Vergrijzing, zorg, wonen en leven

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vergrijzing, zorg, wonen en leven"

Transcriptie

1 Vergrijzing, zorg, wonen en leven Casper van Ewijk Netspar, University of Amsterdam Johan de Witt lezing, Actuarieel Genootschap, 25 april 2014

2 Netspar = Network Studies Pension Aging Retirement Pension industry Public sector Universities 2

3 Netspar model : Triple Helix universiteit private partners overheid

4 Activiteiten 290 (Inter) nationale fellows 80 Deelnemers executive onderwijs 900 Deelnemers bij 25 evenementen 15 Internships 40 Netspar tracks (2013) 20 EFA master studenten 120 Publicaties in internationale journals Netspar is unique in the world when it comes to the field of pension research and easily surpasses its competitors in terms of the quality and quantity of its research output. Breimer committee, 2012 Gemiddeld per jaar, afgerond,

5 OUDE DAG INTEGRAAL BEZIEN HOEVEEL PENSIOEN HEBBEN WE NODIG? WAT WETEN WE EIGENLIJK VAN DE LEVENSCYCLUS? SOLIDARITEIT IN PENSIOEN EN ZORG 5

6 Integrale benadering oude dag: Samenstelling inkomen, (gem.)

7 Hoe duur is de oude dag? onzekerheid over zorgkosten 300k landduri ge zorg = 4 jaar ad 80k = 320k 7

8 OUDE DAG INTEGRAAL BEZIEN HOEVEEL PENSIOEN HEBBEN WE NODIG? WAT WETEN WE EIGENLIJK VAN DE LEVENSCYCLUS? SOLIDARITEIT IN PENSIOEN EN ZORG UITGANGSPUNTEN VOOR PENSIOEN2020 8

9

10

11 En wie betaalt de ziektekosten over zeg 20 jaar? stijgen door vergrijzing / ontgroening door kwaliteitverbetering en grotere vraag door technologische ontwikkeling door verkeerde prikkels? 11

12 Vergrijzing: kosten vooral aan het eind van het leven Leeftijdsprofiel uitgaven curatieve zorg (links) en langdurige zorg (rechts), 2007, in euro s 12

13 Versnelling in de zorguitgaven (% BBP) % bbp Zorguitgaven, constant als % bbp Idem, plus demografische factoren Zorguitgaven, realisatie

14 14 Verklaring groei uitgaven (ZVW + AWBZ) Reele groei van de uitgaven 3,8 Demografische/epidemiologische factoren 0,9 Beleidseffecten 0,2 Overige factoren 2,6

15

16 Twee scenario's voor zorgkosten (% BBP) % bbp Zorguitgaven, constant als % bbp Idem, plus demografische factoren Zorguitgaven, realisatie

17 Twee scenario's zorgkosten Niveau 2010 Toename Lage zorggroei Hoge zorggroei Totaal (% bruto gezinsinkomen) 23, waarvan demografie waarvan zorgconsumptie per persoon

18 OUDE DAG INTEGRAAL BEZIEN HOEVEEL PENSIOEN HEBBEN WE NODIG? WAT WETEN WE EIGENLIJK VAN DE LEVENSCYCLUS? SOLIDARITEIT IN PENSIOEN EN ZORG UITGANGSPUNTEN VOOR PENSIOEN

19 Levenscyclus patroon? 19

20 Waarom maken we ons vermogen niet op? Sparen voor de erfenis niet echt bevestigd door onderzoek (Mauro Mastrogiacomo) Onzekerheid over zorg Dalende consumptiebehoefte bij ouderdom en gebrek (Finkelstein et al) Rigiditeit in verzilveren van woning

21 Kosten langdurige zorg onzeker ouderenzorg: gemiddelde kosten per jaar over levenscyclus

22 Kosten erg ongelijk verdeeld, vooral bij langdurige zorg Curatieve zorg Ouderenzorg gemiddeld % 20% 20% 20% 20% percentage mensen gemiddeld % 20% 20% 20% 20% percentage mensen 66 Uitgaven over het hele leven, niveaus 2012, x1000 euro Uitgaven over het hele leven, niveaus 2012, x1000 euro Toekomst voor de zorg 21 maart 2013

23 Kosten ouderenzorg Mediaan Totaal over levensloop 142 euro per jaar euro Dus 50% van de mensen heeft lagere kosten dan 142 per jaar Maar zeer scheef verdeeld: Kans 20% op totale kosten groter dan Outline zorgboek euro 9 maart 2012

24 Zorg en pensioen: tussenbalans Nu nog: ouderenzorg is verzekerd pensioen is voldoende om zorg op te vangen Toekomst: stijgende kosten van zorg: ouderen gaan meer betalen en dus meer pensioen nodig meer behoefte aan eigen keuze van zorg (scheiden wonen/zorg) collectieve zorg verzekering naar WMO noodzaak van aanvullende verzekeringen Toekomst voor de zorg 21 maart 2013

