Stages of concern. De vijf fasen in het leren van een vak. Cora Smit

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stages of concern. De vijf fasen in het leren van een vak. Cora Smit"

Transcriptie

1 1 VerscheneninKennisMaken Lereningezelschap onderredactievanmariëlrondeel&sibrennewagenaar 2002 Scriptum ISBN Stagesofconcern Devijffaseninhetlerenvaneenvak CoraSmit Wanneeriemandaaneennieuwvakbegintofeennieuwecomplexevaardigheidleert,doorloopthijeenaantal voorspelbarestadiavanontwikkeling.dezefasenwordengekenmerktdooreenspecifiekeconcern,eenzorgof preoccupatie.hetmodelvanfrancesfuller,theconcernbasedadoptionmodel,laterverderontwikkelddoor HallenHord(1987)beschrijft3concerns:concernforself,concernfortaskenconcernforimpact.Ofhetnu gaatomvoorheteerstautorijden,leidinggeven,trainen,cellospelen,hetallereerstebeginzalvaakwanhopig stemmen.jeprobeertteoverleven,enzosnelmogelijkuitdegrotehoeveelheidvanindrukkeneenbeeldte vormen. Ikgebruiktedeconcernsindeverschillendefasenvanhetleerprocesvaniemanddienieuwergensaanbegint tijdenshetontwerpenvaneencompleetopleidingstrajectvooropleidersvaneengrootbedrijf.deopdracht waseentrajectteontwerpendataandebehoeftenvandeopleidersvoldeed,vanhetbegintotaanheteinde vanhuncarrière.uittallozegesprekkenentaakanalysesmetdeopleidersbleekduidelijkdatdeaardvanhun leervragensamenhingmetdegraadvanervaring.zewarengewoonmetheelverschillendedingenbezig,zelfs alszedezelfdeopleidingverzorgden.andereschrijversdieinteressanteindelingenmakenvanfaseninhet leerprocesvanexpertszijndreyfuss(1986)enericsson(1994). Inditartikelbeschrijfikdebovengenoemdefasenendeconcerns,dezorgenenonzekerheden,diedaarbij horen.vervolgensgeefikbijelkefaseaanwatiemanddieindiefaseverkeertgraagwil.dereactievaniemand isinelkefaseminofmeervoorspelbaar,evenalsdesteunwaaraanhijbehoefteheeft.diealgemenematevan voorspelbaarheidomtrentiemandsreactieendebehoeftediehijinelkvandefasenvanhetleerprocesheeft, makenhetmogelijkomvooreengerichtebegeleidingofcoachingtezorgen.zokaneencollegaofmanager begrijpenwateropdatmomentnodigisenkanergerichtsteunwordengeboden. Hetiseenbelangrijkprincipeomeenleertrajectzoteontwerpendathetaansluitbijdedirecteleervragenen behoeftenvandedeelnemer.ditnoemenwe depsychologischevolgorde.doorhetgebruikvandekennis overdestagesofconcernbijdekeuzevandeopdrachtenensoortenwerkvoordemedewerkersluitmenaan bijdepsychologischebehoefteopdatmoment. Indezebijdrageisdefocusgerichtopdepersoondieineenorganisatieeennieuwecomplexevaardig heid leertenopdeomgeving,opleider,demanagerofdecollega,diedaarbijsteunwilgeven.voorde overzichtelijkheidgebruikikalspersoonsaanduiding hij en medewerker.destagesofconcerngelden uiteraardookvoorvrouwenenvoorzelfstandigeprofessionalsofmensendiebuitendewerksituatieeen complexevaardigheidverwerven. Devijffasenindeontwikkeling: Fase1:Gerichtopjezelf:hoeoverleefik Fase2:Gerichtopjetaak:hoedoeikhetgoed Fase3:Gerichtopdeander:demensenzijnbelangrijk Fase4:Gerichtopimpact:ennoumoethetanders Fase5:Gerichtopdeessentie:hoekanikditdelen

2 2 Fase1.Gerichtopjezelf:hoeoverleefik Watiseigenlijkeenbeginner?Jezoukunnenzeggen,iemandiseenbeginnerwanneerhijzicheenbeginner voeltendatgevoeltreedtmetnameopwanneeriemandzichineennieuwesituatiebegeeft.bijvoorbeeldeen nieuwebaan,waarbijooknieuwemensenzijnbetrokken.bijaanvangvanzo nintensiefleerprocesbenje vooralmetjezelfbezigenjeervaartdaarbijheftigeemoties. Kenmerkenvanhetgevoelvandebeginner Hijisvaakonzeker:Ikbegrijpnietwatzevanmewillen.Datonthoudiknooit.Watbetekentdat?Straksstaiker alleenvoor.watmoetiknudoen?watbedoelenzeprecies?watbetekentdieafkorting? Hijistezenuwachtigomietstezeggen:Welkewoordenkanikgebruiken?Hoegaathethiereigenlijk,wat denkenzevanme?zedenkenvast,wateenoen.alsikstraksmetdieklantmoetpratenzietdiemeteendatik eenbeginnerben. Hijisbangfoutentemaken:Hoemoetikhetookalweerdoen?Hetgaathelemaalniet.Ditisheelandersals toenzehetmevoordeden.watgaaternogmeerfoutalsikhetnietgoeddoe?hoekomikhierdoorheen,mijn hoofdklaptbijna.hoeonthoudikdit?ikleerditnooit! Watgaatdebeginnerdoen Debeginnerzoektnaarhouvastenzekerheid.Hijdoetdeervarenmedewerkersna,kopieerthungedrag.Hij gebruiktchecklistsengeheugensteuntjes.alsereenpresentatiemoetwordengehouden,schrijfthijdie bijvoorbeeldhelemaaluitenmaaktomhouvasttehebbenveelsheets. Debeginnerwilgraageengoedeindrukmaken.Hijmaaktzichzorgenoverwatdemenseninzijnomgevingvan hemdenken.alsiemandnaarwiehijnaaropzietnaarhemkijkt,danishetvoorhemextramoeilijkomhulpte vragen.zijnprestatiekandanlijdenonderdedruk.hijwilgraagdemonstrerenwathijalkanenisdaarzomee bezigdathijsomsverkeerdinschatofzijnbijdragewelgepastis.kritiekkomtdanhardaan. Degemotiveerdebeginnerheefteenindrukwekkendleervermogen.Zeldeninzijnlevenkanhijzoveel informatieopnemenenverwerken.hijisneteenspons.dedriveomteoverlevenissterkendatmaaktde beginnerzeeralert.hijismetnamegespitstopinformatiediehemzalhelpendesituatiebetertekunnen controleren. Watwildebeginnerindezeoverlevingsfase Hetgevoelhebbenwelkomtezijn.Eenbeginnervoeltzichsomsergonhandigenonnuttig.Hijvoeltgrote onzekerheidoverwathijmoetdoenenvooralhóedatmoet.nietsgaatvanzelf,allesgaatnetzostunteligals hetmetdeverkeerdehandschillenvaneenaardappel.hetisdanheelprettigalsereeneigenplekvoorhem enzijnspullenisingeruimd,alsermoeiteisgedaanomhemopzijngemaktelatenvoelen,wanneerhijwordt voorgesteldaandemensenenbijvoorbeeldeenrondleidingkrijgt.hetbelangrijksteisweldatzijnnieuwe omgevingbelangstellingtoontvoorzijnervaringenenzijnvragen. Meelopenmeteenervarencollega.Eenvastecoachofmaatje,indevormvaneencollegadiehetvak beheerst,isergbelangrijk.hetmoetweliemandzijndieinstaatistevertellenwathijdoetenzietendiehet belangrijkvindtomeennieuwemedewerkerintewerken.hetverdientdevoorkeureencollegatevragendie nognietzoheellanggeledenzelfindeschoenenvandebeginnerstond.hijkandebehoeftenvandebeginner beterbegrijpenenzaldeuitlegopeenvoordebeginnerbegrijpelijkerwijzegevendaneenzeerervarencollega datdoet.decombinatieheeftnógmeerkansvanslagenalsdetweeelkaarmogenuitkiezen.

