Jonge vrouwen met borstkanker

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jonge vrouwen met borstkanker"

Transcriptie

1 Jonge vrouwen met borstkanker Jonge vrouwen met borstkanker mei 2015

2 Thema oktober borstkankermaand 2015: jonge vrouwen met borstkanker Komende oktober de borstkankermaand - vragen Borstkankervereniging Nederland, Stichting Pink Ribbon en alle andere borstkankerorganisaties die zich verenigd hebben binnen de werkgroep BorstkankerNL, extra aandacht en geld voor de hulp aan jonge vrouwen (< 45 jaar) met borstkanker. In dit document wordt uitgelegd waarom gekozen is voor dit thema en vind je verdere achtergrondinformatie. Als bijlage is er een begrippenlijst toegevoegd met uitleg van gebruikte medische termen. Waarom het thema jonge vrouwen met borstkanker? Moeilijker te constateren, moeilijker te bestrijden Borstkanker is in alle gevallen een ingrijpende ziekte. Jonge vrouwen kampen vaak met een grote ziektelast en specifieke vragen rondom thema s als vruchtbaarheid. Omdat het borstweefsel in de jonge borst compacter is, zijn afwijkingen moeilijker te vinden. Jongere vrouwen krijgen vaker aanvullende behandelingen als chemo- en/of hormoontherapie. De kans op terugkeer, in de borststreek of als uitgezaaide ziekte, is groter bij jonge vrouwen en borstkanker heeft vaker overlijden tot gevolg. Grote impact op sociaal en privéleven Jongere vrouwen staan middenin het leven, met alle drukte van dien. Werk, een actief sociaal leven, ze zijn vaak de spil van een gezin met (jonge) kinderen. De impact van de diagnose borstkanker slaat bij hen en bij hun omgeving in als een bom. Wat is de impact van de ziekte op werk en sociaal leven? Kun je nog kinderen krijgen? Of hoe vertel je aan je kinderen dat je ernstig ziek bent en kun je je kinderen nog zien opgroeien? Wat doet het met je relatie? Emotioneel en seksueel? Of, als je nog geen relatie hebt, hoe vind je een partner en wanneer vertel je dat je ziek bent geweest? Kun je nog werken? En kun je nog een hypotheek of (zorg/arbeidsongeschiktheids/kapitaal)verzekering krijgen? Prangende vragen waarmee jonge vrouwen - naast de ziekte zelf - mee geconfronteerd worden. In de wetenschap dat de kans op terugkeer, in de borststreek of als uitgezaaide ziekte, groter is bij jonge vrouwen en vaker overlijden tot gevolg heeft. Ingrijpende lange termijn effecten Voor jonge vrouwen kunnen de ingrijpende lange termijn effecten van de behandelingen de levensverwachting en de kwaliteit van leven ongunstig beïnvloeden: vervroegde overgang, vermoeidheid, het uitblijven van lustgevoelens en cognitieve problemen (zoals concentratieproblemen). Afhankelijk van de noodzakelijke behandeling kan ook de vruchtbaarheid (tijdelijk) aangetast worden. Het zal duidelijk zijn dat méér onderzoek naar betere behandelingen en sociale ondersteuning buitengewoon essentieel is. Daarom vragen we in oktober - de borstkankermaand - om extra aandacht en middelen voor deze groep vrouwen. Jonge vrouwen met borstkanker juni

3 Cijfers en feiten Incidentie: 1 op de 10 borstkankerpatiënten is jonger dan 45 jaar De meeste gevallen van borstkanker of een mogelijk voorstadium daarvan (in situ) worden gediagnosticeerd in de leeftijd jaar. Toch zijn er ook jonge vrouwen die borstkanker krijgen (gehanteerde leeftijdsgrens: vrouwen jonger dan 45 jaar). De meest recente definitieve data betreffen verslagjaar Toen kregen vrouwen en 4 mannen de diagnose borstkanker of in situ onder de leeftijd van 45 jaar, ten opzichte van vrouwen en 109 mannen ouder dan 45 jaar. Wanneer de cijfers over 2014 definitief zijn, zal dit document worden bijgewerkt. 1 op de 10 jonger dan 45 jaar (10%) vrouwen in 2013 Binnen de groep jonge vrouwen die in 2013 gediagnosticeerd werden met borstkanker (of in situ), is de leeftijdscategorie jaar in de meerderheid. De volledige verdeling zag er in 2013 als volgt uit: jaar: vrouwen jaar: 411 vrouwen jaar: 217 vrouwen < 30 jaar: 80 vrouwen 10-jaars overleving: lager bij jonge vrouwen De 10-jaars overleving van borstkankerpatiënten onder de 45 is 79%. Dit is lager dan die van patiënten van jaar (85%) en jaar (83%). Tumorkenmerken: agressiever bij jonge vrouwen Jonge vrouwen hebben over het algemeen t.o.v. hun oudere lotgenoten: Vaker grotere tumoren bij de diagnose Vaker uitzaaiingen in de lymfeklieren* Vaker graad 3 tumoren* Vaker zeldzame vormen van borstkanker o o Triple Negatieve borstkanker* (tumor niet hormoongevoelig (oestrogeen en progesteron) en ook niet eiwitgevoelig (HER2*)) Inflammatoire borstkanker* (ontstekingsborstkanker) *zie bijlage: begrippenlijst Jonge vrouwen met borstkanker juni