25 Eigen woning verzilveren toekomstige generaties zullen woning aan moeten/willen aanspreken pensioen aangetast onvolledige opbouw stijgende gemiddelde zorglasten voor ouderen maar niet voor verzekeren van ouderenzorg verzekeren i.p.v. sparen geen vermogenstoets voor alleen zieken

26 Imperfecties in de woningmarkt geringe mobiliteit falende huurmarkt verzilveren van overwaarde beperkt aflossen van woning 'normaal' maar niet optimaal enkele feiten (Alessie e.a., Rouwendaal, Netspar papers)

27 Overwaarde

28 Weinig mobiliteit op woningmarkt

29 Waarom komt de markt van omkeerhypotheek zo moeizaam tot stand? Vraag nog onvoldoende Banken terughoudend; hoge rente Moral hazard eigenaar heeft minder belang bij onderhoud

30 Conclusies oude dag integraal bezien individu: levenscyclus planning overheid: afstemming beleidsterreinen (en fiscaal kader) nieuwe markten verzekering verpleegzorg omkeerhypotheken stimulering / regulering door overheid?

31 OUDE DAG INTEGRAAL BEZIEN HOEVEEL PENSIOEN HEBBEN WE NODIG? WAT WETEN WE EIGENLIJK VAN DE LEVENSCYCLUS? SOLIDARITEIT IN PENSIOEN EN ZORG UITGANGSPUNTEN VOOR PENSIOEN

32 Maatschappelijke verandering Kritische consument beter opgeleid goed geinformeerd maar (blijvend?) minder geinteresseerd

33 Arbeidsverhoudingen veranderen... CPB, 2012

34 Gemiddeld goed inkomen na pensioen, maar ongelijk verdeeld replacement rates (ratio t.o.v. bruto inkomen, 60-64)

35 Doorsneesystematiek Doorsneesystematiek = doorsneepremie én doorsnee-opbouw Mooi door eenvoud, maar leidt tot herverdeling Herverdeling wegens verschillen in: beleggingshorizon (tijdswaarde) levensverwachting verschillen in carrierepaden Uniforme premie leidt tot herverdeling tussen jong en oud pensioenstelsel is deels omslaggefinancierd

36 Herverdeling door doorsnee: mannen Bron: CPB

37 en voor vrouwen

38 Omslagelement in pensioen in mld euro in % pensioenvermogen Basisscenario %-punt lager disconto 81 6 Grijs fonds - 3 Groen fonds - 20 Impliciete schuld: waarde pensioenopbouw die deelnemers mislopen bij overgang op degressieve opbouw

39 ook herverdeling binnen generaties

40 Verschillen in levensverwachting: Hoeveel jaren na je 30 e? Basisonderwijs Vmbo Hbo, Wo Verschil hoog - laag Mannen 1997/ ,4 2007/ ,6 Vrouwen 1997/ ,1 2007/ Bron: Statline, op basis van gemiddelde sterftekansen voor de jaren respectievelijk

41 Overigens, herverdeling in de zorg netto profijt (x 1000) 41

42 Onbedoelde herverdeling hoog- en laag opgeleiden te beperken door afschaffing doorsneesystematiek in premie en opbouw bijv. degressieve opbouw lagere opbouw, meer indexatie kleinere collectiviteiten deel van pensioen in kapitaal uitkeren keuze van type pensioen (hoog/laag, deel kapitaal) aftoppen pensioenopbouw 42

43 OUDE DAG INTEGRAAL BEZIEN HOEVEEL PENSIOEN HEBBEN WE NODIG? WAT WETEN WE EIGENLIJK VAN DE LEVENSCYCLUS? SOLIDARITEIT IN PENSIOEN EN ZORG UITGANGSPUNTEN VOOR PENSIOEN

44 Waaraan moet pensioen2020 voldoen? Goede kwaliteit de oude dag: Integrale benadering pensioen - woning - sparen/verzekeren ouderenzorg Goede basis voor iedereen in 1e pijler Aanvullende kapitaalgedekte pensioenen in 2e pijler Efficiente verdeling van inkomen en risico over de levenscyclus Transparantie Goede governance en verantwoording van discretionaire beslissingen Helderheid over solidariteit en risicodeling Beperk ongewenste herverdeling 44

45 Maatwerk en keuzevrijheid Hoe maken we maatwerk mogelijk in collectief stelsel? Kan een fonds onderscheid maken tussen woningbezitters en nietwoningbezitters Tussen verschillen in risicobereidheid van hoge en lage inkomens? Willen hoge inkomens wel hun kapitaal volledig annuitizeren? Op welke dimensies helpt (gestuurde) keuzevrijheid? keuze van uitvoerder van gegeven regeling keuze in uitkeringsfase: hoog/laag, annuiteit/kapitaal, zorgannuiteit keuze opbouwfase: afruil met hypotheek, beleggingsprofiel, schuiven met premie risico's rond zorgplicht van de uitvoerder

46 Terug naar de toppositie in 2020 Generatiediscussie voorbij Vertrouwen fonds/verzekeraar Helderheid over eigendomsrechten/contract kapitaal in de opbouwfase? Denemarken Nederland Australie Meer actuarieel fair Integrale benadering oude dag Maatwerk/keuzemogelijkheden afgestemd op voorkeuren consument Mercer Pension Index 46

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk?

