden bij Marktscan medischspecialistische zorg 2015 Bronnen & Methoden bj Marktscan medschspecalstsche zorg 2015 Hoofdstuk 2: Wachttjden voor medsch specalstsche zorg Ontwkkelng van wachttjden Voor de wachttjdanalyses s gebruk gemaakt van gegevens afkomstg

Nadere informatie

Praktijkboek De knop om!

Praktijkboek De knop om! Praktjkboek De knop om! Maak uw organsate energebewust >> Duurzaam, Agrarsch, Innovatef en Internatonaal ondernemen De knop om! Maak uw organsate energebewust Voorwoord Bnnen bedrjven en nstellngen wordt

Nadere informatie

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg.

Deze factsheet ouderen en eenzaamheid is een gezamenlijke uitgave van GGD Midden-Nederland en Schakels, adviesbureau voor welzijn en zorg. Deze factsheet ouderen en eenzaamhed s een gezamenljke utgave van GGD Mdden-Nederland en Schakels, advesbureau voor welzjn en zorg. Inhoud Informateblad Wat s eenzaamhed? Wat veroorzaakt eenzaamhed? Overge

Nadere informatie

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur,

~~i~il' 1025 VS Amsterdam. Geacht bestuur, / - Mr. W. Nass Vrjstraat 2a Postbus 420 5600 AK Endhoven Tel 040-2445701 Fax 040-2456438 Advocatenkantoor Mr. W. Nass Het bestuur van de BOA. e-mal Neuwe Purrnerweg 12 na~kanooma.n 1025 VS Amsterdam nternet

Nadere informatie

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel

Quality Cube 2013 05-03- 15. 1.Doel 05-0- 5 Qualty Cube 0 Overzcht Bun:nx Tranng & Consultancy W www.bun:nx.org T 060798066 E btc@bun:nx.org.doel u Onderzoek van kwaltetservarngen met betrekkng tot de gegeven zorg en ondersteunng (ervarngen

Nadere informatie

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD

DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD DE SPORTCLUB: NIET ALLEEN VOOR MAAR OOK VAN DE JEUGD Mogeljkheden en tps om de jeugd actever bj de sportclub te betrekken INHOUD 1. Het wat en waarom van jeugdpartcpate n de sportverengng Jeugdpartcpate:

Nadere informatie

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer

Onderhoud en beheer van infrastructuur voor goederenvervoer CE Oplossngen voor mleu, econome en en technologe Oude Oude Delft Delft 180 180 2611 HH Delft tel: tel: 015 0152 2150 150 150 fax: 015 2 150 151 fax: 015 2 150 151 e-mal: ce@ce.nl webste: e-mal: ce@ce.nl

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353

RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 RAADSINFORMATIEBRIEF 12R.00353 gemeente WOERDEN Van Wethouder Schreurs Datum : 25 september 2012 Portefeullehouders) : wethouder Scheurs Portefeulle(s) : wethouder Schreurs Contactpersoon : R. Broekmeulen

Nadere informatie

De Waarde van Toekomstige Kasstromen

De Waarde van Toekomstige Kasstromen De Waarde van Toekomstge Kasstromen De kosten van onderpandmnmalserng Jeroen Kerkhof, VAR Strateges BVBA Introducte Voor de fnancële crss hadden fnancële ngeneurs op bass van een aantal redeljke assumptes

Nadere informatie

Biesbosch verdient het!

Biesbosch verdient het! Besbosch verdent het! Ontwkkelscenaro s - Endadves - Utgevoerd n opdracht van: Parkschap De Besbosch Opgesteld door: Buck Consultants Internatonal Njmegen, 14 oktober 2013 Voorwoord Snds medo jul 2013

Nadere informatie

Beperkt? Niet in de mode!

Beperkt? Niet in de mode! dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - 2015 - Nr. 3 Verder n deze neuwsbref: De projecten van RICHTPUNT 2015 Beperkt? Net n de mode! Vrenden van De Hondsberg ontvangen groot bedrag En nog

Nadere informatie

ISO/IEC 38500 BiSL ASL

ISO/IEC 38500 BiSL ASL nformatevoorzenng Een vergeljkng ISO/IEC 38500 BSL ASL ISO/IEC 38500, BSL en ASL kunnen een grote rol spelen n het professonalseren van de nformatevoorzenng, eder model vanut hun egen doelstellng en kracht.

