Inleiding. Gehanteerde aanpak

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding. Gehanteerde aanpak"

Transcriptie

1 Inleiding Het eerste deel van de uitwerking van werkpakket 3 landschappelijke inpassing bestaat uit het verzamelen van informatie van stakeholders en/of experts over de kansen en knelpunten van het Smart Energy Landscape. In dit onderzoek worden interviews met specialisten (o.a. overheden, waterschappen en bouwwereld) uit een aantal relevante sectoren gehouden. Ook wordt een studie naar verschijningsvormen van Smart Energy Landscapes uitgevoerd die resulteren in een lijst van kansrijke opties. Ten tijde van het schrijven van dit rapport zijn de interviews en studie nog in volle gang, zodat dit rapport niet kan worden gezien als een volledige rapportage van werkpakket 3.1. In dit rapport wordt ingegaan op de vormen van meervoudig ruimtegebruik die een relatie hebben met het Aquatop-principe. Er komen aspecten aan bod die redeneren vanuit het concept, of aspecten die redeneren vanuit de ruimtelijke knelpunten in beoogde toepassingsgebieden. Daarbij komen alle bekende ruimtelijke thema s aan bod: wonen, werken, waterbeheer, mobiliteit, milieu, natuur, landschap, energie en recreatie. Zover bekend worden beschouwingen gegeven van privaatrechtelijke -en publiekrechtelijke aspecten, alsmede maatschappelijke kosten -en batenposten. Gehanteerde aanpak De structurering van de interviews, en de bijeenkomsten die daar uit voort komen, vereisen een fundamenteel wetenschappelijke aanpak. Voor het onderzoek worden methoden gebruikt zoals beschreven in bijlage 1. Deze zijn gebaseerd op vele jaren toepassingservaring (Reijs, 2006) (Van der Cammen, 2008) De urgentie Uitgeefbare grond is schaars in Nederland, en de druk op leefbaarheid en landschap is groot. Innovatieve ruimtelijke concepten die het ruimtegebruik kunnen intensiveren door middel van meervoudig ruimtegebruik kunnen op veel positieve aandacht rekenen. Meervoudig ruimtegebruik houdt in dat verschillende ruimtelijke functies (werken, wonen, recreatie, natuur, waterbeheer, energiewinning of verkeer) op eenzelfde stuk grond kunnen worden toegepast. De bijdrage van het Aquatop-principe komt voort simpelweg uit het uiterlijk voorkomen van deze techniek. Een watervlak heeft een sterke landschappelijke waarde. (Brouwer, 2006) Vele aquatops geven daarom aanleiding om het ruimtegebruik op het maaiveld omhoog te tillen. Aldus ontstaat een Smart Energy Landscape (SEL) die is weergegeven in figuur1.

2 Figuur 1: transitie van traditioneel kasgebied via Aquatops naar mogelijke Smart Energy landscapes In een SEL kunnen ruimtelijke functies als wonen, werken en recreëren in een waterrijk landschap worden uitgeoefend. Het Smart element zit in de innovatieve mogelijkheden om transport, waterbeheer en energiewinning/besparing efficiënter te laten plaatsvinden. De maatschappelijke urgentie spreekt uit het totaal areaal glastuinbouw in Nederland: ca ha. Scenario s gemaakt in het kader van de toekomst van Nederland in Welvaart en Leefomgeving geven allen schattingen van het ruimtegebruik tot (MNP, 2006) Deze schatting is weergegeven in figuur 2. Figuur 2: ontwikkeling Glastuinbouw tot 2040 volgens 4 sociaal-economische scenario s (bron: MNP)

3 De scenario s blijken sterk uiteen te lopen. Ook de schattingen naar welk deel meervoudig ruimtegebruik van glastuinbouw deze toekomstige ruimtevraag kunnen opvangen lopen sterk uiteen. In het Global Economy (GE) scenario groeit de glastuinbouw sterk. Indien er geen aanvullende maatregelen worden genomen, dan leidt deze groei tot een hoger energiegebruik en tot meer transport. Bovendien zal, vanwege de afzet en de behoefte aan arbeid, de glastuinbouw dicht bij stedelijke centra blijven. Dat is juist het gebied waar de behoefte aan grond voor wonen, werken en recreëren het grootst is. De Nederlandse glastuinbouw bestaat uit ongeveer 12 duizend bedrijven en biedt werk aan ongeveer 40 duizend mensen (CBS, 2002). De glasoppervlakte van de Nederlandse glastuinbouw is tussen 1975 en 2002 gegroeid van iets minder dan 8 duizend hectare tot ruim 10 duizend hectare. Circa 60 procent van het glasoppervlak bevindt zich in de provincie Zuid-Holland. De groei in deze provincie was in de periode ook het hoogst in absolute zin, maar enkele andere provincies, waaronder Noord-Brabant, Drenthe, Flevoland en Overijssel zijn, met een gemiddelde groei van meer dan 3 procent per jaar, in opkomst (figuur 5.5). Toch rechtvaardigt de focus van het onderzoek op de provincie Zuid-Holland. Figuur 3: Areaal glastuinbouw per provincie in 1975 en 2002 (bron: MNP) De urgentie veroorzaakt door de ruimtevraag van glastuinbouw komt voort uit concurerrende claims uit vooral recreatie en landschappelijke waarden. In de Randstad is te weinig bruikbaar, beleefbaar en bereikbaar groen. Dit heeft negatieve effecten op de leefbaarheid voor de bewoners. Dit vermindert de aantrekkelijkheid van de Randstad voor bedrijven en bewoners en heeft daardoor een negatief effect op de concurrentiekracht van de Randstad. (PvA UPR)

4 De vragen die centraal staan in dit onderzoek Welke ruimtelijke knelpunten kan een Smart Energy Landscape oplossen? Welke ruimtelijke knelpunten leven in kansrijke toepassingsgebieden? Hoe verhoudt het Smart Energy Landscape zich tot andere vormen van meervoudig ruimtegebruik? Welke kennisvragen moeten vanuit bovenstaande vragen worden beantwoord?

5 Kansen en knelpunten vanuit de Aquatop en het Smart Energy Landscape De symbiose tussen waterbeheer en landschap en het Aquatop principe staat bij alle geïnterviewden voorop. Ook in literatuur wordt deze kans erkend. Zo stellen Jeurink en Meijer dat de glastuinbouwsubfunctie watervoorziening wel goed kan combineren met oppervlaktewater als natuurlijk element in het landschap (LEI, 2003) Het Flowdeck -principe wordt ter vergelijking aangehaald. Het flowdek is van invloed op de bedrijfsvoering, maar voegt met watervoorziening e/o oppervlaktewater niets toe als natuurlijk element in het landschap. De afvoering van additieven is een belangrijk aandachtspunt in milieukundig opzicht. Het wordt als vanzelfsprekend verondersteld dat de waterkwaliteit in het gebied niet verslechteren. Een biologisch afbreekbare additief heeft met oog op duurzaamheid de voorkeur. De invloed van additieven op het lokale milieu wordt extra kritisch bekeken omdat het Aquatop-principe niet in de huidige Kwaliteits Richtlijn Water valt. Deze richtlijn (2000/60/EG), die sinds 2000 van kracht is, moet ervoor zorgen dat de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa in 2015 op orde is. De richtlijn heeft grote gevolgen voor lokale overheden en het bedrijfsleven. Gemeenten worden geconfronteerd met stijgende kosten van het rioleringsbeheer om de waterkwaliteit in de toekomst niet achteruit te laten gaan. Voor de waterschappen komen er extra eisen aan de zuivering met het oog op de waterkwaliteit in de toekomst. Voor bedrijven komen er extra milieueisen ten aanzien van het gebruik van gevaarlijke stoffen. Het is noodzakelijk dat (openbaar) groen, tuinen of andere beplanting op hoogte zichzelf kan bedruipen. Van energiegebruik voor beregening e.d. zou geen sprake moeten zijn. De relatie van een Aquatop met groene daken is duidelijk. Algenproductie is op dit moment een ontluikende industrie. Misschien zou een Aquatop tevens als algenkwekerij kunnen dienen. Het beeld van het Smart Energy Landscape wordt door bestuurders geplaatst in de recente rijksinitiatieven van de Deltacommissie en Randstad De citaten over recreatie in het Randstad Urgent programma in Delfland sluiten hier bij aan. De regio heeft voor de concurrentiekracht grote behoefte aan aantrekkelijke landschappen, aantrekkelijke woonmilieus en recreatie. De kansen voor recreatie in een SEL hangen samen met de bereikbaarheid. De discussie rond een recreatief strand in midden-delfland bracht duidelijk het verschil naar voren tussen een punt locatie en een lijn locatie. Onder een puntlocatie wordt een plek verstaan waar mensen naar toe gaan en tijdens hun recreatie verblijven, bijvoorbeeld een zwemplek of een beachvolleybalveld. Een lijnlocatie vereist daarentegen geen parkeergelegenheid of OV verbindingen, bijvoorbeeld een fietspad of schaatsroute.