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Marcel Lever Utecht, 2 april 2014 Agenda 1. Doorsneesystematiek leidt tot herverdeling 2. Omvang herverdeling 3. Alternatieven doorsneesystematiek 4. Overgangskosten

Nadere informatie

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen?

Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Wat is er aan de hand moet onze pensioenen? Casper van Ewijk, Netspar & University of Amsterdam KNAW Symposium, 9 januari 2014, Amsterdam Agenda Wat is een pensioen? Goed pensioen is een risicovol pensioen

Nadere informatie

Pensioen in natura of liever flex pensioen?

Pensioen in natura of liever flex pensioen? Pensioen in natura of liever flex pensioen? Casper van Ewijk CPB Universiteit van Amsterdam Netspar 13 mei 2011 5 punten We hebben al pensioen in natura Wat is pensioen? Pensioen en life cycle planning:

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1

Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Netspar 14 nov 2014 - Jan Tamerus 1 Brug mogelijk tussen twee werelden? Collectieve risicodeling, je moet het niet willen! Bijna geen meerwaarde meer Complex Niet te waarderen Je doet aan herverdeling

Nadere informatie

Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan

Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan Laura van Geest Overzicht 1. Historische trends 2. Toekomstscenario s CPB overzicht is meer zorg een probleem? meer zorg en meer solidariteit? 3.

Nadere informatie

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam?

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? VSAE Congres 27 februari 2013 Dick Boeijen 1 Het begrip solidariteit heeft vele gezichten Als we het containerbegrip solidariteit fileren Collectiviteit Risicodeling

Nadere informatie

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost?

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? 26 september 2013 Paul Besseling Programmaleider Zorg Inhoud

Nadere informatie

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014

Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming. Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Opmerkingen bij: Naar een solide en solidair pensioenstelsel: bouwstenen voor een hervorming Theo Nijman Tilburg University en Netspar Januari 2014 Inleiding Rapport vraagt aandacht voor toekomstbestendigheid

Nadere informatie

Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014

Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014 Welkom Themabijeenkomst Platform Deelnemersraden Wat zou er in de nieuwe pensioenwetgeving geregeld moeten worden? 4 april 2014 John Wolbers voorzitter Platform Deelnemersraden Wat moet er geregeld worden

Nadere informatie

Doorsneesystematiek. in pensioenen onder druk? CPB Policy Brief 2014/01. Marcel Lever Jan Bonenkamp Ryanne Cox. Dit is een uitgave van:

Doorsneesystematiek. in pensioenen onder druk? CPB Policy Brief 2014/01. Marcel Lever Jan Bonenkamp Ryanne Cox. Dit is een uitgave van: Dit is een uitgave van: Herverdeling Aanpassing tussen jong kost tot en oud fors 100 miljard Centraal Planbureau Postbus 80510 2508 GM Den Haag t (070) 3383 380 Januari 2014 ISBN 978-90-5833-626-2 CPB

Nadere informatie

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B));

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B)); Notitie BC Public Affairs Doel: Ter informatie Datum 28 januari 2015 Onderwerp Analyse SER Advies Afzender Jurre de Haan / GSB Aanleiding en achtergrond Samenvatting Gevraagde besluit Op 24 januari presenteerde

Nadere informatie

De prijs van gelijke zorg. CPB Policy Brief 2013/01. Albert van der Horst Harry ter Rele. Dit is een uitgave van:

De prijs van gelijke zorg. CPB Policy Brief 2013/01. Albert van der Horst Harry ter Rele. Dit is een uitgave van: Solidariteit Zorg op maat onder druk? heeft toekomst Dit is een uitgave van: Centraal Planbureau Postbus 80510 2508 GM Den Haag t (070) 3383 380 Januari 2013 ISBN 978-90-5833-577-7 CPB Policy Brief 2013/01

Nadere informatie

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015

Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Position Paper DNB ten behoeve van de nationale pensioendialoog 15 januari 2015 Nederland heeft internationaal gezien een goed pensioenstelsel. Een stelsel waarvan de financiële houdbaarheid bovendien