Nadere informatie

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco

Beleggen in duurzame aandelen bij Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Beleggen n duurzame aandelen bj Robeco Insttutonele beleggers staan voor tal van utdagngen. Zo leggen pensoendeelnemers, klanten en de samenlevng steeds meer druk

Nadere informatie

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het

Uitgebreide aandacht warmtapwatersystemen. Door afnemende warmtevraag voor ruimteverwarming, neemt het belang van het NEN 5128: overzcht van rendementen Utgebrede aandacht warmtapwatersystemen Door afnemende warmtevraag voor rumteverwarmng, neemt het belang van het opwekkngsrendement voor warmtapwater toe. In de norm

Nadere informatie

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3

Toepassing: Codes. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 3 Toepassng: Codes Als toepassng van vectorrumten over endge lchamen kjken we naar foutenverbeterende codes. We benutten slechts elementare kenns van vectorrumten, en van de volgende functe.

Nadere informatie

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag)

opleidingen Creditmanagement en activabeleid (13 dagen) ook modulair te volgen Risico-analyse (*) (1 dag) Academy for Credt Management 2005 - bron van deskundghed opledngen OPLEIDINGSINSTITUUT ERKEND DOOR DE VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84-B1 TE 2600 BERCHEM 18E

Nadere informatie

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423

Cats. Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 Cats Den Haag, ~ '' Kenmerk: DGB 2010-423 ] Motverng vanjhet beroepschrft n cassate (rolnummer 10/00158) tegen de utspraak van het Gerechtshof te Arnhem van 1 december 2009, nr. 08/00145, j j/ nzake SËËÊÊÊÈÈÊÈtemÈ

Nadere informatie

De waarde van de CIO

De waarde van de CIO organsatestructuur De waarde Model voor de toegevoegde waarde In de afgelopen decenna s de rol van IT n de bedrjfsvoerng steeds groter geworden. Door het toenemende belang van IT neemt ook de nvloed en

Nadere informatie

Rekenen met rente en rendement

Rekenen met rente en rendement Rekenen met rente en rendement Woekerpols? Lenng met lokrente? Er wordt met de beschuldgende vnger naar banken en verzekeraars gewezen de op hun beurt weer terugwjzen naar de consument: Deze zou te weng

Nadere informatie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie

Onderzoek! Ontdek! Onderneem! WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP WWW.EUREKACUP.NL. Eureka!Cup is een programma van Stichting Techniekpromotie GEVER WELKOM BIJ DE EUREKA!CUP E!C16-1 GEVER 7 Bètawerelden De opdrachten van het Eureka!Cup sezoen worden geplaatst bnnen een van de 7 bètawerelden: Voedng & Vtaltet Mobltet & Rumte Lfestyle & Desgn Scence

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos

Dit is de digitale schoolgids van. IKC Het Sterrenbos 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Het Sterrenbos IKC het Sterrenbos IKC-gds schooljaar 2015-2016 IKC het Sterrenbos; Onderwjs Knderopvang 2 4 jargen Buten Schoolse Opvang schoolvakantes adressen

Nadere informatie

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht

Gemeentefonds verevent minder dan gedacht Gemeentefonds verevent mnder dan gedacht Maarten A. Allers Drecteur COELO en unverstar hoofddocent aan de Rjksunverstet Gronngen De rjksutkerng aan gemeenten wordt verdeeld op bass van utgangspunten de

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool St. Jacobusschool 2014-2015 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool 2014-2015 s t n p 5 v f 1 z k c o g 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 m q h t 7 9 St. Jacobusschool schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen

Nadere informatie

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen

B1400914. Datum: 22 mei 2014 Agendapunt nr: 7. Aan de Verenigde Vergadering. Vrijmaken krediet grondverwerving ABH Cromstrijen Datum: 22 me 214 Agendapunt nr: 7. B14914 Aan de Verengde Vergaderng Vrjmaken kredet grondverwervng ABH Cromstrjen Aard voorstel Beslutvormend voorstel met nvesterng Aantal Bjlagen 4 Voorstel behandeld

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon

Dit is de digitale schoolgids van. basisschool de Kameleon 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van bassschool de Kameleon De Kameleon schoolgds 2015-2016 Dt s de schoolgds van samenwerkngsschool de Kameleon. schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers,