6 Het actieprogramma Randstad Urgent vertaald dit als volgt: de toegankelijkheid en ontsluiting van de groengebieden vanuit de stedelijke gebieden behoeft verbetering. De groengebieden zijn vaak moeilijk vindbaar en bereikbaar vanuit de steden en zijn intern en extern nog niet optimaal verbonden door recreatieve routes Om de kansen van een SEL te vergroten moeten de baten voor de tuinder van een dergelijk landschap duidelijk naar voren komen. Naast een efficiëntere bedrijfsvoering zouden deze baten vooral liggen op de maatschappelijke acceptatie. De moeite die wordt getroost om het terrein van kashouders gedeeltelijk in recreatief gebied te veranderen vertaald zich in een groter beschikbaar areaal voor glastuinbouw. Een sterk punt wordt genoemd dat het concept door individuele bedrijven kan worden toegepast. Een logische vervolgstap is dat een verhoogd maaiveld wordt gecreëerd in gebieden waar individuele toepassingen van de Aquatop aaneen zijn geschakeld. Qua landschappelijke impact geldt dat in sommige gebieden kassen relatief mooi worden gevonden. Kassen vormen deel van het cultuurlandschap (LEI, 2003) Er wordt onderkend dat een verzameling van Aquatop s in een Smart Energy Landscape zou een uniek Westlands landschap kunnen opleveren. Een duidelijk kans voor het Smart Energy Landscape ligt in dit landschappelijk q.c. culturele aspect. Dit verklaart waarom het op schaalniveaus die hoger liggen dan het individuele bedrijf (gemeente, provincie) er weinig negatieve waarden aan het Aquatop concept worden toegedicht. Door geïnterviewden wordt aangegeven dat de landschappelijke impact van de Aquatop met geen andere kasinnovatie te vergelijken is. Voorbeelden van maatregelen die tuinders reeds hanteren: bomen langs gevels, potplanten of grote afbeeldingen etc. Deze (esthetische) maatregelen zijn onderworpen aan smaak. Daarom voert de LTO de discussie van het aanzicht van kassen wel, maar heeft het hierover geen beleid ontwikkeld. Een snelle herstructurering van het landschap wordt niet mogelijk geacht. Tegelijkertijd kost het bouwen van een kas slechts circa 6 maanden. De hoge bouwsnelheid en innovatie in de kassenbouw is dus een motor die stapsgewijs veranderingen in het landschap mogelijk maakt. De technische levensduur van kassen is 40 jaar of meer. Door innovaties in energiebesparing, lichtopbrengst en teeltklimaat blijft de bedrijfseconomische levensduur beperkt tot circa 20 jaar. Jaarlijks wordt dan ook circa 5% van het areaal vervangen. (Bos e.a., 2006) De nieuwe kassen zijn overigens groot: meerdere hectaren in oppervlak en tot 9m hoog. De huidige bouwtechniek van kassen is het resultaat van decennialange ontwikkelingen en voldoet uitstekend aan de huidige belastingen. Bij de orkaan van januari 1990 is bijvoorbeeld de onderbouw van moderne kassen over het algemeen stormbestendig gebleken. (Bos e.a., 2006) Het Aquatop-principe is geen standaardconstructie die eenvoudig is in te passen in één van de Bouwbesluit categorieën.

7 Op 'juridisch en planologisch vlak' is de huidige wet- en regelgeving nog niet voldoende toegesneden op meervoudig ruimtegebruik. Bovendien is het sectorgerichte instrumentarium vaak te grof. Volgens verschillende partijen zou de huidige besluitvormingstructuur en wet- en regelgeving omgevormd moeten worden naar een sectoroverstijgende. (LEI, 2003) De kosten van een Aquatop en een Smart Energy Landscape worden als beheersbaar gezien, omdat de kosten voor de individuele toepassing gescheiden kunnen worden van de maatschappelijke kosten om elementen uit het maaiveld (fietspaden, woningen, werklocaties) verhoogd aan te leggen.

8 Kansen en knelpunten in kansrijke toepassingsgebieden De beschreven kansen en knelpunten zijn in principe toepasbaar voor de glastuinbouw in heel Nederland of mogelijk op andere lokaties in de wereld. Dit ondanks dat de gebruikte bronnen hebben veelal betrekking op de provincie Zuid-Holland. Het wordt als vanzelfsprekend geacht dat men zou de ambitie moeten hebben om glastuinbouwlocaties aantrekkelijk te maken voor recreanten (fietsroutes, vaartochten, enzovoort). Hierbij wordt verwezen naar de rondvaarttochten in het zeer industriële havengebied van Rotterdam (LEI, 2003). In aansluiting op het voorgaande wordt de grootste inhoudelijke opgaven van het Delflandgebied gezien dat de aanwezige groengebieden slechts 1/3 van de recreatiebehoefte in de Zuidvleugel regio opvangen3. Er is meer ruimte nodig voor recreatie. Het Delflandgebied kan een forse kwalitatieve en kwantitatieve bijdrage leveren aan de uitbreiding van het recreatieareaal. (projectteam UPR Delfland, 2007) Energie is met afstand het belangrijkste innovatieveld in de glastuinbouw op dit moment. Van nieuwe technieken op dit gebied, zoals gesloten kassen, zonne-energie winning, LED verlichting, Warmte-Kracht Koppeling (WKK) en aardwarmte-gebruik wordt verwacht dat de glastuinbouw binnen enkele jaren een energie leverancier kan worden. In Pijnacker wordt, mede door WKK meer energie dan de gemeente gebruikt. Dit gegeven wordt ook veroorzaakt door woningen met een lage EPC. Op termijn wordt echter verwacht dat WKK niet de bijdrage kan leveren aan energieproductie rond glastuinbouw die wenselijk is. De toepassing van wordt naar verwachting zoveel toegepast dat het voordeel dal-piek teniet wordt gedaan. Beleidsmatige knelpunten geven duidelijk de onpopulaire rol van glastuinbouw aan. In het Oostland zijn in de provinciale structuurvisie relatief veel bestemmingen voor woningbouw opgenomen Een deel van de bestemmingen glastuinbouw in de Zuidplaspolder moet meervoudig worden uitgevoerd; een verplichting die ondernemers afschrikt. (Kersten, 2006) Een ander knelpunt vormt de te realiseren ecologische hoofdstructuur (EHS). Het Meerjarenprogramma Ontsnippering is in 2005 door het parlement goedgekeurd. De einddatum voor het hele programma EHS staat op In nagenoeg alle waterschappen zal de komende jaren uitbreiding van het areaal water plaatsvinden (Unie van Waterschappen, 2006). Circa 160ha is heeft in dit kader een bestemming nodig in de gemeente Westland. Deze ruimtelijke opgaven zijn maatschappelijk bijna niet renderend te krijgen. (Reijs, 2006) Voor de Zuidplaspolder is in het intergemeentelijk structuurplan 10 tot 20% van het toekomstig areaal glastuinbouw (280ha) benoemd als toepassingsgebied van meervoudig ruimtegebruik. (Kersten e.a., 2006) Aan het genoemde percentage ligt geen duidelijke vraag of urgentie te grondslag. De vraag is dan ook of tuinders deze beleidsmatige eis zullen accepteren.