3 3 Lerenzien!Vaakkrijgteenbeginnereenrondleidingofhijlooptmeemetervarenmedewerkers.Iedereen verwachtdatdebeginnerdeinformatieopneemtensnapt.echter,eenbeginnerzietniks.hijbewijstenkelde stelling:jezietalleenwatjeweet.vooreenbeginnerishetdusmoeilijkomdegegevensteherkennendievoor denieuwetaakrelevantzijn.hijkijktwel,maarwathijziet,heeftvoorhemnognauwelijksbetekenis.die laatstemoetnamelijknoggeleerdworden. Omnogevenbijditlaatstepuntstiltestaan:alseenbeginnermeteenervarenmedewerkerdoorde werkplaatsloopt,danzaldezehemallesmoetenbeschrijvenenaanwijzen.endatzalmeerderemalenmoeten gebeuren,wantdebeginnerkanaldienieuweinformatienietineensverwerken,onthoudenentoepassen.er isveeltijdnodigvoordathetwaarnemenenbetekenisgevenvanzelfgaat.ookdetaal,degebruikte afkortingen,hetvakjargonendespecifieketokensvandebedrijfscultuurvallenhieronder. Voorbeelden Jebentinopleidingvoorpolitieagentenjeleertsurveilleren jelooptopstraatofjezitnaastjecollegainde auto.decollegaziethetzelfdealsjij,maaropeenszegthij: datvertrouwikniet enbesluitompolshoogtete gaannemen.indegrotemassabeeldenisdeervarenpolitieagentinstaatomdieindrukkeneruittefilterendie eenrisicoinhouden.volgenservarenagentenheefteenbeginnerwel2a3jaarsurveilleerervaringnodigomdit gevoelteontwikkelen. Of:Iemandisnetgeslaagdvoorzijnrijexamen.Hijstoptachteraaneenfileenstaartdoordevoorruit.Opeens eenklap,iemandrijdtachterop.hijistotaalverrastdoordebotsingvanachteren. Datzalanderszijnbijeenervarenchauffeurdieeenstilstaandefileinrijdt.Uitzijnooghoekziethijindespiegel deautoachterhemmetteveelvaartnaderen.ineenflitscontroleerthijoferiemandnaasthemzitenhij zwaaitdefileuit.deandereautohaalthetnet.hetautomatischscannenvandeomgevingmetgebruikvande spiegels,hetontwikkelenvangevoelvoorgevaar,hetautomatischvoldoenderuimtehoudenomwegtekunnen komen,zijnvaardighedendiepasnaruimeervaringgeautomatiseerdworden. Watgaatdebeginnerhelpen Eenorganisatiekantalvaneenvoudigemiddeleninzettenomdebeginnendemedewerkertehelpen. Hieronderwordenereenaantaluitgewerkt. Concretevoorbeeldenenkorteinstructies Lijstjes,plattegronden,tips,heldereinstructiesenvoorbeeldenvanhetwerkvananderenhelpeneenbeginner enorm.hijdoetna,kopieertenleertheelsnelvanvoorbeeldenenconcretetips. Bijvoorbeeld: Wiljijhetverslagmakenvandezevergadering?Enwiljedaarvóóreenpaarverslagenzienvan devorigevergaderingen? Takenenopdrachten Geefdenieuwemedewerkertakenenkorteopdrachten,metreflectieachteraf,diehemeropuitsturenenin contactbrengenmetdemensenendeplekkenwaarhetgebeurt,waardeprocessenzichtbaarzijnenwaar contactenengesprekkenoverdieprocessenmogelijkzijn.kijksamenmethemwaarhetopaankomten reflecteerachterafopdeverschillendemomentenvanfrictie.ditisveelbeterdaneencursus.hetisniethet momentomiemandnaareenexterneopleidingtesturen.hetzittenineenklaslokaalofalleenineenkamertje meteencomputerhelpteenbeginnerniet. Structuurinhetinwerktraject Hetisheelprettigvoordebeginneralserenige(niettevéél)structuurisaangebrachtindeeersteperiode.Een beginnerkanzijneigenleer eninwerktrajectzeldenzelfstandigvormgeven.deervarenmedewerkerweetwat relevantisenhoeallesmetelkaarsamenhangtenbijwiejedatkuntleren.bespreekdemogelijkhedenmetde beginner.kijkofhijalzoverisomsommigevandemogelijkekeuzeszelftemaken.enbespreekdegemaakte keuzesachteraf!bijhetontwikkelenvaneenintroductieprogrammaishetbelangrijktebeseffendatde ontwikkelaardeneigingheeftallesinhetprogrammatestoppenwatvoorheminzíjnstageofconcernvan belangis.deeersteopdrachtenkunnenzogeformuleerdzijndatdebeginnerdegelegenheidkrijgtomop mensenaftestappen,bezoekentebrengenaanandereafdelingenenzijnwegdoorhetgebouwtevinden.in

4 4 hetbeginiseengestructureerdeopdrachtteprefereren,bijvoorbeeldmetverwijzingennaarbronnenenmet eenomschrijvingvanhetleerresultaatentipswaarhijopmoetletten. Bijvoorbeeld Eenjongehighpotentialkrijgtnazijnintroductiedeopdrachtommeteenfrissebliktekijkennaarhet logistiekeprocesindeorganisatieenomvervolgensmeteenaantalaanbevelingentekomen.dezeopdracht - Geefthemtoegangtotalleafdelingenenmedewerkers. - Geeftheminzichtinbijvoorbeelddeaanleveringvanmaterialen,deproductie,debestellingen,de levering,hetvervoer. - Plaatsthemmeteenineenzelfstandigepositie. Debeginnerkijktmetnieuweogen.Daarkunjealsorganisatiedusvanprofiteren!Helesimpele onhandighedenenbelangrijkeinconsequenties,waarniemandzichmeerdrukovermaakt,zietdebeginner feilloos.ofsysteemelementen,zoalsdaternietswordtgedaanmetopmerkingendiedoormedewerkers wordengemaakt.ookingeslopencultuurelementendieeennegatiefeffecthebbenophetbedrijf,observeert debeginner,zoals: Hierpratenzealtijdoverelkaarennooittegenelkaar,of Jekrijgthieralleenkritiekenze zeggennooitdatietsgoedis. Reflectie opdrachten Omrustenverwerkingintebouwenishetgoedomdebeginnertevragenzijnervaringenopeenrijtjete zettenenvragentestellennaaraanleidingvanzijnbelevingen.dezeervaringenzijneengoedeinputvoor regelmatigegesprekkenmetdebegeleider,decoachofdeleidinggevende. Dewensenenconclusieskunnenookwordengebruiktvooreenpersoonlijkontwikkelplan(POP).Danwordt meersystematischingezetophetmotiefvanpersoonlijkeontwikkeling.eenpersoonlijkontwikkelplangeeft demedewerkermeergreepopzijneigenontwikkelingenhelpthethembijdeexpliciteringvanzijneigen wensenvoordetoekomst. Beginnersbijelkaar:gevaar Alseengroepbeginnerssteedsbijelkaaris,danvormtzicheeneigenveiligewerkelijkheid,waarinde contactenmetelkaarindeplaatskomenvanhetzichonderdompelenindenieuwesituatie.ditleidttoteen tragerleertempo.hetkanzelfseen wij zij gevoeloproepen,zowelbijdebeginnersalsbijderestvande organisatie. Bevestiging Bevestigingishetlatenmerkenaandenieuwelingdathijerisendathijwordtgezien.Eenbeginnerheeft immersgrotebehoefteaanbevestiging.hetmaaktonzekeralsniemandwattegenjezegt,ofjenegeert. Persoonlijkgroetenwerktbevestigend,eenpraatjemaken,vragennaarhoehetmetdebeginnergaat,hem meevragen,bijhemaantafelgaanzittenbijdelunch,enzovoort.onderbevestigingverstaikookhetgevenvan aandachtaanwatdebeginnerdoetenhetbenoemenvanderesultatendaarvan.hetbenoemenvanwatgoed gaatwerkthetbeste. Complimentenenattributies Voorbeginnersishetergbelangrijkwatanderenoverhendenken.Hijwilgraageentoegevoegdewaarde hebben.daaromzijncomplimentenvoorgoedeprestaties(óókkleine!)zeerwelkom.complimentenhebben veelinvloedophetleerproces.alsiemandaandachtkrijgtvoorbepaaldgedrag,danneemtdatgedragtoe. Aandachtiseenkrachtigebeloner.Bijeencomplimentbenoemjehetgewaardeerdegedragenheteffectwat hetopjouhad.hetgevenvancomplimenteniseenmanieromgewenstgedragvandebeginnertoetelaten nemen. Eenattributieishettoekennenvaneenpersoonlijkeeigenschapaaniemandanders.Attributieszijnzichzelf waarmakendevoorspellingen:mensengaanzichgedragennaardeeigenschappendiezedoorhunomgeving krijgenaangemeten.bijvoorbeeld: Dathebjesneldoor,ikkanziendatditsoortwerkjeligt.Of: Alsikjezo bezigziemetdieplanningdandenkikdatjeeengoedeprojectleiderzultworden.

5 5 Positieveattributieszijnzichzelfwaarmakendevoorspellingen,maarnegatieveattributieszijndatook.Ze kunneneencarrièrelanginvloeduitoefenenopdekeuzesdiegemaaktworden.metnameattributiesdoor personendiedebeginnerhoogachtwerkenhetsterkst.voorbeeldvaneennegatieveattributie: Ja,datzagik meteenal,jijzultnooitoverwichtkrijgenineenvergadering.of Hetvaltmeopdatjijeenafwachtendtype bent,dusgeenmanagerstype.voormanagerhebjenoueenmaalveelinitiatiefnodig. Kritischefeedback Debehoefteaankritischefeedbackisgrootendebeginnervraagterookom.Alsdezefeedbackgegeven wordt,ishetalgauwteveelendoetdebeginnerernietsmee.feedbackwerktsomszelfsnegatiefindiezin datdeontvangervankritischefeedbackdesituatiewaarinhijdekritiekofdefaalervaringopdeedinhet vervolgvermijdt enmisschienookweldepersoondiedenegatievefeedbackgaf.datdesituatiewaarinde kritiekofdefaalervaringwerdopgedaannuverdervermedenwordt. Hetisvanbelangtebedenkendatdebeginnendemedewerkerinditstadiumdehandenalvolheeftaande klusopzich.hetverbeterenvandemanierwaarophijdeklusaanpaktkanerdannietooknogbij.meteen kritischekijkererbijkandeprestatievandebeginnerzelfsslechterzijndanwanneerhijalleenwerkt.endaarbij geldt:wanneeriemandietsnietwéét,isuitlegbeterdanpersoonlijkefeedback.natuurlijkishetnodigduidelijk tezijnalserwatmislukt.inplaatsvanfeedbackkandebegeleiderdanbetertransparanteuitlegofeen demonstratiegevenvandegewensteuitvoeringvanhetwerkendaarnadebeginnerhetnogeenslaten proberentothijhetgoeddoet.hetisbelangrijkhetleerprocesdathoortbijhetuitvoerenvaneennieuwetaak teeindigenmeteensucceservaring! Fase2.Gerichtopdetaak:hoedoeikhetgoed Debeginnerisgeenbeginnermeer.Hijheeftwatroutineopgedaan,eenaantalveelvoorkomendetakenzijn geautomatiseerd,decontactenmetdemensenophetwerkzijngelegd,degewoontesennormenzijn bekend.erkomtruimteinhethoofdvoorextrazaken. Watzijnkenmerkenvaniemandinfase2 Indezefasekanhijongelooflijkproductiefzijn.Hijverzetbergenwerkenbesteedtdaarveelenergieaan.Hij denktnuminderaanzichzelfendeindrukdiehijopanderenzalmaken.zijnaandachtrichtzichnumeeropde taakdiehijheeft.dekwaliteitvanzijnwerkishetbelangrijkste.ditmoetbeterenmooierwordengedaandan ooit.demedewerkerwilbewijzendathijmeeteltinzijnvak.daarbijiszijnaandachtvoordetaakdiehijheeft nusterkinhoudelijkentechnischgericht. Indezefasevarieerthijopdeaangeleerderoutines.Hijverkorthandelingen,vervangtonhandigeonderdelen vanhetwerk,komtmetverbeteringsvoorstellen,vindthetinteressantomtezienwatiemandandersdoet. Niet,zoalsinfase1,omhetnatekunnendoen,maaromtezienwatdeanderandersdoet.Hijisin concurrentiemetzichzelfenanderenomdedingenmooierenbetertedoen.nukomtdanookdetijdvoorhet fijnslijpenenmooiermaken:prachtigebeamerplaatjesbijdepresentatie,eengroteomzetvan(routine)werk, alleskunnenverkopen,eenmooiopbergsysteem,eenperfecteplanning.indezefaseishetdoelenhetbelang vandeorganisatienietdeeersteprioriteit. Voorbeeld:Deafdelingdiedenieuweconsumentenapparatuurontwikkelde,leverdeprachtigeapparatenop, maareigenlijktelaatvoordemarkt.daardoorkondeconcurrentmeteeneerdergeïntroduceerdproduct,maar vanslechteretechnischekwaliteit,hetgrootstemarktaandeelpakken. Indezefasekanhetvoorkomendatdejongeopleidermooieopleidingenzalontwerpen,metmoderne werkvormeneneenaantrekkelijkecursuscatalogus.maardeopleiderheeftnoggeenhelderbeeldvande bijdragediehijlevertaandedoelstellingvandeorganisatie,watzijnrolisinhetbedrijfofvanheteigenlijke productdathijmoetleveren.

6 6 Wanneerhetomopdrachtengaat,zaldejongeadviseurinzijneentjeeenplanmaken,ofeenmooienotamet aanbevelingen.hetcreërenvandraagvlakenhetbetrekkenvanmedewerkersislastigenkostteveeltijd.de deadlinemoetgehaald.detoekomstvandenotaendeimplementatiespeleneenondergeschikterol. Aanleidinggevenisdemedewerkernognietechttoe.Alshijdietaaktochkrijgt,zalhijdievrijinstrumenteelen taakgerichtinvullen. Hoemanageikzezodatzedoenwatzemoetendoen.Hijwilanderemensengraag uitleggenwatzedoenmoetenengeeftzefeedbackalshetnietgoedgaat.hijheeftzelflievereen leidinggevendedieverstandheeftvanhetvak,zonietdanheefthijsomsmoeiteomrespecttehebbenvoor dieleidinggevende. Erzijngenoegmensendieindezefaseblijven.Zijvoelenzichechtevakmensenenontwikkelenzichdaarop inhoudelijkverder.zulkeprofessionalsblijvengefascineerddoordeweerbarstigewerkelijk heidenhoezijdaar gripopkunnenkrijgen.zijkunneneenzeerhoogniveauvanexpertisebereiken.maarerzijnerookvoorwiede aantrekkelijkheidvanhetwerkafneemtnaarmatehetmeerroutinewordt.deuitdagingverdwijntennieuwe uitdagingenwordengezocht. Watwiliemandinfase2? Iemandinfase2wilveeltaakgerichtefeedback.Dezemedewerkerstaatervooropenenwilgraagfeedbackop demanierwaarophijzijnwerkheeftgedaan.hijwilwetenwatergoedaanwasenookwatfoutwasenwaar hijhetkanverbeteren. Hulpbijhetuitbreidenvanhetrepertoireiswelkom.Hijwilnuookgraagkijkenbijmeerervarencollega sen opandereplaatsen.daarbijlethijopwaterandersisenbreidtzozijnrepertoireuit:nieuweaanpakken, vergelijkbareproblemenmetandereoplossingen.opdatmomentraakthijookuitermategeinteresseerdinhet aanlerenvanvaninstrumentelegespreksvaardigheden.bijvoorbeeld,alshijleidinggaatgevenwilhij gespreksmodellenlerenvoorzijnnieuwetaken,zoalsfunctioneringsgesprekken,beoordelings,ziekteverzuim endisciplinegesprekken.hijgaatzelffeedbackgevenaananderemensen,enwildaarbeterinworden. Simulatiesenrollenspelenzijnpopulairendienenomteervarenhoededingenwerkenenookomsamen pleziertehebben.aanzelfkennisenreflectieopdeeigennormenenwaardenkomthijnietechttoe. Debehoefteaanopleidingneemttoe.Hijleertgraagenveel.Dezeleergierigefaseisbijuitstekgeschiktvoor opleidingen.hetgaatomvaardighedendiegebruiktkunnenwordeninhetwerkzelf,wantdebelangrijkste doelstellingisomhetwerkmetelkaarnogbetertedoen.deopleidingendienenduswelpraktischendirect toepasbaartezijn.zemoetenoplossingsgerichtenvaardigheidsgerichtzijn,zoalsprojectmanagement, timemanagement,financiëlekennis,automatiseringencomputergebruik,inhoudelijkevakopleidingen,etc.een opleiderwilbijvoorbeeldveelwerkvormenengoedepresentatietechniekenleren,leerdoelenschrijven, toetsenmaken,eengroepsgesprekleidenetc.demanagerindezefaseisdolopmodellen.hijverleidtde docentindeopleidingtothetgevenvanserieshandighedenentipsentrucs.ookliteratuurdiedirect toepasbaaris,gaaterinalskoek. Watgaatdegeneinfase2helpen Gelegenheidomroutineoptebouwen Dezekerheidindezefasekomtvooreenbelangrijkdeelvoortuitdevreugdevandebeheersingvaneenaantal specifieketaken.diebeheersingkomtvooraltotstandalserherhalinginhetwerkzit.eenvaakuitgevoerde klus,eenvastereekshandelingendieingeslepenis,geefthetgevoelvanlekkerwerken.demedewerkerisin wedstrijdmetzichzelf:elkekeergaathetietsbeter.hetherhaaldelijksteedsbeteruitvoerenvantakenleidttot flow,hetgeluksgevoeldatjeervaartalsjegeconcentreerdeninconcurrentiemetjezelfwerkt (Csikszentmihalyi,1990,1999).Daaromishetbelangrijkdateenaantaltakenvanafhetbeginzeergeregeldin hetpakketvoorkomen.