Nadere informatie

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport

Bureau of lessenaar. Een onderzoek naar de meting van bureaucratie in onderwijsinstellingen. Definitief eindrapport Bureau of lessenaar Een onderzoek naar de metng van bureaucrate n onderwjsnstellngen Defntef endrapport Opdrachtgever: Mnstere van Onderwjs, Cultuur en Wetenschap ECORYS Arbed & Socaal Beled Jos Blank

Nadere informatie

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89

Bestemmingsplan Groene Kruisweg te Albrandswaard 3 mei 2011 PvN Peter J. van Nederpelt p.van.nederpelt@ooms.com (010)424 88 25 (010)424 88 89 r^ooms.com Ooms Makelaars Bedrjfshusvestng B.V. Maaskade 113 Postbus 24040 3007 DA Rotterdam Telefoon (010) 424 88 88 Fax (010) 424 88 89 Het College van B&W van de Gemeente Albrandswaard Postbus 1000

Nadere informatie

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder

Waardeoverdracht. Uw opgebouwde pensioen meenemen naar uw nieuwe pensioenuitvoerder Waardeoverdracht Uw opgebouwde pensoen meenemen naar uw neuwe pensoenutvoerder In deze brochure 3 4 5 6 Gefelcteerd! Een neuwe baan Wel of net kezen voor waardeoverdracht? Vergeljk de regelngen Hoe waardevast

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters Het s net zo gebrukeljk om voor klene jachten een sleepproef te laten utvoeren. Zo'n proef s duur en daardoor vaak net rendabel. Toch loont een sleepproef de moete. Aan de hand ervan kunnen bj voorbeeld

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 i <

Jaarverslag 2013 i < Jaarverslag 2013 Voorut kjken In 2013 heeft het CBR weer goede resultaten geboekt. Zo zjn de resultaten van de examendvses en de klachtenregelng verbeterd. We kunnen zelfverzekerd voorut kjken naar het

Nadere informatie

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES

SERVICESFORTINET PRE PRE PRE SALES SALES SERVICE The tme you need SERVICESFORTINET Presales Support - Consultancy - Testapparatuur, Demo s en Plots - Wreless Ste Survey - Tranngen Installate Servce - Onderhoudscontracten - Telemarketng Al deze

Nadere informatie

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten

IKC-gids. Dit is de digitale schoolgids van. IKC Binnenstebuiten IKC-gds 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van IKC Bnnenstebuten IKC Bnnenstebuten nformategds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Beste ouders/verzorgers, Geachte ouders, verzorgers en andere

Nadere informatie

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.:

GEMEENTE HELLEN DOORN lichand.: 1 FEB 2013. A1 B Stuk itreťw.: Werkpr.. Kopie aan: Archief' ü 1 N reeks/vlvcrtr.: 13INK00403 mn 11 Mnstere van Bnnenlandse Zaken en Konnkrjksrelates > Retouradres Postbus 200112500 EA Den Haag Burgemeesters Wethouders Gemeenteraadsleden Overhedsmedewerkers GEMEENTE HELLEN DOORN lchand.:

Nadere informatie

I I f I I I I I I i i i i i i i

I I f I I I I I I i i i i i i i f Mnstere van Verkeer en Waterstaat Drectoraat-Generaal Rjkswaterstaat Denst Weg- en Waterbouwkunde Dynamsch traxaalonderzoek op asfalt Onderzoek op mengsels DAB /16 en ZOAB /16 A \r> f f f C.' ur B DO

Nadere informatie

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003

Handreiking Behorende bij Verslag over de Uitvoering Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Handrekng Behorende bj Verslag over de Utvoerng Abw, IOAW, IOAZ en WIK 2003 Inhoud Onderdeel A Beeld omtrent de wetsutvoerng Verantwoordng omtrent tekortkomngen rechtmatghed Inledng 3 1. Verantwoordng

Nadere informatie

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek

7. Behandeling van communicatie en mondmotoriek 7. Behandelng van communcate en mondmotorek 7.2. Slkstoornssen 7.2.3 Wat s de meerwaarde van enterale voedng (va PEG-sonde) ten opzcht van orale voedng bj knderen met CP met slkstoornssen wat betreft voedngstoestand,