9 Kansen wat betreft middelen zijn aanwezig, maar nog niet concreet. In de lokale bestemmingsplannen is ruimte voor innovatief ontwikkelen van groen. Het vermengen van woonfuncties en kastuinbouw is de afgelopen decennia echter niet populair gebleken. Een duidelijk voorbeeld was de City Fruitful in Dordecht, een stedenbouwkundig plan dat na enkele jaren volledig is vervangen bij gebrek aan potentiële klanten. De uitvoeringsprogramma s van de Nota Ruimte en het programma Pieken in de Delta zijn geschikt, indien concrete plannen kunnen worden gerealiseerd. De laaggelegen delen van Nederland hebben te maken met toenemende verzilting. De snelheid van zoutintrede is in veel gebieden niet urgent. (TNO, 2007) In Zuid-Holland staat het Westland echter relatief sterk bloot aan verzilting. De invloed op de volle grond is niet direct belangrijk, maar het in stand houden van de zoetwaterbel onder de duinen heeft op termijn grote prioriteit. De mogelijkheid om water vanuit een bepaalde stijghoogte af te kunnen voeren (bijv. vanaf een waterdak) zou hieraan bij kunnen dragen. De kansen van het realiseren van een Smart Energy Landscape hangen samen met de recente ervaringen op het gebied van Publiek Private Samenwerking (PPS). Gebiedsontwikkeling vindt meestal top-down plaats. Hoewel actoren en belanghebbenden worden gehoord, wordt het gebiedsplan niet altijd breed gedragen. Dit kan worden versterkt door een bottom-up benadering. Op basis van strategische plannen van actoren (waar onder tuinders en ketenpartijen) en strategische visies van stakeholders wordt inzicht verkregen hoe partijen de gebiedsinrichting gewenst zien en onder welke voorwaarden ze met elkaar willen samenwerken. (LEI, 2003) Voor het zoeken naar nieuwe glastuinbouwlocaties dient vanzelfsprekend rekening te worden gehouden met de waarden en ontwikkelingen in het omliggende gebied. (Westland, 2005) De gebiedsontwikkeling vraagt actieve betrokkenheid van alle actoren en belanghebbenden. Op basis van strategische plannen van actoren en strategische visies van stakeholders kan een integraal gebiedsplan worden gesmeed. Een belangrijk aspect daarbij is het laten 'beleven' van de beoogde gebiedsverandering. (LEI, 2003)

10 Kansrijke opties Het onderzoek wijst uit dat het Aquatop en Smart Energy Landscape kansrijk kan zijn als het aan de volgende eisen voldoet. Het aantal knelpunten rond de toepassing van de Aquatop lijken weliswaar beperkt, maar de financiële afweging is eenvoudigweg cruciaal. Een kracht die wordt benoemd is de loskoppeling van de voordelen van het Smart Energy Landscape. Anders gezegd: de baten van de individuele toepassing zijn evident, en gaan voor de maatschappelijke kosten uit. De maatschappelijke baten van het concept zijn niet in de (verre) toekomst gelegen, zoals landschappelijke aanpassingen aan weginfrastructuur dat bijvoorbeeld wel zijn. De Netto Contante Waarde zou daarmee in alle vrijwal alle stadia positief kunnen zijn. De loskoppeling van de kosten baten verhouding voor de individuele telers en maatschappij maakt onzeker e geometrie van de huidige kasgebieden. Om de stap te maken van individuele Aquatops naar een Smart Energy Landscape zou een perfect rechthoekig grid zeer geschikt zijn. De indeling in glastuinbouwgebieden is echter zo grillig als van Nederlandse stratenpatronen mag worden verwacht. Een serie van voorwaarden waar een kansrijke optie aan moet voldoen kan worden opgesteld: Efficiënt voor bedrijfsvoering Beter gebruik van lanen tussen kassen Benodigde groen-blauwe verbinding Woningbouw grenzend aan enkele Aquatop Ontbrekende link in wegennetwerk Ontbrekende link in recreatief netwerk

11 Kennisvragen landschappelijke inpassing De invloed van grondlichamen of andere constructies tussen verschillende Aquatops. Deze vraag heeft vooral betrekking op de eisen van de uitvoering van glastuinbouw, zoals lichtintreding en warmte uitwisseling. De mogelijkheid van de waterlaag om te kunnen fungeren als habitat in een ecologische hoofdstructuur. De invloeden van aanwezigheid van micro-organismen moet duidelijk worden, evenals de vrijheid van natuur om zich te ontwikkelen in de directe nabijheid van de Aquatop. De mogelijkheden om in geval van zware neerslag extra water te bergen op de Aquatop. De vraag is of er sprake kan zijn van bufferwerking gegeven de constructie en de bedrijfsvoering van de kas. De invloed van additieven op het lokale milieu wordt extra kritisch bekeken omdat het Aquatop-principe niet in de huidige Kwaliteits Richtlijn Water valt.

12 Conclusies Het cruciale knelpunt zit in de reële en waargenomen kosten- en baten van het Aquatop en het Smart Energy Landscape. Deze moeten in het verdere onderzoek op bedrijfsmatig en maatschappelijk niveau zo goed mogelijk worden vastgesteld. Ten aanzien van kosten baten is de scheiding van bedrijfseconomische en maatschappelijke kosten en baten interessant. De afweging van een individuele Aquatop staat daarmee grotendeels los van een maatschappelijke investering in een Smart Energy Landscape. Ondanks deze scheiding blijven de omvang van deze kosten en baten vanzelfsprekend cruciaal. Vanuit landschappelijke inpassing is er tot zover geen knelpunt vastgesteld t.a.v. het Aquatop-principe. Het resulterende Smart Energy Landscape wordt in alle reacties als positief ervaren. Het concept wordt gezien als goed inpasbaar in het cultuurhistorische landschap van Nederland. Het vermoeden bestaat dat de gesprekspartners nog niet voldoende de kans hebben gekregen om de impact van de Aquatop op het openbare domein te kunnen omvatten. Vanuit een maatschappelijk-bestuurlijk oogpunt lijkt er aldus geen nadeel aan het concept te kleven, afgezien van de hoge realisatiekosten. Er is nog geen negatief extern effect vastgesteld. Geen enkele milieuwaarde wordt negatief beïnvloed, en de landschappelijke baten zijn sterk. Verder onderzoek samen met experts, zoals in 2009, moeten deze bevindingen verder staven. Er zijn tal van knelpunten in de huidige ruimtelijke ordening die door een Smart Energy Landscape opgelost kunnen worden. Voorbeelden hiervan zijn knelpunten rond waterberging, landschappelijke verommeling, lichtvervuiling, recreatieroutes en zoute kwel. Een triviale aanbeveling volgt uit het nader onderzoeken van de kennisvragen.

13 Literatuur Westland, 2005, Visie Greenport Westland 2020 Kersten e.a., 2006, notitie meervoudig ruimtegebruik glastuinbouw en overige bedrijvigheid in de Zuidplaspolder, Vught Van Oosten H. van, H. Koehorst, 2007, Toekomstsignalen, Bleiswijk/Utrecht Ruijs, 2003, Verkenning meervoudig en duurzaam ruimtegebruik van glastuinbouwlocaties in Nederland, Den Haag Bos W. e.a., 2006, GreenRoad, Delft Van der Cammen, H., de Klerk, L., 2006, Ruimtelijke ordening, van grachtengordel tot Vinex-wijk, Spectrum, Amsterdam Reijs, Th. A.M. (2006), Bouwen voor ruimte, TNO, Delft parlementaire werkgroep Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening, (2000), Notie van ruimte, Sdu uitgevers, Den haag Brouwer, M. (2006), Schakelen tussen schalen, TNO, Delft MNP, (2006), Welvaart en leefomgeving, Projectteam UPR Delfland (2007), Plan van Aanpak voor het UPR-project Mooi en Vitaal Delfland Websites

14 Bijlage 1 Kansrijke partners LNV PZH Gemeente Lansingherland en Westland Waterschappen Hoogheemraadschap Delfland en Schieland-Krimpenerwaard Alterra Kamers van Koophandel Haaglanden, Rotterdam Dura Vermeer Rabobank Stichting Zuid-Hollandse Milieufederatie VEK Adviesgroep Bouwend Nederland GroeneRuimte/Stichting Innovatie Glastuinbouw Hillenraad InnovatieNetwerk Agrocluster Kennisalliantie Delft L.T.O. Glaskracht Landbouw Economisch Instituut PPO Sector Glastuinbouw Prominent