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015

PENSIOEN IN BEWEGING. Jan Nijssen 4 maart 2015 PENSIOEN IN BEWEGING Jan Nijssen 4 maart 2015 Het eerste staatspensioen Eerste staatspensioen gestart door graaf Otto von Bismarck in Duitsland in 1889 Verplichte deelname aan sociale verzekering Bijdragen

Nadere informatie

De doorsneepremie toegelicht

De doorsneepremie toegelicht Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl De doorsneepremie toegelicht KvK

Nadere informatie

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten

Ten eerste: afschaffing van de al genoemde doorsneesystematiek en ten Dames en heren, Hartelijk dank voor de uitnodiging om hier vandaag op uw symposium te komen spreken. Als koepel van verenigingen van gepensioneerden wil de KNVG de belangen van gepensioneerden behartigen

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

De (on)betaalbaarheid van een verzorgde oude dag

De (on)betaalbaarheid van een verzorgde oude dag De (on)betaalbaarheid van een verzorgde oude dag Ruben Wenselaar, vice-voorzitter RvB Menzis werkgeversvoorzitter Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars (SBZ) Landelijk congres Pensioenforum,

Nadere informatie

10 jaar Zvw. Operatie Cure geslaagd? Centraal Planbureau

10 jaar Zvw. Operatie Cure geslaagd? Centraal Planbureau 10 jaar Zvw Operatie Cure geslaagd? 10 jaar Zvw: Resultaten in grote lijnen Werkt het zoals beoogd? Hoe nu verder? Ontwikkeling uitgaven in de curatieve zorg 9 Volumegroei curatieve zorg in % (rechteras)

Nadere informatie

Toekomst van het Pensioenstelsel

Toekomst van het Pensioenstelsel Toekomst van het Pensioenstelsel 26 maart 2015 Alex Ter Horst en Ruud Derksen Advocaten Pensioenrecht Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de beste van de wereld 1. Denemarken (82,4) 2. Australie (79,9)

Nadere informatie

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Bent u er klaar voor? Bron: AMweb 6 april 2014 Programma Even voorstellen

Nadere informatie

1 Inleiding. 2 Evaluatie huidige pensioenstelsel

1 Inleiding. 2 Evaluatie huidige pensioenstelsel Samenvatting Het kabinet heeft de aanzet gegeven tot een discussie over mogelijke aanpassingen van het pensioenstelsel, mede vanwege veranderingen op de arbeidsmarkt en in de demografie en toenemende individualisering.

Nadere informatie

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout

Risicoverdeling bij hervorming van het aanvullend pensioen. Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Risicoverdeling bij hervorming van het Roel Mehlkopf Jan Bonenkamp Casper van Ewijk Harry ter Rele Ed Westerhout Inhoud Hoofdstuk 2: kosten en baten nominale garanties Hoofdstuk 4: risicoverdeling tussen

Nadere informatie

Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties. Netspar bijeenkomst 20 november 2013

Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties. Netspar bijeenkomst 20 november 2013 Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties Netspar bijeenkomst 20 november 2013 Opdracht IBO 65+ In kaart brengen en beoordelenvan de ontwikkeling van inkomens-en vermogensposities van 65+

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag.

Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Graag wil ik beginnen met Netspar van harte geluk te wensen met haar tiende verjaardag. Tien jaar lang een Maatschappelijk Topinstituut. Hoe kan dat?, vraagt u zich wellicht af. Dat komt volgens mij onder

Nadere informatie

Pensioen: survival of the fittest? Martin Pikaart Voorzitter Alternatief voor Vakbond Auteur De pensioenmythe Congres actuariaat VSAE 9 mei 2012 De Piltdown man Inhoud 1.Nederland in internationaal perspectief

Nadere informatie

netspar brief Pensioen in discussie Risicodeling moeilijker / keuze binnen grenzen Casper van Ewijk Marcel Lever Jan Bonenkamp Roel Mehlkopf

netspar brief Pensioen in discussie Risicodeling moeilijker / keuze binnen grenzen Casper van Ewijk Marcel Lever Jan Bonenkamp Roel Mehlkopf Pensioen in discussie Risicodeling moeilijker / keuze binnen grenzen Casper van Ewijk Marcel Lever Jan Bonenkamp Roel Mehlkopf editie 01 herfst 2014 netspar brief netspar brief 1 Samenvatting Het kabinet

Nadere informatie

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur

Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Op koers blijven voor een goed pensioen: een update van het bestuur Agenda Stand van zaken PPF APG: kerngegevens, beleggingsresultaten dekkingsgraadontwikkeling Deelnemerstevredenheidsonderzoek Effecten

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid Werkgelegenheid Aanbod van arbeid: b Marktmechanisme Loonkosten per product

Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid Werkgelegenheid Aanbod van arbeid: b Marktmechanisme Loonkosten per product Arbeidsmarkt Vraag naar arbeid = mensen Door werkgevers: bedrijven en overheid Werkgelegenheid Hoe lager het loon, hoe groter de vraag naar arbeid Aanbod van arbeid: beroepsbevolking (iedereen tussen de

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische

De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische De inkomensverdeling van ouderen en sociaaleconomische ongelijkheid in de levensverwachting Marike Knoef, Universiteit Leiden, CentERdata, Netspar Rob Alessie, Rijksuniversiteit Groningen, Netspar Adriaan

Nadere informatie

Alles (laten) doen voor een goed pensioen

Alles (laten) doen voor een goed pensioen Alles (laten) doen voor een goed pensioen Den Haag, 5 oktober 2012 Paul Schnabel Sociaal en Cultureel Planbureau Universiteit Utrecht Een goed idee? Ik ga sparen. Je moet zelf voor je pensioen zorgen Sywert

Nadere informatie

Overleeft ons pensioen de vergrijzing?

Overleeft ons pensioen de vergrijzing? Overleeft ons pensioen de vergrijzing? Ed Westerhout Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Zomerschool economie en beleid De toekomst van de verzorgingsstaat 12, 19 juni 2014 Introductie

Nadere informatie

Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst

Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst Ondernemend met Pensioen Mini-congres ter gelegenheid van het afscheid van Prof. dr. Gerry Dietvorst 16 oktober 2015 Programma 13:00 uur Opening door dagvoorzitter Michael Visser 13:10 uur Mr. dr. Bastiaan

Nadere informatie

MATCH MAKING 2014. Identificeren van potentiële samenwerking tussen academici en pensioenspecialisten. Casper van Ewijk

MATCH MAKING 2014. Identificeren van potentiële samenwerking tussen academici en pensioenspecialisten. Casper van Ewijk MATCH MAKING 2014 Identificeren van potentiële samenwerking tussen academici en pensioenspecialisten Casper van Ewijk 11 maart 2014 Agenda Tender 2014 Projecten en aanvraagprocedures Programma Match Making

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland

Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland Gepubliceerd in Pensioen Magazine, jrg. 19, nummer 4, april 2014, blz. 16-20. Drie scenario s voor de pensioenopbouw in Nederland Jim Been, Marike Knoef, Koen Caminada en Kees Goudswaard * Nederlandse

Nadere informatie

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG

De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG De toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel Dick Sluimers Voorzitter Raad van Bestuur APG KNVG Maarssen 4 september 2012 Agenda 1) Wie is APG? 2) Ontwikkelingen van vandaag 3) Uitdagingen voor morgen

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard Bron: K.P. Goudswaard, 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?' in: R. Bijl et al (red.), Opvallend gewoon. Het bijzondere van Nederland, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2013, pp.

Nadere informatie

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014

MERCER'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 'S INBRENG VOOR DE NATIONALE PENSIOENDIALOOG 29 NOVEMBER 2014 1 Toekomstvisie Het Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de mondiale top. Volgens de 2014 editie van de Melbourne Mercer Global Pension

Nadere informatie

Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN

Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN Zorguitgaven Bruto-BKZ uitgaven 72.900.000.000 Per dag: 200.000.000 Per uur: 8.300.000 Per minuut:

Nadere informatie

Actuarieel Genootschap. Alternatieve financiering ouderenzorg. Position Paper. een opmaat naar zorgsparen

Actuarieel Genootschap. Alternatieve financiering ouderenzorg. Position Paper. een opmaat naar zorgsparen Actuarieel Genootschap Position Paper een opmaat naar zorgsparen Actuarieel Genootschap Position Paper een opmaat naar zorgsparen Utrecht, 22 april 2013 AG-werkgroep Zorg en Pensioen VERANTWOORDING Wie

Nadere informatie

Het idee Het doel. Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden. Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid

Het idee Het doel. Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden. Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid Het idee Het doel Over de belangrijkste financiële levensmomenten: Arbeidsongeschikteid Overlijden Pensioen Scheiden Actualiteiten & feiten - Pensioen - Overlijden Het idee: Financiële planning voor Dummies

Nadere informatie

Samenvatting. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Samenvatting. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Ryanne Cox en Marcel Lever Datum: 12

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld Verschenen: K.P. Goudswaard (2014), 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?', in: Jaarboek 2014, Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Den Haag, pp. 19-25 (eerder gepubliceerd in

Nadere informatie

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog?