Nadere informatie

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland

Vernieuwing Lake Land Hotel Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland FFF ï ī-ï n t on ra n t -1 «.u jy l l ;I H n rŗ nr Es Verneuwng Jachthaven 1 Monnĩckendam Gemeente Waterland Bestemmngsplan, ontwerpstjl en welstand. Datum: 8 februar 2014 Jachthaven 1 1141 AV Monnckendam,

Nadere informatie

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014

inzicht Gehandicaptenzorg in de Wmo: wie en hoeveel? ❸ Burgers met een beperking In dit e-zine: Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl juli 2014 Gehandcaptenzorg nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jul 2014 ❸ Burgers met een beperkng n de Wmo: we en hoeveel? In dt e-zne: over de grenzen heen Amsterdam ❺ Clënten n beeld Over de grenzen ❿ Ut de praktjk:

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N.

Nota van B&W. onderwerp Uitrol gemeentelijk hondenbeleid in overig deel Nieuw-Vennep. Portefeuilehouder S. Bak, drs. Th.L.N. gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Utrol gemeenteljk hondenbeled n overg deel Neuw-Vennep Portefeulehouder S. Bak, drs. Th.L.N. Weterngs ollegevergaderng 5 november 20 3 nlchtngen A. Monster

Nadere informatie

Breman, Spaans & Harnas

Breman, Spaans & Harnas Z3-b34 Breman, Spaans & Harnas m a n a g e m e n t c o n s u l t a n t s BRANSTORMSESSE OVER KOSTEN EN EFFECTEN VAN VERVOERMANAGEMENT «SU NHOUDSOPGAVE. Voorwoord pag. 2. Clusterng van vervoermaatregelen

Nadere informatie

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. augustus 2014 nummer 13. ❸ De regio aan zet. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl augustus 2014 nummer 13 ❸ De rego aan zet In dt e-zne: ❺ Aan de keukentafel met: Ells Jongerus en Caron Landzaat, ervarngsdeskundgen bj LFB ❻ Kennsmaken met Jantene

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool

Dit is de digitale schoolgids van. R.K. basisschool St. Jacobusschool 2015 2016 Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool St. Jacobusschool St. Jacobusschool schoolgds 2015-2016 schoolvakantes adressen 2 Woord vooraf Voor u lgt onze schoolgds. Wj nformeren u met dt document

Nadere informatie

Heerhugowaard Stad van kansen

Heerhugowaard Stad van kansen Heerhugowaard Stad van kansen Bestuursdenst I adves aan Burgemeester en Wethouders Reg.nr: BW 13-0415 Sector/afd.: SO/OV Portefeullehouder: S. Bnnendjk Casenr.: Cbb130383 Steller/tst.: E. Brujns Agenda:

Nadere informatie

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur?

Cliëntenparticipatie in de langdurige zorg... een open deur? Steeds opneuw naar je clënten lusteren Kwaltetsverbeterng vraagt om structurele nbreng van de gebruker, de klant: kjken door de ogen van de clënt. n de langdurge zorg... een open deur? Over clëntenpartcpate

Nadere informatie

Vaker een trein, da s pas fijn!?

Vaker een trein, da s pas fijn!? Vaker een tren, da s pas fjn!? Hoogfrequent spoorvervoer beschouwd vanut de rezger Janneke Tax DHV janneke.tax@dhv.nl Elske Olthof 4Infra elske.olthof@4infra.nl Bjdrage aan het Colloquum Vervoersplanologsch

Nadere informatie

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i

I I i I I I 1 I I 1 I I I I f i f 2.3 Kwaltetsdag Rjkswaterstaat 998 "Goed utbesteden, Nu en Na 2000" 95 (2) woensdag, 2 december 999 RA Congrescentrum, Amsterdam D 0 C (bblotheek en documentate) ~s?- Denst Weg- en Waterbouwkunde ^3b^

Nadere informatie

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be

Pagina 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL. 09/374 05 00 schoolsint-maria-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 0 van 37 VADEMECUM ZORG OP ONZE SCHOOL Taborschool Snt-Mara-Aalter-Brug 09/374 05 00 schoolsnt-mara-aalter@taborscholen.be www.taborscholen.be Pagna 1 van 37 NIVEAU 1. ALGEMENE ZORG... 2 1.1. KENMERKEN

Nadere informatie

Ondersteuning en hulp bij leren

Ondersteuning en hulp bij leren Ondersteunng en hulp bj leren g Studenten kunnen va www.hethkkendeheksje.nl (zonder n te loggen) de datasets downloaden de benodgd zjn voor het maken van de opgaven. g Docenten kunnen va de ste tentamenmateraal