15 Bijlage 2 Voorstel werkwijze voor complexe ruimtelijke processen Soorten ruimtelijke vraagstukken Voordat men kan ingaan op de vraag welke rol geo-informatie speelt in ruimtelijke ordening is het noodzakelijk de soorten vraagstukken te onderscheiden. Ruimte is een alomvattend begrip, vergelijkbaar met tijd. Ruimte bestaat niet op zichzelf: het bestaat uit het ruimtegebruik dat zich afspeelt. Dit gebruik kan worden onderscheden in thema s, bijvoorbeeld wonen, werken, verkeer & vervoer, water, milieu, natuur etc. Ruimtelijke ordening is een afweging tussen deze thema s. Indien de afweging tussen de thema s niet vanzelfsprekend is wordt een vraagstuk als snel complex genoemd. Er zijn vele soorten complexe ruimtelijke situaties te herkennen. Er zijn bijvoorbeeld vraagstukken op gebied van beleid- of visievorming, locatiekeuzes, ontwerpprojecten, herstructurering etc. De drie grote parameters die de aard van een ruimtelijk vraagstuk bepalen zijn tijd, ruimte en actoren. (Brouwer, 2006) De mate waarin deze parameters in het project betrokken zijn bepaald of een vraagstuk als complex te omschrijven is. Een nieuwe verbinding van het nationaal wegennet speelt zich weliswaar af op een hoog schaalniveau, maar zal niet als complex aan te duiden zijn als er weinig actoren bij betrokken zijn. Bij het onderhoud van hoofdwaterkeringen kunnen weliswaar weinig actoren betrokken zijn, maar de tijdshorizon en de variërende ruimtelijke schaal maken het toch veelal een complex ruimtelijk vraagstuk. De aard van complexe ruimtelijke vraagstukken is multi-dimensionaal en uniek. Het is minder zinvol om ze te beschrijven op basis van slechts één parameter, zoals tijd (haalbaarheidsstudies, voorontwerpen etc.) of ruimtelijke schaal. (bestemmingsplan, PKB etc.) De ruimtelijke opgaven in Nederland, zowel in stedelijk als landelijk gebied, worden veelal als urgent beschouwd op basis van één problematiek, bijvoorbeeld waterbeheersing, desintegratie, klimaatsverandering, energieschaarste, congestie etc. Maar in toenemende mate zijn deze opgaven complex. Het formuleren van oplossingen c.q. projecten voor complexe opgaven blijkt onmogelijk zonder een integraal en interactief proces. Deze stelling wordt nog niet altijd erkend door beslissers en adviseurs.

16 Nog steeds heerst de gewoonte om een groot project te beschouwen als een technische realisatie, die eerst in detail in besloten kring wordt voorbereid en daarna pas wordt blootgesteld aan een politiek-maatschappelijke discussie. Ook worden vanuit deze gedachte problemen op een hoger schaalniveau afgewenteld op een lager schaalniveau. Dit werkt onnodig weerstanden op, en is de oorzaak van vertraging. De verwachting is dat ruimtelijke opgaven met overstromingsrisico s veelal als complex te beschouwen zijn. In deze opgaven is waterveiligheid echter slechts één aspect. Er zijn vele thema s die het unieke karakter bepalen: wonen, werken, infrastructuur, water, bodem, natuur, landbouw, energie etc. Daarnaast leven er vragen als: is er een bestemmingswijziging nodig? Wat is het toekomstige grondgebruik? Is er een ecologische hoofdstructuur aanwezig? Zijn er terreinen van grote cultuurhistorische/archeologische waarde? Is zonering noodzakelijk met oog op externe veiligheid? Besluitvormingsproces Ongeacht het type beleidsvraag en ongeacht de doelstelling kan het beleidsproces - van (maatschappelijk) probleem tot uitvoering van maatregelen - praktisch altijd in een aantal onderling duidelijk verschillende activiteiten worden opgedeeld. Deze activiteiten kunnen worden gezien als fasen in een besluitvormingsproces die steeds in ongeveer dezelfde volgorde worden doorlopen. (Reijs, 2006). Deze onderverdeling is behulpzaam bij zowel het beschrijven van besluitvormingsprocessen als bij het geven van suggesties voor de aanpak van besluitvormingsprocessen, zoals hieronder zal worden geïllustreerd. Binnen het besluitvormingsproces kunnen vier activiteiten worden onderscheiden (zie figuur XX): Knelpunten- en kansenanalyse; Oplossingen per knelpunt/kans; Vaststellen integraal oplossingspakket; Maatregelen c.q. uitvoeringsprojecten bepalen. Knelpunten- en kansenanalyse Genereren oplossingen Integraal oplossingenpakket Maatregelen/ projecten Wat Wie Hoe Waarmee Divergentie Divergentie Divergentie Divergentie Convergentie Convergentie Convergentie Convergentie I II III IV

17 Elke fase kent een zogenaamd divergerend begin en convergerend einde. Divergentie slaat op acties gericht op verzamelen van informatie, verkrijgen van inzicht en formuleren van alternatieven. Convergentie representeert activiteiten als selectie en reductie tot essentiële informatie. Als de activiteit niet convergeert is er geen beslisbasis en kan - als het proces goed beheerd wordt - geen sprake zijn van een fase afsluiting. Toch een beslissing nemen (forceren) zal vrijwel zeker tot problemen met betrekking tot het bereiken van consensus in latere fasen leiden. De stap bij aanvang van een besluitvormingsproces is een Kick Off. Hierbinnen wordt naast een beschrijving van de huidige situatie, het doel van het proces globaal vastgelegd, de actoren met wie het proces doorlopen wordt, hun percepties en verantwoordelijkheden, de stappen die doorlopen worden en de middelen die daarvoor nodig zijn. Het resultaat hiervan is een startdocument. De knelpunten en kansenanalyse gaat uit van de stelling: een goede probleemdefinitie is de helft van de oplossing. In deze zin kan een kans ook een probleem zijn. De fase waarin enkelvoudige oplossingen per knelpunt en kansen worden gezocht is een logisch vervolg op de probleemanalyse. Dit is het moment waarop bestaande en nieuwe oplossingen worden bepaald. Het is vervolgens zaak om de enkelvoudige oplossingen samen te kunnen brengen in een integrale aanpak. De set van optimaal renderende oplossingen is niet eenvoudig te bepalen, en deze fase wordt vaak ondersteund met Decision Support Systems/instrumenten/tools/modellen. Afsluitend worden in een complex proces projecten bepaald en uitgewerkt op basis van de samengestelde oplossing. Om tot gedragen oplossingen te komen moeten belanghebbenden betrokken worden bij dit proces, via interactieve besluitvorming, ontwikkelingsplanologie, gebiedsontwikkeling etc. 1 Dit wordt o.a. gekenmerkt door vroegtijdige en gelijkwaardige betrokkenheid van alle relevante actoren duidelijkheid over speelveld en regels werken aan het komen tot een gedeelde probleemdefinitie werken aan gedeelde kennisbasis het open en inzichtelijk communiceren over afwegingsproces. De volgende vragen dienen vanaf de eerste fase in evenwicht te zijn: Wat: het antwoord op deze vraag geeft aan op welke inhoudelijke punten overeenstemming bereikt moet worden of- is bereikt: welke kwaliteit, hoeveel woningen, wiens eigendom etc. Wie: het antwoord op deze vraag geeft aan welke actoren betrokken worden in het proces. 1 Deze begrippen worden in het dagelijks gebruik vaak voor elkaar ingewisseld. Gebiedsontwikkeling is de huidige term voor de operationele kant van het begrip ontwikkelingsplanologie. Het begrip interactieve besluitvorming is nauw verbonden met gebiedsontwikkeling, maar kan ook op andere terreinen dan ruimtelijke opgaven plaatsvinden.