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Daarover kan ik kort zijn: we hebben als Pensioenfederatie nog geen visie-document uitgebracht. We hebben gehoor gegeven aan het verzoek

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Herverdelingsapecten van het pensioenakkoord

Herverdelingsapecten van het pensioenakkoord Herverdelingsapecten van het pensioenakkoord Harrie Verbon Universiteit van Tilburg Vereniging van pensioenrecht, 8 maart 2011 1 Stelling: De aanvullende pensioenen leiden tot herverdeling van arm naar

Nadere informatie

Pensioeninkomens in de toekomst

Pensioeninkomens in de toekomst Verschenen: M.G. Knoef, K.P. Goudswaard, K. Caminada en J. Been, 'Pensioeninkomens in de toekomst', Economisch Statistische Berichten, 13 december 2013, pp. 734-737. Pensioeninkomens in de toekomst Marike

Nadere informatie

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015

Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Position Paper DNB Concept Wetsvoorstel variabele pensioenuitkeringen 14 augustus 2015 Het Wetsvoorstel variabele pensioenuitkering (kortweg wetsvoorstel ) maakt voor deelnemers aan een premieovereenkomst

Nadere informatie

DGA pensioen opbouw. Zo ja, hoeveel. Zo ja, moet u hier verplicht aan deelnemen? Zo ja, geldt er voor u een dispensatie?

DGA pensioen opbouw. Zo ja, hoeveel. Zo ja, moet u hier verplicht aan deelnemen? Zo ja, geldt er voor u een dispensatie? Aanvullende bedrijfsgegevens Zijn er meerdere DGA s werkzaam in de BV waarin u werkzaam bent? Zo ja, hoeveel Zijn er andere personen werkzaam in de BV waarin u werkzaam bent? Zo ja, hoeveel Geldt er voor

Nadere informatie

Boek Gezondheid loont, tussen keuze en solidariteit

Boek Gezondheid loont, tussen keuze en solidariteit Boek Gezondheid loont, tussen keuze en solidariteit Esther Mot en Ilaria Mosca Op 21 maart heeft het Centraal Planbureau (CPB) het boek Gezondheid loont, tussen keuze en solidariteit gepresenteerd. Dit

Nadere informatie

Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen

Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen Duurzame vormgeving van het Nederlandse collectieve aanvullende pensioen Ilja Boelaars, Lans Bovenberg, Dirk Broeders, Peter Gortzak, Sacha van Hoogdalem, Theo Kocken, Marcel Lever, Theo Nijman en Jan

Nadere informatie

Is het zorgstelsel een voorbeeld voor het pensioenstelsel? Rein Halbersma, Theo Langejan & Misja Mikkers

Is het zorgstelsel een voorbeeld voor het pensioenstelsel? Rein Halbersma, Theo Langejan & Misja Mikkers Is het zorgstelsel een voorbeeld voor het pensioenstelsel? Rein Halbersma, Theo Langejan & Misja Mikkers Inleiding De uitgaven aan zorg en pensioenen beslaan een groot gedeelte van ons nationaal inkomen.

Nadere informatie

financiële dienstverlening

financiële dienstverlening Algemene gegevens cliënt Algemene gegevens partner Naam : Naam : Geboortedatum : Geboortedatum : Algemene Kennis en Ervaring 1. Wat weet u van hypotheken? 2. Wat weet u van beleggingsproducten? 3. Wat

Nadere informatie

Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen

Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen CPB Notitie Nummer : 2004/3 Datum : 29 januari 2004 Aan : Tweede Kamerfractie PvdA (de heer Crone en de heer Depla) Effect van maximaal fiscaal gefaciliteerd pensioengevend inkomen Verzoek De Tweede Kamerleden

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN

DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN DE WAARDE VAN SOLIDARITEIT OVER HET DRAAGVLAK VOOR HERVERDELING IN HET COLLECTIEF PENSIOEN Wim van Oorschot Centrum voor Sociologisch Onderzoek / EDAC KU Leuven Pensioenfederatie, 7 november, 2013 1 STELLING

Nadere informatie

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief.

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Dames en heren, Tijdens de afgelopen verkiezingscampagne was de toekomst van onze gezondheidszorg één van de hoofdthema s in de debatten.

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22. De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22 Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333 44

Nadere informatie

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen

BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 1 BD College 29 oktober Werk aan uw pensioen 2 BD College: Werk aan uw pensioen Programma Werk aan uw pensioen 1. Mr. Bastiaan Starink: Pensioenversobering is niet erg 2. Mr. drs. Michael Visser: Je pensioen

Nadere informatie

Eerlijker over pensioen

Eerlijker over pensioen Eerlijker over pensioen Speech Harman Korte tijdens Eye on Pensions Wassenaar, 14 januari 2013 Dames en heren, Mijn hartelijke dank aan onze gastheer voor de gelegenheid om een inhoudelijke bijdrage aan

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland

Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Stichting Pensioenfonds RBS Nederland Lunch & Learn 27 september / 2 oktober / 8 oktober 2012 Internal use only Programma Wat komt er vandaag aan bod? Van premie tot pensioen 1 Een goede pensioenregeling

Nadere informatie

Zorgverzekering een zorg?