Nadere informatie

organisatieverandering

organisatieverandering busness IT algnment De dynamek van organsateveranderng en de mpact op nformate management Een andere kjk op busness IT algnment Dverse nterne en externe factoren bepalen hoe nformate wordt ngezet om de

Nadere informatie

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool)

Middenkaderfunctionaris bouw & infra (Netwerkschool) Mddenkaderfunctonars bouw & nfra (Netwerkschool) MBO College voor Bouw, Infra & Intereur Door ondernemend te zjn krjg k meer verantwoordeljkhed. 2013-2014 BOL Nveau 4 Thorbeckelaan 184 Almelo Crebo: 22012

Nadere informatie

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning

Operational excellence vereist excellente procesondersteuning bedrjfsvoerng Operatonal excellence verest excellente procesondersteunng Esen aan bedrjfsvoerngssystemen worden steeds hoger Organsates moeten tegenwoordg hun processen goed geregeld hebben. Om deze operatonal

Nadere informatie

Jaarverslag 2014 i <

Jaarverslag 2014 i < Jaarverslag 2014 Verbouwng en verneuwng De ambte van het CBR s zch verder te ontwkkelen tot een professonele publeke denstverlener. Daarom stond ook 2014 n het teken van verbouwng en verneuwng, zowel letterljk

Nadere informatie

Verslag Regeltechniek 2

Verslag Regeltechniek 2 Verslag Regeltechnek 2 Door: Arjan Koen en Bert Schultz Studenten Werktugbouw deeltjd Cohort 2004 Inhoudsogave Inledng blz. 3 2 Oen lus eerste-orde systeem blz. 4 3 Gesloten lus P-geregeld eerste orde

Nadere informatie

Prijs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD

Prijs ƒ 3.- OCTllCO' HA AD Prjs ƒ 3.- "OCTllCO' HA AD._,-, Ter nzage gelegde, j^-vk Octrooaanvrage Nr./ 7 3 1 4 8 6 0 Int. Cl. G 01 t l/l8. NEDERLAND ludenugsdatum: 25 oktober 1973? Datum van ternzageleggmg: 19 november 1974. 15

Nadere informatie

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein

Scoren met sport en bewegen in het sociale domein Scoren met sport en bewegen n het socale domen Ontmoet, nspreer en leer tjdens NISB bjeenkomsten Utdagende plenen voor alle leeftjden Sportbedrjf Deventer aan tafel met Stadsmarketng en Rumteljke Ordenng

Nadere informatie

Forse besparing op telefonie

Forse besparing op telefonie KleurRjk dgtale neuwsbref voor medewerkers van Koraal Groep - februar 2015 Verder n deze neuwsbref: The Thunderbes maken razendsnel naam op nternet Forse besparng op telefone RvB en RvT bezoeken Berkenhofcollege

Nadere informatie

opleidingen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID

opleidingen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID Academy for Credt Management 2003 - bron van deskundghed opledngen ERKEND OPLEIDINGSINSTITUUT VLAAMSE OVERHEID EEN INITIATIEF VAN GRAYDON BELGIUM NV UITBREIDINGSTRAAT 84 B1 TE 2600 BERCHEM 16DE JAARGANG

Nadere informatie

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen

Wmo inzicht. Wmo 2015. juni 2014 nummer 12. ❸ Laatste ronde. In dit e-zine: ⓮ Over de grenzen. Gehandicaptenzorg Nieuwe Stijl. over de grenzen heen Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl jun 2014 nummer 12 ❸ Laatste ronde Wmo 2015 In dt e-zne: ❻ Aan de keukentafel met: Wendy Verklej, wethouder Bodegraven-Reeuwjk ❼ Kennsmaken met Henk Steen Bestuurder

Nadere informatie

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit

Kostenefficiënte woningbouw met eigen identiteit #2 2015 9 wonngen Ons Huuske te Apeldoorn Kosteneffcënte wonngbouw met egen denttet In gesprek met Pm Ketelaars, conceptmanager en grondlegger van het Hejmans Woon Concept Hoe ondersched je jezelf n de

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 nnerarchtecture feelng good n natural archtecture nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch 03