7 7 Gelegenheidomnieuwemensenintewerken Dezichontwikkelendemedewerkerstaatnuzobovenhetwerkdathetinwerkenvaneennieuwecollegaeen vormvanerkenningenverwerkingis.enhijstaatzodichtbijzijneigenbeginnersperiodedathijzichuitstekend kaninleveninwatdenieuwelingdoormaakt.verderishethandelennognietzogeautomatiseerddathetlastig wordtomuitteleggenhoejehetnoueigenlijkdoet.daaromzijnwerkcoachesdiezelfinfase2zittenvaak betervooreenbeginnerdanervarenvakmensen.letwel,voordienieuwetaak inwerkenencoachenvaneen beginner zaldemedewerkerwééreveninfase1, overleven,belanden.begeleidingdooreenmeerervaren coachisdaaromwelkom. Beschermdwordentegeneenleidinggevendetaak Alsiemandzichalsinhoudelijkeprofessionalalseenvisinhetwatervoeltendaargepassioneerdmeebezigis, danisdetaakomleidingtegevenaananderemenseneencrime.hijervaartdeaandachtvooranderenalseen verstoringvanzijnconcentratieenhetergerthemookdatdiemensennietzelfsturendzijn,zoalshijzelf.soms proberenmensenaandeautomatischepromotietotmanagerteontkomendoorvoorzichzelftebeginnen. Intervisie Gedisciplineerdineengroepcollega swerkenaanpraktijkproblemenisindezefaseeenuitstekende leersituatie.zijninhoudelijkrepertoirewordtuitgebreidmetdeervaringenvandecollega s.de intervisiemethodengevenstructuurenveiligheid.alshijmeerervaringkrijgtmetintervisiezullenzijn probleemoplossendevaardighedentoenemen.deintervisiemethodenbergeneensystematischemaniervan denkenoverprobleemoplossingeninzich,watdoordeherhalinggeïnternaliseerdwordt. Fase3.Gerichtopdeander:mensenzijnbelangrijk Alsdemedewerkerdetakengoedbeheerst,dankomterruimtevoordeontmoetingmetanderen.Wathen bezighoudt,wordtnuinteressant,waaromzezoreagerenenhoezeeenbetereprestatiekunnenleverenin hetwerk.indezefaseheeftdeopleiderofadviseurvaakeenaantalmensenomzichheenwaaraanhij leidinggeeft,bijvoorbeeldineenproject. Watzijndekenmerkenvaniemandinfase3 Debetrokkenezietnudatdeprocesmatigekantvanhetwerkeengroteinvloedheeftophetresultaaten misschieneennogwelgroterinvloedopdesfeerenhetwelbevindenvandemensen.hijwildeze procesaspectenmetdemensenbesprekenenkrijgtbelangstellingvoorhunmotivatie.hijwilwetenhoehet methenis.endaarbijwilhijnuookwelmeervanzichzelfaandeanderenblootgeven.hijwildatdeanderen hetgoedhebbenengemotiveerdzijn,datereengoedesfeeris. Hijkrijgtnuzelfweerzinomtelerenennumeergerichtopdeproceskantvanhetwerk:teammanagement, gesprekstechnieken,conflicthantering,aanspreken,leidinggeven,coachen.hijkrijgtbelangstellingvoor modellenwaarmeejemensenbeterkuntbegrijpenenindelen:hetenneagram,degroepsrollenvanbelbin,de roosvanleary,dehoedenvandebonoenzovoort. Wanneerhijbetrokkenwordtbijorganisatievraagstukkendanzalhijzichinspannenvooreengoede implementatievandeplannenendaarzijnmaatregelenvoornemen.hijzalwerkconferentiesorganiseren, medewerkersbetrekkenbijhetontwikkelenvanhetplan,pilotsuitvoerenenmotivatie rondesinhetbedrijf houden. Alshijineenteamofploegwerktdanzalhijtijdenenergieinvesterenindebandtussendegroepsleden.Hijzal zeooknaarbuitentoewillenvertegenwoordigenenvoorzeopkomen.hijwilinspraakindeselectievan nieuweteamleden.alsernieuwemensenindeorganisatiekomendanishijgraagbereidomzewegwijste maken.hijzalooklettenophetwelbevindenvandenieuwelingenzal,wanneerdatnodigis,heteenenander voorhemregelen.

8 8 Watwiliemandinfase3 Hijwilnuookgraageenbaasdieoogheeftvoormensen.Alléénvakinhoudofmanagerialpowerisnietmeer voldoendeomzijnwaarderingtekrijgen.hijwileenvolwassencontactmetzijnleiding gevendeenisniet bereidzomaaropbasisvangezagenordersgehoorzaamtezijn.hijisnietmeerzogemakkelijkteimponeren doorstatus. Hijgaatookoverzichzelfnadenkenenvraagtzichaf: Hoezitikinelkaar,watzijnmijnsterkeenzwakke kanten,watwilikeigenlijk. Hijwilpersoonsgerichtefeedback. Vaakorganiseerthijzijneigenfeedbackdooraaneenintervisiegroepdeeltenemenofzittingtenemenineen werkgroepmetvakgenotenuitandereorganisaties.hijwilookgeregeldpersoonlijkaandachtvanzijnmanager, metnameoverzijnpersoonlijkontwikkelplan. Hijgaataanzichzelftwijfelen,aanzijngewoontesenbeperkendevoorkeurspatronen.Hijweetvaaknietgoed wathijeigenlijkwilinhetwerkenzietaankomendathijergenoegvangaatkrijgenzoalshetnugaat.relaties metcollega sendemensenthuiszijntoeaaneenevaluatie.vaakisditeenredenomeenpersonalcoachte zoeken. Bijeenopleiderziejeindezefasedathijzijnbehoefteaanvasteprogramma sverliestenmeergaat improviseren.managersverliezenindezefasehunbehoefteomallesineenvaststramienondertebrengen.in hetcontactmetgroepenenopdrachtgeversiserveelmeerbelangstellingvoordevraagendeonderliggende behoeften. Elketrainingwordtuniek:degroepishetuitgangspunt.Hijzalmeeraandachtgevenaandesamenstellingvan degroep,hetbetrekkenvandedeelnemersenhetfaciliterenvanhetproces.alleenkennismaken,watregelen enafsprekenendanaandeslag,isnietmeergenoeg.indegroepwordtgeëxperimenteerdmetnieuwe werkvormen,zoalsbrainstorming,visualisatietechnieken,creativiteitstechnieken,gamesensimulaties.er wordtveelgewerktinsubgroepenenbuzzgroepjes,alsintensiveringvanhetoverlegindegrotegroep. Belangrijkemomentenwordengevierdmetveelaandachtenbijzondereevents. Metdegroepontstaateenintensercontactendeinhoudvolgtvanzelf.Doordiegroterebelangstellingvoorde anderwildeopleidernuaandachtgaangevenaanactiviteitendiedeledenvandegroepnaareendieper contacteneengrotereintimiteitmetelkaarkanleiden.hijstimuleerthetgevenvanpersoonlijkefeedbackin degroep(middelsbv.outwardbound,vertrouwens enfeedbackoefeningen). Nukunnenerfrictiesoptreden:watdeopleiderwil,isnamelijknietaltijdbevorderlijkvoordedoelstellingvan degroep.indatgevalkomtdewensvoortuitde stageofconcern vandeopleider. Doordepersoonlijkebelangstellingvoordemensenindegroepwilhijgraagbijdragenaandeoplossingvan hunproblemen.hijzietdatzijvaakhuneigenproblemenveroorzakendoorhunwijzevancommunicerenmet anderen,doorhunovertuigingen.hijzietnudathunproblemenvaakdieperzittenenmeerpersoonsgebonden zijn.hijvoertpersoonlijkegesprekken.alshetzelfvertrouwengroeitdanwilhijookgaancoachen. Watgaatiemandhelpeninfase3 Meertijdvoordeproceskant Hijlaatzichindezefasenietmeerzoopjagenomsnelproductieteleveren.Hijheeftmeertijdnodigomhet proceszorgvuldigvormtegeven.hijiservanovertuigddatmensenzelfdeoplossingmoetenbedenkenenals jedatnietdoet,datjedanlaterinhetprojecttijdverliestdooronnodigeweerstand. Eenrolinhetoverleg Hijstelthetopprijseenroltekunnenvervulleninvertegenwoordigendeorganen.Hijkanzichsomssterk identificerenmeteenbepaaldegroepenzetdegeleerdevaardighedendaarvoorin.

