Cognitieve achteruitgang: ook verlies van het persoonlijk netwerk?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Cognitieve achteruitgang: ook verlies van het persoonlijk netwerk?"

Transcriptie

1 Cognitieve achteruitgang: ook verlies van het persoonlijk netwerk? M. J. Aartsen, TG. van Tilburg, C. H. M. Smits Inleiding Veel mensen worden in hun dagelijks leven omringd door anderen waarmee ze een relatie onderhouden. Deze verzameling van relaties, ook wel het persoonlijk netwerk genoemd, is door Kahn en Antonucci (1981) beschreven als een konvooi dat de mens tijdens zijn of haar leven vergezelt en waarbinnen onderling sociale steun wordt uitgewisseld. Al naar gelang de omstandigheden veranderen, verandert ook de samenstelling van dit konvooi. Sociale steun, zoals hulp bij dagelijkse activiteiten en emotionele ondersteuning, bepaalt in belangrijke mate het welzijn van het individu. De behoefte aan sociale steun neemt toe naarmate fysieke en cognitieve capaciteiten, zoals bijvoorbeeld het geheugen, afnemen. Aangezien het ouder worden vaak gepaard gaat met afnemende capaciteiten, neemt het belang van het persoonlijk netwerk als bron voor sociale steun toe. Persoonlijke kenmerken zoals leeftijd en eigen capaciteiten spelen een rol bij de samenstelling van het persoonlijke netwerk (Kahn en Antonucci 198 1). Als er in die kenmerken veranderingen optreden zal ook de samenstelling van het netwerk veranderen. Verschillende onderzoeken suggereren dat een afname van fysieke capaciteiten leidt tot een toename van steun van kinderen en familieleden in het netwerk (Morgan 1988, Broese van Groenou en Van Tilburg 1997, Van Tilburg 1998). Of afname van cognitieve capaciteiten ook samengaat met veranderingen in het netwerk weten we nog niet. Het is echter niet ondenkbaar dat ook daar sprake is van een verband. Als geheugenfuncties afnemen kan het lastiger worden om relaties te onderhouden, waardoor vooral oppervlakkige relaties zoals buren en kennissen,

2 kunnen verdwijnen. In dit onderzoek zullen we die veronderstelling toetsen aan de hand van gegevens van een groep Nederlandse ouderen in de leeftijd van 55 tot 85 jaar. Daarvoor gebruikten we gegevens van de eerste ( ) en derde ) meting van de Longitudinal Aging Study Amsterdam. Alleen zelfstandig wonende ouderen met kinderen, waarvan geen gegevens ontbraken, zijn opgenomen in deze studie. Dat zijn er 1336,620 mannen en 7 16 vrouwen. Methode De netwerkleden zijn geïdentificeerd door aan de ouderen te vragen die personen met naam te noemen met wie zij regelmatig - als belangrijk ervaren - contacten onderhouden. Deze netwerkleden moeten ouder zijn dan 18 jaar. Van elk genoemd contact is de aard van de relatie vastgesteld (kind, familie, vriend, buur of kennis). In het onderzoek onderscheiden we vier typen netwerken die van elkaar verschillen in grootte en in percentage kinderen, familieleden, vrienden en buren (Wenger 1992). We gaan na hoe vaak die typen netwerken voorkomen bij de eerste en bij de derde meting. Vervolgens gaan we na hoe groot de kans is om van een bepaald type netwerk over te gaan naar een ander type netwerk. Door die kansen apart te schatten voor hen die wel en hen die niet cognitief achteruitgaan, krijgen we een indruk van de invloed van cognitieve achteruitgang op veranderingen in de samenstelling van het netwerk. Cognitieve vaardigheden zijn gemeten met de Mini Mental State Examination (MMSE) (Folstein, Folstein en McHugh 1975). De score op de MMSE loopt van O tot 30, waarbij een hogere score overeenkomt met beter cognitief functioneren. We onderzoeken de gevolgen van cognitieve achteruitgang en maken onderscheid tussen jonge ouderen (55 tot 70 jaar) en oude ouderen (70 tot 85 jaar).

3 Resultaten Bij 13% van de jonge ouderen en 35% van de oude ouderen zijn cognitieve vaardigheden met gemiddeld 4 punten achteruit gegaan. Gemiddeld genomen blijft de grootte van het netwerk constant, met uitzondering van oude ouderen die cognitief achteruit gaan. Bij hen wordt het netwerk wat kleiner. Verder blijkt het aandeel (percentage) van de kinderen in het netwerk toe te nemen bij cognitieve achteruitgang. Omdat percentage een relatief begrip is, betekent dat niet per se dat het aantal kinderen in het netwerk is toegenomen; het kan ook een gevolg zijn van het verdwijnen van anderen uit het netwerk. Bij oude ouderen die niet cognitief achteruitgaan neemt het percentage familieleden toe. Het percentage vrienden in het netwerk neemt bij alle groepen af. Het percentage buren neemt iets toe bij jonge ouderen, terwijl dat bij oude ouderen afneemt. Hierboven is kort aangegeven wat de gevolgen zijn van cognitieve achteruitgang voor de afzonderlijke kenmerken van het netwerk. Het is echter vooral interessant om naar alle kenmerken van het netwerk tegelijk te kijken. Om dat te kunnen doen, is het nodig om typen netwerken te onderscheiden, waarbij we vaststellen hoe vaak ze op beide tijdstippen (metingen T1 en T3) voorkomen en hoe groot de veranderingen binnen die typen netwerken zijn. We onderscheiden vier typen. Uit de analyses blijkt dat het eerste type netwerk groot is en gekenmerkt wordt door relatief weinig kinderen en familieleden, maar door relatief veel vrienden en buren. We noemen dit netwerk een groot, niet familiegeoriënteerd netwerk. Het tweede type netwerk is klein en bestaat voornamelijk uit kinderen. Er zijn dus weinig andere familieleden, buren en vrienden in dit netwerk en we noemen het een klein, kindgeoriënteerd netwerk. Het derde type is ook een klein netwerk, maar bestaat vooral uit familieleden en relatief veel buren. Dit type netwerk noemen we een klein, familie en burengeoriënteerd netwerk. Het vierde en laatste type is weer een groot netwerk, voornamelijk bestaande uit familieleden, enkele vrienden, maar relatief weinig kinderen en buren. We noemen dit een groot, familiegeoriënteerd netwerk. De gegevens in Tabel l laten zien welke veranderingen plaatsge-

4 vonden hebben in de netwerken. Voor driekwart van de ouderen die meedoen in dit onderzoek is het netwerk qua grootte en samenstelling niet veranderd (grijze cellen). Voor de overige 341 ouderen is het netwerk wél veranderd. Het aantal mensen met een groot, niet familiegeoriënteerd netwerk is afgenomen (van 396 naar 366), evenals het aantal mensen met een klein, kindgeoriënteerd netwerk (van 542 naar 499). Daarentegen is het aantal mensen met een klein, familie- en burengeoriënteerd netwerk of met een groot, familiegeoriënteerd netwerk toegenomen (respectievelijk van 144 naar 198, en van 253 naar 272). Tabel 1. Verandering van netwerktype tussen T1 en T3 (aantallen ouderen) Netwerktypen op T3 Netwerktypen op T 1 I I1 I11 IV Totaal I: Groot, niet familiegeoriënteerd : Klein, kindgeoriënteerd : Klein, familie- en burengeoriënteerd O IV: Groot, familiegeoriënteerd Totaal * * door afrondingsfouten komt het totaal uit op 1335 in plaats van 1336 Om nu onze veronderstelling te toetsen of het percentage kinderen en familie toeneemt als cognitieve capaciteiten achteruitgaan, moeten we de gegevens van Tabel l splitsen voor de twee groepen ouderen met en zonder cognitieve achteruitgang. Uit de analyseresultaten blijkt dat verschillen in leeftijd niet van groot belang zijn. In Tabel 2 presenteren we daarom alleen de percentages mensen die overgegaan zijn van het ene type netwerk naar het ander, uitgesplitst naar mensen die wel en mensen die niet cognitief achteruitgaan.

5 Tabel 2. Verandering in netwerktype voor ouderen met en zonder cognitieve achteruitgang Cognitieve achteruitgang Netwerktype op T 1 Netwerktype op T3 Nee Ja I: Groot, niet familiegeoriënteerd 11: Klein, kind georiënteerd 6% 13% IV: Groot, familiegeoriënteerd 11: Klein, kind georiënteerd 27% 49% I: Groot, niet familiegeoriënteerd 111: Klein, familie en buren georiënteerd 6% 0% IV: Groot, familiegeoriënteerd 111: Klein, familie en buren georiënteerd 9% 0% Bij 341 ouderen is het netwerk veranderd. Voor 152 van hen geldt dat die verandering verband houdt met cognitieve achteruitgang. Ouderen die cognitief achteruitgaan, gaan twee keer zo vaak van een groot, niet familiegeoriënteerd netwerk naar een klein, kindgeoriënteerde netwerk als ouderen van wie de cognitie niet verslechtert. Ook voor mensen met een groot familiegeoriënteerde netwerk is die kans twee keer zo groot. Cognitieve achteruitgang gaat dus gepaard met verlies van netwerkleden, met name buren, vrienden en overige familieleden. Ook als er geen cognitieve achteruitgang plaatsvindt, kan verlies van netwerkleden ontstaan, maar dan zijn het vooral de vrienden die uit het netwerk verdwijnen. Discussie We zijn nagegaan of het persoonlijke netwerk verandert bij het ouder worden, en zo ja, of deze verandering samenhangt met cognitieve achteruitgang. Ons onderzoek toont aan dat er bij driekwart van de ouderen geen grote veranderingen in het netwerk optreden. Bij een kwart van de ouderen in ons onderzoek verandert het persoonlijk netwerk echter wel. Voor meer dan de helft van de ouderen van wie het

6 persoonlijk netwerk verandert, is dit gerelateerd aan cognitieve achteruitgang. Cognitieve achteruitgang gaat samen met verlies van vrienden, buren en andere familieleden. Contacten met de kinderen blijven wel bestaan. Verlies van netwerkleden komt ook voor bij ouderen die niet cognitief achteruitgaan, maar dan zijn het vooral de vrienden die uit het netwerk verdwijnen. Hoewel dit niet onderzocht is, kan het verdwijnen van vrienden uit het netwerk wellicht verklaard worden doordat vrienden vaker leeftijdsgenoten zijn. In dat geval gaat het waarschijnlijk om verlies ten gevolge van overlijden. Leeftijd speelt bij veranderingen in het netwerk verder slechts een bescheiden rol, zoals ook bleek uit het onderzoek van Van Tilburg (1998). Verandering van het netwerk van de resterende 189 ouderen kon niet door onze studie worden verklaard. Waarschijnlijk spelen verlies van relaties door ziekte en overlijden, verhuizing, of pensionering, een rol. Conclusie Cognitief functioneren lijkt een belangrijke voorwaarde voor sociale integratie en daardoor ook voor het welzijn van de ouder wordende mens. Afname van cognitieve functies kan het evenwicht verstoren tussen 'geven en nemen', waardoor de relatie in gevaar komt. Dit uit zich dan ook in verlies van vrienden, buren en familieleden. Dat de kontakten met de kinderen wel blijven bestaan, kan liggen aan het feit dat kinderen zich meer geroepen voelen om een relatie met hun ouders aan te houden, ook al kost die relatie hen meer dan het oplevert. Tot slot: cognitieve achteruitgang gaat samen met een verlies van potentiële bronnen van hulp. Aangezien de informele zorg meestal door de dochters wordt geleverd, en vrouwen steeds vaker aan het arbeidsproces deelnemen, blijft er minder tijd over voor informele hulpverlening. Daar komt bij dat het geboortecijfer lange tijd daalde, terwijl de vergrijzing toenam. Als de hulp die kinderen bieden niet wordt aangevuld door anderen in het netwerk raken ouderen in toenemende mate aangewezen op formele bronnen van hulp. Dat geeft

7 reden tot zorg. Het is bovendien de vraag of de professionele hulpverlenende instanties voldoende zijn toegerust om die hulp ook in de toekomst te kunnen garanderen. Literatuur Broese van Groenou MI, Van Tilburg TG (1997). Changes in the support networks of older adults in the Netherlands. Journal of Cross- Cultural Gerontology 12: Folstein MF, Folstein SE, McHugh PR (1975). Mini-mental state: A practica1 method for grading the cognitive state of patients for the clinician. Journal of Psychiatric Research 12: Kahn RL, Antonucci TC (1981). Convoys of social support: A life course approach. In Kiesler SB, Morgan JN en Oppenheimer VK (eds.) Aging: Social change (pp ). New York: Academic. Morgan DL (1 98 8). Age dgerences in social participation. Journal of Gerontology 43: S 129- S 137. Van Tilburg TG (1 998). Losing and gaining in old age: Changes in personal network size and social support in a four-year longitudinal study. Journal of Gerontology 53B: S3 13-S323. Wenger GC (1992). Help in old age - Facing up to change: A longitudinal network study. Liverpool: University Press.

Persoonlijke relatienetwerken van ouderen: een inleiding

Persoonlijke relatienetwerken van ouderen: een inleiding Persoonlijke relatienetwerken van ouderen: een inleiding TG. van Tilburg In LASA is veel aandacht besteed aan de netwerken van persoonlijke relaties. Naast de relatie met een partner zijn dit relaties

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015

Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie. dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Begeleiding van psychische klachten bij revalidatie dr. Bianca Buijck Coördinator Rotterdam Stroke Service 17 maart 2015 Even voorstellen Psychische klachten: neuropsychiatrische symptomen (NPS) De laatste

Nadere informatie

Gevolgen van veranderingen in fysiek functioneren voor het persoonlijk relatienetwerk bij het ouder worden

Gevolgen van veranderingen in fysiek functioneren voor het persoonlijk relatienetwerk bij het ouder worden Gevolgen van veranderingen in fysiek functioneren voor het persoonlijk relatienetwerk bij het ouder worden Theo van Tilburg, Marja J. Aartsen, Kees Knipscheer Samenvatting Het doel van het onderzoek is

Nadere informatie

4 Ouder worden in sociaal-relationeel perspectief

4 Ouder worden in sociaal-relationeel perspectief 4 Ouder worden in sociaal-relationeel perspectief Marjolein Broese van Croenou en Theo van Tilburg Vormkenmerken van het persoonlijk netwerk Identificatie van het netwerk Grootte van het netwerk Samenstelling

Nadere informatie

DEMENTIE DIAGNOSE DOCUMENTATIE Tessa van den Kommer Hannie Comijs 16 juni 2006 / 02 maart 2007 / 3 oktober 2008 / 29 augustus 2011 / 15 maart 2013

DEMENTIE DIAGNOSE DOCUMENTATIE Tessa van den Kommer Hannie Comijs 16 juni 2006 / 02 maart 2007 / 3 oktober 2008 / 29 augustus 2011 / 15 maart 2013 DEMENTIE DIAGNOSE DOCUMENTATIE Tessa van den Kommer Hannie Comijs 16 juni 2006 / 02 maart 2007 / 3 oktober 2008 / 29 augustus 2011 / 15 maart 2013 In LASA beschikken we over gegevens m.b.t. meerdere cognitieve

Nadere informatie

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe

Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Trends in het gebruik van informele zorg en professionele zorg thuis: gebruik van informele zorg neemt toe, G. Waverijn

Nadere informatie

ROM in de ouderenpsychiatrie

ROM in de ouderenpsychiatrie Improving Mental Health by Sharing Knowledge ROM in de ouderenpsychiatrie Marjolein Veerbeek Richard Oude Voshaar, Anne Margriet Pot Financier: Ministerie van VWS 2 Routine Outcome Monitoring Definitie

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4. Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Samenvatting SAMENVATTING 189 Depressie is een veelvoorkomende psychische stoornis die een hoge ziektelast veroorzaakt voor zowel de samenleving als het individu. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)

Nadere informatie

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg

Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Het sociaal netwerk en het gebruik van zorg door ouderen (55+) in Limburg Onderzoek onder ouderen naar de relatie tussen het sociaal netwerk en het gebruik van formele zorg en mantelzorg Inleiding De relatie

Nadere informatie

VARIATIES IN ZORGGEBRUIK BIJ VERSCHILLENDE TYPEN AMSTERDAMSE OUDEREN: EEN LANGETERMIJNANALYSE

VARIATIES IN ZORGGEBRUIK BIJ VERSCHILLENDE TYPEN AMSTERDAMSE OUDEREN: EEN LANGETERMIJNANALYSE VARIATIES IN ZORGGEBRUIK BIJ VERSCHILLENDE TYPEN AMSTERDAMSE OUDEREN: EEN LANGETERMIJNANALYSE Deelrapport in het kader van de voorstudie Vernieuwing van gezondheidszorg voor kwetsbare ouderen, gefinancierd

Nadere informatie

Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven

Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven Why do we treat the elderly cancer patient and how do we assess him? Cindy Kenis, Geriatrisch Oncologisch Verpleegkundige, UZ Leuven 1. Introductie (1) 1. Introductie (2) Comprehensive Geriatric Assessment

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

Johanna Vis - den Dulk

Johanna Vis - den Dulk Johanna Vis - den Dulk (80 jaar) Ik voelde me kwetsbaar toen mijn man overleed. Een nichtje zei me toen: Als je man een jaar onder de aarde ligt, is hij vergaan en dan vergaat ook je verdriet. Het ging

Nadere informatie

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief

Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Samenvatting Autobiografisch geheugen in longitudinaal perspectief Stabiliteit en verandering in gerapporteerde levensgebeurtenissen over een periode van vijf jaar Het belangrijkste doel van dit longitudinale,

Nadere informatie

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop

Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop SAMENVATTING Stress, depressie en cognitie gedurende de levensloop Inleiding Cognitief functioneren omvat verschillende processen zoals informatieverwerkingssnelheid, geheugen en executief functioneren,

Nadere informatie

Verschillende soorten van dementie. Door: Wim Dorst Geriatrisch verpleegkundige i.o

Verschillende soorten van dementie. Door: Wim Dorst Geriatrisch verpleegkundige i.o Verschillende soorten van dementie Door: Wim Dorst Geriatrisch verpleegkundige i.o 2013 Als je het niet meer weet. Wanneer is er sprake van dementie? Als er sprake is van meer dan één stoornis in de cognitieve

Nadere informatie

Samenvatting, conclusies en discussie

Samenvatting, conclusies en discussie Hoofdstuk 6 Samenvatting, conclusies en discussie Inleiding Het doel van het onderzoek is vast te stellen hoe de kinderen (10 14 jaar) met coeliakie functioneren in het dagelijks leven en wat hun kwaliteit

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid

Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid Samenvatting Werk, Pensioen en Gezondheid Potentiële bedreigingen voor de arbeidsparticipatie van oudere werknemers: werkbelasting, geheugen, sociale timing van pensioneren en gezondheid Een aantal bedreigingen

Nadere informatie

Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst

Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst Diagnosestelling en de vernieuwde IADL-vragenlijst Congres Moderne Dementiezorg Sessie Vroegsignalering en diagnosestelling 28 november 2011 Prof. dr. Philip Scheltens Dr. Sietske Sikkes VU Medisch Centrum

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Inleiding Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren

Rapport. Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Rapport Eigen regie en zelfredzaamheid ; een enquête onder senioren Woerden, juli 2014 Inhoudsopgave I. Omvang en samenstelling groep respondenten p. 3 II. Wat verstaan senioren onder eigen regie en zelfredzaamheid?

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Bekendheid Norm Gezond Bewegen

Bekendheid Norm Gezond Bewegen Bewonersonderzoek 2013 gemeente Deventer onderdeel Sport Nationale Norm Gezond Bewegen De Nationale Norm Gezond Bewegen is in 2013 bij 55% van de Deventenaren bekend. Dit percentage was in 2011 licht hoger

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/21978 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Goeij, Moniek Cornelia Maria de Title: Disease progression in pre-dialysis patients:

Nadere informatie

Minder eenzaam na verhuizing?

Minder eenzaam na verhuizing? Brigiîte Bloem en Theo van Tilburg Minder eenzaam na verhuizing? 'Oude bomen moet ie niet verplanten' luidt een bekend spreekwoord en ook het ouderenbeleid voor wonen is op deze wijsheid gent. Maar zijn

Nadere informatie

Registratie-richtlijnen

Registratie-richtlijnen BEROEPSGEBONDEN BURNOUT/OVERSPANNING (niet in Europese Lijst van Beroepsziekten) (CAS: Burnout P611 en Overspanning P619) 1 Achtergrondinformatie Van burnout wordt gesproken indien sprake is van een langdurige

Nadere informatie

Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten

Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten Huishoudensprognose 26 2: belangrijkste uitkomsten Elma van Agtmaal-Wobma en Coen van Duin Het aantal huishoudens blijft de komende decennia toenemen, van 7,2 miljoen in 26 tot 8,1 miljoen in 23. Daarna

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie

Onderzoek heeft aangetoond dat een hoge mate van herstelbehoefte een voorspellende factor is voor ziekteverzuim. Daarom is in de NL-SH ook de relatie Samenvatting Gehoor en de relatie met psychosociale gezondheid, werkgerelateerde variabelen en zorggebruik. De Nationale Longitudinale Studie naar Horen Slechthorendheid is een veelvoorkomende chronische

Nadere informatie

Panel Fryslân over ouder worden in Fryslân

Panel Fryslân over ouder worden in Fryslân Panel Fryslân over ouder worden in Fryslân januari 2017 PANEL FRYSLÂN Panel Fryslân is onderdeel van het Fries Sociaal Planbureau 1.342 Panel Fryslân over dit onderzoek ouder worden in Fryslân RESPONDENTEN

Nadere informatie

50+ in Europa Samenvatting van de eerste resultaten

50+ in Europa Samenvatting van de eerste resultaten share_belg_nl.indd 1 09.04.2006 14:00:20 Uhr share_belg_nl.indd 2-3 09.04.2006 14:00:21 Uhr Het aandeel ouderen in de totale populatie is in Europa hoger dan op elk ander continent en deze ontwikkeling

Nadere informatie

Samenvatting. Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid Samenvatting

Samenvatting. Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid Samenvatting Samenvatting Gezond zijn of je gezond voelen: veranderingen in het oordeel van ouderen over de eigen gezondheid 2 2 3 4 5 6 7 8 Samenvatting 161 162 In de meeste Westerse landen neemt de levensverwachting

Nadere informatie

Belang van het sociale netwerk bij ziekte

Belang van het sociale netwerk bij ziekte Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Hoefman, R.J., Brabers, A.E.M., Verleun, A., Meulenkamp, T. M. en Jong, J.D. de. We ondersteunen onze naasten graag, maar

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting 100 Samenvatting Cognitieve achteruitgang en depressie komen vaakvooropoudere leeftijd.zijbeïnvloeden de kwaliteit van leven van ouderen in negatieve zin.de komende jaren zalhet aantalouderen in onze maatschappijsneltoenemen.het

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Overzichtsrapport SER Gelderland

Overzichtsrapport SER Gelderland Overzichtsrapport SER Gelderland Bevolking en participatie In opdracht van SER Gelderland September 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl

Nadere informatie

Chapter 7. Summary and General Discussion. Nederlandse Samenvatting

Chapter 7. Summary and General Discussion. Nederlandse Samenvatting Chapter 7 Summary and General Discussion Nederlandse Samenvatting 132 Chapter 7 SAMENVATTING VERTRAGING EN DEPRESSIEVE SYMPTOMEN BIJ OUDERE MENSEN Bij veel diersoorten luidt vertraging het einde van het

Nadere informatie

Meningen van verpleegkundigen en verzorgenden over de complexiteit van zorg Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, april 2007

Meningen van verpleegkundigen en verzorgenden over de complexiteit van zorg Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, april 2007 LEVV Landelijk Expertisecentrum Verpleging & Verzorging Meningen van verpleegkundigen en verzorgenden over de complexiteit van zorg Factsheet Panel Verpleegkundigen en Verzorgenden, april 2007 De meeste

Nadere informatie

Summary in Dutch/ Samenvatting in het Nederlands

Summary in Dutch/ Samenvatting in het Nederlands Summary in Dutch/ Samenvatting in het Nederlands Het sociale netwerk van gedetineerden: De samenstelling van, overlap tussen en veranderingen in het core discussie netwerk en het criminele netwerk. Introductie

Nadere informatie

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey

Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey Samenwerking en innovatie in het MKB in Europa en Nederland Een exploratie op basis van het European Company Survey ICOON Paper #1 Ferry Koster December 2015 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in de relatie

Nadere informatie

Willem Swart. (94 jaar)

Willem Swart. (94 jaar) Willem Swart (94 jaar) Ik voel me pas kwetsbaar als de dood nadert. Wel is het soms naar dat je minder contacten hebt dan vroeger. Ik had vroeger veel vrienden en zat overal bij. Veel mensen zijn dood,

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u informatie gekregen over het maken van een afspraak met een medisch psycholoog van de afdeling

Nadere informatie

BedrijfsGezondheidsIndex 2006

BedrijfsGezondheidsIndex 2006 BedrijfsGezondheidsIndex 2006 Op het werk zijn mannen vitaler dan vrouwen Mannen zijn vitaler en beter inzetbaar dan vrouwen. Dit komt mede doordat mannen beter omgaan met stress. Dit blijkt uit de jaarlijkse

Nadere informatie

SAMENVATTING Dijkstra, Coosje.indd :45

SAMENVATTING Dijkstra, Coosje.indd :45 SAMENVATTING Samenvatting INTRODUCTIE Grote sociaal economische gezondheidsverschillen zijn een groeiend probleem in bijna alle Westerse landen. In Nederland leven mensen met een lagere opleiding gemiddeld

Nadere informatie

SAMENVATTING INTRODUCTIE

SAMENVATTING INTRODUCTIE SAMENVATTING INTRODUCTIE Zorg rond het levenseinde Wanneer patiënten en hun familie worden geconfronteerd met een levensbedreigende aandoening wordt verbetering van de kwaliteit van leven van de patiënt

Nadere informatie

SUMMARY IN DUTCH (NEDERLANDSE SAMENVATTING)

SUMMARY IN DUTCH (NEDERLANDSE SAMENVATTING) SUMMARY IN DUTCH (NEDERLANDSE SAMENVATTING) Het aantal ouderen in de samenleving stijgt en door een toenemende levensverwachting, vaak wel met chronische ziekten en fysieke beperkingen, neemt tevens de

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans

Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of COPD Geeke Waverijn & Monique Heijmans Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het belang van ondersteuning van mensen uit de naaste omgeving voor mensen met astma of, Geeke Waverijn & Monique Heijmans,

Nadere informatie

A c. Dutch Summary 257

A c. Dutch Summary 257 Samenvatting 256 Samenvatting Dit proefschrift beschrijft de resultaten van twee longitudinale en een cross-sectioneel onderzoek. Het eerste longitudinale onderzoek betrof de ontwikkeling van probleemgedrag

Nadere informatie

Je bent jong en je wilt wat... minder auto?

Je bent jong en je wilt wat... minder auto? - Je bent jong en je wilt wat... minder auto? Kim Ruijs Significance ruijs@significance.nl Marco Kouwenhoven Significance kouwenhoven@significance.nl Eric Kroes Significance kroes@significance.nl Bijdrage

Nadere informatie

OUDEREN IN DE TOEKOMST

OUDEREN IN DE TOEKOMST OUDEREN IN DE TOEKOMST Antwoorden van de Longitudinal Aging Study Amsterdam (LASA) op vragen van de Directie Verpleging, Verzorging en Ouderen van het Ministerie van VWS LASA, Vrije Universiteit, februari

Nadere informatie

Rapportage POS analyse 2016

Rapportage POS analyse 2016 Rapportage POS analyse 2016 Sinds de tweede helft van 2013 wordt elke drie jaar de Persoonlijke Ondersteuningsuitkomsten Schaal (POS) afgenomen bij de cliënten van Radar. De POS meet de Kwaliteit van Bestaan

Nadere informatie

Zijn ouderen nu meer of minder sociaal actief dan voorheen?

Zijn ouderen nu meer of minder sociaal actief dan voorheen? VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM Zijn ouderen nu meer of minder sociaal actief dan voorheen? Trends in vrijwilligerswerk, mantelzorg en het geven van steun door 64-75- jarigen in 2005, 2008 en 2012 VWS vraag

Nadere informatie

III Identificatie van de geneesheer die verantwoordelijk is voor de behandeling (naam, voornaam, adres, RIZIV-nummer):

III Identificatie van de geneesheer die verantwoordelijk is voor de behandeling (naam, voornaam, adres, RIZIV-nummer): BIJLAGE A: Model van formulier voor eerste aanvraag: Formulier voor eerste aanvraag tot terugbetaling van EXELON pleisters voor transdermaal gebruik ( 4680000 van hoofdstuk IV van het K.B. van 21 december

Nadere informatie

Trends in sociale, emotionele en gezondheidsproblematiek van Nederlandse ouderen tussen 1992 en 2012

Trends in sociale, emotionele en gezondheidsproblematiek van Nederlandse ouderen tussen 1992 en 2012 Trends in sociale, emotionele en gezondheidsproblematiek van Nederlandse ouderen tussen 1992 en 212 Resultaten van de Longitudinal Aging Study Amsterdam LASA Rapport 216 In opdracht van het Ministerie

Nadere informatie

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren

Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Enquête mantelzorg in de gemeente Haren Inleiding Inwoners van Haren met fysieke of psychosociale beperkingen hebben vaak ondersteuning nodig om nog zo veel mogelijk volwaardig deel uit te kunnen maken

Nadere informatie

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten

Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Jonge werknemers en werkstress: een beknopte weergave van de feiten Irene Houtman & Ernest de Vroome (TNO) In het kort: Onderzoek naar de ontwikkeling van burn-outklachten en verzuim door psychosociale

Nadere informatie

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030

Kwetsbaar alleen. De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Kwetsbaar alleen De toename van het aantal kwetsbare alleenwonende ouderen tot 2030 Cretien van Campen m.m.v. Maaike

Nadere informatie

Hoofdstuk 21 Mantelzorg

Hoofdstuk 21 Mantelzorg Hoofdstuk 21 Mantelzorg Samenvatting Mantelzorg is in de Stadsenquête gedefinieerd als zorg aan een bekende uit de eigen omgeving, die voor langere tijd ziek, hulpbehoevend of gehandicapt is en kan bestaan

Nadere informatie

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS

Klanttevredenheid. Vereenzaming Ouderen Soest VOS 2011 Klanttevredenheid Vereenzaming Ouderen Soest VOS Stichting Welzijn Ouderen Soest Molenstraat 8c 3764 TG Soest 035 60 23 681 info@swos.nl www.swos.nl KvK 41189365 Klanttevredenheidsonderzoek Vereenzaming

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/39720 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Hafkemeijer, Anne Title: Brain networks in aging and dementia Issue Date: 2016-05-26

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten

Samenvatting. Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten Samenvatting Motiveren van oudere werknemers: Een levensloopperspectief op de rol van waargenomen personeelsinstrumenten 1 Introductie De beroepsbevolking in westerse landen vergrijst. Door het stijgen

Nadere informatie

Samenvatting (Dutch summary)

Samenvatting (Dutch summary) Samenvatting (Dutch summary) Deze studie onderzocht seksueel risicogedrag van homoseksuele mannen in vaste relaties, voornamelijk onder mannen die deelnemen aan de Amsterdamse Cohort Studies onder Homoseksuele

Nadere informatie

Artikelen. Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten. Maarten Alders en Han Nicolaas

Artikelen. Huishoudensprognose : belangrijkste uitkomsten. Maarten Alders en Han Nicolaas Artikelen Huishoudensprognose 2 25: belangrijkste uitkomsten Maarten Alders en Han Nicolaas Het aantal huishoudens neemt de komende jaren toe, van 7,1 miljoen in 25 tot 8,1 miljoen in 25. Dit blijkt uit

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De onderzoeken beschreven in dit proefschrift zijn onderdeel van een grootschalig onderzoek naar individuele verschillen in algemene cognitieve vaardigheden. Algemene cognitieve

Nadere informatie

Instroom en inschrijvingen

Instroom en inschrijvingen Instroom en inschrijvingen Minder studenten beginnen aan opleidingen in de sector Onderwijs... 2 Instroom pabo keldert in 2015 maar herstelt zich deels in 2016... 3 Minder mbo ers naar sector Onderwijs...

Nadere informatie

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers

Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers Research Centre for Education and the Labour Market ROA Salarissen en competenties van MBO-BOL gediplomeerden: Feiten en cijfers ROA Fact Sheet ROA-F-2014/1 Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het

Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het Samenvatting Hoofdstuk 1 is de algemene inleiding van dit proefschrift. Samenvattend, depressie is een veelvoorkomende stoornis met een grote impact op zowel het individu als op populatieniveau. Effectieve

Nadere informatie

De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk. Maaltijdsalade. Disclosure belangen. Hilde M.

De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk. Maaltijdsalade. Disclosure belangen. Hilde M. De wisselwerking tussen wetenschap & de (klinische) praktijk Hilde M. Geurts @dutcharc 1 Disclosure belangen Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring

Nadere informatie

Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke regelingen www.nivel.

Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke regelingen  www.nivel. Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Mensen met een chronische ziekte of beperking hebben voor hun ondersteuning bijna altijd te maken met meerdere wettelijke

Nadere informatie

Alcoholgebruik: omvang in de regio

Alcoholgebruik: omvang in de regio Alcoholgebruik: omvang in de regio Schadelijk alcoholgebruik in de regio Het alcoholgebruik(1) onder volwassenen (tot 65 jaar) in Zuid-Limburg is 85%. Van de ouderen (65+) geeft 75% aan alcohol te drinken.

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg. Geeke Waverijn & Monique Heijmans

Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg. Geeke Waverijn & Monique Heijmans Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Sociaal netwerk bron van hulp en van zorg, G. Waverijn & M. Heijmans, NIVEL, 2015) worden gebruikt. U vindt deze factsheet

Nadere informatie

UWV Kennisverslag

UWV Kennisverslag UWV Kennisverslag 2016-8 Marcel Spijkerman DE DALENDE ARBEIDSPARTICIPATIE VAN WGA ERS VERKLAARD Over de invloed van vergrijzing en uitkeringsduur Kenniscentrum UWV September 2016 Het UWV Kennisverslag

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting HET BEGRIJPEN VAN COGNITIEVE ACHTERUITGANG BIJ MULTIPLE SCLEROSE Met focus op de thalamus, de hippocampus en de dorsolaterale prefrontale cortex Wereldwijd lijden ongeveer 2.3

Nadere informatie

Ontgroening en vergrijzing Noord en Midden Limburg en Zuid Limburg

Ontgroening en vergrijzing Noord en Midden Limburg en Zuid Limburg 1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Noord en Midden LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Noord en Midden Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Noord-

Nadere informatie

Op naar een dynamische maat voor gezondheid: Universeel criterium van gezondheid. Kritische transitie

Op naar een dynamische maat voor gezondheid: Universeel criterium van gezondheid. Kritische transitie Op naar een dynamische maat voor gezondheid: Veerkracht! Drs. Sanne Gijzel Arts-onderzoeker, Promovenda Afdeling Geriatrie Sanne.Gijzel@radboudumc.nl Universeel criterium van gezondheid Goede functie verlies

Nadere informatie

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012

fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe  Aantal senioren sterk gestegen Aantal 65-plussers in Fryslân, /2012 Vergrijzing in Fryslân fluchskrift Vergrijzing in Fryslân neemt toe In Fryslân wonen op 1 januari 2011 647.282 inwoners. De Friese bevolking groeit nog jaarlijks. Sinds 2000 is het aantal inwoners toegenomen

Nadere informatie

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM

Mantelzorg. Figuur 1. Mantelzorg per GGD regio. 2 van 6 Rapport Mantelzorg. Bron: Zorgatlas RIVM Mantelzorg Op 10 november 2014 is het de Dag van de Mantelzorg. Dit jaar wordt deze dag voor de 16 e maal georganiseerd. De Dag van de Mantelzorg is bedoeld om mantelzorgers in het zonnetje te zetten en

Nadere informatie

Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito

Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito Het LOVS rekenen-wiskunde van het Cito - de invloed van contexten in groep 3, 4 en 5 - Marian Hickendorff & Jan Janssen Universiteit Leiden / Cito Arnhem 1 inleiding en methode De LOVS-toetsen rekenen-wiskunde

Nadere informatie

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven.

Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie. Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven. * Cerebrale parese en de overgang naar de adolescentie Beloop van het functioneren, zelfwaardering en kwaliteit van leven In dit proefschrift worden de resultaten van de PERRIN CP 9-16 jaar studie (Longitudinale

Nadere informatie

How to present online information to older cancer patients N. Bol

How to present online information to older cancer patients N. Bol How to present online information to older cancer patients N. Bol Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Dutch summary (Nederlandse samenvatting) Goede informatievoorziening is essentieel voor effectieve

Nadere informatie

Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland. [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands]

Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland. [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands] Valgerelateerde ziekenhuisopnamen bij ouderen in Nederland [Trends in Fall-Related Hospital Admissions in Older Persons in the Netherlands] Klaas A. Hartholt; Nathalie van der Velde; Casper W.N. Looman;

Nadere informatie

Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie

Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie Snelle vergrijzing in Japan vraagt om actie Inleiding Vrijwel elk ontwikkeld land wordt geconfronteerd met een vertraging van de groei of teruggang in zijn bevolking. De Japanse bevolking vergrijst zo

Nadere informatie

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid

Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Oudere migranten in Nederland: Prevalentie en oorzaken van eenzaamheid Tineke Fokkema, NIDI-KNAW, Rijksuniversiteit Groningen, Erasmus Universiteit Rotterdam Jolien Klok, Vrije Universiteit Amsterdam Theo

Nadere informatie

Het project van de UvH 1

Het project van de UvH 1 Levensverwachting Empowerment van kwetsbare ouderen gaat altijd ook over zingeving Bijeenkomst Beter Oud Anja Machielse, 4 november 2016 Eamonn Doyle Beleid Zelfredzaamheid Autonomie Eigen kracht Participatie

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

De leeftijd van een model in een advertentie voor 50-plussers

De leeftijd van een model in een advertentie voor 50-plussers September 2017 De leeftijd van een model in een advertentie voor 50-plussers INLEIDING Een advertentie is effectiever wanneer de leeftijd van het model in de advertentie overeenkomt met de gevoelsleeftijd

Nadere informatie

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk

Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk M201210 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk Arjan Ruis Zoetermeer, september 2012 Vergrijzing MKB-ondernemers zet bedrijfsprestaties onder druk De leeftijd van de ondernemer blijkt

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de klinisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de klinisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de klinisch psycholoog ONDERZOEK EN BEHANDELING DOOR DE KLINISCH PSYCHOLOOG IN HET KENNEMER GASTHUIS In het Kennemer Gasthuis (KG) zijn klinisch psychologen, gezondheidspsychologen

Nadere informatie

FACTSHEET ARBEIDSMARKT

FACTSHEET ARBEIDSMARKT 1 FACTSHEET ARBEIDSMARKT Zuid LIMBURG 1. Kerngegevens beroepsbevolking Figuur 1.1 Samenstelling bevolking naar leeftijd en geslacht, Zuid Limburg, 2013-2025 Bron: Regioportret Zuid Limburg Ontgroening

Nadere informatie

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg

Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg Screening van cognitieve stoornissen in de verslavingszorg aan de hand van de Montreal Cognitive Assessment (MoCA-D) Carolien J. W. H. Bruijnen, MSc Promovendus Vincent van Gogh cbruijnen@vvgi.nl www.nispa.nl

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting De adolescentie is lang beschouwd als een periode met veelvuldige en extreme stemmingswisselingen, waarin jongeren moeten leren om grip te krijgen op hun emoties. Ondanks het feit

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrondkenmerken

Samenvatting. Achtergrondkenmerken Samenvatting In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen van de monitor pgb nieuwe stijl beschreven. Eerst komen de achtergrondkenmerken van de budgethouders aan de orde. Daarna gaan we in op

Nadere informatie