Nadere informatie

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht

Blik op de toekomst. Reorganisatie De Key. Complexe fusie geslaagd. case uitgelicht. OR én bestuurder aan het woord case uitgelicht n u m m e r 1, n a j a a r 2 0 1 1 Blk op de toekomst case utgelcht Reorgansate De Key OR én bestuurder aan het woord case utgelcht Complexe fuse geslaagd mede dankzj bjdrage OR Duvelse dlemma s Gedragscode

Nadere informatie

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW

EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW 14 MAART 2014 KONING BOUDEWIJNSTADION EVENT OVERDRACHT IN LAND- EN TUINBOUW Infostands Indvdueel adves Workshops GRATIS EVENT overdrachtsplan fnancerng coachng talentenjacht emotes overdracht orënteren

Nadere informatie

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert

Dit is de digitale schoolgids van R.K. basisschool Sunte Werfert Dt s de dgtale schoolgds van R.K. bassschool Sunte Werfert f 1 z s t k c o g n 2 8 x u e d b r z l y g 6 4 p v m q h t 7 9 Sunte Werfert schoolgds 2014-2015 3 schoolvakantes adressen 2 z x p 5 y 8 d Een

Nadere informatie

BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN

BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN BRAND EXPEDITION ZONDER EEN CENT OP ZAK DE WERELD VEROVEREN In 2010 zegde Martjn Arets zjn baan op, leverde zjn lease auto met tankpas n en negeerde alle onzekerheden om zjn droom achterna te gaan. In

Nadere informatie

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen

inner living i nnerarchitecture vrijstaande woonhuizen en verbouwingen nner lvng nnerarchtecture vrjstaande woonhuzen en verbouwngen 0 10 25 2 nspred by nature, buldng for people, creatng envronments, wth a natural touch nnerarchtecture feelng good n natural archtecture aboratorum

Nadere informatie

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen.

Wmo inzicht. Scharnieren in de regio: Zuid Oost Brabant. december 2014 nummer 15. ⓮ Cliënt in. In dit e-zine: ⓬ Over de grenzen. Wmo nzcht Gehandcaptenzorg Neuwe Stjl december 2014 nummer 15 ❸ Scharneren n de rego: Zud Oost Brabant In dt e-zne: Rdderkerk over de grenzen heen ❺ Aan de keukentafel met: Marga de Goej, wethouder gemeente

Nadere informatie

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services

EH SmartView. Een slimme kijk op risico s en mogelijkheden. www.eulerhermes.nl. Monitoring van uw kredietverzekering. Euler Hermes Online Services EH SmartVew Euler Hermes Onlne Servces Een slmme kjk op rsco s en mogeljkheden Montorng van uw kredetverzekerng www.eulerhermes.nl EH SmartVew Montor uw rsco s en maak onmddelljk gebruk van neuwe kansen

Nadere informatie

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42

Proostwetering 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 info@realxs.nl. Brochure NL versie.indd 1 24-11-2011 9:38:42 Proostweterng 24L 3543 AE Utrecht Phone +31 (0)30-241.60.30 Fax +31 (0)30-241.60.43 nfo@realxs.nl Brochure NL verse.ndd 1 24-11-2011 9:38:42 Inhoud Pagna 1. Inledng 3 2. Organsate & Tjdbalk 4 3. realxs

Nadere informatie

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl

MRT/RT MKT/KT. Wormwielreductoren. www.triston.nl MRT/RT MKT/KT Wormwelreductoren www.trston.nl Het s tjd voor Trston! Natuurljk wlt u dat uw producteproces soepel verloopt. Trston helpt. Want met de wormwelreductoren van Trston kest u voor langdurge

Nadere informatie

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen

Bijlage 3 Rapportage risicoanalyse buisleidingen Bjlage 3 Rapportage rscoanalyse busledngen 0.\[(] E ROEVER \ V. S M)\ -.S KWANTTATEVE RSCOANALYSE Beslut externe velghed busledngen Gemeente Steenbergen Opdrachtgever: Contactpersoon: Gemeente Steenbergen

Nadere informatie

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES

1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES Doel gr oepenanal yse DeFr esewouden I nvent ar sat e( pot ent ël e) dak-ent hu sl ozen,al cohol -en har ddr ugsver sl aaf den ndefr esewouden 1. SAMENVATTING EN CONCLUSIES In het najaar van 2001 heeft

Nadere informatie