Zorgverzekering een zorg? Prof. C.N. Teulings 2007 Zorguitgaven in Nederland en VS % BBP 18 16 14 12 10 8 6 4 2 Ontwikkeling Zorguitgaven als % GDP (OECD-definities) VS (totaal) Nederland (totaal) VS (publiek) Nederland (publiek)

Nadere informatie

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel

Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046. 23 januari 2015. ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Commissie Toekomst Pensioenstelsel CTP/0046 23 januari 2015 ONTWERPADVIES Toekomst Pensioenstelsel Dit is een ontwerpadvies. De opvattingen in dit advies zijn die van de commissie van voorbereiding. Dit

Nadere informatie

Datum: 20 februari 2015 Betreft: Transitie doorsneesystematiek: een kwantitatieve analyse

Datum: 20 februari 2015 Betreft: Transitie doorsneesystematiek: een kwantitatieve analyse CPB Notitie Aan: Commissie Toekomst Pensioenstelsel Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Jan Bonenkamp en Marcel Lever Datum: 20

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013

Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst. Amsterdam, 20 juni 2013 Pensioengrens 100.000 / opbouw 1,75% Aardverschuiving op komst Amsterdam, 20 juni 2013 Het Pensioenlandschap in vogelvlucht Algemene ontwikkelingen: wederkerige intergenerationele solidariteit wordt eenzijdig

Nadere informatie

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie?

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie? Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er een onmogelijke combinatie? Opzet van deze verdiepingssessie Solidariteit herwogen Korte beschrijving doorsneeproblematiek Discussie: Is de doorsneeopbouw nog

Nadere informatie

Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem

Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem Eigen woning in Nederlandse pensioensysteem Goed idee, of niet? Janneke Toussaint, Onderzoeksinstituut OTB Delft University of Technology Challenge the future Achtergrond Vergrijzing, globalisering, financiële

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg

Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg Wim Groot Hoogleraar gezondheidseconomie Universiteit Maastricht Lid Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) Health Services Research Focusing on Chronic

Nadere informatie

Nieuwsbrief juli 2015. In deze nieuwsbrief: - Woningmarkt in de lift! - ZZP er en inkomensrisico s - AOW-gat - Beleggen - Pensioendossier!

Nieuwsbrief juli 2015. In deze nieuwsbrief: - Woningmarkt in de lift! - ZZP er en inkomensrisico s - AOW-gat - Beleggen - Pensioendossier! Nieuwsbrief juli 2015 In deze nieuwsbrief: - Woningmarkt in de lift! - ZZP er en inkomensrisico s - AOW-gat - Beleggen - Pensioendossier! Woningmarkt in de lift! Het tweede kwartaal was voor de woningmarkt

Nadere informatie

Helder denken over de lange systemen

Helder denken over de lange systemen Helder denken over de lange systemen Pensioen, werk, huis, zorg Frank Kalshoven (frank@argumentenfabriek.nl) April 2013 Helder denken over lange systemen inhoud Observeren en ordenen Overdenken Oordelen

Nadere informatie

Transitie Langdurige Zorg

Transitie Langdurige Zorg Transitie Langdurige Zorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg AWBZ in historisch perspectief 1968 Ontstaan van de AWBZ voor langdurige onverzekerbare

Nadere informatie

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij

OWASE Pensioenforum 26 juni 2013. 3 juli 2013 OWASE. Welkom. bij Welkom OWASE Pensioenforum 26 juni 2013 OWASE 3 juli 2013 bij Pensioenfonds en solidariteit: één voor allen, allen voor één! www.owase.nl PFO20130626/20130703 2 Programma Pensioenforum De bedoeling van

Nadere informatie

SER magazine. Mariëtte Hamer, nieuwe SER-voorzitter: Samen een stap verder komen. Hans de Boer (VNO-NCW) Sterk pensioenstelsel.

SER magazine. Mariëtte Hamer, nieuwe SER-voorzitter: Samen een stap verder komen. Hans de Boer (VNO-NCW) Sterk pensioenstelsel. SEPTEMBER 2014 54 e JAARGANG - NR.9 Hans de Boer (VNO-NCW) Werken aan meer economische groei en meer banen SER magazine Sterk pensioenstelsel SER betrekt veel partijen bij opstelling advies Zorginnovatie

Nadere informatie

Pensioen, wonen en zorg: Pensioen als onderdeel van integrale financiële planning

Pensioen, wonen en zorg: Pensioen als onderdeel van integrale financiële planning Pensioen, wonen en zorg: Pensioen als onderdeel van integrale financiële planning OVER DE AUTEURS Casper van Eewijk Casper van Ewijk is hoogleraar bij de Universiteit van Amsterdam, bijzonder hoogleraar