4 Diagnostiek en behandeling(en) Aangepaste richtlijnen voor jonge vrouwen Voor jonge vrouwen gelden aangepaste richtlijnen voor diagnostiek en aangeboden behandelingen (richtlijn mammacarcinoom* voor jonge vrouwen). Omdat het borstweefsel in de jonge borst compacter is (hoge densiteit), is bij jonge vrouwen een afwijking in de borst moeilijker te vinden. Het kan nodig zijn om een mammografie aan te vullen met een echografie en een MRI. Een echo en een MRI laten andere details van het borst- en klierweefsel zien dan een mammografie. Bij vrouwen jonger dan 30 en/of vrouwen die borstvoeding geven, wordt de echografie het meest geadviseerd om de diagnose vast te stellen. De kans op terugkeer van borstkanker na behandeling(en) is groter bij jonge vrouwen dan bij oudere patiënten. Daarom wordt vrouwen jonger dan 35 jaar vaker een amputatie en aanvullende chemo- of hormoontherapie geadviseerd. Volgens de richtlijn is er bij bijna iedere vrouw onder de 35 jaar een indicatie om na (of voor) de operatie chemotherapie te geven. Bij vrouwen ouder dan 35 jaar wordt individueel beoordeeld of systemische therapie* nodig is naar aanleiding van de verschillende kenmerken van de tumor. Als de tumor HER2 positief is, dan wordt vaak ook HER2-gerichte therapie geadviseerd en als de tumor hormoongevoelig is, dan wordt ook hormoontherapie geadviseerd. Vervroegde overgang en aantasting vruchtbaarheid door aanvullende behandeling(en) De meeste jonge vrouwen zijn nog niet in de overgang en hebben soms (nog) een kinderwens. Dit kan mede bepalen of en in welke vorm er aanvullend wordt behandeld. Aanvullende behandelingen kunnen ingrijpende consequenties hebben voor deze groep. De meest voorkomende gevolgen betreffen de eierstokken en vruchtbaarheid: Chemotherapie Vervroegd in (tijdelijke) overgang Tast eierstokken aan ( veroudering van de eierstokken) Bij vrouwen jonger dan 35 jaar zal de vruchtbaarheid na de chemotherapie meestal wel terugkeren Bij vrouwen ouder dan 35 jaar is er een reële kans op blijvende onvruchtbaarheid (variërend van 10-60%, afhankelijk van de leeftijd) Gevolgen vroegtijdige aantasting eierstokfunctie door chemo- en hormonale therapie: Vervroegd in (tijdelijke) overgang** Verminderde vruchtbaarheid Bij gebruik van Tamoxifen* (en soortgelijken): zwangerschap is onwenselijk vanwege grote kans op aangeboren afwijkingen bij het kind Osteoporose (botontkalking) Atrofie (dunner worden van het vaginaslijmvlies) Opvliegers Nachtzweten Overgewicht Stemmingswisselingen **Of een vrouw tijdelijk of definitief in de overgang raakt door chemotherapie, hangt af van onder andere de leeftijd, de soort behandeling en de duur ervan en de vruchtbaarheid voorafgaand aan de behandeling. Jonge vrouwen met borstkanker juni

5 Gevolgen verwijderen eierstokken (bijvoorbeeld indien sprake is van erfelijkheid): Definitief in de overgang (en dus overgangsklachten) Blijvende onvruchtbaarheid Genmutaties Bij vrouwen die op jonge leeftijd borstkanker krijgen speelt erfelijke of familiaire belasting vaker een rol. Vrouwen jonger dan 50 jaar met de diagnose Triple Negatieve Borstkanker* worden standaard verwezen naar een klinisch geneticus. Vrouwen bij wie meerdere familieleden borstkanker hebben of vrouwen die aan beide borsten borstkanker hebben worden ook verwezen naar de klinisch geneticus. Zij kunnen een mutatie hebben in het BRCA1-gen of BRCA2-gen*. Dit kan reden zijn voor preventief verwijderen van eierstokken en borstklierweefsel. Er kan ook sprake zijn van een mutatie in andere genen zoals CHEK2*. In dat geval is het risico op eierstokkanker niet verhoogd en is er minder voordeel van preventief verwijderen van borstklierweefsel. Vruchtbaarheid en kinderwens De meeste jonge vrouwen zijn bij diagnose van borstkanker nog niet in de overgang, mogelijk bestaat er nog een kinderwens. Chemotherapie vermindert de vruchtbaarheid en zowel door chemotherapie als hormoontherapie kunnen vrouwen tijdelijk of blijvend in de overgang raken. Na het stoppen van de behandeling kan de menstruatie weer terugkomen, kunnen overgangsklachten verdwijnen en is een spontane zwangerschap soms nog mogelijk. Indien de eierstokken (preventief) zijn verwijderd, is er sprake van een blijvende overgang en onvruchtbaarheid. Voor vrouwen met een kinderwens, jonger dan 40 jaar, zijn er de volgende mogelijkheden om de kans op zwangerschap te verhogen: Invriezen embryo s (bevruchte eicellen, IVF): voorafgaand aan de behandeling worden embryo s ingevroren voor eventuele terugplaatsing na de behandeling(en) Invriezen onbevruchte eicellen (eicelvitrificatie, wanneer er geen partner is) Invriezen eierstokweefsel (veiligheid en effectiviteit wordt nog onderzocht) Zoladex injecties tijdens chemotherapie (effectiviteit wordt nog onderzocht) Het invriezen van embryo s, eicellen en eierstokweefsel dient voorafgaand aan de neo-adjuvante* chemotherapie te zijn gedaan. In het algemeen zal men hiervoor verwezen worden naar een centrum met bijzondere expertise op dit gebied (borstkanker en behoud van vruchtbaarheid). Indien embryo s of eicellen zijn ingevroren is latere zwangerschap mogelijk ondanks blijvende overgang. Overige gevolgen Naast bovengenoemde medische effecten, heeft het krijgen van (borst-)kanker ook veel invloed op zaken als opleiding en werk blijkt uit recent onderzoek onder jonge vrouwen van Borstkankervereniging Nederland (via online raadpleging; b-force.nl). (Ex-)patiënten ondervinden bijvoorbeeld problemen bij het afsluiten van verzekeringen en hypotheken. Tenslotte heeft de ziekte invloed in relationele sfeer. Wanneer vertel je dat je ziek bent (geweest) als je op zoek bent naar een nieuwe relatie? Wanneer zeg je dat je (mogelijk) onvruchtbaar bent? En hoe reageert je omgeving; welke invloed heeft het ziek-zijn op je relatie met vrienden, collega s, kinderen en partner? Jonge vrouwen met borstkanker juni

6 Relevante thema s Borstkankervereniging Nederland, Stichting Pink Ribbon en de commissie Amazones merken dat de thema s die bij jonge vrouwen spelen vooral de (latere) gevolgen van (de behandeling van) borstkanker betreffen (bron: b-force.nl). Concreet gaat het dan vooral om: Vruchtbaarheid en seksualiteit Werk, inkomen en re-integratie Sociaal en privéleven; gezin, partner, familie en vrienden Onderwerpen die ook spelen: o Blijvende gevolgen zoals vermoeidheid, pijn, cognitieve problemen, zorgen over mogelijke terugkeer van de kanker o Mogelijke erfelijke belasting o Uitgezaaide borstkanker (nooit meer beter worden) en palliatieve fase Relevante links Bronnen Nederlandse Kankerregistratie (NKR). Op 7 mei 2015 ontleend aan Ribnikar D, Ribeiro JM, Pinto D, et al. Breast cancer under age 40: a different approach. Curr Treat Options Oncol. 2015;16(4):334. NABON landelijke richtlijn mammacarcinoom. Op 7 mei 2015 ontleend aan Oldenburg, H.,Vrancken Peeters, M., & van Bohemen, J. (2013, 5e herziene druk). Het Borstkankerboek. Amsterdam: Thoeris. Tartigian SV, Growing recognition of the role for rare missense substitatians in breast cancer susceptebility Biomark med. 2014; 8(4): Kanker.nl Borstkankervragen.nl Jonge vrouwen met borstkanker juni

7 Dit document is opgesteld door Borstkankervereniging Nederland. Wij willen de volgende personen hartelijk danken voor het tegenlezen van dit document en de waardevolle feedback: Prof. dr. Vivianne C. G. Tjan-Heijnen Suzanne Gerretsen Sé Lenssen en mede-amazones Désirée Hairwassers Hoogleraar medische oncologie, aandachtsgebied borstkanker Hoofd afdeling Medische Oncologie en borstkankerteam Maastricht Universitair Medisch Centrum (MUMC+) Verpleegkundig specialist mammachirurgie Antoni van Leeuwenhoek Commissie Amazones Patienten Advies Raad Pink Ribbon Betrokken organisaties Stichting Pink Ribbon Stichting Pink Ribbon financiert wetenschappelijk onderzoek en projecten op het gebied van behandeling, nazorg en lange termijn effecten van borstkanker. Met als doel de juiste behandeling en optimale begeleiding én een beter en langer leven voor iedere borstkankerpatiënt. Het is de droom van Pink Ribbon dat er anno 2030 niemand meer sterft aan de gevolgen van borstkanker. Pink Ribbon heeft inmiddels bijna 200 onderzoeken en projecten gefinancierd. Een totaaloverzicht staat op de website. Borstkankervereniging Nederland (BVN) Patiëntenorganisatie voor iedereen die te maken heeft (gehad) met borstkanker en/of erfelijk belast is. BVN streeft naar een zo goed mogelijke kwaliteit van borstkankerzorg, kwaliteit van leven en het versterken/behouden van eigen regie/zelfmanagement. BVN doet dit door goede, actuele informatie te geven, lotgenotencontact te organiseren en de belangen van patiënten te behartigen. BVN krijgt structurele financiële steun van Pink Ribbon om haar activiteiten uit te voeren. Commissie Amazones De commissie Amazones biedt onder de vlag van BVN speciaal voor deze jonge vrouwen een centrale online ontmoetingsplek voor vragen, ervaringen en lotgenotencontact. Op vind je verhalen en specifieke informatie over thema s die jonge vrouwen belangrijk vinden. BOOG Study Center De Borstkanker Onderzoek Groep (BOOG) is de onderzoeksgroep die zich ten doel stelt al het klinisch onderzoek betreffende borstkanker in Nederland te initiëren, te bevorderen, af te stemmen en te faciliteren. Het primaire doel is de zorg voor borstkankerpatiënten te optimaliseren. Jong Borstkanker Jonge vrouwen met borstkanker juni

8 Jong Borstkanker is speciaal voor jonge vrouwen met borstkanker. Ze ontwikkelen doelgerichte informatie voor jonge vrouwen met borstkanker en hun naasten. Ook organiseren ze activiteiten, en bieden ze steun in de vorm van lotgenotencontact. Stichting Mammarosa Mammarosa bevordert kennis en communicatie over borstkanker onder vrouwen die nauwelijks Nederlands of hun moedertaal kunnen lezen. Mammarosa richt zich op preventie, het tijdig ontdekken van borstkanker en het ondersteunen van patiënten. De stichting geeft informatie in 12 talen geschreven en gesproken en organiseert voorlichtingen en lotgenotencontact. KWF Kankerbestrijding KWF Kankerbestrijding zet zich in voor het terugbrengen en onder controle brengen van alle vormen van kanker. Borstkanker is daarbij een van de aandachtsgebieden. Stichting A Sisters s Hope Een Amerikaans-Nederlands initiatief met als missie: evenementen organiseren die gelden ophalen voor wetenschappelijk onderzoek naar borstkanker om levens te redden. De stichting bestaat inmiddels acht jaar en heeft de afgelopen zeven jaar meer dan 4,3 miljoen euro ingezameld dat naar onderzoek in Nederland is gegaan. Jonge vrouwen met borstkanker juni

9 Bijlage: begrippenlijst (op basis van volgorde in tekst) Lymfeklieren Punt waar meerdere lymfevaten samenkomen. Lymfevaten vervoeren weefselvocht (lymfe) uit de weefsels in een apart vatenstelsel: het lymfevatenstelsel, waardoor het uiteindelijk weer in het bloed terecht komt. Lymfeklieren liggen vooral in de hals, in de buikholte, aan het sleutelbeen, onder de oksels en in de liezen. Graad 3 tumor Geeft de gradatie van de tumor aan volgens de Bloom Richardson gradering: classificering van borstkanker met drie graden, waarbij graad 1 staat voor kankercellen die nog het meest lijken op de oorspronkelijke borstcellen en graad 3 staat voor kankercellen die zoveel veranderd zijn dat ze het minst lijken op de oorspronkelijke borstcellen. Graad 3 gaat vaker gepaard met een slechte prognose. Triple Negatieve borstkanker Borstkankermedicatie kan ingrijpen op zogenoemde receptoren (aangrijpingspunten) op de kankercellen: oestrogeen en progesteron en het eiwit HER2. Bij triple negatieve borstkanker is de tumor ongevoelig voor oestrogeen, progesteron en HER2. De tumor is dus drie keer negatief; triple negatief. Medicijnen die zich richten op deze drie receptoren (hormoontherapie en HER2- gerichte therapie) zijn dus ook niet effectief bij deze groep. HER2/neu of HER2 Voluit: Human Epidermal growth factor Receptor 2. Een eiwit op een cel dat belangrijk is voor celgroei. Wanneer er te veel van deze eiwitten op een cel zitten wordt de groei te veel gestimuleerd en kan er een agressieve vorm van kanker ontstaan. Er is dan sprake van HER2-positieve tumor. Soms wordt er gesproken van een HER2 amplificatie of een HER2 overexpressie. Het medicijn trastuzumab (Herceptin ) grijpt in op dit eiwit. Inflammatoire borstkanker Ontstekingsborstkanker. Zeldzame vorm van borstkanker die bij ongeveer 1% van de borstkanker voor komt. De klachten lijken op een ontsteking of infectie: de borst kan rood of gezwollen zijn, warm of zwaar aanvoelen en er kunnen putjes in de huid zitten. Inflammatoire borstkanker heeft een slechtere prognose en een groot risico op uitzaaiingen. Het moet dan ook snel behandeld worden met chemotherapie, gevolgd door operatie en bestraling. Richtlijn mammacarcinoom (borstkanker) Deze richtlijn is een document met aanbevelingen voor artsen ter ondersteuning van de behandeling van borstkanker. Een richtlijn heeft als doel: kwalitatief goede zorg voor iedereen in Nederland. De richtlijn is gebaseerd op de resultaten van wetenschappelijk onderzoek en criteria die gesteld worden voor goed medisch handelen. Systemische therapie Therapie die het hele lichaam bereikt, zoals bijvoorbeeld chemotherapie of antihormoontherapie. In tegenstelling tot lokale therapie, wat alleen een specifiek gebied bereikt, zoals chirurgie en bestraling. Jonge vrouwen met borstkanker juni

10 Tamoxifen Vorm van hormoontherapie. Dit medicijn wordt gebruikt bij oestrogeen gevoelige borstkanker. Het blokkeert de oestrogeen receptor (aangrijpingspunt op de kankercel) zodat oestrogeen geen effect meer heeft op de cellen. Tumoren die afhankelijk zijn van oestrogeen (oestrogeen gevoelige tumoren), krijgen zo geen groeisignalen meer waardoor celgroei geblokkeerd wordt. Tamoxifen kan zowel vóór als ná de overgang gebruikt worden. Patiënten die nog niet in de overgang zijn komen door tamoxifen (tijdelijk) in de overgang. Gosereline (Zoladex ) Vorm van hormoontherapie. Medicijn kan gebruikt worden bij oestrogeen en/of progesteron gevoelige borstkanker, ofwel hormoongevoelige borstkanker. Het remt de productie van oestrogeen en progesteron door de eierstokken stil te leggen. Het kan alleen gebruikt worden vóór de overgang. Patiënten komen door Gosereline (tijdelijk) in de overgang. Een andere vorm van hormoontherapie is een aromataseremmer: dit blokkeert een eiwit dat nodig is om testosteron om te kunnen zetten in oestrogeen. Hierdoor wordt de aanmaak van oestrogeen geremd. BRCA1- en BRCA2-gen BRCA staat voor BReast CAncer. Iedereen heeft BRCA genen, deze genen zijn betrokken bij het repareren van DNA schade. Het lichaam moet regelmatig DNA schade repareren. Wanneer er sprake is van een mutatie van deze genen, kan bij de reparatie ongeremde celdeling plaatsvinden en kanker ontstaan. Een mutatie in deze genen geeft dan ook een verhoogd risico op borst- en eierstokkanker. Deze mutatie kan erfelijk doorgegeven worden. Het risico op borstkanker bij een BRCA - mutatie is 60-70% (zonder erfelijke aanleg is dit risico 14%). Het risico op eierstokkanker is bij een BRCA1-mutatie 30-60% en bij een BRCA2-mutatie 5-20% (zonder erfelijke aanleg is dit risico 1%). (homozygoot) CHEK2 CHEK2 is een ander gen waarbij een mutatie een verhoogd risico geeft op borstkanker (maar niet op eierstokkanker). Vrouwen die deze genmutatie hebben zonder dat er borstkanker in de familie voorkomt, hebben een dubbel verhoogd risico op borstkanker.vrouwen met een CHEK2-genmutatie bij wie borstkanker wel vaker voor komt in de familie hebben een versterkt risico op borstkanker, namelijk 35% tot 55%. Sommige vrouwen hebben de CHEK2-mutatie van zowel hun vader als van hun moeder geërfd, oftewel dubbel. Dit wordt homozygoot genoemd. Homozygote CHEK2-genmutatiedragers hebben hetzelfde risico op borstkanker als BRCA-genmutatiedragers. (Neo)adjuvante Chemotherapie Adjuvante chemotherapie is chemontherapie die ná de operatie gegeven wordt ter voorkoming van uitzaaiingen op afstand. Neoadjuvante chemotherapie wordt vóór de operatie gegeven en is chemotherapie ter voorkoming van uitzaaiingen op afstand. Neoadjuvante chemotherapie wordt ook gegeven om de tumor te verkleinen voorafgaand aan de operatie. Hierdoor is het in sommige gevallen mogelijk om borstsparend te opereren. Jonge vrouwen met borstkanker juni

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren:

Risicofactoren Niet erfelijke factoren: Erfelijke factoren: Zoals bij alle soorten kanker, is er bij borstkanker sprake van cellen met een ontregelde celdeling. Door deze ontregeling kunnen cellen zich ongeremd vermenigvuldigen en uitgroeien tot een tumor. Deze

Nadere informatie

C. 1. Hormoonbehandeling

C. 1. Hormoonbehandeling C. 1. Hormoonbehandeling Heeft u een hormoongevoelige tumor? Dan krijgt u in overleg met uw oncoloog zo nodig een hormoonbehandeling. Een hormoonbehandeling is de behandeling van kanker met hormonen. Dit

Nadere informatie

MARKEN, verhoogd risico op borstkanker

MARKEN, verhoogd risico op borstkanker MARKEN, verhoogd risico op borstkanker Uitwerking van de voorlichtingsavond dd 5-10-2011 in de Patmoskerk, Marken Mw R. Kaas oud-screeningsarts en genealoog, Mw I Kluijt klinisch geneticus Bij de inwoners

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? 21 mei 2011 Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? Drs. Inge Smeets PGD arts en arts-onderzoeker Maastricht Universitair Medisch Centrum Themamiddag Jong en BRCA Borstkankervereniging

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HORMONALE THERAPIE

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel HORMONALE THERAPIE Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel HORMONALE THERAPIE Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 4 Vóór de overgang... 4 Tijdens en na de overgang... 5 De verschillende

Nadere informatie

Hormonale therapie bij borstkanker

Hormonale therapie bij borstkanker Hormonale therapie bij borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Operatie, bestraling en chemotherapie zijn de meest bekende behandelmethoden bij kanker. Bij bepaalde soorten kanker

Nadere informatie

7.1 Anti-hormonale therapie

7.1 Anti-hormonale therapie 7.1 Anti-hormonale therapie Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Naast de bekende behandelmethoden als een operatie, bestraling en chemotherapie, is het vaak ook mogelijk borstkanker

Nadere informatie

Borstkanker en Erfelijkheid

Borstkanker en Erfelijkheid Borstkanker en Erfelijkheid Algemeen In Nederland wordt per ar bij ongeveer 10.000 vrouwen borstkanker vastgesteld. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen: in Nederland krijgt 1 op de

Nadere informatie

Erfelijkheid. Chirurgie / mammacare. Inhoudsopgave Pagina. Inleiding 2. Indicaties voor erfelijke aanleg 2. Hoe ontstaat erfelijke aanleg 3 BRCA 5

Erfelijkheid. Chirurgie / mammacare. Inhoudsopgave Pagina. Inleiding 2. Indicaties voor erfelijke aanleg 2. Hoe ontstaat erfelijke aanleg 3 BRCA 5 1/6 Chirurgie / mammacare Erfelijkheid Inhoudsopgave Pagina Inleiding 2 Indicaties voor erfelijke aanleg 2 Hoe ontstaat erfelijke aanleg 3 BRCA 5 Chek2-gen 5 Erfelijkheidsonderzoek 6 Erfelijke aanleg en

Nadere informatie

Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015

Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015 Wat brengt 2015 voor de borstkliniek? Dr. Hetty Sonnemans Gynaecoloog 28-02-2015 Huisartsensymposium Borstkanker 35% van kankers bij vrouwen 1989-1993 5 jaars overleving borstkanker: 77% inmiddels 5 jaars

Nadere informatie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie

Infoblad KANKER ALGEMEEN. Hormonale therapie Infoblad KANKER ALGEMEEN Hormonale therapie HORMONALE THERAPIE Hormonale therapie is de behandeling van kanker met hormonen. Artsen noemen het ook: hormoontherapie, hormonale behandeling of hormoonbehandeling.

Nadere informatie

Medische Publieksacademie

Medische Publieksacademie Medische Publiekacademie Medisch Centrum Leeuwarden Leeuwarder Courant Aan de winnende hand Borstkanker 27 oktober 2015 Welkom! #mclmpa 1 Borstkanker aan de winnende hand Marloes Emous, oncologisch chirurg

Nadere informatie

Borstkanker en hormoontherapie

Borstkanker en hormoontherapie Chirurgie Borstkanker en hormoontherapie www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is hormoontherapie?... 3 Vrouwelijke geslachtshormonen... 3 Wanneer komt u in aanmerking voor een hormoonbehandeling?... 4

Nadere informatie

Triple negatieve borstkanker. Algemene informatie

Triple negatieve borstkanker. Algemene informatie Triple negatieve borstkanker Algemene informatie Inge Konings, medisch oncoloog VUMC 20 juni 2014 Bron: RIVM Incidentie borstkanker in Nederland 14.000 nieuwe gevallen per jaar nog steeds stijgende relatief

Nadere informatie

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg

Borstcentrum Bernhoven. Yvonne Paquay Chirurg Borstcentrum Bernhoven Yvonne Paquay Chirurg Klachten van de borst? Verwijzing naar het borstcentrum voor analyse en zonodig behandeling 2 3 4 Verwijsredenen: > Knobbeltje voelbaar > BOBZ (de bus) > Controle

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER

Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE. onderdeel BORSTKANKER Patiënteninformatiedossier (PID) MAMMACARE onderdeel BORSTKANKER Inhoud Wat is borstkanker?... 3 Vormen van kanker... 4 DCIS... 4 Ductaal carcinoom... 4 Lobulair carcinoom... 4 Erfelijke en familiare belasting...

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Mijn pathologieverslag begrijpen

Mijn pathologieverslag begrijpen Mijn pathologieverslag begrijpen Deze brochure bevat zeker niet alle gedetailleerde informatie over uw pathologieverslag. We geven u vooral de belangrijkste en juiste informatie mee over de resultaten

Nadere informatie

Behandelwijzer Borstkanker

Behandelwijzer Borstkanker Patiënteninformatie Behandelwijzer Borstkanker Behandelwijzer met informatie over mogelijke behandelingen bij borstkanker 1234567890-terTER_ Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Borstkanker 4 Aanvullend onderzoek

Nadere informatie

3.3 Borstkanker bij de man

3.3 Borstkanker bij de man 3.3 Borstkanker bij de man Bij u is zojuist de diagnose borstkanker vastgesteld. Alle patiënten die voor borstkanker worden behandeld in het Catharina-ziekenhuis ontvangen een Persoonlijke Informatie Map.

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009

Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009 Keuzes bij kinderwens onder andere PGD (Preimplantatie Genetische Diagnostiek) Dr. Christine de Die-Smulders afdeling Klinische Genetica MUMC+ Namens de werkgroep PGD azm Congres BVN 18 april 2009 Zomer

Nadere informatie

Borstkanker. Normale cellen in borstklierweefsel Augustus 2016

Borstkanker. Normale cellen in borstklierweefsel Augustus 2016 Borstkanker In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 12.000 vrouwen borstkanker (mammacarcinoom) ontdekt. Daarnaast wordt bij ongeveer 1.300 vrouwen Ductaal Carcinoom In Situ (DCIS) geconstateerd. Dit

Nadere informatie

H Hormonale therapie bij borstkanker

H Hormonale therapie bij borstkanker H.40017.0316 Hormonale therapie bij borstkanker Inleiding Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en deze stoffen regelen een groot aantal lichaamsfuncties. Hormonen worden in een aantal klieren,

Nadere informatie

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008

Project Kwaliteitsindicatoren Borstkanker 2007-2008 Project Kwaliteitsindicatoren 2007-2008 De borstkliniek: Iedere nieuwe diagnose van een borsttumor dient door de borstkliniek te worden geregistreerd bij het Nationaal Kankerregister. Het Project Kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

Polikliniek familiaire tumoren. voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker

Polikliniek familiaire tumoren. voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker Polikliniek familiaire tumoren voor patiënten met familiaire belasting voor borst- en / of eierstokkanker Inleiding U bent doorverwezen naar de polikliniek familiaire tumoren van het UMC Utrecht, Cancer

Nadere informatie

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex

Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Patiënteninformatie De behandeling van borstkanker met Zoladex Uw arts heeft u Zoladex voorgeschreven. Zoladex kan worden toegepast bij vrouwen met borstkanker bij wie sprake is van uitzaaiingen. In deze

Nadere informatie

Vruchtbaarheid en kanker

Vruchtbaarheid en kanker Vruchtbaarheid en kanker Deze tekst is gedeeltelijk overgenomen van Nederlands Netwerk Fertiliteitspreservatie (NNF) Deze folder is bedoeld voor vrouwen die zich zorgen maken over de gevolgen van een behandeling

Nadere informatie

Borstkanker, wat nu?

Borstkanker, wat nu? Borstkanker, wat nu? Oktober 2014 Inleiding U bent verwezen naar de mammapolikliniek voor borstonderzoek. Uit de onderzoeken die zijn uitgevoerd, blijkt dat er bij u sprake is van een kwaadaardige afwijking

Nadere informatie

Kennisdocument triple-negatieve borstkanker

Kennisdocument triple-negatieve borstkanker JUNI 2014 Kennisdocument triple-negatieve borstkanker Inhoudsopgave Kenmerken 3 Diagnostiek 5 Erfelijke belasting 6 TNM-classificatie 7 Behandeling 7 Psychologische zorg 9 Na de behandelingen 9 Vooruitzichten

Nadere informatie

patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie

patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie patiënteninformatie borstkliniek Antihormoontherapie ALGEMEEN ZIEKENHUIS SINT-JOZEF Oude Liersebaan 4-2390 Malle tel. 03 380 20 11 - fax 03 380 28 90 azsintjozef@emmaus.be - www.azsintjozef-malle.be Dit

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de Patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling

Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Status bepaling: 99,4% Aandeel van patiënten met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische behandeling Vóór het starten van de behandeling

Nadere informatie

Borstkanker. Leyla Demirbas en Ilse Klompenmaker Leerjaar 4, VMBO, examenjaar, klas b 17 december 2015 Mevr. Van Wolde

Borstkanker. Leyla Demirbas en Ilse Klompenmaker Leerjaar 4, VMBO, examenjaar, klas b 17 december 2015 Mevr. Van Wolde Borstkanker Leyla Demirbas en Ilse Klompenmaker Leerjaar 4, VMBO, examenjaar, klas b 17 december 2015 Mevr. Van Wolde Inhoudsopgave Wat is borstkanker? En hoe moet je het bestrijden? blz. 3 Is borstkanker

Nadere informatie

Borstkanker, wat nu?

Borstkanker, wat nu? Borstkanker, wat nu? Mei 2015 Inleiding U bent verwezen naar de mammapolikliniek voor borstonderzoek. Uit de onderzoeken die zijn uitgevoerd, blijkt dat er bij u sprake is van een kwaadaardige afwijking

Nadere informatie

Maatschap Chirurgie. Hormonale therapie bij borstkanker

Maatschap Chirurgie. Hormonale therapie bij borstkanker Maatschap Chirurgie Hormonale therapie bij borstkanker Algemeen Uw specialist heeft met u besproken dat u in aanmerking komt voor een aanvullende (preventieve) hormonale behandeling. In deze folder kunt

Nadere informatie

KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA

KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA KWALITEITSINDICATOREN BORSTKANKER AZ KLINA AZ Klina legt hierbij de resultaten voor van de tweede kwaliteitsmeting van onze borstkankerzorg. Deze resultaten werden in januari 2015 meegedeeld door het Kankerregister

Nadere informatie

Borstkanker. Celdeling

Borstkanker. Celdeling Borstkanker In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 12.000 vrouwen borstkanker (mammacarcinoom) ontdekt. Daarnaast wordt bij ongeveer 1.300 vrouwen in Nederland een voorstadium van borstkanker (ductaal

Nadere informatie

INLEIDING kwaliteitsindicatoren.

INLEIDING kwaliteitsindicatoren. INLEIDING Om objectief zicht te krijgen op de resultaten en de geleverde kwaliteit van onze patiëntenzorg, heeft het Borstcentrum Zuiderkempen (ziekenhuizen Geel-Mol) in 2013 besloten in het Vlaamse indicatorenproject

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima is gevestigd op locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen

Nadere informatie

De behandeling van borstkanker met Nolvadex

De behandeling van borstkanker met Nolvadex Meer informatie Voor meer informatie kunt u kijken op de internetsite www.astrazeneca.nl (onder het kopje Patiënteninformatie en vervolgens 'Kanker'). U kunt ook de brochure Borstkanker roept vragen op

Nadere informatie

Borstkanker. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Borstkanker. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Borstkanker Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Borstkanker is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen. Vóór het dertigste jaar is borstkanker zeldzaam, maar met het stijgen van de leeftijd

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Groepsvoorlichting hormonale therapie Het TweeSteden ziekenhuis (vestiging Tilburg) organiseert regelmatig een groepsvoorlichting hormonale therapie. Deze vindt plaats in

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie

borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie borstkliniek informatiebrochure Anti-hormoontherapie Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Verschillende soorten behandelingen 5 3. Contactgegevens 7 3 1. Inleiding Graag duiden wij u op het belang van een goede

Nadere informatie

Basisbegrippen Oncologie

Basisbegrippen Oncologie Basisbegrippen Oncologie Tumor afmeting Diagnose periode Behandel periode Preventie/interventie periode Invasie interventie Tijd Detectie drempel Van normale naar kankercel Normale cel Van celkern naar

Nadere informatie

Borstsparende operatie bij borstkanker

Borstsparende operatie bij borstkanker Chirurgie Borstsparende operatie bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 Voorbereiding op de operatie... 4 De opname... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Mogelijke

Nadere informatie

Mammacarcinoom en erfelijkheid. Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud

Mammacarcinoom en erfelijkheid. Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud Mammacarcinoom en erfelijkheid Dr. Marleen Kets, klinisch geneticus Afdeling genetica UMC St Radboud Mammacarcinoom Life time risk 12-13% Meest voorkomende kanker bij vrouwen Circa 20% hiervan heeft een

Nadere informatie

Borstkanker indicatoren - Resultaten voor

Borstkanker indicatoren - Resultaten voor Borstkanker indicatoren - Resultaten voor 2009-2011 AZ Sint-Jozef Malle maakt samen met AZ Klina Brasschaat deel uit van de Borstkliniek Voorkempen. Recent werden vanuit het Vlaams Indicatoren Project

Nadere informatie

Informatie. voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara

Informatie. voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara Informatie voor patiënten over de behandeling van borstkanker met het medicijn Femara Inhoudsopgave Introductie...3 Borstkanker...4 Hoe ontstaat borstkanker? Wat gebeurt er als een tumor is ontstaan? Hoe

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden

TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER. Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek. Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden TRIPLE NEGATIEF BORSTKANKER Nieuwe ontwikkelingen en onderzoek Rianne Oosterkamp, internist-oncoloog Medisch Centrum Haaglanden Triple negatief borstkanker TNBC Geen ER Geen PR Geen HER2 (Nog) geen target

Nadere informatie

Operatie voor borstkanker

Operatie voor borstkanker Operatie voor borstkanker 1 Wanneer u deze folder ontvangt heeft u zojuist een gesprek met de chirurg/ verpleegkundig specialist /Physician Assistant gehad. Uit onderzoeken is gebleken dat u borstkanker

Nadere informatie

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4

1 Algemeen 4. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen 4 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor 4 3 Hoe ontstaat eierstokkanker 4 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker 4 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker 5 6 Onderzoek

Nadere informatie

DBC-zorgproduct consumentenomschrijving Declaratiecode Ingangsdatum Einddatum Totaalprijs Kostenbedrag zorginstelling

DBC-zorgproduct consumentenomschrijving Declaratiecode Ingangsdatum Einddatum Totaalprijs Kostenbedrag zorginstelling 10501002 Maximaal 5 verpleegligdagen bij Een infectie met seksuele overdracht 15B903 20120101 20121231 1.182,87 929,16 253,71 10501003 Lasertherapie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B904 20120101

Nadere informatie

Borstcontroles of amputatie?

Borstcontroles of amputatie? Borstcontroles of amputatie? Liesbeth Jansen, chirurg-oncoloog Mede namens Jaap de Vries, Arieke Prozée, Clara Lemstra BRCA Themamiddag UMCG Expertisecentrum borst- eierstokkanker 31 oktober 2015 BRCA

Nadere informatie

Eierstokkanker. Afdeling gynaecologie. mca.nl

Eierstokkanker. Afdeling gynaecologie. mca.nl Eierstokkanker Afdeling gynaecologie mca.nl Inhoudsopgave Wat is eierstokkanker? 3 Onderzoek bij eierstokkanker 4 Behandeling van eierstokkanker 6 Na de behandeling 7 Kans op genezing 8 Controles 9 De

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus

Docentenhandleiding. Niveau: expert. Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Docentenhandleiding Niveau: expert Lees de taal van de tumor Organisatieniveaus Ontwikkeld door het Cancer Genomics Centre in samenwerking met het Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen

Nadere informatie

INLEIDING kwaliteitsindicatoren.

INLEIDING kwaliteitsindicatoren. INLEIDING Om objectief zicht te krijgen op de resultaten en de geleverde kwaliteit van onze patiëntenzorg, heeft het A.Z. St.-Dimpna in 2013 besloten in het Vlaamse indicatorenproject voor patiënten en

Nadere informatie

Hormoontherapie bij borstkanker

Hormoontherapie bij borstkanker Hormoontherapie bij borstkanker Inleiding Uw arts heeft u aan de hand van de patiëntenbrief uitgelegd, waarom u in aanmerking komt voor een hormoontherapie. In de Patiëntenbrief staan alle gegevens van

Nadere informatie

U bent doorverwezen naar de "mammapoli" ("mamma" betekent borst) van SJG Weert. In deze folder staat informatie over de gang van zaken op de

U bent doorverwezen naar de mammapoli (mamma betekent borst) van SJG Weert. In deze folder staat informatie over de gang van zaken op de 00 De Mammapoli 1 U bent doorverwezen naar de "mammapoli" ("mamma" betekent borst) van SJG Weert. In deze folder staat informatie over de gang van zaken op de mammapoli en over de onderzoeken die worden

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie

Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER. onderdeel HORMONALE THERAPIE. PROSTAATKANKER Hormonale therapie Patiënteninformatiedossier (PID) PROSTAATKANKER onderdeel HORMONALE THERAPIE PROSTAATKANKER Hormonale therapie INHOUD Inleiding... 3 Hoe werkt hormonale therapie?... 3 Wanneer hormonale behandeling?...

Nadere informatie

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn :

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn : Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker...

1 Algemeen... 3. 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3. 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3. 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... eierstokkanker Inhoud 1 Algemeen... 3 2 Wat is eierstokkanker en bij wie komt het voor?... 3 3 Hoe ontstaat eierstokkanker?... 3 4 Uitzaaiingen bij eierstokkanker... 3 5 Wat zijn de klachten bij eierstokkanker?...

Nadere informatie

NBCA: niet het hele verhaal

NBCA: niet het hele verhaal NABON Breast Cancer Audit NBCA: niet het hele verhaal Prof. dr. E.J.Th. Rutgers, hoogleraar Oncologische Chirurgie, Nederlands Kanker Instituut- Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis DICA Congres 25 juni 2013

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

Borstverwijdering bij borstkanker

Borstverwijdering bij borstkanker Chirurgie Borstverwijdering bij borstkanker www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe ontstaat kanker?... 3 De opname... 4 Voorbereiding op de operatie... 4 De operatie... 4 Na de operatie... 5 Drains... 5

Nadere informatie

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTE EN BEHANDELING. (NON) HODGKIN Ziekte en behandeling

Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin. onderdeel ZIEKTE EN BEHANDELING. (NON) HODGKIN Ziekte en behandeling Patiënteninformatiedossier (PID) (Non) Hodgkin onderdeel ZIEKTE EN BEHANDELING (NON) HODGKIN 2 Inhoud Ziektebeeld en behandeling...4 Medisch onderzoek...4 Chemotherapie...5 Immunotherapie...6 Radiotherapie...7

Nadere informatie

Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015

Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015 Preventieve eierstokverwijdering.en dan? 31 oktober 2015 Prof dr Marian Mourits Gynaecologisch Oncoloog Universitair Medisch Centrum Groningen Preventieve eierstokverwijdering. en dan? Preventieve eierstokverwijdering

Nadere informatie

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie?

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Verzekeren en erfelijkheid 1 Heb je een aanleg voor kanker? Dan kunnen sommige familieleden de aanleg voor de ziekte ook hebben. Het is belangrijk

Nadere informatie

Kanker van de baarmoeder

Kanker van de baarmoeder Kanker van de baarmoeder Endometriumcarcinoom Deze informatiebrochure is bestemd voor vrouwen met baarmoederkanker en hun omgeving. De brochure geeft u een antwoord op volgende vragen: Wat is baarmoederkanker?

Nadere informatie

HULP BIJ DE KEUZE WEL OF GEEN CHEMOTHERAPIE

HULP BIJ DE KEUZE WEL OF GEEN CHEMOTHERAPIE 70-Genen Borstkanker Test HULP BIJ DE KEUZE WEL OF GEEN CHEMOTHERAPIE MammaPrint, meer inzicht bij de behandeling van borstkanker MammaPrint In vogelvlucht DUIDELIJK EN BEGRIJPELIJK R E S U LTA AT Wel

Nadere informatie

Behandelwijzer Borstkanker

Behandelwijzer Borstkanker Behandelwijzer Borstkanker - Behandelteam - Algemene informatie borstkanker - Informatie over het behandeltraject Inleiding U heeft zojuist gehoord dat u een afwijking aan de borst heeft en welke behandeling

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker 1. Heelkunde (chirurgie) (operatie): - Borstsparend: betekent wegname van het gezwel met veiligheidsmarge van gezond weefsel rondom en wegname van de schildwachtklier (poortwachterklier

Nadere informatie

Operatie bij borstkanker. Behandeling. Borstsparende operatie

Operatie bij borstkanker. Behandeling. Borstsparende operatie Operatie bij borstkanker Er is bij u borstkanker vastgesteld. De diagnose borstkanker brengt veel emoties en onzekerheden met zich mee. Deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting. Mogelijk hebt

Nadere informatie

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters

embryo kwaliteit bij BRCA1 of BRCA2 mutatie draagsters Toelichting bij informatie folder Informatie voor IVF/PGD patiënten Deze informatie folder is bedoeld voor alle IVF/PGD patiënten die geschikt zijn voor deelname aan dit onderzoek. Dit zijn de patiënten

Nadere informatie

BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker

BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker BREATH Online zelfhulpprogramma voor vrouwen met borstkanker prof. dr. Judith Prins drs. Sanne vd Berg- dr. Marieke Gielissen dr. Nelleke Ottevanger Medische Psychologie UMC St Radboud Nijmegen 8 maart

Nadere informatie

Een verhoogd risico op ovariumcarcinoom

Een verhoogd risico op ovariumcarcinoom Gynaecologie Patiënteninformatie Een verhoogd risico op ovariumcarcinoom U ontvangt deze informatie, omdat u een verhoogd risico heeft om eierstokkanker te krijgen (ovariumcarcinoom). In deze informatie

Nadere informatie

Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling. Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017

Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling. Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017 Vroegstadium borstkanker Medicamenteuze behandeling Jan Drooger Internist-oncoloog Huisartsensymposium 20 september 2017 Disclosures spreker (potentiële) belangenverstrengeling Nothing to disclose Voor

Nadere informatie

Workshop DNA-schade. Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen

Workshop DNA-schade. Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen Workshop DNA-schade Erfelijkheidsonderzoek bij borstkanker: met welk doel? Dr. Jan C. Oosterwijk klinisch geneticus, UMCGroningen Erfelijkheidsonderzoek ging over Down syndroom, Duchenne spierdystrofie,

Nadere informatie

Hormonale therapie bij kanker

Hormonale therapie bij kanker Hormonale therapie bij kanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Hormonale therapie 4 Doel van hormonale therapie 6 Wanneer kunt u hormonale therapie krijgen? 8 Hoe wordt hormonale therapie gegeven? 10

Nadere informatie

Erfelijk diffuus maagkanker

Erfelijk diffuus maagkanker Erfelijk diffuus maagkanker De diagnose maagkanker wordt ieder jaar bij zo n 1700 mensen in Nederland gesteld. Grofweg zijn er twee verschillende soorten maagkanker: 1. het diffuse type maagkanker 2. het

Nadere informatie

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker

Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker Keuzehulp Uitgezaaide Borstkanker START Gemaakt door: In samenwerking met: Gefinancierd door: 2014 en Borstkankervereniging Nederland Hoe werkt deze Keuzehulp voor uitgezaaide borstkanker? Informatiekaart

Nadere informatie

Het bi-allelisch Lynch syndroom

Het bi-allelisch Lynch syndroom Het bi-allelisch Lynch syndroom Wat is het bi-allelisch Lynch syndroom? Het biallelisch Lynch syndroom is een erfelijke ziekte veroorzaakt door twee foutjes in het erfelijk materiaal waardoor kinderen

Nadere informatie

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven

Het nazorgtraject. Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven Het nazorgtraject Borstcentrum Máxima locatie Eindhoven In de afgelopen periode bent u behandeld voor borstkanker. Nu uw behandeltraject is afgesloten begint het nazorgtraject. Hieronder vindt u informatie

Nadere informatie

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie.

Bij u is onderzocht of uw tumor hormoongevoelig is en omdat dit bij u het geval is, heeft de arts voorgesteld om te starten met hormonale therapie. Wat zijn hormonen? Hormonen zijn stoffen die ons lichaam zelf maakt en die een groot aantal lichaamsfuncties regelen. Een aantal klieren, organen en weefsels, bijvoorbeeld de eierstokken, maken hormonen.

Nadere informatie

Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A

Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A Gemaakt door: Gerdy Castelein en Anne Griet Adema Klas: 4A 1 -Voorkant -inhoudsopgave - Uitwerking deelvragen: - Wat is borstkanker? - Hoe ontdek je borstkanker? - Als je erachter komt, wat gebeurt er

Nadere informatie

Uitleg over de interpretatie van de grafiek : De resultaten worden weergegeven via een trechtertechniek (= Funnel plot).

Uitleg over de interpretatie van de grafiek : De resultaten worden weergegeven via een trechtertechniek (= Funnel plot). Het H.-Hartziekenhuis scoort bij het Vlaams Indicatoren Project! Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project (VIP²) gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de

Nadere informatie

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9

Wat zijn de klachten bij eierstokkanker? 3 4. 5 operatie: Stadiëring 6. Het bepalen van het stadium tijdens en na de. Kans op genezing 8 9 Kanker van de eierstokken gaat uit van het weefsel van de eierstok. De behandeling bestaat uit operatie en zonodig chemotherapie. De levensverwachting bij eierstokkanker is afhankelijk van het stadium

Nadere informatie

communicatie indicatoren borstkanker

communicatie indicatoren borstkanker communicatie indicatoren borstkanker Dr. Stevens Ellen De Vos 8/1/2015 De Sint-Jozefkliniek neemt zoveel mogelijk deel aan nationale en internationale initiatieven om de kwaliteit van zorg te verbeteren.

Nadere informatie

BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015. UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker. Welkom

BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015. UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker. Welkom BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015 UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker Welkom BRCA themamiddag, zaterdag 31 oktober 2015 UMCG expertisecentrum borst - eierstokkanker Welkom, namens de

Nadere informatie

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 01-01-2014 t/m 31-05-2014 Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea 2014 1,05

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten 01-01-2014 t/m 31-05-2014 Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea 2014 1,05 010501002 Maximaal 5 verpleegligdagen bij Een infectie met seksuele overdracht 15B903 20140101 20140531 1.465,39 1.265,07 200,32 010501003 Lasertherapie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B904

Nadere informatie

Behandeling borstkanker

Behandeling borstkanker Behandeling borstkanker Kanker in het algemeen Er zijn meer dan honderd soorten kanker die op verschillende plaatsen in het lichaam kunnen voorkomen. Elke soort kanker is een andere ziekte. Een gemeenschappelijk

Nadere informatie

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009

Mannen en BRCA1/2. Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Mannen en BRCA1/2 Ingrid van Kessel/Conny van der Meer genetisch consulenten, afdeling Klinische Genetica Erasmus MC Rotterdam 18 april 2009 Rudi van Dantzig Danser en choreograaf Risico borstkanker Bevolkingsrisico

Nadere informatie

AVL symposium 11 juni 2015 Eva Balkenende, arts onderzoeker CVV AMC e.m.balkenende@amc.nl

AVL symposium 11 juni 2015 Eva Balkenende, arts onderzoeker CVV AMC e.m.balkenende@amc.nl Fertiliteitspreservatie bij borstkanker, wat zijn de mogelijkheden? AVL symposium 11 juni 2015 Eva Balkenende, arts onderzoeker CVV AMC e.m.balkenende@amc.nl Achtergrond borstkanker Incidentie 2012: 14.296

Nadere informatie

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat.

dat we ervoor moeten zorgen dat dit met zo weinig mogelijk complicaties gepaard gaat. Waar komt uw interesse voor de gynaecologie vandaan? Ik ben aanvankelijk geïnteresseerd geraakt in de verloskunde en gynaecologie toen ik geneeskunde studeerde. En dan vooral in het samenspel van de hormonen.

Nadere informatie

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten t/m Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea ,05

Standaard prijslijst DBC-zorgproducten t/m Scheper-Bethesda-Refaja Ziekenhuis Index op Achmea ,05 010501002 Maximaal 5 verpleegligdagen bij Een infectie met seksuele overdracht 15B903 20140601 20141231 1.465,39 1.265,07 200,32 010501003 Lasertherapie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B904

Nadere informatie