18 Hoe: het antwoord op deze vraag geeft wat de procesarchitectuur zal zijn; het bevat bijvoorbeeld de planning, de beslismomenten en werkvormen die worden gebruikt. Waarmee: het antwoord op deze vraag geeft aan met welke middelen de resultaten uit het proces gerealiseerd moeten worden. Voor dit werkpakket zijn deze vragen als volgt geconcretiseerd: Wie Welke actoren zijn belangrijk in het nationale debat over glastuinbouw? Wat zijn de standpunten van deze actoren t.o.v. glastuinbouw? Welke proeflocaties acht u kansrijk voor toepassing van dit concept? Wat Welke kansen en knelpunten denkt u dat het Smart Energy Landscape respectievelijk kan oplossen of benutten? Welke functies zou een Smart Energy Landscape moeten hebben? Wat vind u van de scope van de getoonde beelden? In welke stappen zou u een proeftraject onderverdelen om tot realisatie te komen? Hoe Welke planologische processen moeten worden doorlopen, en wat zijn de kritische tijdspaden hierin? Welke huidige knelpunten in die processen zouden opgelost kunnen worden? Waarmee Op welke begrotingsposten van een huidige kas zullen veranderen met dit concept? Welke financieringsmogelijkheden vanuit publieke middelen ziet u?

Westflank Haarlemmermeer

Westflank Haarlemmermeer Nota Ruimte budget 48 miljoen euro Planoppervlak 1500 hectare Trekker Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit Westflank Haarlemmermeer Westflank Haarlemmermeer is een Randstad Urgent - project.

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Regionale Adaptatie Strategie vanwege klimaatverandering. MT 22 maart 2012 Arno Lammers

Regionale Adaptatie Strategie vanwege klimaatverandering. MT 22 maart 2012 Arno Lammers Regionale Adaptatie Strategie vanwege klimaatverandering MT 22 maart 2012 Arno Lammers Voorgeschiedenis RAS - Proces Waterkader Haaglanden gestart febr. 2003 na opdracht AB - Regionaal Bestuursakkoord

Nadere informatie

Beslisdocument en plan van aanpak

Beslisdocument en plan van aanpak Beslisdocument en plan van aanpak TIENDEVEEN Inleiding In oktober 2006 heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan van aanpak Woningbouw dorpen. Het project bestaat uit drie fasen. Deze fasen worden telkens

Nadere informatie

Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE

Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE Format Ruimtelijke Onderbouwing (versie 1, aug 2014) INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 1.1. Algemeen 1.2. Aanleiding en doel 1.3. Plangebied 1.4. Leeswijzer 2. PLANBESCHRIJVING 2.1. Bestaande situatie 2.2. Gewenste

Nadere informatie

De veranderende positie van de nationale ruimtelijke ordening in Nederland

De veranderende positie van de nationale ruimtelijke ordening in Nederland De veranderende positie van de nationale ruimtelijke ordening in Nederland Ruimteconferentie 2011 1 Inhoud 1. Nationale RO in Nederland: ontwikkeling en kenmerken 2. Ontwikkelingen laatste decennia 3.

Nadere informatie

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe

Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Compensatieverordening gemeente Midden-Drenthe Verordening vastgesteld: 26-06-2003 In werking getreden: 15-09-2003 COMPENSATIEVERPLICHTING Artikel 1 Voor de toepassing van deze verordening wordt verstaan

Nadere informatie

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk

Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk Nationale landschappen: aandacht en geld nodig! 170610SC9 tk 7 Blijvend geld en aandacht nodig voor Nationale landschappen, Provincies doen meer dan het Rijk De Rekenkamer Oost-Nederland heeft onderzoek

Nadere informatie

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen

Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen Verlengen stal op het perceel Dorpsstraat 74 te Zuidlaarderveen NL.IMRO.1730.ABdorpsstr74zuidlv-0301 Projectgebied Situatie Dorpsstraat 74 Zuidlaarderveen 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Huidige en beoogde

Nadere informatie

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen

Inleiding. Onderzoeksvraag, aanpak en doelstelling Overzicht resultaten Conclusie Algemene toepasbaarheid Vragen Programma 14:00 Inloop en ontvangst 14:15 Boekuitreiking aan de deelnemers 14:30 Presentatie van de resultaten 15:00 Vragen en opmerkingen 15:15 Uitwisselen ervaringen tussen de steden, discussie 16:00

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 4. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1

Ontwerpbesluit pag. 4. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1 College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel DATUM 20 september 2016 NUMMER PS PS2016MME10 AFDELING MEC COMMISSIE MME STELLER A. Ruis DOORKIESNUMMER 0651822593 DOCUMENTUMNUMMER 819B407A PORTEFEUILLEHOUDER

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Programmabegroting 2014 Provincie Flevoland. Ans Hoenderdos, Peter Bakhuizen, Filip den Eerzamen 25 september 2013

Programmabegroting 2014 Provincie Flevoland. Ans Hoenderdos, Peter Bakhuizen, Filip den Eerzamen 25 september 2013 Programmabegroting 2014 Provincie Flevoland Ans Hoenderdos, Peter Bakhuizen, Filip den Eerzamen 25 september 2013 Verdere professionalisering begroting 2011 Nulmeting SMARTheid doelstellingen programmabegroting

Nadere informatie

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016

Strategische Agenda. Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Strategische Agenda Concept strategische agenda Regio Midden-Holland Vast te stellen in: AB Regio Midden-Holland 6 juli 2016 Versie 14 juni 2016 Kernboodschap Vitaal, duurzaam en innovatief Versterken

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s

Ondergrondse opslag. Kansen en dilemma s Ondergrondse opslag Kansen en dilemma s Nut en noodzaak? 2 Historisch perspectief Aanname alles is optimaal geregeld, water volgt functie; Nu voldoende water door externe aanvoer; Weinig urgentie voor

Nadere informatie

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting

De begroting van de provincie Utrecht voor Een samenvatting De begroting van de provincie Utrecht voor 2012 Een samenvatting Hoeveel gaat de provincie Utrecht in 2012 uitgeven? Waaraan en waarom? Dat leest u in deze samenvatting. U zult zien dat wij voor 2012 duidelijke

Nadere informatie

De kracht van Midden-Holland. Koersnotitie Midden-Holland

De kracht van Midden-Holland. Koersnotitie Midden-Holland De kracht van Midden-Holland Koersnotitie Midden-Holland Oktober 2013 Positie Midden-Holland in zuidelijke Randstad In deze koersnotitie wordt weergegeven waar Midden-Holland voor staat, welke koers Midden-Holland

Nadere informatie

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT

PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT 1 PROVINCIALE COMMISSIE LEEFOMGEVING (PCL) UTRECHT Aan: Gedeputeerde Staten van Utrecht en Provinciale Staten van Utrecht Pythagoraslaan 101 3508 TH Utrecht Datum: 1 oktober 2009 Ons kenmerk: PCL 2009/05

Nadere informatie

CAMPUS-park Delft TU Noord

CAMPUS-park Delft TU Noord TU Noord klimaatadaptatie & gebiedsontwikkeling - Kanaalweg 2 SCHIE DUWO Botanische Tuin OPGAVE KLIMAATADAPTATIE In het kader van het project Klimaatadaptatie Delft is een studie verricht naar de gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

De planologie van zonne-energie

De planologie van zonne-energie De planologie van zonne-energie Ruimtelijk beleidskader Zon Noord-Holland OBC Castricum 12 december 2016 Matthijs van Oosterhout, Provincie Noord-Holland Duurzaamheidsbeleid provincie De provincie kom

Nadere informatie

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening

Ruimtelijke ordening. Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke ordening (RO) in Nederland Vanuit de geschiedenis is RO al belangrijk in Nederland, denk bijvoorbeeld aan landinrichting en optimaliseren van de waterhuishouding.

Nadere informatie

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics

Duurzaam groeien. Agro, fresh, food en logistics Nota Ruimte budget Klavertje 25,9 miljoen euro (waarvan 3 miljoen euro voor glastuinbouwgebied Deurne) Planoppervlak 908 hectare (waarvan 150 hectare voor glastuinbouwgebied Deurne) (Greenport Trekker

Nadere informatie

AWZI Nieuwe Waterweg Dinsdag 12 oktober 2016

AWZI Nieuwe Waterweg Dinsdag 12 oktober 2016 AWZI Nieuwe Waterweg Dinsdag 12 oktober 2016 Opening Jos van der Knaap Voorzitter LTO Glaskracht Westland Michiel van Haersma Buma Dijkgraaf Hoogheemraadschap van Delfland Programma 15.30 uur Ontvangst

Nadere informatie

Visie op Zuid-Holland

Visie op Zuid-Holland Visie op Zuid-Holland Op weg naar de provinciale structuurvisie provincie Zuid Holland Visie op Zuid-Holland - Op weg naar de provinciale structuurvisie Visie op Zuid-Holland Veelzijdig, dynamisch. Zuid-Holland

Nadere informatie

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen

Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling. 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Strategieën voor ruimtelijke ontwikkeling 1) Duurzame ontwikkeling, governance, gebiedsontwikkeling, monitoring en kennisvragen Ina Horlings Lezing Waddenacademie, 2-12- Opgaven voor de Waddenregio 1.

Nadere informatie

Nota van B&W. onderwerp Beleidsregels Ruimtelijke inpassing zonnepanelen parken. Portefeuilehouder Adam Elzakalai, John Nederstigt

Nota van B&W. onderwerp Beleidsregels Ruimtelijke inpassing zonnepanelen parken. Portefeuilehouder Adam Elzakalai, John Nederstigt 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Portefeuilehouder Adam Elzakalai, John Nederstigt Collegevergadering 6 januari 201 5 inlichtingen Herman Nijman (023 5676889) Registratienummer 2014.0057122

Nadere informatie

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Programma Kas als Energiebron Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Inhoud Kenmerken glastuinbouw Introductie Programma Kas als Energiebron

Nadere informatie

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE

Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Het verbinden van water en MIRT VAN WENS NAAR MEERWAARDE Rond het verbinden van water en ruimte zijn al veel stappen gezet. In het kader van de Vernieuwing van het MIRT is door Rijk, provincies en waterschappen

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Hoe waardeert en beleeft de Nederlandse bevolking de ruimtelijke kwaliteit van haar leefomgeving? Deze nulmeting van de Belevingswaardenmonitor Nota Ruimte beschrijft hoe aantrekkelijk Nederlanders

Nadere informatie

Nieuwe Kijk. Wegen. in het. Landschap. Ontwerponderzoek december 2011

Nieuwe Kijk. Wegen. in het. Landschap. Ontwerponderzoek december 2011 Nieuwe Kijk op Wegen in het Landschap Ontwerponderzoek december 2011 14 1. Inleiding 15 16 1.1 AANLEIDING Infrastructuur is de ruggengraat van het landschap. De komende jaren wordt er veel geïnvesteerd

Nadere informatie

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen:

Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Projectformat Agenda van Twente, jaarschijf 2010 Aanvrager: gemeente Almelo Project : Transitiestrategie Noordflank Bijlagen: Algemene informatie over het project Aanleiding voor het project Het Almelose

Nadere informatie

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland

Beter groen. naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland. provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in Zuid-Holland provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit in zuid-holland Beter groen. Naar een kwaliteitsimpuls voor recreatiegebieden in

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE

Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Groengebied Amstelland AB 10-11-2011 Agendapunt 9 eerder door het bestuur behandelde notities over rol en positie GGA BIJLAGE 1 DISCUSSIENOTITIE Bestuurlijke begeleidingsgroep Visie Amstelland Aantal bijlagen:

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Contactpersoon Gosewien van Eck Datum 14 november 2013 Kenmerk N001-1220333GGV-evp-V01-NL Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug 1 Inleiding De gemeente

Nadere informatie

erklaring van Altena

erklaring van Altena Verklaring van Altena Gezamenlijk willen wij, Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch, Samenwerkingsverband Ondernemersverenigingen Altena (SOVA), Gemeente Aalburg, Gemeente Werkendam, Gemeente Woudrichem,

Nadere informatie

Visie op Zuid-Holland Ontwerp Actualisering 2011

Visie op Zuid-Holland Ontwerp Actualisering 2011 Visie op Zuid-Holland Ontwerp Actualisering 2011 Verordening Ruimte ontwerp wijzigingsbesluit ONTWERP VERORDENING TOT WIJZIGING VAN DE VERORDENING RUIMTE Provinciale Staten van Zuid-Holland; Gelezen het

Nadere informatie

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol

Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Structuurvisie Eiland van Schalkwijk + beoordelingskader en -protocol Behoud en ontwikkeling van het landelijk karakter en de openheid van het gebied met ruimte voor landbouw, natuur, water, recreatie,

Nadere informatie

F. Buijserd Burgemeester

F. Buijserd Burgemeester gemeente nieuwkoop afdeling fysieke en maatschappelijke ontwikkeling Raadsvoorstel portefeuillehouder Nico Jonker opgesteld door Lex Niekel / kenmerk/datum vergaderdatum raad 11 februari 2010 jaar/nummer

Nadere informatie

Bijlage 2a. Advies m.e.r.-plicht

Bijlage 2a. Advies m.e.r.-plicht Bijlage 2a Advies m.e.r.-plicht Notitie Contactpersoon Rob Evelein Datum 27 november 2012 Kenmerk N001-4793200REV-evp-V03-NL Advies m.e.r.-plicht bestemmingsplan glastuinbouwgebied Oostland-Pijnacker

Nadere informatie

Statenfractie Zuid-Holland

Statenfractie Zuid-Holland Statenfractie Zuid-Holland Voorstel: verkenning naar een thematische fietsroute, die de Kennisas in Zuid-Holland met elkaar verbindt; van Noordwijk naar Rotterdam: het Sciencepad. PvdA Zuid-Holland Petra

Nadere informatie

PERMANENTE BEWONING VAN RECREATIEWONINGEN

PERMANENTE BEWONING VAN RECREATIEWONINGEN Concept PERMANENTE BEWONING VAN RECREATIEWONINGEN BELEIDSNOTITIE VAN GEDEPUTEERDE STATEN DECEMBER 2004 1. Doel en Aanleiding In haar brief van 11 november 2003 aan de Tweede Kamer heeft de Minister van

Nadere informatie

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND

AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Opsterland. Nr. 25469 16 februari 2017 AMBITIEDOCUMENT ZONNE-ENERGIE UITWERKING OMGEVINGSVISIE - GEMEENTE OPSTERLAND 1.INLEIDING ZONNE-ENERGIE IN OPKOMST Het

Nadere informatie

Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit. provincie Zuid-Holland

Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit. provincie Zuid-Holland Sessie Verstedelijking en Mobiliteit => Onderdeel Mobiliteit provincie Zuid-Holland Nieuwe visie op mobiliteit? Waarom? Nieuwe impulsen: Hoofdlijnenakkoord 2011-2015: versterking economie in combinatie

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

Fietspad in het Voorsterbos, voorbeeld van een toegankelijk, divers bos

Fietspad in het Voorsterbos, voorbeeld van een toegankelijk, divers bos Concept Concept Concept Concept CRU05.095 Lekker leven in Flevoland Wat willen we bereiken: Een provincie met goede recreatieve mogelijkheden voor zowel de inwoners als de Randstadbewoners, het behoud

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking

Ladder voor duurzame verstedelijking Ladder voor duurzame verstedelijking Klik om de modelstijlen te bewerken Tweede niveau Derde niveau Vierde niveau Vijfde niveau Ladder voor duurzame verstedelijking 1. Waar komt het vandaan? 2. Wat is

Nadere informatie

Rotterdam Stadshavens

Rotterdam Stadshavens Rotterdam Stadshavens Nota Ruimte budget 31 miljoen euro Planoppervlak 1000 hectare (1600 hectare inclusief wateroppervlak) Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

Nadere informatie

Visie op Zuid-Holland Ontwikkelen met schaarse ruimte

Visie op Zuid-Holland Ontwikkelen met schaarse ruimte Visie op Zuid-Holland Ontwikkelen met schaarse ruimte Provinciale Structuurvisie Zuid-Holland is de meest dichtbevolkte provincie van Nederland, met 3,5 miljoen mensen en veel economische bedrijvigheid.

Nadere informatie

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta

Waterschap Hollandse Delta. dynamiek in de delta Waterschap Hollandse Delta dynamiek in de delta Inhoud De dynamiek in de tijd Een dynamische ruimte De opgaven nu en voor de toekomst Water besturen Functionele overheid Algemeen belang en specifiek belang

Nadere informatie

Provinciale Staten van Noord-Holland. Voordracht 64

Provinciale Staten van Noord-Holland. Voordracht 64 Provinciale Staten van Noord-Holland Voordracht 64 Haarlem, 17 augustus 2004 Onderwerp: Agenda Provinciaal Waterplan Bijlagen: - ontwerpbesluit - procesplanning provinciaal waterplan - op weg naar een

Nadere informatie

Visie op overdracht wegen. Provincie Zuid-Holland Dienst Beheer Infrastructuur

Visie op overdracht wegen. Provincie Zuid-Holland Dienst Beheer Infrastructuur Visie op overdracht wegen Provincie Zuid-Holland Dienst Beheer Infrastructuur Versie 2.0: 16 november 2006 Visie op overdracht wegen - definitief - 16 november 2006 2 van 7 Leeswijzer Voor u ligt de notitie

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Zuidlaren (gemeente Tynaarlo) (Bron:

Zuidlaren (gemeente Tynaarlo) (Bron: Zuidlaren (gemeente Tynaarlo) (Bron: www.eropuit.nl) Introductie Zuidlaren maakt deel uit van de Drentse gemeente Tynaarlo, en is daarvan met 10.000 inwoners de op een na grootste kern. Zuidlaren is gesitueerd

Nadere informatie

Samen geven we richting aan de koers van de NKC

Samen geven we richting aan de koers van de NKC Samen geven we richting aan de koers van de NKC ₀ ₀ ₀ In de aanloop naar de klimaattop in Parijs is eind 2014 de Nederlandse Klimaatcoalitie van start gegaan om CO2 reductie bij bedrijven en andere organisaties

Nadere informatie

EHS-herijking van invloed op uiterwaardentransitie in Utrecht en Gelderland? Master scriptie planologie

EHS-herijking van invloed op uiterwaardentransitie in Utrecht en Gelderland? Master scriptie planologie EHS-herijking van invloed op uiterwaardentransitie in Utrecht en Gelderland? Master scriptie planologie D.F.G. van Nuland 2012 EHS-herijking van invloed op uiterwaardentransitie in Utrecht en Gelderland?

Nadere informatie

Kennisagenda NKWK- KBS. Groeidocument versie 0.1

Kennisagenda NKWK- KBS. Groeidocument versie 0.1 Kennisagenda NKWK- KBS Groeidocument versie 0.1 November 2015 Voorwoord Dit is de eerste versie (versie 0.1) van het Groeidocument van de Kennisagenda NKWK- KBS. Dit document is een eerste aanzet voor

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten kiezen voor voorkeursalternatief Bundeling Noord

Gedeputeerde Staten kiezen voor voorkeursalternatief Bundeling Noord Juli 2016 Dagelijks ervaart het verkeer problemen met de doorstroming op de N629 tussen Oosterhout en Dongen. Ook de leefbaarheid en veiligheid op en rond de N629 en Westerlaan vragen aandacht. De provincie

Nadere informatie

BIJLAGE 3: Toetsingskader

BIJLAGE 3: Toetsingskader BIJLAGE 3: Toetsingskader In dit toetsingskader geven partijen een nadere invulling en uitwerking aan de kaders die in de PKB Plus PMR met betrekking tot het deelproject 750 hectare natuur en recreatie

Nadere informatie

1. Streekplan Brabant in balans

1. Streekplan Brabant in balans 1. Streekplan Brabant in balans Het plangebied is gelegen in de AHS-landschap; subzone leefgebied dassen en voor een deel (duinrand) binnen de GHS-natuur. De Interimstructuurvisie Noord-Brabant Brabant

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie

ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK. Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie ONTWIKKEL EEN GEZAMENLIJKE VISIE OP HET DUURZAAM BODEMGEBRUIK Bijeenkomst XXX dag-maand-jaar, Locatie OPZET VAN DE PRESENTATIE Bodemvisie Waarom? Doel Middel Ingrediënten SPRONG Wie, wat, waarom? Het proces

Nadere informatie

1. Nota van antwoord. Eindstand 2055 reacties door 3036 personen/instanties.

1. Nota van antwoord. Eindstand 2055 reacties door 3036 personen/instanties. 1. Nota van antwoord Eindstand 2055 reacties door 3036 personen/instanties. Daarnaast zijn enkele petities/handtekeningenacties gevoerd: Petitie Voordorp 975 handtekeningen Petitie NMU meer dan 19.000

Nadere informatie

Ons kenmerk: Z / mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk

Ons kenmerk: Z / mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk Notitie Ons kenmerk: Z-2015-15661 / 15945 Behandeld door: mevrouw M.A. de Jong, de heer H. de Rijk Onderwerp: Aantal pag. 5 Bijlagen: Concept notitie reikwijdte en detailniveau planmer Structuurvisie Ondergrond

Nadere informatie

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel.

Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Goed op weg met de Mobiliteitsscan? Discussieer mee aan de hand van P+R als voorbeeldmaatregel. Henk Tromp Hans Voerknecht Dirk Bussche (Henk Tromp en Dirk Bussche zijn werkzaam bij Goudappel Coffeng,

Nadere informatie

Ruimtelijke spelregels voor zon op de grond in Noord-Holland

Ruimtelijke spelregels voor zon op de grond in Noord-Holland Ruimtelijke spelregels voor zon op de grond in Noord-Holland Conferentie Zonnecentrales 10 Maart 2016 Bart Witteman, Provincie Noord-Holland Zonnecentrales en de provincie De provincie kom je op twee manieren

Nadere informatie

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250

De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250 gemeente Haarlemmermeer De leden van de gemeenteraad van Haarlemmermeer Postbus 250 2130 AG Hoofddorp Bezoekadres: Raadhuisplein 1 Hoofddorp Telefoon 0900 1852 Telefax 023 563 95 50 Organisatieonderdeel

Nadere informatie

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend

Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland Besluitvormend VOORSTEL OPSCHRIFT Vergadering van 9 juni 2015 Besluit nummer: 2015_BW_00466 Onderwerp: Lokale Ontwikkelingsstrategie voor de regio Holland Rijnland 2015-2020 - Besluitvormend Beknopte samenvatting: LEADER

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE

MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE MIRT - Verkenning Antwerpen Rotterdam VISIE 2010-2020 POSITIONERING DELTALANDSCHAP 2010 BESTAANDE TOEKOMST DELTALANDSCHAP 2010-2020 STRUCTUURBEELD DELTALANDSCHAP 2020 POSITIONERING STEDELIJKE DELTA 2010

Nadere informatie

Burgemeester van de gemeente Bergen Postbus AD Bergen. Betreft: Reactie prealabele vraag fusielocatie voetbalvelden Egmond aan den Hoef

Burgemeester van de gemeente Bergen Postbus AD Bergen. Betreft: Reactie prealabele vraag fusielocatie voetbalvelden Egmond aan den Hoef POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Burgemeester van de gemeente Bergen Postbus 175 1860 AD Bergen Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon M.D. Alles BEL/RI Doorkiesnummer +31235144195 allesm@noord-holland.nl 1

Nadere informatie

Bijlagen Referenties en kaarten

Bijlagen Referenties en kaarten Bijlagen Referenties en kaarten 2020 Visie 2020 95 Groen - Blauw Natuur en ecologie 96 Water 97 Mobiliteit Weginfrastructuur 98 Openbaar vervoer 99 Fietspaden 100 Wonen Economie Woningbouwlocaties 101

Nadere informatie

Nota van Zienswijzen behorende bij het Bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2012, De Leijkens

Nota van Zienswijzen behorende bij het Bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2012, De Leijkens Nota van Zienswijzen behorende bij het Bestemmingsplan Buitengebied Rucphen 2012, De Leijkens Rucphen, 7 november 2012 INHOUD; 1. Procedure 2. Ingediende zienswijzen 3. Inhoud zienswijzen en inhoudelijke

Nadere informatie

Ontwikkeling BedrijventerreinKerkewaard

Ontwikkeling BedrijventerreinKerkewaard Ontwikkeling BedrijventerreinKerkewaard Presentatie GemeenteNeerijnen CieRuimte: 2 februari 2012 Agenda 1. Presentatie: 15 minuten 2. Vragen: 10 min Eerdere besluitvorming; Stand van zaken waar staan we

Nadere informatie

Toelichting. Wijzigingsplan Glastuinbouw Nieuwe Dijk 2, 4, 6, 8. Artikel 3.6 Wro

Toelichting. Wijzigingsplan Glastuinbouw Nieuwe Dijk 2, 4, 6, 8. Artikel 3.6 Wro Toelichting Wijzigingsplan Artikel 3.6 Wro INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 1.1. Gegevens initiatiefnemer... 3 1.2. Glastuinbouw Het Grootslag... 3 2. Bestemmingsplan Glastuinbouwgebied Het Grootslag 2003,

Nadere informatie

niba natuurlijk nodig

niba natuurlijk nodig niba natuurlijk nodig Mission Statement Als gerenommeerd producent van zand en grind levert Niba essentiële grondstoffen aan de bouwsector en is zij innovator op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling.

Nadere informatie

Het Groene Hart: Vitaal orgaan van de Randstad Advies bij Perspectief Groene Hart 2040, 28 augustus 2017

Het Groene Hart: Vitaal orgaan van de Randstad Advies bij Perspectief Groene Hart 2040, 28 augustus 2017 Provinciale Adviescommissie Leefomgevingskwaliteit (PAL) Zuid-Holland Provinciale Commissie Leefomgeving (PCL) Utrecht Het Groene Hart: Vitaal orgaan van de Randstad Advies bij Perspectief Groene Hart

Nadere informatie

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN

CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN CULTUREEL ERFGOED EN DE VERTALING NAAR RUIMTELIJKE PLANNEN Onderzoek naar cultuurhistorische structuren, landschappen en panden Aansluitend op Belvedere- (Behoud door ontwikkeling) en het MoMo-beleid (Modernisering

Nadere informatie

Kanttekeningen bij Rotterdam VooRuit voorheen: Regio Rotterdam en haven: duurzaam bereikbaar

Kanttekeningen bij Rotterdam VooRuit voorheen: Regio Rotterdam en haven: duurzaam bereikbaar Kanttekeningen bij Rotterdam VooRuit voorheen: Regio Rotterdam en haven: duurzaam bereikbaar Verkenning middellange termijn bereikbaarheid Rotterdamse Regio 2020-2040 Masterplan november 2009 Uitwerkingsstudie

Nadere informatie

windenergie beter te vertegenwoordigen in de structuurvisie dan nu het geval is.

windenergie beter te vertegenwoordigen in de structuurvisie dan nu het geval is. ... Datum: Pagina: 1 van 15 INHOUDSOPGAVE...... 1 Inleiding 3 2 Uitgangspunten 4 2.1 Afstand tot woningen 4 2.2 Ontwerp Ruimtelijk Plan van de Structuurvisie Hoeksche Waard 4 2.3 Nota

Nadere informatie

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam

Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam. Henk de Bruijn 25 september 2013. Copyright - Port of Rotterdam Wereldklasse doen! Havenbedrijf Rotterdam Henk de Bruijn 25 september 2013 1 Haven- en industriegebied + 2 Havengebieden Maasvlakte Waal-/Eemhaven Europoort Botlek 3 Haven in cijfers Rotterdamse haven

Nadere informatie

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat?

De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad: hoe doe je dat? De klimaatbestendige stad Klimaatadaptatie van stedelijk gebied staat sinds kort prominent op de publieke agenda. Op Prinsjes dag heeft het kabinet de Deltabeslissing

Nadere informatie

DUURZAME INFRASTRUCTUUR

DUURZAME INFRASTRUCTUUR DUURZAME INFRASTRUCTUUR wisselwerking van stad, spoor, snelweg en fietspad TON VENHOEVEN VENHOEVENCS architecture+urbanism Krimp werkgelegenheid Percentage 65+ Woon-werkverkeer Grondprijzen 2007, Toegevoegde

Nadere informatie

Ambitieverklaring. Tussen Kagerplassen en Oude Rijn

Ambitieverklaring. Tussen Kagerplassen en Oude Rijn Ambitieverklaring Samenwerken aan groen-recreatieve ontwikkeling in de Leidse regio 9/12/2009 Ambitieverklaring 1 Ambitieverklaring Partijen 1. De gemeente Kaag en Braassem, vertegenwoordigd door de heer

Nadere informatie

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW

HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW HAAGSE AANPAK DUURZAME STEDENBOUW duurzame economie sociaal culturele duurzaamheid ecologische duurzaamheid DUURZAME STEDENBOUW Inhoud presentatie Opgave Werkwijze 4 thema's Resultaten en vervolgproces

Nadere informatie

Beroep en Bedrijf aan huis. Beleidsnota

Beroep en Bedrijf aan huis. Beleidsnota Beroep en Bedrijf aan huis Beleidsnota juni 2007 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Doelstelling... 3 Definitie beroep of bedrijf aan huis... 4 Bestemmingsplantoets... 4 Vrij beroep... 4 Criteria bij de toetsing

Nadere informatie

De ladder voor duurzame verstedelijking

De ladder voor duurzame verstedelijking De ladder voor duurzame verstedelijking Jacqueline H.P. Vrolijk Adviseur ruimtelijk beleid en omgevingsjurist Inleiding seminar 10 maart 2015 Waarom de ladder? Andere tijden: Einde aan decennia van groei

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Taakcluster Operationeel support

Taakcluster Operationeel support Ideeën en plannen kunnen nog zo mooi zijn, uiteindelijk, aan het eind van de dag, telt alleen wat werkelijk is gedaan. Hoofdstuk 5 Taakcluster Operationeel support V1.1 / 01 september 2015 Hoofdstuk 5...

Nadere informatie

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort -

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - - Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - De Provincie Noord-Holland vraagt om: Ideeën uit de markt Aanleiding De provincie Noord-Holland roept marktpartijen en maatschappelijke organisaties op om mee te

Nadere informatie

Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken

Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken Een tak, die niet meebuigt met de wind, zal breken Inhoudsopgave 1. Locatie 1 2. Omgeving 1 3. Park 2 3.1 Sfeer 2 3.2 Ecologische verbindingszone 2 3.3 Vakantiewoningen 3 3.4 Plattegrond 3 3.5 Wandelbrug

Nadere informatie

Wat is INTERREG?

Wat is INTERREG? Wat is INTERREG? www.vrom.nl 0 INTERREG is een Europese subsidieregeling, waarbinnen partijen uit meerdere landen samenwerken in projecten op het terrein van de ruimtelijke en regionale ontwikkeling. Projecten

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal

Graydon Kwartaalmonitor. Kwartaal Graydon kwartaal monitor Kwartaal 1 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q3 216, Q4 216 en Q1 6 Starters per branche 7 Faillissementen per branche 8 Opheffingen per branche 9 Netto-groei

Nadere informatie

Betreft: Mondeling overleg structuurvisie NWO Den Haag, 1 april 2014

Betreft: Mondeling overleg structuurvisie NWO Den Haag, 1 april 2014 Eerste Kamer, commissie IMRO Postbus 20017 2500 EA Den Haag Betreft: Mondeling overleg structuurvisie NWO Den Haag, 1 april 2014 Geachte leden van de commissie IMRO, Op 8 april aanstaande heeft u een mondeling

Nadere informatie

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling

Programma STRONG. landsdelige bijeenkomsten. Toets probleemstelling Programma STRONG landsdelige bijeenkomsten Toets probleemstelling Inhoud: Wat is STRONG, Structuurvisie Ondergrond, Probleemstelling? Oogst provinciale workshops 2013 Opbouw Probleemstelling Thema s probleemstelling

Nadere informatie

Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen.

Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen. Plan Van Aanpak Gebiedsontwikkeling Westerzeedijk 24 april 2017) Besluitvorming: Voorgesteld wordt om: In te stemmen met het voorstel voor de verdeling van de verschillende onderdelen. 1) Aanleiding Het

Nadere informatie