9 9 Opleiding Hijwilmeerwetenoverzichzelfenhoeanderemenseninelkaarzitten,watzedrijftenmotiveert,enhoeje voorandereneenwaardevollecollegaofleidinggevendekanzijn.hijwillerencoachendleidingtegeven,hijwil eenmeerkwalitatieveencreatievevormvanprocesmanagementlerenbeheersen.alshijenthousiastdeze faseingaat,dankanhijbehoorlijkleergierigzijn.deenenadeandereworkshopenpersoonlijkegroei training wordtgevolgd.hijinvesteertvaakookpersoonlijkinliteratuurentraining.indeopleidingwilhijpersoonlijke feedbackenhijzalookaanspraakmakenopoefentijd.hijheefteenhekelaandocentendiedetijdvolpraten enhetbeterdenkenteweten.hijwilgraaguitwisselenenmeerexperimenterendleren.maaralleenmaarin groepjesuiteenisnietdebedoeling;hijwilfeedbackvandeexpert. Werkenmetmensen Dekwaliteitvanderelatieisnuevenbelangrijkvoorhem.Hijismindergeïnteresseerdineenhogeproductie. Statusenpositieverliezenwatvanhunaantrekkingskracht.Hijwilwelserieusgenomenworden,erkenning krijgeneninvloedhebben.hijzalgemotiveerdzijnvooruitbreidingvanzijnwerkmettakendiespecifiek gerichtzijnophetbetrekkenvanmensen,hetverbeterenvandesamenwerkingendesfeer.alshijmeer ervarenraaktinhetmanagenvanprocessenkanhijnuookgrotere,complexeenafbreukgevoeligetakenaan. Gelegenheidommensentecoachen Dewensomervoormensentezijn,mondtvaakuitineenrolalscoach.Hijkanechtaandachtgevenentijd nemenvoordeproblemenvandeander,zonderdirectinoplossingentehoevenvervallen.hijkanditvaak uitstekendcombinerenmeteenmanagement taakenisdaneenechtepeople manager. Eenpersonalcoach Zelfwilhijvaakgeencoachmeerbinnendeorganisatie.Doordeinteresseinhoehijzelfinelkaarzit,kanhij duidelijkedoelstellingenhebbenomteveranderenenwildatbuitendewerksfeerhouden.alshetomzijn ontwikkelprocesbinnendeorganisatiegaat,dandenkthijnaoverzijntoekomstenzalaandachtbestedenaan eenpersoonlijkontwikkelplan.hijwilditplangraagafstemmenmetanderen,metnamemetzijnbaas. Fase4.Gerichtopimpact:ennoumoethetanders Iemandinfase4zietdecomplexesamenhangvandevelefactoren,binnenenbuitendeorganisatie.De leerschooliszeldenzachtgeweest.eendergelijkinzichtbereikthijdoordeveleensomszeerfrustrerende ervaringen,diehijheeftopgedaanbijhetenthousiastwerkenaannieuweideeënendesomsjarenlange investeringinprojectendietochmislukten.daardoorisnietalleenzijnknowhowgegroeid,maarookzijn intuïtieentacitknowledgeomtrentgedragvanmensenenorganisaties. Watzijndekenmerkenvaniemandinfase4 Hijkannumeercomplexeenmeeromvattendeprojectenaanenwildaarvoorgraagtoegangtotallerelevante partijen.hijkannuookhelderevoorwaardenstellenvoordathijenthousiastopvoorstelleningaat.hijwil verschilmakenenweetnuookhoedatmoet.zijnhandenjeukenomdesituatienueensvanuiteennieuwen brederperspectieftebenadereneneenechteveranderingvoorelkaartekrijgen. Alsmanagerheefthijnueengroteregroepmensenomleidingaantegeven.Hetluktnietmeeromiedereen persoonlijkvoldoendeaandachttegeven.hijleertdelegerenenstrategischdenken.hijgaatzijneigen leidinggevendemedewerkersinspirerenenvormenenslaagterookinereenhechtenswingendteamvante maken. Moderneontwikkelingen,nieuwevormenvankennisverspreiding,kennisdeling,gebruikvandemogelijkheden vandeautomatiseringenbijbehorendeorganisatieveranderingenenhunimpactopdeorganisatiewordennu zijnaandachtsgebied.hijwildegevolgenvandehuidigeontwikkelingenvoordeorganisatiebegrijpenendeze beeldenaanwendenvoorbeleidenontwikkeling.cursussenenopleidingenverliezenhunbelangals

10 10 implementatiemiddelvoorvernieuwingen.hijzietheelandereenmeereffectievemanierenvan organisatiebeïnvloedingencompetentieverbeteringdancursussen. Hijiszichervanbewustdatmensenzichoptimaalzulleninzettenalszijzelfkunnenbijdragenaanontwikkeling endekeuzevandestrategischeoplossingen.hetrespectvoordezelfsturingvandemenseninhetbedrijf neemtsterktoe.hijimplementeertverstrekkendevernieuwingenzoalsbijvoorbeeldeenpersoonlijk ontwikkelingsbudgetvoordemedewerkers,waarbijdemedewerkerzelfbepaaltwaaraanhijditwilbesteden. Hetmetdemensensamenstellenvankerncompetentiesendezeinbeddenindefunctiesensturingsmiddelen vandeorganisatievormtenbelangrijkoogmerk.hijneemthetvoortouwbijverstrekkendeveranderingenen vernieuwingenenbetrektdaardesleutel figurenindeorganisatiebij.hijbesteedtaandachtaanzijnnetwerk, vraagtdienstenenbiedtwederdienstenaanenkandeorganisatieendeleveranciersenklantenalseen systeemzien. VooreenopleiderisindezefasedeadviesrolofderolvanhoofdOpleidingenofKennisontwikkeling aantrekkelijk.debelangrijkemaatschappelijkeontwikkelingenneemthijopinzijndenkenoverhetvakenhijis instaatdaaruitvolgendetrendsenvernieuwingentevoorspellenenteimplementeren.voorhemisnuvan grootbelangdatdeinspanningenophetgebiedvanlerenenopleideneenwezenlijkebijdrageleverenaande organisatie,endatisbijdeopzetenuitvoeringvanprojectenrichtinggevend. Doorzijnrijkeervaringformuleerthijspelenderwijszijnvisie.Omdatdevisieechtisengebaseerdopeigen ervaringenenovertuigingenkanhijdaarmeeanderenookwezenlijkinspireren.hijisgevoeligvoorstatusen erkenning,nietalleenalsblijkvanwaardering,maarookomdatdathelptbijhetrealiserenvandebeeldendie hijheeftvandedingendiemoetengebeuren. Wanneerhetindezefasegoedgaat,isiemandzichtbaarindeorganisatieenkanzijncarrièrepijlsnelgaan.De ruimteomteexperimenterenmetnieuweaanpakkenvergrootzichsnel,budgettenenverantwoordelijkheden groeien.ookdebuitenwereldzalhemgaanopmerken.headhuntersgaanbellen,hijkrijgtaantrekkelijke aanbiedingenvanbinnenénvanbuiten.talentvollecollega swillenmeedoenmetzijnprojectenendoorde groterekwaliteitvandebezettinglopendieprojectenalseentrein. Eenrisicoisdataldieaantrekkelijkeaanbiedingenenextrawerkeenoverbelastinggaanvormen,waardoorer nauwelijkstijdoverblijftvoorreflectieenderelatiemetdemensenwaarhetinhetlevenomgaat.eenkleine foutmetgrotegevolgenligtdanopdeloer.indatgevaliserkansopeenkortemaarhevigterugslag.ditalles gaatvaaktochalgepaardmeteentoenemendemoeiteomgezagvananderenteaccepteren.alshemtaken wordenopgedragenwaarbijhijkanttekeningenheeft,wordthetuitvoerendaarvanvoorhemonverdraaglijk. Datwilnietzeggendathijnooitmeerleidingzouaccepteren.Leidingenadviesvanmensendiehijrespecteert endiemeertebiedenhebbendanalleeninhoudelijkeexpertise,blijvenwelkom. Watwiliemandinfase4,duswatgaathemhelpen Serieusgenomenwordenindevoorwaardendiehijstelt Alsvanzelfsprekendwilhijbelangstellingvoorzijninzichtenenhijwilookmeerinvloedopdeinhoudenvorm vanhetwerkdathijonderhandenheeft.hijsteltvoorwaardenaandeprojectenwaarhijeenbijdrageaangaat leveren.ditvraagtomeenbaasdieinstaatisomdeexpertisevandemedewerkerterespecterenen ontvankelijkisvoordiensinzichten. Mogenexperimenterenendusfoutenmogenmaken Hijheeftbehoefteomnieuweinzichtentoetepassenenwilgraagsteunvanleidinggevendendiehet experimentbelangrijkvinden.omdateenexperimentperdefinitiekanmislukkenwilhijdaarsteunenruimte voor. Ontwikkeleniseenmust Wanneerhijgedwongenwordtomwerktedoenwaarhijweliswaargoedinisenwatvoorzijngevoelookniet echtrelevantis,dankanzicheengroteweerzinontwikkelen.hijkanzijnmotivatiekwijtrakenenzelfseen burnoutkrijgen.hijwileenorganisatiediegroot(nietaltijdalleenindezinvanomvangrijk!)eninteressant genoegisomzijnvleugelsuitteslaan.hijwileenuitdagendeofvernieuwendeopdracht,waarmeerelevante

11 11 behoeftenvandeorganisatieofdemarktwordenbestreken.alsdegroeimogelijkhedenindehuidige organisatievoorhemzijnuitgeput,danzalhijbelangstellingbeginnentetonenvooreenoverstap.somsgaan mensenomdezeredenweerterugnaareenorganisatiewaarzeeerderhebbengewerkt.bijvoorbeeldnadatze infase2ervoorhebbengekozenomzelfstandigverdertegaan,ofeenanderbedrijftezoekenwaarzemeer kondenleren.devorigeorganisatiewordtnuweerinteressant,omdatdenieuwevaardighedeneninzichten dieelderszijnopgedaaningezetkunnenwordenomdetoenervarenproblemennueffectiefaantepakken. Dezeorganisatiekanhennuinteressanterekansenbiedenenheninzettenopeencomplexereopdracht,die pastbijzijnbehoefteomdingentedoendieechtimpacthebben. Bijlerenenbijdragen. Voorhetbijlerenvannieuweinzichtenenvaardighedeniseenopleidingnietmeervoldoende.Allesisaleens gehoordengezien.iemandindezefasekiestvaakvoorconferentiesmeteenhoognieuws gehalte.hijpikt daardaneenpaarnieuweideeënopenvertaaltdierazendsnelnaardeeigensituatie.somszijndeexclusieve peperdurebuitenlandsemanagementopleidingenaantrekkelijk,vanwegeerkenning,statusverhogingenhet opbouwenvaneeninternationaalnetwerk.naeenaantalorigineleenspraakmakendeprojectenkanhijzelf ookuitgenodigdwordenvoorinterviewsenoptredensopcongressen. Fase5.Gerichtopdeessentie:hoekanikditdelen Depersooninfase5neemtwatmeerafstandendenktnaoverdezinvanhetbestaanenwaarhetwerkelijk omgaat.geldenstatuswordtminderbelangrijk.alsdezefasewordtbereiktismenmeestalwatouder,tegen de40of50jaar.hijwordtgeconfronteerdmeteenandereenergieverdeling.hetuithoudingsvermogen vermindert,verandert.deenergieblijktnietonuitputtelijk.nudientzichdemogelijkheidaanvaneen veranderingnaargroteremildheidenwijsheid. Watzijndekenmerkenvaniemandinfase5 Demedewerker,opleiderofmanagerwilnudatanderenkunnenprofiterenvanwathijheeftbereikt.Hijwil zijnkennisenervaringgaandelenengaatzichmeerrichtenopadvisering,liefstincombinatiemetcoaching. Dewenstothetdelenvankenniskanookvormkrijgendoordeinzichtenopteschrijven.Ofinmeerdirectezin doordezedóórtelerenaanandereninallerleisoortenleertrajecten.zomaaktconcurrentieofdebehoefte aaneigenruimteplaatsvoordewenseenkruiwagentekunnenzijnvoorgetalenteerdejongemensen, bijvoorbeelddoorhentoegangtegeventotzijneigennetwerk.hijambieerteenrolineenomgevingwaarhij meerwaardekanhebbendoorzijnuitgebreideervaring,zoalsinbesturen,universiteiten,collegesen adviesraden.hijkaneenleerstoelofbenoemingaandeuniversiteitaccepterenendaareenbijdrageleveren aanonderzoekenonderwijs.ookkanhijinvloedwillenuitoefenenopdesamenlevingdooreenroltegaan spelenindepolitiek.internationaleontwikkelingenendenoodzaaktotinternationalesamenwerkingen afstemmingkunnenheminspirerenomopdatvlakeenbijdrageteleveren. Hijneemtsomsverstrekkendebeslissingenmetalsdoelderestvanzijnlevenvormtegevenopeenwijzedie meerovereenkomtmetwatvoorhemvanwezenlijkbelangis.ditkanookvoorzijnpersoonlijke leefomstandighedengelden.hetsluitenvancompromissengaathemtegenstaan.somsbreekthijradicaalmet desituatiewaarhijtotdantoeinheeftgeleefdenkiestvooreenheelanderecontextomtewerken.hijkan ervoorkiezenvoorzichzelftebeginnen,wilhetwerkopzijneigenmanierdoenenechtrelevantebijdragen leveren.voorhemisnubelangrijkdatiemandergensingelooftendathetrelevantis.hijverspiltgeentijd meeraanhetweerleggenvannegatiefkritischevragenenopmerkingenenhetzoekennaarbewijzenzodatzijn visieempirischgetoetstis.inhetdebatzoekthijnaarsyntheseensynergie. Erkenningisnatuurlijkprettig,maariszeldendedrijfveer.Passieenbetrokkenheidzijndatwel.Vaakwordt iemandindezefasemilderenwijzer.heftigeverontwaardigingenhardeoordelenmakenplaatsvoor herkenning,acceptatieenbegrip.ookhetaccepterenenrespecterenvandeeigenpersoonlijke onmogelijkhedenenbijzonderhedenneemttoe.hijkanzichzelftoestaannietperfecttezijn.hijkanbeter

12 12 weerstandbiedentegenverwachtingeneneisenvandeomgevingenkanvanuitdediepgevoeldezekerheid waarhetechtomgaatbijzondermoedigenstandvastigzijn. Watwiliemandinfase5,waardoorwordthijgeholpenzijndoeleindenterealiseren Zichvrijspelen Dedrukvaneengrotehoeveelheidverantwoordelijkhedenentakenzalmoetenverminderen.Hijwilruimte voorreflectieenvoorhetwerkenaanechtrelevanteonderwerpen.datisergmoeilijk,zekerbijmensendie eenhogenormvoorzichzelfhanterenendieinhetvaandelhebbenstaandat afspraakafspraakis.nublijkt hetvermogenommensenteleurtestellenvaakdeenigemanieromjezelfvrijtespelen.datwilzeggen;pas danwordthetrustiger. Neezeggen blijktparadoxaalgenoegiemandervaakalleenmaaraantrekkelijkerop temaken! Eenpersonalcoach Alshijgrotemoeiteheeftmethetzichlosmaken,dankanhethelpenomdaarmeteenpersonalcoachaante werken.zo ncoachkaniemanddoorvragen,oefenen,visualiseren,incontactbrengenmetdewensendiehij, somsnogonuitgesproken,heeftvoordetoekomst.ookkanhijopzoekgaannaareenpersonalcoachdieeen gidskanzijnopdewegnaareenmeerspiritueelbewustzijn. Opleiding Hijisindezefasegeheelzelfsturend.Hijzoektzijneigenleermeestersenliteratuuruitengaatnaarvoorhem relevantebijeenkomstenencongressen. Gelegenheidomvooranderenvanbelangtezijn Doordegrotelevenservaringenvakkennisendoorhetvermogenafstandtenemenkanhijvooranderenveel betekenen.deoplossingsgerichteattitudeispassé.debelangstellingenhetrespectvoordemeer fundamentelekeuzesenwaardeninhetlevenstaanvoorop. Steunvandeorganisatiebijhetnastrevenvanzijndoelstellingen. Vooralgroteorganisatieszijngraagbereidommedewerkerstesteunenbijdewensommeerbetrokkentezijn bijmaatschappelijkrelevantezaken.natuurlijkisdaarbijsprakevaneigenbelang,wanthetisaantrekkelijkvoor eenbedrijfomeenprofessortekunnenleveren,eenmedewerkerineenadviesraadvandeoverheidtehebben ofeenadviseur/mentor/coachinhuistehebben.zokunnenbeidebelangensamenvallen. Hoewerkendestagesofconcern? Ikhebdevijffasenbeschrevenmetdebijbehorendeconcerns,dezorgenenonzekerheden,diedaarbijhoren. Bijelkefaseisookaangegevenwatiemanddieindiefaseverkeertgraagwil.Indezeparagraafgaikkortinop drievragendietemakenhebbenmethetdoorlopenvandevijffasen: Doorlooptiedereendezefasenaltijd? Waaromblijftiemandwellichtstekenbijeenbepaaldefase? Enhoesneldoorlooptiemanddefasen? Doorlooptiedereendezefasenaltijd? Jaennee.Hetisnietzodatiedereenaltijdbijalleswathijleertaldezefasenhelemaaldoorloopt.Het ontwikkelingsproceskanergensonderwegstoppen.datkaneenpositieveredenhebben,bijvoorbeeldomdat iemandheeltevredengedurendelangeretijdopeenbepaaldervaringsniveaublijftwerken.inanderegevallen isersprakevaneenblokkadeenblijftiemandsteken.ikzieeenparallelmetdebeschrijvingenvanlevensfasen enmotivatieniveaus.zoalsdemotivatieniveausvanmaslowwaarbijdemenseerststreeftnaardebevrediging vanfysiologischebehoeften,daarnadebehoefteaanveiligheid,debehoefteaansaamhorigheidenliefde,de behoefteaanachtingendebehoefteaanzelf actualisering.ookdaarwordtbeschrevendatnietiedereenalle

13 13 niveausbereikt,endatheteneniveauvanbehoeftenbevredigdmoetzijnvoormenaanhetandereniveau toekomt. Waaromblijftiemandsteken? Iknoemenigefactorendiehetdoorlopenvandefasenkunnenbeïnvloeden.Erisbijvoorbeeldméérinhet levenvandepersoondanwerk;kinderenbijvoorbeeld,ofeenintensievevriendenkringofeen nevenwerkzaamheid.kortom,deprioriteitenliggenelders. Hetkanookzozijndatdepersoondeontwikkelingwelwenstmaardatdeomgevingdeontwikkelingniet faciliteertofzelfstegenwerkt.eenandereredenkanzijndatdepersoononvoldoendeofanderecapaciteiten heeftdandievoorhetrealiserenvaneenvolgendniveaunodigzijn.ofdatdefasewaarinhijverkeertzoveel geldenvoordelenoplevertdatzewerktalseen goudenkooi.blijvenindefasewaarindepersoonzit,levert danpsychischgroterevoordelenop,zoalsstatus,veiligheid,acceptatie,erbijhoren,lichamelijkheelblijven.de persoonkanookgekwetst,gedesillusioneerdenuitgeblustzijnenwaardoorhijnietmeerdemoedkan opbrengenomnieuweuitdagingenaantegaan. Hoesneldoorlooptiemanddefasen? Desnelheidwaarmeeiemanddefasendoorlooptkansterkverschillenenisafhankelijkvandecomplexiteitvan detaak,demogelijkhedenvandepersoonendeurgentievandeleersituatie.bijcomplexevaardigheden,zoals hetbespelenvaneeninstrument,kanhetdoorlopenvandestagesofconcerneenleveninbeslagnemen.wat tedenkenvanhetleerprocesvaneenjongemanagerdietoenhij26wasdeverantwoordelijkheidkreegvoor eengroepvan250medewerkers,opzijn27stedoorziektevaneencollegaer275bijkreegenkortdaarop gevraagdwerdomwegensbezuinigingen200arbeidsplaatseninzijngroepopteheffenendemensenuitzijn groepteontslaan.nadezeervaringveranderdehijvanbaan,wantnuwildehij hetookweleensmooidoen. Zoiemandkrijgtnauwelijksgelegenheidomdefasentedoorlopenenismeteenpermanenteoverlevingbezig. Waarbijhetgoedoverlevenineenturbulenteomgevingopzichzelfweereencomplexemeta vaardigheidkan worden. Voorbeeldenvantoepassingenvandestagesofconcern Hiernaschetsiktweeconcreteactiviteitenineenorganisatiewaarindetoepassingvandestagesofconcern eenbelangrijkebijdragekanleveren.hetgaatdanomhetplannenvandeopvolgingvanervarenmedewerkers enhetinrichtenvanleertrajectenvolgensdepsychologischevolgorde. Hetplannenvandeopvolgingvanervarenmedewerkers Eenorganisatieheefteenminimumaantalmensennodigdieechtervarenzijn.Datmensenfaseninde ontwikkelingvanhunvakdoormakenendatdezeontwikkelingveeltijdkost,iseenzeerrelevantinzichtvoor deplanningvandebezettingvaneenorganisatie.vaakkunnennieuwemedewerkersdeervarenmensenpas vervangennaeenjarenlangleer enwerktraject.envoorhetslagenvandattrajectisdebijdragevandie ervarenmedewerkersooknogzeerbelangrijk.alsereenmaaleentekortisaanervarenmedewerkerskunnen dezevaaknietvrijgemaaktwordenomhunnieuwecollega sbijtestaan.daardoorkrijgendenieuwecollega s nietdenoodzakelijkeinputenfeedbackdienodigzijnomnaardevolgendestagestegroeien.dankaneen organisatieineenpijnlijkevicieuzecirkelterechtkomen. Vergelijkdeproblemenindegezondheidszorgwaardeoverheidgraaghetaantalmedewerkerszouwillen uitbreiden.deopleidingenzoudenwelmeermensenkunnenklaarstomen,maardebottle neckisdepraktijk waarzenietvoldoendedoorervarencollega sbegeleidkunnenworden.zoishetinzichtinhetverloopende duurvandestagesofconcerneenbelangrijkehulpomoptijdengerichtteinvesterenindeopvolgingof uitbreidingvandeervarenmedewerkers. Hetinrichtenvanleertrajectenmiddelsdepsychologischevolgorde Voorontwerpersvanleer eninwerktrajectenzijndestagesofconcerneeninspiratiebronomaantesluitenbij demeesturgenteleerbehoeftenvandedeelnemers.iknoemditontwerpprincipedepsychologischevolgorde. Eenvoorbeeld:alsdedeelnemersbangzijnvooragressievanhetpubliek,danbeginjemethetlerenreageren opagressieveincidenten(overleven),ennietmetallerleialgemenegesprekstechniekenenbasisvaardigheden

14 14 (hetgoedwillendoen).devraagdaarnaarkomtvanzelfalszeerdieperopinwillengaan,enalsdievraageris biedjedatdusaan. Eenleertrajectontwerpendatnauwaansluitbijdefasenwaarindeelnemerszichbevinden,vraagtvande ontwerperdathijzichactiefinleeftindeconcretepreoccupatiesvandemensenwaarvoorhijhettraject ontwerpt.devalkuilvoordeontwerperisdathijzijneigenconcernsprojecteertopdedeelnemers,enduseen trajectmaaktwaarhijzelfofzijnopdrachtgeverindiesituatiebehoefteaanzouhebben.ditkandeverklaring zijnvoorhetfeitdatzoveelorganisatieshungewensteveranderingenvernieuwinginopleidingenstoppennog voordatdezeindeorganisatiezijngeimplementeerd. Alsheteenlangerleertrajectbetreftzalhetontwerpeenconcentrischevolgordekrijgen,waarindestagesof concernteherkennenzijn. Literatuur Chikszentmihalyi,M.(1993).Theevolvingself.:HarperPerennial Dreyfuss,H.(1986).MindoverMachine:Thepowerofhumanintuitionandexpertiseintheeraofthecomputer. NewYork:FreePress. Ericsson,K.A.&J.Smith.(1994).Towardageneraltheoryofexpertise.Cambridge:UniversityPress. FrancesF.Fuller(1969)ConcernsofTeachers:ADevelopmentalConceptualization.AmericanEducational ResearchJournal6; Maslow,A.(1981).MotivatieenPersoonlijkheid.Lemniscaat. Oomkes,F.R.(1995).Trainingalsberoep.Oefeningeninsocialevaardigheid.Ontwikkelingsfasenvantrainers, 5 A3 1.Boom ikzelf de taak de ander impact zelf essentie

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen Een sterk team Maatwerk van vakvrouwen Een echte topkok kookt niet uit een boekje. Natuurlijk kan hij er een openslaan, maar uiteindelijk draait het om gevoel en talent. Bij teamontwikkeling is dat eigenlijk

Nadere informatie

Detacheren: werken bij een andere werkgever

Detacheren: werken bij een andere werkgever Detacheren: werken bij een andere werkgever Een oplossing voor de re-integratie van uw zieke werknemer Ik wil meer informatie Meer informatie vindt u op uwv.nl. U kunt ook contact opnemen met UWV Telefoon

Nadere informatie

Systemische Benadering wat is dat eigenlijk?

Systemische Benadering wat is dat eigenlijk? Systemische Benadering wat is dat eigenlijk? Mens-zijn is in-relatie-zijn Ieder maakt deel uit van een groter geheel. We horen bij diverse gehelen. Een familie, wijk, organisatie, team, land, geloofsgemeenschap,

Nadere informatie

Bang, boos en in de war Mantelzorgdag 23 september 2013

Bang, boos en in de war Mantelzorgdag 23 september 2013 Bang, boos en in de war Mantelzorgdag 23 september 2013 Margreet Smorenburg, casemanager Geriant Ellen Ruijer, psycholoog Geriant Wat gaan we doen? Wat gebeurt er bij dementie in het hoofd? Gedragsveranderingen

Nadere informatie

DE INFOBEURS. Beroepsopleiding, werk, werkervaring, stage. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE INFOBEURS. Beroepsopleiding, werk, werkervaring, stage. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE INFOBEURS Jongeren die nieuw aankomen op de school hebben wellicht veel vragen over hoe het eraan toegaat op de school, of ze kunnen gaan werken, welke stageplekken tof zijn, Daarnaast zijn jongeren

Nadere informatie

( Wat? ) Deze opdracht kan je helpen om je goede voornemens in praktijk te brengen.

( Wat? ) Deze opdracht kan je helpen om je goede voornemens in praktijk te brengen. Veranderen? Dat kan! ( Wat? ) Deze opdracht kan je helpen om je goede voornemens in praktijk te brengen. ( Waarom? ) Datgene doen wat je jezelf hebt voorgenomen, is dikwijls niet makkelijk om ook effectief

Nadere informatie

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS

DE BAAN OP! Een bedrijfsbezoek voorbereiden. Inhoud. Doelgroep. Vakgebied. Materialen. Doelen STERKE SCHAKELS DE BAAN OP! De jongeren organiseren zelf één of meerdere bedrijfsbezoeken. Ze verzamelen informatie over verschillende bedrijven en op basis hiervan kiezen ze met de hele klas het meest interessante bedrijf

Nadere informatie

Werken met Entree. Handleiding voor docenten

Werken met Entree. Handleiding voor docenten Werken met Entree via Handleiding voor docenten 1. Kunnen wij werken met DISK via Entree? 2. Inloggen via Entree 3. De eerste les: DISK activeren met de leerlingen 4. Voortgang bekijken 5. Switchen tussen

Nadere informatie

Begeleidingskunde als innovatie

Begeleidingskunde als innovatie Begeleidingskunde als innovatie Michiel DE RONDE INLEIDING In de traditie van coaching en supervisie is een schat aan ervaring en gedocumenteerde expertise opgebouwd met betrekking tot het begeleiden van

Nadere informatie

UITNODIGING OM MEE TE DOEN AAN SMILES4SALE

UITNODIGING OM MEE TE DOEN AAN SMILES4SALE UITNODIGING OM MEE TE DOEN AAN SMILES4SALE Hoi mensen die goeie dingen doen! Wij zijn Wonder en we realiseren verrassende projecten voor een mooiere wereld. Misschien ken je ons wel of één van onze initiatieven

Nadere informatie

Een uitkering aanvragen. Wat gebeurt er dan?

Een uitkering aanvragen. Wat gebeurt er dan? Een uitkering aanvragen. Wat gebeurt er dan? In deze folder vindt u antwoord op vragen als: wat houdt een intakegesprek in? wat is een huisbezoek en waarom is dat nodig? wat gebeurt er als ik inderdaad

Nadere informatie

Een draaiboek maken. TRACK Basis en Kader

Een draaiboek maken. TRACK Basis en Kader Een draaiboek maken TRACK Basis en Kader Het opstellen van een draaiboek Een goed draaiboek is onmisbaar bij elk evenement, zowel bij de voorbereiding als tijdens het evenement. Draaiboeken worden vaak

Nadere informatie

Rollen van managers. Alleen maar meer werkdruk:

Rollen van managers. Alleen maar meer werkdruk: Thema zingeving Opinie zin zoek je op de werkvloer De manager als zingever De tijden zijn voorbij dat organisaties voldoende hadden aan goede managers. Om tegenwoordig succesvol te zijn hebben organisaties

Nadere informatie

Een visie op intervisie

Een visie op intervisie Een visie op intervisie 1. Inleiding 2. Intervisie: geschiedenis van stilstand en vooruitgang 3. Waarom intervisie 4. Wat is intervisie eigenlijk? 5. Voor wie is intervisie geschikt? 6. Waar gaat intervisie

Nadere informatie

Transfer van opgedane kennis en vaardigheden naar de praktijk

Transfer van opgedane kennis en vaardigheden naar de praktijk Transfer van opgedane kennis en vaardigheden naar de praktijk MCR Hoe zorg je er als opleidingsverantwoordelijke voor dat je investeringen in opleiding renderen? Hoe garandeer je met andere woorden een

Nadere informatie

Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit. Aanbevelingen voor zorgvuldig samenwerken in de keten

Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit. Aanbevelingen voor zorgvuldig samenwerken in de keten Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit Aanbevelingen voor zorgvuldig samenwerken in de keten De continuïteit van zorg voor patiënten met suïcidaal gedrag is een van de belangrijkste aandachtspunten

Nadere informatie

starten als zzp er FNV mooi 1

starten als zzp er FNV mooi 1 starten als zzp er FNV mooi 1 GEFELICITEERD! Je hebt een belangrijk besluit genomen: jij wilt voor jezelf beginnen. Deze folder is bestemd voor de eenpitter, de Zelfstandige Zonder Personeel, de ZZP er.

Nadere informatie

Werken vanuit zelfregie:

Werken vanuit zelfregie: Werken vanuit zelfregie: hoe pak ik dat aan? Auteur: Anouk Poll Meeleesgroep: Gusta Kragting (ActiZ), Angela Raanhuis (Zuwe Zorg, Preventie & Welzijn), Anja de Blok-Bouter (VitrasCMD), Chantal Peeters

Nadere informatie

Signs of safety. Samenvatting. 1. Risico- of probleemomschrijving. Cora Bartelink

Signs of safety. Samenvatting. 1. Risico- of probleemomschrijving. Cora Bartelink Signs of safety Cora Bartelink April 2010 Nederlands Jeugdinstituut Infolijn t (030) 630 65 64 e infolijn@nji.nl i www.nji.nl Samenvatting Doel: Het doel van Signs of Safety is een samenwerkingsrelatie

Nadere informatie

Leiderschap ontwikkel je door als mens te groeien

Leiderschap ontwikkel je door als mens te groeien 68 visie Actuele tendensen in leiderschap (10) Leiderschap ontwikkel je door als mens te groeien tekst tekst koen marichal & jesse segers (the future leadership initiative) Het ontwikkelen van leiderschap

Nadere informatie

DOOR DE OGEN VAN DE ANDER. Workshop Kwaliteit / Inspectie W. Dickhoff Phasis bv Bezinningsdag 6 jan 2014

DOOR DE OGEN VAN DE ANDER. Workshop Kwaliteit / Inspectie W. Dickhoff Phasis bv Bezinningsdag 6 jan 2014 DOOR DE OGEN VAN DE ANDER Workshop Kwaliteit / Inspectie W. Dickhoff Phasis bv Bezinningsdag 6 jan 2014 HOE KENT U HET HOORNBEECK COLLEGE? Audits op team-, locatie- en centraal niveau Instellingsaudit

Nadere informatie

Kan het beter? Laat het ons weten!

Kan het beter? Laat het ons weten! Kan het beter? Laat het ons weten! Uitgave juli 2013 Laat ons horen wat u dwarszit! Alle medewerkers van Zorggroep Sint Maarten doen hun best om u zorg- en dienstverlening van een goede kwaliteit te bieden.

Nadere informatie

h o e h e t l e r e n in p r a kt ij k sit u at ie s b e t e r k a n Genoeg te beleven, maar nog veel te leren

h o e h e t l e r e n in p r a kt ij k sit u at ie s b e t e r k a n Genoeg te beleven, maar nog veel te leren h o e h e t l e r e n in p r a kt ij k sit u at ie s b e t e r k a n Genoeg te beleven, maar nog veel te leren Colofon Genoeg te beleven, maar nog veel te leren Hoe het leren in praktijksituaties beter

Nadere informatie

Van take off tot landing. BOUWSTAD Projectmanagement B.V.

Van take off tot landing. BOUWSTAD Projectmanagement B.V. Van take off tot landing Begeleiding van A tot Z bij nieuwbouw, renovatie en restauratie Wie op zoek is naar het gemak van een en hetzelfde aanspreekpunt voor begeleiding bij alle disciplines in zowel

Nadere informatie

feel like a bird MET GOESTING BLIJVEN WERKEN EN LEREN Kritische condities voor een leeftijdsbewust en duurzaam personeelsbeleid

feel like a bird MET GOESTING BLIJVEN WERKEN EN LEREN Kritische condities voor een leeftijdsbewust en duurzaam personeelsbeleid feel like a bird MET GOESTING BLIJVEN WERKEN EN LEREN Kritische condities voor een leeftijdsbewust en duurzaam personeelsbeleid Zelfbevragingsinstrument Frank Lambrechts, Hilda Martens, Johan Poisquet

Nadere informatie

Een productieve medewerker volgt zijn kompas

Een productieve medewerker volgt zijn kompas PRAXIS Lia Hol & Christel van Neerven Zingeving als energiebron voor duurzaam presteren Een productieve medewerker volgt zijn kompas Hoe kan het dat iemand onder soms zeer hoge druk kan blijven presteren?

Nadere informatie

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN

ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN ONDERSTEUNING BIJ HET LEZEN De meeste leerlingen hebben geen moeite met lezen op zich. Maar vanaf het moment dat ze langere teksten moeten lezen en globale vragen beantwoorden of als ze impliciete informatie

Nadere informatie