Nadere informatie

Toekomst Pensioenstelsel

Toekomst Pensioenstelsel ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel SOCIAAL-ECONOMISCHE RAAD ADVIES 15/01 Februari 2015 Toekomst Pensioenstelsel UITGEBRACHT AAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 736 Interdepartementaal Beleidsonderzoek: Inkomen en vermogen van ouderen: analyse en beleidsopties Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE

Nadere informatie

Trends in gezondheid en zorg. CPB Policy Brief 2011/11. Albert van der Horst Frank van Erp Jasper de Jong. Dit is een uitgave van:

Trends in gezondheid en zorg. CPB Policy Brief 2011/11. Albert van der Horst Frank van Erp Jasper de Jong. Dit is een uitgave van: Zorg blijft Financiering groeien onder druk Dit is een uitgave van: Centraal Planbureau Postbus 80510 2508 GM Den Haag t (070) 3383 380 November 2011 ISBN 978-90-5833-533-3 CPB Policy Brief 2011/11 Trends

Nadere informatie

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord

Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Facts & Figures uitwerking Pensioenakkoord Waarom langer doorwerken? De levensverwachting stijgt Elke generatie leeft langer dan de vorige. Dat is al langer bekend, maar de stijging van de levensverwachting

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

Pensioen voor de toekomst

Pensioen voor de toekomst Pensioen voor de toekomst KlikPensioen als ideale synthese van premie- en uitkeringsovereenkomsten Inhoud - Inleiding 1. Heldere uitgangspunten voor een goed pensioen 2. Pensioenoplossing voor vandaag

Nadere informatie

Nieuwe FTK: is het beter en kan het nog beter? Theo Nijman Tilburg University 26 Juni 2014

Nieuwe FTK: is het beter en kan het nog beter? Theo Nijman Tilburg University 26 Juni 2014 Nieuwe FTK: is het beter en kan het nog beter? Theo Nijman Tilburg University 26 Juni 2014 Structuur Waar staan we vijf jaar na het Goudswaard rapport en de pensioenakkoorden van 2010 en 2011? Wat brengt

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog

Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog Voortgangsrapportage De Nationale Pensioendialoog Achtergrond In 2014 heeft het kabinet op initiatief van staatssecretaris Klijnsma een Nationale Pensioendialoog gevoerd: een open, brede dialoog over de

Nadere informatie

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL

Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Bijlage A. UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met

Nadere informatie

Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk. Utrecht, november 2014

Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk. Utrecht, november 2014 Utrecht, november 2014 Make strategy work! Bepalen transparante, betaalbare pensioenambitie noodzakelijk Nationale pensioenambitie bepaalt in hoge mate invulling pensioenstelsel van de toekomst Bijdrage

Nadere informatie

5.5 a. Een bezit: Natascha heeft nog geld van de klant tegoed. b. Er is nog niets verkocht, dus ook niet op rekening.

5.5 a. Een bezit: Natascha heeft nog geld van de klant tegoed. b. Er is nog niets verkocht, dus ook niet op rekening. Hoofdstuk 5 Werken in een eigen bedrijf 5.1 a. De bezittingen zijn altijd door iemand gefinancierd: door de eigenaar (eigen vermogen) en/of door iemand die een lening verschaft (vreemd vermogen). b. Het

Nadere informatie

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL ALGEMEEN - TOEKOMSTPERSPECTIEF

UW KLANTPROFIEL. Vult u onderstaande vragen nauwkeurig in. ALGEMEEN - DOEL ALGEMEEN - TOEKOMSTPERSPECTIEF UW KLANTPROFIEL Een financieel advies wordt niet alleen uitgebracht op basis van uw huidige financiële situatie en wensen en doelstellingen, maar ook op basis van uw kennis van, ervaring met en risicobereidheid

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector

Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector Fieke van der Lecq Olaf Sleijpen VVD Partijcommissie Werk & Inkomen Den Haag, 23 juni 2008 Agenda Overzicht Nederlandse pensioenstelsel Nederland vergrijst

Nadere informatie

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen Bijlage studiefinanciering en terugbetalen In deze bijlage worden de huidige en de voorgestelde nieuwe wijze van terugbetalen naast elkaar gezet. Aangegeven wordt op welke wijze studenten in beide systemen

Nadere informatie

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd

3 Effect van varianten zoals door de VROM-raad gevraagd belastingsderving (saldo HRA en EWF) tot 13,8 miljard doen toenemen in 2011. Daarbij is geen rekening gehouden met het drukkende effect van de rentestijging op de prijs van de woningen. 3 Effect van varianten

Nadere informatie

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens

Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Veel variatie in de pensioenopbouw van Nederlandse huishoudens Marike Knoef Kees Goudswaard Jim Been Koen Caminada editie 02 lente 2015 netspar brief 2 netspar brief 2 Samenvatting Deze Netspar brief gaat

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie