berichten DEcAAN Luc SELS WE StAAN Op EEN KANtELMOMENt. p. 4 rubriek Bert De GraeVe (Bekaert) corporate Governance herdefiniëren. p.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "berichten DEcAAN Luc SELS WE StAAN Op EEN KANtELMOMENt. p. 4 rubriek Bert De GraeVe (Bekaert) corporate Governance herdefiniëren. p."

Transcriptie

1 EKONOMIKA Magazine van de Ekonomika Alumni Driemaandelijks 65 ste jaargang mei - juni - juli - augustus 2009 Afgiftekantoor 3000 Leuven 1 rubriek berichten DEcAAN Luc SELS WE StAAN Op EEN KANtELMOMENt. p. 4 Bert De GraeVe (Bekaert) corporate Governance herdefiniëren. p. 6 eric Van Zele (Barco) leiderschap in tijden van crisis. p. 22 Hans Maertens (roularta) Mediasector is compleet in change. p. 23 mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 1

2 DOC_LOYE_ADV_EKONOMIKA :49 Pagina 1 Business law Automotive Banking & finance Commercial law Corporate law and M&A Employment law, compensation & benefits and pensions EU, competition & regulatory IP, ICT and media law Life sciences Real estate Tax law General tax Indirect tax Private client A relationship to build on Your choice in the Benelux Loyens & Loeff is a leading, independent full service law firm offering integrated legal and tax advice. An international law firm, Loyens & Loeff counts more than 700 lawyers, tax advisors and civil law notaries in its offices throughout the Benelux and the world's major financial centres. In Belgium, Loyens & Loeff counts more than 120 lawyers in Antwerp and Brussels. Loyens & Loeff offers a broad range of legal and tax services, mainly to corporate clients, in areas such as corporate law and M&A, tax law, commercial law, banking & finance law, real estate, employment law, employee benefits, intellectual property law, European law, competition law and dispute resolution. Loyens & Loeff differs from both local and international law firms in that it is able to combine these disciplines as equally important components. BRUSSELS Woluwe Atrium, Neerveldstraat B-1200 Brussels T , F ANTWERP Green Plaza A, Generaal Lemanstraat 27 B-2018 Antwerp T , F AMSTERDAM ANTWERP ARNHEM ARUBA BRUSSELS CURACAO DUBAI EINDHOVEN FRANKFURT GENEVA LONDON LUXEMBOURG NEW YORK PARIS ROTTERDAM SINGAPORE TOKYO ZURICH editoriaal positief DENKEN! EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus 2009 [ Fa QUIX ] Dit is voor vele bedrijven en organisaties niet het beste jaar uit hun geschiedenis, en dat is dan vaak nog een understatement. De crisis, weet je wel. Maar al is het niet gemakkelijk vandaag, toch is er geen reden tot moedeloosheid, zeker niet tot paniek. Wel integendeel. De huidige problemen moeten ons uitdagen, ons prikkelen. We hebben niet voor niets onze academische vorming aan de beste universiteit van het land gekregen. En dus moeten wij daar iets mee doen. De Leuvense economist wordt immers gekenmerkt door een unieke combinatie van ijzersterke analyse en academische synthese. Dat moet ons in staat stellen van creatieve oplossingen te vinden, zelfs voor de murenhoge problemen waarmee wij vandaag geconfronteerd worden. Heel belangrijk is dat wij positief blijven denken. Het is immers dat voluntarisme dat ons uit deze crisis zal helpen. Misschien zal de euforie van de overdrijving van het recente verleden er niet meer zo nadrukkelijk bij zijn, maar met meer realisme zal duurzaamheid meer dan ooit aan de orde zijn. De toekomst zal hoe dan ook mooi zijn, maar anders. En de toekomst, die maken we zelf. Always look on the bright side of life! Fa QUIX Hoofdredacteur 2

3 WoorD VaN De VoorZitter WELKOM AAN DE NIEuWE EcONOMIStEN! Elk jaar in juli verwelkomen wij een nieuwe generatie economisten die aan onze faculteit afstuderen. Als alumnivereniging van de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen richten wij ons tot alle afgestudeerden die een band willen behouden met de universiteit en met hun jaargenoten. Ekonomika Alumni organiseert meer dan 100 activiteiten per jaar, verspreid over het hele land en nu ook internationaal. Via Permanente Vormingsinitiatieven wordt niet alleen de band met de faculteit levendig gehouden, maar ontstaat er [ Freddy Nurski ] ook een vruchtbare wisselwerking tussen academici en praktijkmensen. Lid zijn van uw alumnivereniging geeft u daarenboven toegang tot een actief netwerk van meer dan leden die op een ongedwongen en een toegankelijke manier met mekaar omgaan. Ekonomika Alumni blijft inspelen op de vragen en noden van haar leden: elk jaar is de Senaat een uitgelezen moment om een kleine 100 actieve bestuursleden samen te brengen rond een aantal actuele thema s. Dit jaar werd er aandacht besteed aan de verdere diversificatie van het activiteitenaanbod, alsook de hele communicatiestrategie errond. De nieuwe decaan van de faculteit, Luc Sels, gaf een duidelijk overzicht van de laatste evoluties op het vlak van onderwijsaanbod en de complexiteit van de nieuwe realiteit van de Associatie K.U.Leuven. Deze nieuwe situatie zal duidelijk een impact hebben op de studenten, maar ook op de afgestudeerden van de Faculteit EB. Ook over de laatste evoluties daaromtrent zullen wij u blijven informeren. In dit nummer van Ekonomika Berichten brengen we u alvast een interview met decaan Luc Sels. Op zaterdag 24 oktober houden we onze jaarlijkse Alumnidag in Leuven. Ook dit jaar brouwen we een gepast en goed onderbouwd programma voor u. Noteer de datum van deze niet te missen afspraak alvast in uw agenda. Freddy NURSKI Voorzitter inhoud Onze Faculteit FEB verandert zowat aan de snelheid van het licht. Gelukkig dat er snelle jongens zijn zoals de decaan Luc SELS die dat hoge tempo meester kunnen blijven. Lees als de bliksem zijn gedachten! Het is nogal wat met die financiële en economische crisis. Eindelijk was iedereen overtuigd van het belang van corporate governance in onze ondernemingen, en nu wordt dit plots allemaal weer in vraag gesteld. Maar op een verantwoorde manier, zo bleek op de Deloitte Chair on Governance, vakkundig geleid door niemand minder dan professor HERMAN DAEMS. Studenten die werken. Men kan zich de vraag stellen of dit het gevolg is van de crisis? Toch niet. Het blijft een teken van ondernemerschap bij onze Leuvense economiestudenten. Initiatieven zoals AcADEMIcS for companies (AFC Leuven) en het afleveren van marktrapporten voor bedrijven, getuigen van het dynamisme dat leeft bij onze studenten. Ekonomika Internationaal trok eind april op inleefreis naar de Verenigde Arabische Emiraten, in de spirit van Living Stone Gateway. Onze voorzitter freddy NuRSKI, die de woestijn (en omgeving) als zijn broekzak kent, was hun ervaren gids in deze explosieve regio. Over ervaren gids gesproken, Ekonomika Alumni organiseerde op 29 april een bezoek aan het Europees Parlement waar het werd toegesproken door JEAN-Luc DEHAENE. Dat we niets of niemand mogen onderschatten, waarschuwde hij: Jullie Europa niet, en ik Verhofstadt niet, wees maar gerust. De mediasector is compleet in change en het leek alsof HANS MAERtENS van Roularta Media Group ons op een roetschbaan doorheen de snelle veranderingen in het medialandschap wilde loodsen We werden er warempel tuureluut van. Maar dan bracht RIK VAN cauwelaert (Knack Magazine) deze sneltrein tot bedaren. mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 3

4 faculteit DEcAAN Luc SELS: ONzE faculteit zit Op EEN KANtELMOMENt Er staat heel wat te gebeuren in onze Faculteit Economie en Bedrijfskunde (FEB). Wij moeten de discussie aangaan over de optimale schaalgrootte, over de positie van de te academiseren hogeschoolopleidingen ten opzichte van de huidige faculteit, en over de beheersing van de kosten. We zijn inderdaad aangekomen op een kantelmoment voor onze faculteit, aldus Decaan Luc Sels. EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus [ Luc Sels en Jules Ackermans ] [ Luc Sels, Rik Van Peteghem (CEO Deloitte) en prof. Hilde Laga (Rechtsfaculteit) ] Met uw aantreden als nieuwe decaan werd ook het bestuur van de faculteit aangepast. Hoe ziet het er nu uit? Luc Sels: Ik word bijgestaan door drie vice-decanen: de vice-decaan Onderzoek is Patrick Van Cayseele, de vice-decaan Onderwijs is Monique Snoeck, en de vice-dean International Affairs is Piet Sercu. De twee departementen EW en TEW zijn enkele jaren geleden omgevormd tot vijf onderzoekseenheden. De coördinatoren van deze vijf onderzoekseenheden spelen eveneens een belangrijke rol in het bestuur van de faculteit. Vandaag zijn dat Stef Proost voor het Centrum voor Economische Studiën (CES), René Belderbos voor Bedrijfseconomie, Strategie en Innovatie (MSI), Siegfried Dewitte voor Marketing en Organisatie (MO), Martina Vandebroek voor Kwantitatieve Beleidsmethoden en Beleidsinformatica (KBI) en Staf Van Herck voor Accountancy, Finance en Insurance (AFI). Deze onderzoekseenheden zijn best geplaatst om te bepalen hoe hoogstaand onderzoek in hun vakgebied ontwikkeld kan worden. Ze zijn daarom op het vlak van onderzoeksbeleid sterk geresponsabiliseerd. Onze Faculteit FEB is de jongste jaren sterk gegroeid. Kan u enkele cijfers geven? Luc Sels: Voor het academiejaar tellen we studenten. Belangrijk is dat er daarvan 691 generatiestudenten zijn. Dat zijn studenten die voor de eerste maal inschrijven aan de universiteit. faculteit Met die cijfers is FEB de derde grootste faculteit geworden. De faculteit tekent overigens ook heel wat groei op in de eenjarige opleidingen die zich richten op de zij-instroom van studenten die een bachelor of master behaald hebben in een andere discipline. Zo tellen we 228 studenten in de master in het management die studenten met andere diploma s (bv. informatici, psychologen, industrieel en burgerlijk ingenieurs) een stoomcursus bedrijfswetenschappen geeft en ook voorbereidt op de master in TEW. Ook de master in beleidseconomie, die voorbereidt op de master in EW, is met 46 studenten behoorlijk succesvol. Verder valt op dat we stap voor stap internationaler worden. Wij tellen op dit ogenblik 438 buitenlandse studenten (+12,6% t.o.v ). Gezien we vanaf zowel de master in TEW als de master in EW ook in het Engels aanbieden, zal die trend nog versterken. De hogere instroom via generatiestudenten betekent dat de K.U.Leuven sterk staat op de studentenmarkt? Luc Sels: We kunnen inderdaad vaststellen dat we in nagenoeg alle provincies een belangrijk marktaandeel behouden. Enkel in Oost-Vlaanderen is het marktaandeel erg klein. In de overige provincies heeft K.U.Leuven bij de generatiestudenten marktaandelen die variëren van 27,4% in West- Vlaanderen (met een groeiende Campus Kortrijk), over 36,2% in Antwerpen en 57,5% in Vlaams- Brabant, tot 61,3% in Limburg. We zitten dus zeker niet in het defensief. Wat zijn uw belangrijkste actiepunten als nieuwe decaan? Luc Sels: Als we naar onderwijs kijken, dan is een eerste actiepunt ongetwijfeld de verdere internationalisering. We mikken daarbij op een versterking van ons Engelstalig aanbod, met o.a. de Master of Business Economics, de Master of Economics en de Master of Financial Economics. Maar we willen ook werk maken van een versterking van onze uitwisselingscontracten, vooral in de Verenigde Staten, Canada en Zuid-Oost Azië. In het kader van die uitwisselingscontracten werken we ook aan een drie weken durende Summer School. Een tweede belangrijk thema is de druk om naar tweejarige masteropleidingen te evolueren in EW en TEW. Deze opleidingen zouden daarmee op vijf jaar komen. Voorlopig geven wij in FEB de voorkeur aan eenjarige masteropleidingen, in combinatie met tweejarige Research Masters. Maar de druk van de andere universiteiten om toch naar een veralgemening van tweejarige masters te gaan is groot. Daar moeten dus op korte termijn serieuze knopen worden doorgehakt. Een derde topic is het stimuleren van het ondernemerschap. Wij wensen dat onze afgestudeerden zeer sterk staan in het bedrijfsleven, maar ook specifiek in het ondernemerschap. We hebben hier al heel wat initiatieven ontwikkeld, bijvoorbeeld in de vorm van bedrijfsprojecten, de opstart van een eerste junior enterprise met Academics for Companies en de Business to University (B2U) events, die we samen met Ekonomika gelanceerd hebben. Maar we werken momenteel een actieplan uit om de aandacht voor ondernemerschap en

5 Wat is het verschil tussen beide opties? Luc Sels: Stel dat we opteren voor een geïntegreerfaculteit small business management ook in het hele curriculum te versterken. Een belangrijk deel van de reputatie van de faculteit is het economisch onderzoek. Hoe goed doet onze faculteit het op dat vlak? Luc Sels: We zijn nog lang niet het Harvard aan de Dijle, maar onze onderzoeksprestaties mogen in Europees perspectief toch als zeer sterk gezien worden. We hebben uitstekende outputscores en slagen er elk jaar beter in om in de internationale top journals te publiceren. In 2008 hebben we ook niet minder dan 36 doctoraten afgeleverd. Met Licos (Centre for Institutions and Economic Performance) hebben we een facultair onderzoekscentrum dat onder meer geniet van de Leuvense excellentiefinanciering. Wat men overigens niet uit het oog mag verliezen, is dat FEB op haar piekmomenten ongeveer 360 mensen tewerkstelt. Dat geeft mooi aan hoeveel onderzoekers op projecten aangetrokken worden. Ik denk overigens ook dat er in onze faculteit een goed evenwicht bestaat tussen fundamenteel en meer beleidsgericht onderzoek. Wat dat laatste betreft spelen we een erg belangrijke rol met het Steunpunt Werk, het Steunpunt Ondernemen en Internationaal Ondernemen en het Steunpunt O&O-indicatoren (recent hervormd tot ECOOM of Expertisecentrum O&O Monitoring), maar ook met Vives (Vlaams Instituut voor Economie en Samenleving). Ik hoor wel eens dat onze visibiliteit in de media wat gedaald is, maar dat geldt zeker niet voor onze dagelijkse impact op het economisch beleid. Met Bologna is er heel veel veranderd in het landschap van het hoger onderwijs. Wat zijn de concrete gevolgen daarvan voor onze faculteit? Luc Sels: Het uitgangspunt is natuurlijk de invoering van de BAMA-structuur (Bachelor/Master). We evolueren stilaan naar een binaire structuur, waarbij enkel nog het onderscheid wordt gemaakt tussen professionele opleidingen (de vroegere korte type-opleidingen) en academische opleidingen (de universitaire opleidingen en de academische opleidingen van de hogescholen). Het is onze opdracht om de hogeschoolopleidingen te ondersteunen in hun academiseringsproces. Dat moet onder meer voor handelswetenschappen geklaard zijn tegen Het is overigens de bedoeling dat de te academiseren hogeschoolopleidingen van de associatie K.U.Leuven op termijn ook daadwerkelijk integreren in de universiteit. Dat brengt natuurlijk heel wat uitdagingen en vragen met zich mee, zo onder meer of die opleidingen in afzonderlijke geassocieerde faculteiten zullen terechtkomen, dan wel echt in de FEB zullen integreren. de faculteit, dan zou dat op termijn betekenen dat die faculteit vier campi heeft: Leuven, Kortrijk, HUB-Brussel, Lessius-Antwerpen. Eén decaan zou aan het hoofd staan van het geheel, daarin bijgestaan door locale campusbesturen met een verregaande autonomie op het vlak van onderwijs. Die transformatie zou een verdubbeling van de staf en de studentenaantallen betekenen. We zouden veruit de grootste faculteit worden. De pluspunten van een geïntegreerde faculteit zijn dat we meer gewicht krijgen, regionaal sterker verankerd zouden zijn en meer kunnen coördineren tussen de opleidingen in het studiegebied economie en bedrijfswetenschappen. Maar er zijn ook grote risico s aan verbonden. De organisatie wordt erg complex, met veel overleg en onderhandeling. Bovendien hebben we nog weinig zicht op de financiële implicaties en op het globale niveau van het academisch onderzoek. Sommigen vrezen ook voor een soort verhogescholisering. En wat bedoelt u dan met een geassocieerde faculteit? Luc Sels: Dat betekent dat we zouden werken met twee entiteiten: onze huidige Faculteit FEB met campi in Leuven en Kortrijk die de opleidingen EW, TEW en HIR(b) inricht en de verantwoordelijkheid neemt voor de doctoraatsopleiding, en een geassocieerde Faculteit Handelswetenschappen (FH) met campi in Brussel (HUB) en Antwerpen (Lessius). In dit model zijn er niet één maar twee decanen, is er verregaande bestuurskundige en financiële autonomie. We zouden een losse coördinatie hebben op het vlak van onderwijs, maar wel een sterke samenwerking op het vlak van onderzoek. Ik denk dat dat model een grotere bestuurbaarheid zal tonen en ook meer garanties biedt voor behoud en versterking van de internationale positie van FEB. Minpunten zijn natuurlijk de mogelijke rem op de academisering van de hogeschoolopleidingen en een risico op directe concurrentie tussen de opleidingen. Maar dat zijn punten die met behulp van een transparante beheersstructuur opgelost moeten kunnen worden. Dit is een van de grote discussies die we op dit kantelmoment moeten voeren. faculteit Hoe is uw contact en verhouding met Ekonomikastudenten? Luc Sels: Uitstekend. Ik heb in dit eerste jaar kunnen rekenen op een uitstekend praesidium. De samenwerking met het net aangetreden 80ste is al even veelbelovend. Ik moet ook melden dat ik niet alleen met Ekonomika-studenten, maar ook met Ekonomika Alumni een schitterende samenwerking vaststel in een win-winrelatie. We zijn er ons beiden van bewust dat we elkaar kunnen versterken, zowel de alumni de faculteit als de faculteit de alumni. In elk geval: op mijn loyale medewerking en steun kan Ekonomika Alumni zeker en vast rekenen. Fa QUIX [ Luc Sels (midden) ] [ Op de Ekonomika Senaatsvergadering: Luc Sels, Jeffry Steemans, Guido Doucet ] mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 5

6 DelOitte chair DElOIttE chair ON GOvErNANcE KAN corporate GOvErNANcE werken? De huidige financiële crisis heeft het zogenaamde goed bestuur en de creatie van ondernemerswaarde als nooit tevoren op de agenda geplaatst. De Deloitte Chair on Governance heeft daarover op 7 mei jl. een debatavond georganiseerd in Leuven met een keure van sprekers. Dé grote vraag was: hoe kunnen we streven naar meer langetermijnvisie en beter bestuur in het bedrijfsleven? Het debat werd gemodereerd door Prof. Dr. Herman Daems, buitengewoon hoogleraar K.U.Leuven en voorzitter van de raad van bestuur van GIMV en BARCO, en tevens kersvers voorzitter van de Fortis Bank. DElOIttE chair management de drijfveer is. Maar dat geldt EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus Een van de topsprekers, Bert De Graeve, CEO Bekaert, stelde meteen een pertinente vraag: In het belangrijke debat over Corporate Governance valt er één hiaat te betreuren, en dat is de vraag rond deugdelijk bestuur bij de aandeelhouders. Wat is hun houding tegenover het bedrijf? Hebben zij soms geen onrealistische verwachtingen? En is dat in een aantal bedrijven niet de oorzaak van de huidige crisis? Men zegt wel dat hebzucht van het evenzeer voor de kleine aandeelhouder die altijd maar méér en méér rendement wilde. Wanneer aandeelhouders op korte termijn denken, hoe kun je dan als CEO een langetermijnstrategie realiseren? Dat geldt ook voor de institutionele beleggers en tot mijn spijt heb ik moeten vaststellen dat ook zij vaak op korte termijn redeneren. Bert De Graeve meldde tevens dat het succes van staaldraadproducent Bekaert voor een groot deel gebaseerd is op de aanwezigheid van een stabiele aandeelhouder (minderheid van 39 %). Dat geeft ruimte voor een langetermijnstrategie, en die is nodig om vooruitgang [ (vlnr) Axel Miller, Minister van Ondernemen Vincent Van Quickenborne, professor Herman Daems (GIMV) ] te boeken op het vlak van productie, investeringen en innovatie. Onder de dwingelandij van kwartaalresultaten is dat onmogelijk, aldus De Graeve. Executive bestuurders? Op de vraag of executive bestuurders nodig zijn, antwoordde Bert De Graeve negatief. Bestuurders moeten vooral de aandeelhouders weerspiegelen. En ik weet het. Het is een delicaat evenwicht. Enerzijds mogen aandeelhouders geen bange spaarders/boekhouders zijn, maar anderzijds ook geen gokkers. Zij moeten verantwoordelijke personen en organisaties zijn die investeren in risico, met als doel op duurzame wijze toegevoegde waarde te creeren in de onderneming, en als gevolg daarvan creatie van aandeelhouderswaarde op lange termijn. Axel Miller, voormalig CEO Dexia, trad in het hele debat een beetje op als advocaat van de duivel. Hij vulde Bert De Graeve in zijn betoog aan: Had GM vijf jaar geleden beslist om minder te produceren i.p.v. méér, met minder winst tevreden was geweest, had geïnvesteerd in minder benzineverslindende auto s, dan was het vandaag wellicht niet in de huidige moeilijkheden geraakt. Was het geen deugdelijk bestuur geweest om op korte termijn met minder tevreden geweest te zijn? Wetende wat er nu met GM gebeurd is, is dat meer dan een pertinente vraag. Transparantie Gilles Samyn, CEO NPM, ging wat dieper in op de risicohouding van de bestuurders. Gilles Samyn: Als je in 2005 geen 20 % rendement op het eigen vermogen haalde, was je geen goede CEO en dreigde je te worden ontslagen. Ik heb altijd gezegd: Een CEO die erin slaagt om op lange termijn een gemiddelde van 8 % return on equity te bereiken, is een goede CEO! Dat brengt natuurlijk de vraag naar het gedrag van bestuurders op het vlak van risico.

7 DelOitte chair Samyn: Ondernemen is risico nemen. Dus moet men als bestuurder hoe dan ook risicobewust zijn. Maar hoe wordt men dat? Uit mijn ervaring kan men dat alleen maar met gezond verstand en competentie bereiken. En heeft men daartoe externe bestuurders nodig? Samyn is niet overtuigd. Het belangrijkste is transparantie. Alle elementen die een invloed op het bedrijf kunnen uitoefenen, moeten open en transparant kunnen worden uitgewisseld op de raad van bestuur. Een bestuurder is een bestuurder, extern of niet heeft geen belang. Wat telt is, betrokken zijn. Een bestuurder moet zich zien als een goede vriend van de onderneming. En een vriend zegt niet altijd ja, maar is argeloos en openhartig, en ook competent. Een bestuurder moet mee de risico s van de onderneming helpen sturen en bijdragen tot de (technische) waardeschepping voor de aandeelhouders. Dat behelst drie grote taken: controle van de prestaties van de onderneming, met focus op lange termijn. Ten tweede: advisering van de CEO en zijn strategie. Ten derde: een maximale openheid en uitwisseling van informatie. Een raad van bestuur mag geen amalgaam van individuele personen zijn, maar moet een sterke ploeg vormen. DElOIttE chair Minderheidsaandeelhouders Bernard Thuysbaert (Deminor) stelde de vraag naar de plaats van de minderheidsaandeelhouders. Thuysbaert: De minderheidsaandeelhouders zijn vaak ook de dupe geworden van het kortetermijndenken. Sommige kortetermijnbeleggers hebben maximale rendementen verdiend, zonder controle en zonder governance. Hedge funds in Londen konden op een bepaald moment woekerwinsten verdienen door te speculeren tegen de grootste banken. Dat heeft niets meer te maken met de creatie van aandeelhouderswaarde op lange termijn. Ook de remuneratie van de CEO s werd veel te veel op de kortetermijnresultaten van de financiële markten geaxeerd. Dat geeft verkeerde signalen aan de CEO s. We zijn verkeerd met onze toekomst bezig, aldus Bernard Thuysbaert namens Deminor. Axel Miller stelde daarop voor om in het loonbeleid een maximale loonspanning te voorzien, bv. van 1 tot 20 als maximale loonspanning tussen de laagste lonen en deze van de CEO in een bedrijf. Overheid Minister van Ondernemen Vincent Van Quickenborne gaf zijn definitie van corporate governance: Een belangrijk element is dat de [(vlnr) Bert De Graeve (Bekaert), Bernard Thuysbaert (Deminor) en Gilles Samyn (NPM) ] raad van bestuur controle uitoefent op het management namens de eigenaars, in het belang van de onderneming. Dat is altijd gericht op de lange termijn. De discussie tussen shareholders en stakeholders is een valse discussie. Op lange termijn hebben ze allemaal dezelfde doelstelling: het belang van de onderneming. Heeft de overheid een rol te spelen in het verbeteren van de corporate governance? De minister ziet vier niveaus: De overheid kan natuurlijk via verontwaardiging over wanpraktijken de publieke opinie bespelen, en zorgen voor een bewustmaking van de problemen. Ten tweede kan de overheid natuurlijk zelf het goede voorbeeld geven door goed bestuur in overheidsbedrijven, zoals Belgacom. Een element daarvan is bv. de opzegtermijnen van de topmanagers beperken tot een maximum van 12 maanden. Ten derde kan de overheid aandringen op efficiënte vormen van zelfregulering. Er is een code Daems, alhoewel deze volgens Herman Daems niet zo mag worden genoemd, die als voorbeeld moet gelden. Ten slotte is er de mogelijkheid om wetgevend op te treden. Hoewel dat niet in eerste instantie moet gebeuren, kan het wel noodzakelijk zijn. In dat laatste past het initiatief om voor beursgenoteerde bedrijven de verloning van de CEO plus topmanagement plus bestuurders bekend te maken. Minister Van Quickenborne sprak ook over een recent initiatief van de Europese Commissie die op dit vlak toch sterk reglementerend wil optreden: onterecht uitgekeerde bonussen terugvorderbaar maken, de verplichting om minstens een deel van de opties aan te houden tot het einde van het dienstverband van de personeelsleden die de opties ontvangen hebben, en een minimumduur van de optieplannen van drie jaar. mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 7

8 DelOitte chair heeft. Dit gebeurt vandaag nog steeds per lidstaat. Eigenlijk is Europa ook op dat vlak teleurstellend, aldus Van Quickenborne. Deskundig en betrokken EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus [ (vlnr) Chris de Wulf (Picanol), Nancy Huyghebaert, Piet Sercu, Luc Sels, Marleen Willekens (Faculteit FEB), en Filip Abraham (vice-rector K.U.Leuven) ] [ (vlnr) Axel Miller, Ann Gaeremynck, Luc Van Nevel (Picanol) en professor Herman Daems (GIMV) ] Ethiek Maar, alle reglementering ten spijt, besloot de DElOIttE Minister met het volgende citaat: There is chair no substitute for ethics (Carly Fiorina, ex-ceo van HP). We mogen nooit vergeten dat topmensen, zowel in de privésector als bij de overheid, ethisch verantwoord moeten handelen. Over de rol van de overheid vulde Bernard Thuysbaert (Deminor) de Minister aan met de volgende bedenking: De overheid moet ook zorgen voor de bescherming van het spaarwezen. Daarom moet de overheid vermijden dat beursgenoteerde bedrijven de speelbal worden van kortetermijnspeculanten. Dat vraagt toch ook om governance, maar dan wel uitgaande van de overheid. De Minister kon daar in komen, maar stelde wel dat Europa geen eengemaakte financiële regelgeving noch toezicht De voorzitter van deze Deloitte Chair on Governance, Prof. Herman Daems, vatte de belangrijkste bevindingen als volgt samen: Op één jaar tijd is er heel veel veranderd. Heiligmakende zaken van vroeger komen nu fundamenteel ter discussie te staan. Zeker inzake corporate governance is dat het geval. Zo moeten we minder spreken over onafhankelijke bestuurders, maar veel meer over deskundige bestuurders. Het is belangrijker dat de bestuurders kennis hebben van het bedrijf en de sector waarin het bedrijf opereert, dan dat zij onafhankelijk zijn. Een tweede discussie is onafhankelijkheid versus betrokkenheid. Misschien moeten we meer terug naar het old boys network en lokale mensen terug in de raden van bestuur brengen. Want zij zijn betrokken bij de onderneming. Uit de discussie van de deskundigen blijkt dat betrokkenheid een belangrijke voorwaarde is om een goede bestuurder te zijn. Wij moeten ook minder in structuren denken. Het is niet omdat men de corporate governance in een structuur heeft gegoten, dat men een goed bestuur krijgt. Een goed bestuur hangt uiteindelijk af van de personen die dat bestuur uitmaken. Bijgevolg is er ook een code nodig voor een goede bestuurder, zei Daems nog. Daems stelde ook vast dat in de samenleving, zowel bij pers, analisten en de publieke opinie, er te weinig kennis is over hoe ondernemingen echt werken. Daar moet meer worden over gecommuniceerd naar de pers en ook naar de aandeelhouders. Tot slot is er de rol van de aandeelhouders zelf. Daar waar vroeger het bestaan van een referentieaandeelhouder als een minpunt werd ervaren, is dat vandaag duidelijk een pluspunt. Want het is gebleken dat referentieaandeelhouders de ondernemingen door dik en dun verdedigen, aldus Herman Daems. Ann GAEREMYNCK Nancy HUYGHEBAERT Fa QUIX

9 academics for companies Afc leuven: rooskleurige toekomst voor ONDErNEMENDE StuDENtEN Op 30 april vierde AFC Leuven voluit Academics For Companies vzw haar tweejarig bestaan door op het slotevent de partners, klanten en studenten in de bloemetjes te zetten. AFC, gestart in het academiejaar , richt zich op de student die tijdens zijn studie meer wil dan de vele theoretische kennis uit de lessen. Met bedrijfsprojecten en workshops als inhoudelijke pijlers gecombineerd met een enthousiast bestuur en een professionele aanpak heeft AFC de juiste mix gevonden om een meerwaarde te zijn voor de ondernemende student, getuige de enorme groei van het ledenaantal. Bij de afsluiting van het tweede werkingsjaar bleken ook de academische en de bedrijfswereld zeer tevreden. AFC en de FEB Grote klantentevredenheid Niemand is beter geplaatst om voor de klanten te getuigen dan Liesbet Conings. Als innovatieadviseur bij het Innovatiecentrum Vlaams-Brabant bezorgde zij AFC maar liefst vier projecten. Ook zij geeft aan dat de bedrijven zeer tevreden zijn over zowel de samenwerking als de afgeleverde kwaliteit van AFC. Natuurlijk is er steeds ruimte voor verbetering en de bestuursploeg van het derde werkingsjaar kijkt er dan ook naar uit om met mevrouw Conings de voorbije projecten te analyseren en zo de kwaliteit en efficiëntie naar de toekomst toe nog te verhogen. [ Het bestuur van AFC Leuven ] Van de prominente aanwezigen kwam prof. dr. Luc Sels, decaan van de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen (FEB), zijn ervaringen kort toelichten. De decaan prees AFC als voorbeeld voor de jonge, creatieve, innovatieve geesten aan zijn faculteit en kon enkel toejuichen dat studenten, naast academische kennis, ook praktijkervaring met bedrijven kunnen opdoen door aan projecten deel te nemen. In één adem haalde de decaan ook enkele aandachtspunten aan. Hoe kan de samenwerking met de faculteit verbeteren? Komt er een uitbreiding naar andere faculteiten en zo ja, onder welke vorm? Ten slotte zijn grootste zorg: kan de dynamiek en het enthousiasme van een opstartend project doorgetrokken worden nu AFC naar een jongvolwassen onderneming evolueert? Aan het nieuwe bestuur om de AcADEMIcS for companies handschoen op te nemen en de decaan te overtuigen! UNIZO als partner Daarna deed Véronique Willems, KMO account manager bij Unizo, haar relaas. Doordat AFC een vzw is en met studenten werkt, biedt zij kwalitatief advies aan een lage prijs. Véronique vertelt dat dit de drempel voor veel kmo s verlaagt om toch het nodige advies in te winnen en dat Unizo met plezier allerhande projecten van studenten om contacten met de bedrijven te leggen en ervaring op te doen, ondersteunt. Het is belangrijk te benadrukken dat AFC volledig onafhankelijk door studenten bestuurd wordt. Zo is het enerzijds gemakkelijker om de noden van de leden af te toetsen en verhoogt het anderzijds de betrokkenheid en interactie tussen leden en bestuur. Contacten tussen partners, bestuur en leden staat dan ook hoog op de agenda en door regelmatig events te organiseren en na elke workshop een receptie aan te bieden probeert AFC dat zo goed mogelijk te ondersteunen. Toekomst Met het door een verrukkelijk walking dinner begeleid slotevent komt er een einde aan een schitterend en succesvol tweede levensjaar van AFC vzw. De nieuwe ploeg voor academiejaar heeft reeds enkele staaltjes laten zien van hun gedrevenheid, plannen en ambitie. Er mag dus geen twijfel over bestaan dat, voortbouwend op het prachtige reeds geleverde werk, AFC de toekomst zeer rooskleurig tegemoet kan zien. Righard BRUYNS of [ Fa Quix, Liesbet Conings, Inge Keymolen, Véronique Willems en Kris Van Broeck ] mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 9

10 academics for companies A challenging DAY At london business SchOOl Leuven train station, 4 a.m., a group of men and women in suits drinking strong coffee. A bracing start to what turned out to be a great learning experience during the 24-hour Clean Tech Challenge at London Business School (LBS). EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus As the competition was not due to kick off until 5 p.m., we took the underground to the heart of London for a couple of hours sightseeing. After a classic tour taking in Westminster Abbey, the Houses of Parliament and Trafalgar Square - and having just missed the changing of the guard at Buckingham AcADEMIcS for companies Palace - we ended up in Soho for lunch in a nice little restaurant. Then it was time for our teams to prepare themselves mentally and come face to face with their fellow Challenge participants during the introductory lectures at GEÏNtErESSEErD IN Afc? Wilt u een nieuw product op de markt brengen en weet u nog niet goed of het wel zal aanslaan of heeft u te maken met dalende inkomsten ziet u niet direct de oorzaken en de oplossingen? AFC lost het voor u op aan een democratische prijs. Hoe gaan wij te werk? 1. U komt naar ons met een projectvoorstel, het contact verloopt via onze projectcoördinatoren. Voor het werkingsjaar zijn dit: Michiel Smeuninx en 2. Onze projectcoördinatoren doen u een voorstel van aanpak en een financieel voorstel. 3. De projectcoördinatoren stellen een team samen, onder leiding van een projectmanager. Dat team zal verantwoordelijk zijn voor het oplossen van het project. Het aantal teamleden varieert tussen 3 en 6 personen, afhankelijk van de omvang van het project. 4. Vanaf nu verloopt de communicatie vooral met de projectmanager. Het is heel belangrijk dat er een goede samenwerking is tussen de projectmanager en het bedrijf. AFC is ook continu op zoek naar partners. Als partner van AFC geef je af en toe een workshop en/of geef je onze organisatie een financieel steuntje. Geïnteresseerd? Neem dan contact op met onze pr-manager: Michiel Van Hooreweder Righard Bruyns Voor andere informatie kan u altijd terecht op onze website LBS. Venture capitalist Mark Preston, McKinsey boy James Twining and entrepreneur Andrew Loynes filled us in on their views about the potential of new businesses in Clean Technology. And this is what the competition is all about: giving bright young students the opportunity to develop their clean technology ideas into a real business model. Students with a technical background are therefore matched with those with more economic expertise to form multidisciplinary teams. Three teams from Leuven K.U.Leuven was represented by three enthusiastic teams comprising business, civil, industrial and bio-engineers, supported by K.U.Leuven Research and Development (LRD) and Academics for Companies (AFC). No tea, but again very strong coffee was needed the next morning to wake up our teams after a hard night s work in the rooms specially set aside for us at LBS. With a clear and fresh mind, the competitors took the feedback provided by several mentors specialising in different fields such as law, chemistry, accounting, finance, etc. and incorporated it into their presentation. After this last bit of fine-tuning, we all had lunch before the start of the most exciting part of the challenge: the pitch. During the teams presentations, a panel of judges critically evaluated the full potential of the ideas. And the winners are... After careful deliberation, one Belgian team (Hydrogen Production from Renewable Biomass) and one British team (GreenLease) were pronounced the winners. They took home a cash prize of 5,000 ( 5,811) equally divided between them. Inge KEYMOLEN Righard BRUYNS For more information about the Challenge, check out the website at

11 In september 2008 lanceerde de vakgroep Marketing & Strategie, samen met prof. Siegfried Dewitte, een pilootproject om studenten via Ekonomika Alumni te laten werken op een marktonderzoek voor WABCO. Begin 2008 had NYSE WABCO, wereldwijd producent van veiligheidssystemen en remsystemen voor zware vrachtwagens, trailers en high-end personenwagens, een aantal producten gelanceerd voor de Europese aftermarket, waarvan een deel gebaseerd op bestaande technologie, en een tweede deel gebaseerd op een revolutionaire nieuwe technologie. marketing & strategie StuDENtEN ADvANcED MArKEt research leveren MArKtONDErzOEK voor AutOMOtIvE toeleverancier De studenten werd gevraagd een onderzoek te doen naar twee vragen: 1. hoe het marktaandeel in de bestaande technologie vergroten? 2. hoe de positionering van de nieuwe technologie te verbeteren? De studenten werden opgesplitst in verschillende werkgroepen, gebruikten het cursusmateriaal om hun onderzoek voor te bereiden en trokken de markt in met een diverse onderzoekstechnieken om tot hun antwoorden te komen: interviews, telefonische enquêtes, online enquêtes en bedrijfsbezoeken: wat is de merkbekendheid, de merkherkenning, welke persoon beslist welk merk wordt aangekocht, wat zijn de belangrijkste beslissingscriteria om merken te vergelijken en te beslissen welk merk wordt aangekocht, en hoe wordt het merk dan ervaren na de aankoop? Tijdens het onderzoek werden een aantal conference calls opgezet, waarbij de studenten en de productmanagers de positionering bespraken, en gerichte vragen en opmerkingen gesteld werden die leidden tot bijkomende inzichten. Resultaat Het resultaat van de analyse was een presentatie van inzichten en aanbevelingen: wat zijn de belangrijkste personen in het beslissingsproces voor de aankoop van de bestaande technologie, en op basis van welke criteria doen ze hun aankoop, wat zijn marktsegmenten die de voordelen van de nieuwe technologie wel of niet zouden appreciëren, en hoe kan WABCO met gerichte marketing een antwoord geven op de verschillende verwachtingen van die segmenten? Oproep Na deze succesvolle eerste samenwerking, wil de Ekonomika Alumni vakgroep Marketing & Strategie samen met de universiteit een oproep doen naar Belgische en internationale bedrijven voor het verder uitbouwen van dit initiatief: een groep studenten de theoretische marketing- en strategiemodellen laten toepassen, onder leiding van een prof die het vak doceert, en in nauw contact met de verantwoordelijke product- of projectmanager in het deelnemende bedrijf. Met het stijgend aantal internationale studenten aan de universiteit is het ook een interessante toegangspoort voor MArKEtING & StrAtEGIE internationale onderzoeken. Jeffry STEEMANS Indien u geïnteresseerd bent om via de vakgroep in contact te komen met proffen, kan u Jeffry Steemans contacteren via De lijst met professoren in de faculteit Economie en hun vakgebied is beschikbaar op mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 11

12 internationaal EKONOMIKA INtErNAtIONAAl NAAr DE verenigde ArAbISchE EMIrAtEN GrOEIEN DE bomen tot AAN DE hemel? Een klein gezelschap reisde van 26 april tot 3 mei 2009 naar Abu Dhabi en Dubai. Het was een echte reis in de spirit van Living Stone Gateways: een groep die naar mekaar toe groeit, een bestemming die interpelleert, ontmoetingen met ondernemende mensen die nazinderen. Eerst de groep: actief, geïnteresseerd inspirerend, geestig, amusant, Bourgondisch. Living Stone Gateways bieden een omgeving waar deelnemers vrienden worden, verbonden in een groter netwerk. Ze vormen een veilige haven om te dromen over een betere wereld en om er deze dromen met anderen te delen : deze stelling concretiseert zich dag na dag. Het is een inhoudelijke en prettige beleving. Je kan er maar van dromen. De Emiraten zelf dan. De realiteit schiet mijn verbeelding voorbij, onverwacht, zelfs na de beeldrijke introductie door prof. Yvan Verbakel. Als een fabel en toch realiteit, weliswaar met een supersonisch nepgehalte. Maar ook authentiek. Achter de skyline in de kleine straten zitten Arabieren zoals voorheen nog NtErNAtIONAAl steeds te wachten. Zeker impressionante [ Freddy Nurski, Lieve Forier, Marc De Kegel, Jan-Francies Verhestraeten, Luc Dusart, Bob Elsen ] architectuur, alleen al de luister van de Sheik Zayed bin Sultan Nayan moskee is een reden om Abu Dhabi te bezoeken. Dit alles overgoten met de intensiteit van hun zonnelicht dat niet alleen zee en zand onbeschrijfelijk mooi maakt. Zelfde golf lengte Nu wij steeds beter weten dat bubbels niet alleen uit champagneflessen komen, rijst de vraag of dat kan blijven duren? Bij een eerste kennismaking zegt men van niet. Maar doorheen de ontmoetingen met lokale ondernemers met wortels in vier continenten groeit de twijfel, dag na dag. De Emiraten (lees Abu Dhabi) beschikken over enorme financiële middelen en blijven dankzij hun olievoorraad meer middelen genereren. Zij zijn dynamische spelers die door de duik van de aandelenkoersen in het Westen relatief goedkoop strategische economische posities kunnen uitbouwen met hun staatsfondsen. Saudi-Arabië, Koeweit (ook China) zitten op dezelfde golflengte - what s in a word. Welke invloed krijgen zij hiermee op ons leven? Wat moet onze bijdrage zijn tot dit soort maatschappij? Willen wij zo leven? Een meer dan boeiende confrontatie, zie de bijdrage van twee deelnemers. De quote in de titel van het stuk van Marc De Kegel is van deelneemster Lieve Forier, ik kan het niet beter bedenken. Jan-Francies Verhestraeten ging mee als student. Een bredere kijk op de wereld is voor jonge mensen een noodzakelijke evidentie. Dit initiatief van de Faculteit en Ekonomika vraagt om navolging. Dit najaar brengt Living Stone lokale Gateway-partners uit Abu Dhabi, Beijing en Johannesburg naar België. Bob ELSEN EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus

13 internationaal verenigde ArAbISchE EMIrAtEN DE zwarte parel van het MIDDEN-OOStEN Op het eerste gezicht lijken de VAE een land van contrasten. Een explosie van uiterst luxueus vastgoed tegen een achtergrond van een introverte islam. Gepersonaliseerde luxewagens en vrouwen van kop tot teen gesluierd. Een artificiële omgeving in superlatieven in een woestijnlandschap. Ik vertrok naar de VAE met de bedoeling een antwoord te krijgen op enkele cruciale vragen over de fundamenten van haar samenleving en in de hoop meer zicht te krijgen op het schrille contrast van westerse idealen in een vrome moslimwereld. Dit verslag is een beknopte beschrijving van mijn indrukken. De ontdekking van olie in de regio speelt een eerste belangrijke factor in de ontwikkeling van VAE. Olie leidt echter niet alleen tot geld en macht op wereldniveau, maar doet ook op nationaal niveau verscheidene zaken verwezenlijken. Abu Dhabi bezit in dat opzicht de grootste olievoorraad van de zeven emiraten en verzorgt 85% van de totale olieproductie van het land. Bijgevolg beschikt het over het grootste kapitaal. Op die manier lijkt het, mijns inziens, de overige emiraten een soort van financiële ruggengraat te bieden. Dubai bleek door de financiële recessie namelijk zo goed als failliet te zijn zonder demping van de schuldenput door Abu Dhabi. Dit verwijst naar een mogelijke financiële band tussen de zeven emiraten. Contrasten Bovendien zien we tussen de staten onderling, ondanks hun gelijkaardige geopolitieke situatie, ook sterke contrasten. Geschiedenis en bron van inkomsten blijken in zekere mate de openheid ten opzichte van en omgang met de buitenwereld te bepalen. Dubai is het commerciële centrum van de VAE en is dat ook altijd geweest. Het is tolerant tegenover andere godsdiensten. Dubais olievoorraad zal uitgeput INtErNAtIONAAl zijn over 15 jaar, waardoor buitenlandse investeringen in vastgoed en toerisme een welkome alternatieve bron van inkomsten zijn. Sharjah daarentegen is de culturele hoofdstad van het Midden-Oosten en is veel meer gesloten. De islam is hier nadrukkelijk aanwezig. Abu Dhabi daarentegen is veeleer een gemiddelde van de eerste twee: het is het financiële centrum waarbij olie de grootste bron van inkomsten vormt. Het slinken van de olievoorraden tekent echter duidelijk de toekomstvisie voor de emiraten, waardoor ook in Abu Dhabi grootse bouwprojecten op papier worden gezet. De superlatieven en belastingvrije voorwaarden lijken een geschikte manier om de buitenwereld aan te trekken. [ Freddy Nurski weet niet in welke taal hij zijn menu moet bestellen, maar op zijn honger is hij niet blijven zitten ] 20% locals, 80% expats Opmerkelijk vond ik verder ook hoe relaties en familiebanden de maatschappij funderen. De macht is voorbehouden voor vooraanstaande families en huwelijken leiden tot concentratie van de macht in een kleine groep van familiaal gerelateerden. De zonen van de sjeik zetelen daardoor vrijwel automatisch in de regering en krijgen topposities in grote bedrijven. Dat betekent ook dat de grote rijkdom in handen is van een kleine groep personen. Dat leidt tot een bevolking die slechts voor 20% bestaat uit locals en voor 80% uit expats en geeft een hiërarchische samenleving waarbij emirati de top bekleden. Het wekt de indruk van een meerklassensysteem en leidt tot isolatie van de verschillende bevolkingsgroepen. Anderzijds wordt wel een samenleving gecreëerd die erg multicultureel is en die leidt tot wederzijds respect onder expats. Zoals onze Bulgaarse gids het verwoordde: We all work together, we don t have time to fight about ideologies and religion. mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 13

14 RubRiek internationaal Rol van de vrouw Een toekomst, jazeker! De rol van de vrouw is sterk geëvolueerd en lijkt zelfs crucialer dan ooit. Waar vrouwen volgens Arabische normen op het eerste gezicht vaak een minderwaardige rol blijken te hebben of veeleer op de achtergrond vertoeven, blijken ze hier meer en meer mee het uiterlijk van de VAE te bepalen ten opzichte van de buitenwereld. Vrouwen hebben hier vaak gestudeerd, bekommeren zich eerder om sociale projecten en komen geleidelijk aan meer op de voorgrond. Dat leidt ook tot meer gematigdheid en openheid ten opzichte van andere culturen. Er is wel degelijk interesse in de buitenwereld. Daarom lijkt het nuttig de rol van de vrouw van minderwaardig te herformuleren naar alternatief. Man en vrouw zijn misschien niet helemaal substituut, zoals dat in westerse normen vaak wordt nagestreefd, vol- NtErNAtIONAAl gens Arabische normen zijn ze veeleer complementair. Ten slotte heb ik tijdens de reis vaak tegen mezelf gezegd dat we op het ideale moment de VAE bezochten, vermits we de evolutie duidelijk konden waarnemen. Veel bouwwerven lagen weliswaar stil door de crisis, en nieuwe projecten worden uitgesteld. Maar mede daardoor hebben we een indruk kunnen krijgen van welke visie de VAE hebben en welk beeld ze naar de toekomst willen uitwerken. Bovendien hebben we ook duidelijk de contrasten kunnen voelen, die mij overigens na afloop van de reis al beter in elkaar lijken te passen. Desondanks denk ik dat ik moet terugkomen op mijn besluit van dat ideale moment. De VAE evolueren aan een zodanig snel tempo dat elke periode wellicht goed moet zijn om erheen te gaan. Er zal namelijk altijd wel iets zijn dat de buitenwereld zal verbazen. Jan-Francies VERHESTRAETEN Abu DhAbI, DubAI, ShArjAh A tale Of 1001 IMprESSIONS AND A lot Of questions! During the week of 26 April 3 May 2009, my wife and I had the opportunity to visit Abu Dhabi, Dubai and Sharjah, three of the seven emirates of the United Arab Emirates (UAE). EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus [ Marc De Kegel en Bob Elsen ] We joined three other people on an intercultural exchange trip to become more familiar with the Arab world, especially with the UAE and Islam. A full week of travels with impressions, discussions with business people, academics, locals, expats from the US and Jordan, and reflections amongst ourselves, gave us a better idea of what this part of the world has to offer. We visited souks and malls, museums and shops, restaurants and buildings, the beach and the port, we drove through the desert in 4WD vehicles, walked several miles along the Corniche in Abu Dhabi, stayed at hotels and resorts In short, we tried to get a view of the wonder, the black pearl of the Middle East. Money The fact is that everything you see makes you wonder where the money keeps on coming from From oil of course, especially in Abu Dhabi where oil reserves are still plentiful (enough for the next 125 years), and from finance, construction, tourism and trade in Dubai, which has only 15 years of oil reserves left. The crisis has hit this part of the world too, more so in Dubai then elsewhere, because of the nature of the cash inflow of course. In any case the speed with which the countless buildings are constructed is mind-boggling. All thanks to the army of Indian, Filipino, Pakistani and Chinese workers, who are housed in pitiful conditions, but do not seem to be bothered by their temporary situation - although there have been strikes recently when they were not paid on time. Really the biggest In the US you hear a lot about the biggest, the best, the tallest, the most impressive,

15 internationaal [ In de woestijn blijkt de GPS van voorzitter Freddy Nurski niet te werken: hij is echt het noorden kwijt, en dat in het zuiden! ] etc. Here it is even worse. It is about the very tallest (830 metre-high building in Dubai the Burj Dubai), the richest (the Abu Dhabi mosque, the Dubai Burj al Arab or sail-shaped building housing a seven-star hotel), the weirdest (ski slopes in the desert), the most daring (the world-shaped and palm-shaped islands for only the most affluent). Yet at the same time, you realise that only 20% of the population are Emirati, the rest being expats and temporary workers. The locals are spoiled by a regime of no taxes, free education, free INtErNAtIONAAl infrastructure and free health care. The problem is that the future of your own people has to be secured; if not, your society will eventually die out as a result of in-breeding. UAE is like a beautiful girl... Summing up all these impressions is not easy - although we tried, believe me. Here are just a few attempts: It is a fata morgana, a mirage that can actually be touched It is a rollercoaster of unreal experiences It is a kaleidoscope of dual impressions It is a zoo of exotic, grand, amazing structures and cultures It is an artificial world that temporarily captures you Better still is the way one Emirati expressed how he sees his own home: UAE is like a beautiful girl sitting in a bar, seducing you to go to bed with her. Once in the room she goes to the bathroom, undresses, puts away her wig, wipes off her make-up and turns into an ugly old woman that you have to spend the night with against your will! With apologies to the ladies, this really does describe the duality of the country rather well. When you visit Sharjah, which borders on Dubai, you enter a completely different world with much stricter rules than in the open Dubai world. And when even an Emirati advises you to set up your business outside UAE, namely in Jordan from where you can conduct your dealings with UAE, you begin to understand that there is something peculiar about this country. Although we only had a week s visit, it is obvious that you should not be too quick to judge. Further research would be advisable. Notwithstanding these impressions and initial conclusions, the trip was definitely worthwhile, if only to trigger our interest in learning more and to put things we read in the western world in a broader perspective supplemented with a little more background. Marc DE KEGEL mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 15

16 internationaal EEN EcONOMISt bezoekt SAGAlASSOS Sagalassos, een begrip aan onze Alma Mater, maar voor vele alumni toch nog steeds een exotische naam zonder betekenis. Zeer ten onrechte. Ik had het geluk in april 2009 de alumnireis van naar Sagalassos (en Antalya) te mogen meemaken. En ja, economisten, er is ook leven aan de K.U.Leuven buiten het ons vertrouwde Ekonomika, zeer boeiende en intense leven! Zoals geoloog professor Manuel Sintubin het verwoordt: Archeologische sites worden seismoscopen, die antieke aardbevingen hebben geregistreerd. De laatste jaren werken meer dan 80 onderzoekers mee aan het project. Ter plaatse verwerven een honderdtal gezinnen een inkomen als werkkrachten op de site; in een streek met een hoge werkloosheidsgraad is dat uiterst welkom. NtErNAtIONAAl Alexander de Grote [ De pracht van de historische site Sagalassos ] Sagalassos was een belangrijke stad uit de oudheid (Hellenistisch, dan Romeins en later Byzantijns) in Zuidwest-Turkije. De uitgestrekte site ligt tegen een bergwand van het Taurusgebergte, op 1600 meter hoogte, op 100 km vanuit Antalya. In 1986 ging, mede onder leiding van professor Marc Waelkens (K.U.Leuven), het archeologisch onderzoek van start. Sinds 1990 werkt er onder zijn leiding een multidisciplinair onderzoeksteam van de K.U.Leuven in een volledig Belgisch opgravingsproject. Ik heb begrepen dat die samenwerking tussen diverse wetenschappen, zoals archeologie, geologie, cartografie, geomorfologie, antropologie, etnologie, archeozoölogie, architectuur,... voor de betrokken wetenschappen een toegevoegde waarde kan betekenen. Zo kunnen geologen bijvoorbeeld aan de hand van archeologische aanwijzingen en schadepatronen aan gebouwen (verschoven muursegmenten, breuklijnen in vloeren, ingezakte sluitstenen) heel wat leren over oude aardbevingen. Onder de Pax Romana groeide de stad uit tot het belangrijkste economische centrum van de streek. Voor een deel was dat te danken aan de pottenbakkersindustrie die hoogwaardige fijne tafelwaar exporteerde over het Middellandse Zeebekken. In de eerste drie eeuwen na Christus werden vele monumentale gebouwen opgetrokken. Zo zijn de thermen alleen al door hun oppervlakte nog steeds indrukwekkend (4.800 m² en oorspronkelijk drie verdie- EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus

17 internationaal pingen hoog). Tijdens de vijfde en zesde eeuw had het Christendom grote impact, wat uit de bouw van kerken en een kathedraal blijkt. Het verval in de zesde en zevende eeuw werd wellicht ingeluid door zware aardbevingen en een pestepidemie. De overlevenden van de aardbeving in 650 trokken weg en vestigden zich in de vallei en op de nabijgelegen Alexanderheuvel, de afgeplatte heuvel waar Alexander de Grote in 333 voor Christus de plaatselijke militie van Sagalassos versloeg jaar verstopt Na de rampen van de zevende eeuw verdween Sagalassos voor meer dan 1000 jaar uit de geschiedenisboeken. De stad kon haar geheimen bewaren omdat ze zo hoog en haast ontoegankelijk op de bergflank ligt en tevens door de snelle overdekking door metershoog erosiemateriaal. Grote delen van gebouwen duiken op wanneer het materiaal verwijderd wordt. Veel merkwaardig intact gebleven beelden en voorwerpen uit Sagalassos zijn te bewonderen in het museum van Burdur. Sagalassos ligt op een actieve normaalbreuk en werd in de loop van haar geschiedenis meermaals door een aardbeving getroffen. Nogmaals Manuel Sintubin: Van bij de eerste steenlegging was de stad gedoemd tot haar ondergang. Toeval? Waarschijnlijk niet. Vele antieke steden in Zuidwest-Turkije zijn gebouwd op actieve normaalbreuken en hebben hetzelfde noodlot ondergaan. De actieve normaalbreuken in het Egeïsche zeegebied geven immers aanleiding tot een typisch seismisch landschap: langgerekte bergketens met steile bergwanden waarlangs een reeks hoge terrassen voorkomen. De terrassen vormen blijkbaar een uitgelezen plaats voor het stichten van een nederzetting: hoog boven de vallei en langs één zijde beschermd door een indrukwekkende bergwand. Een van de doelstellingen van het Sagalassosproject is de restauratie van sommige constructies, hoofdzakelijk met de oorspronkelijke bouwblokken (anastylose genoemd). Indrukwekkend in elk geval voor een leek zoals ondergetekende is zonder twijfel de grote pronkfontein, gebouwd onder Marcus Aurelius ( ), die 28 meter lang was en bestond uit een rijk versierde tabernakelfaçade met afwisselend boogvormige nissen in de achterwand en vooruitspringende tabernakels. Men gebruikte steensoorten met verschillende kleuren voor wandplaten, zuilen en tabernakels. Vakantie in Antalya Als je in de streek rond Antalya op vakantie bent, probeer dan zeker Sagalassos te bezoeken. Laat vanuit het hooggelegen theater je ogen dwalen over de iets lagergelegen ruïnestad en bedenk hoe ze moet hebben geschitterd in het zonlicht met haar tempels, thermen, bouleuterion (raadzaal), monumenten. Zie hoe ze pronkt met haar villa s, haar pleinen en agora s met hun zuilen en machtige beelden, hoe het koele overvloedige water van haar pronkfonteinen in vele kleuren sprankelt als een echo van de zorgvuldig gepolijste kleurige steensoorten. De trotse stad die op haar munten graveerde Vriend en bondgenoot van de Romeinen, van op haar hoogte neerkijkend over uitgestrekte dalen. Beeld je even in hoe eenvoudige lieden uit de vallei, wanneer ze op bedevaart kwamen want Sagalassos was een bedevaartsoord waar de goden en vergoddelijkte keizers werden aanbeden overweldigd werden door wat ze zagen. Zie hoe ze na een lange tocht over het slingerende bergpad, bedeesd de monumentale trappen beklimmen bij het binnenkomen van de stad, onder de poort door lopen die uitgeeft op het laagst gelegen marktplein. Daar treft hen een eerste pronkfontein. En aan hun rechterzijde schittert een immens groot en drie verdiepingen hoog gebouw: de thermen. Daar kunnen ze straks als pelgrims zuivering en verfrissing vinden. Hoger en verder ontwaren ze de tempels, monumenten, de grote pronkfontein, alles veelal bekleed met marmeren wandplaten die verblindend schitterden als de zon zelf. Mocht je nog steeds menen dat archeologen zich vooral onledig houden met het dagenlang afborstelen van allerlei pottekes, dan heb ik een uitsmijter voor economen. Professor Patrick Degryse (geo-archeoloog en bij het project betrokken): Een belangrijk aspect van het archeologisch onderzoek bestaat in het achterhalen van het economisch netwerk waarin een bepaalde gemeenschap gesitueerd was. In het geval van Sagalassos is heel wat onderzoek verricht naar de bronnen van inkomsten van de stad en haar burgers, naar de handelscontacten die ze onderhielden en hoe dergelijke patronen evolueerden door de tijd. Karel SAENEN mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 17

18 antwerpen pensioenstrategie: AllEEN OptIMAAl INDIEN Op MAAt Niet alle GPS sen zijn van dezelfde performantie. Sommigen zetten je écht voor de deur af, bij andere types mag je al blij zijn dat het de straat herkent, en zet je dan bij nummer 1 af. Dat overkwam mij op 14 mei jl. toen ik afspraak had met Ekonomika Antwerpen in de gebouwen van Nateus Verzekeringen in Zwijndrecht. Had ik de website goed gelezen, dan had ik wellicht de kleine boodschap rij niet op uw GPS gelezen. Maar niet dus. [ Luc Vereycken ] [ Mark Vandendijck ] ANtwErpEN zijn er het pensioensparen, [ Hans D Olieslager ] Na een heel korte inleiding door Hans Verstraete, voorzitter van het directiecomité van Nateus, ondervoorzitter van Ethias én volbloed Ekonomika-adept, werd Luc Vereycken op ons los gelaten, ook Ekonomika-lid, die ons heel grondig en geanimeerd door de verschillende pensioenstelsels en strategieën loodste. Met harde cijfers maakte hij ons diets dat we, wat ons ondertussen via de verkiezingsheisa al meermaals werd duidelijk gemaakt, bij de laagste pensioenen in de EG hebben (gemiddeld 874 /maand), en we steeds langer leven. De pensioenen stagneren op het niet-krepeerniveau. Er moet dus bijgespekt worden, en dat kan dan via de collectieve of individuele verzekering, de bedrijfsleidersverzekering en aanvullende pensioenen voor zelfstandigen. Als extra pijler in de reeks van mogelijkheden langetermijnsparen en het belastingvrije contract. EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus Het elektronische wonder zette mij dus af aan het begin van de Nieuwe Weg in het midden van de weiden, zo n 200 meter van het imposante gebouw van Nateus verwijderd. Geen probleem zou je zeggen, had er geen autostrade tussen mijn positie en de bestemming gelegen. Doe daar nog enkele wegenwerken bij en je kunt begrijpen dat ik zo n 40 minuten linkeroever heb afgezwalpt vooraleer ik bij regen en ontij dan nog op de bestemming aankwam. Dat ik dat op mijn leeftijd nog moest meemaken, dacht ik bij mezelf, en keek met nog meer interesse dan normaal uit naar het onderwerp van de avond: mijn pensioen! De vaststelling dat ik niet de laatste sukkelaar was die het Waasland ongewild intenser had verkend, én de daardoor ook matige opkomst ANtwErpEN van onze leden, deden de geleden miserie wat vergeten, en twee koffies later stond ik terug op scherp om te berichten van dit evenement. Niet-krepeerniveau Goede mix Maar welk systeem biedt ons nu het meeste voordeel? Zoals dikwijls is een combinatie van meerdere systemen aangewezen als je zowel rendement als veiligheid in acht neemt. Een belegging in tak 21 of 23, gecombineerd met vrij aanvullend pensioen kwam als een goede mix uit de bus. Maar zoals steeds is een individuele screening altijd aangewezen. Als tweede spreker kwam Mark Vandendijck aan het woord, van het advocatenkantoor Vandendijck en Partners, die ons verhaalde over de valkuilen in het systeem als je een deel van je carrière in het buitenland hebt gemaakt, en nu met pensioen wenst te gaan. Een moeilijke materie waarbij de EU nu streeft naar een regeling dat je belast zou worden in het land waar je je pensioen hebt opgebouwd. Bart Walraet, commercieel directeur van Nateus en ook Ekonomika-lid, én verantwoordelijk voor het ter beschikking stellen van de locatie en de receptie, sloot af met een kort en krachtig aan tafel, zodat we het slechte weer buiten en de navigatieperikelen snel konden vergeten, evenals ons kleine pensioentje. Eric DORPMANS

19 antwerpen Het einde van ons bezoek bracht ons bij de pas verbouwde woning waar het democentrum van SMC werd ondergebracht. Hier waren enkele knappe staaltjes van techniek te bewonderen. En om de hongerige magen ondertuslogisch(tiek) IN wommelgem: EEN verrassing van formaat Op donderdagavond 28 mei was Ekonomika Antwerpen te gast bij de firma SMC Pneumatics in Wommelgem. SMC is wereldleider op het gebied van automatisatie en pneumatica. Hoewel het ganse verhaal rond logistiek voor een economist niet zo heel vreemd is, waren de meeste aanwezigen toch wel een beetje verrast om achter de gevel van een bureaugebouw langs de E313 een magazijn van meer dan m² aan te treffen. Gastheer die avond was Carlo Gorissen, Area Sales Manager voor Vlaanderen. Samen met algemeen directeur Hugues Maes zorgden Carlo en zijn team voor een meer dan warme ontvangst van de deelnemers aan dit bezoek. Carlo startte met een inleiding over het bedrijf SMC Pneumatics. Het bedrijf kent zijn oorsprong in Japan, het beheer van het bedrijf is nog steeds in handen van zijn oprichter, Yoshiyuki Takada (84 jaar). In de wandelgangen gaat het verhaal dat zijn zoon van 57 nog niet ervaren genoeg bevonden wordt om zijn vader op te volgen. SMC is marktleider in industriële automatisering en sinds 1986 actief op de Belgische markt. In België (Wommelgem) bevindt zich ook het ECW (European Central Warehouse), wat meteen ANtwErpEN ook de reden van ons bezoek was. Vanuit het ECW wordt immers de volledige Europese markt bevoorraad. Een indrukwekkend staaltje logistiek! sen te spijzen, had SMC een mobiele frituur geïnstalleerd, en gingen de frietjes met curryworst vlotjes van de hand. Een meer dan gesmaakt biertje vormde een perfecte afsluiter van deze bijzondere avond. We wensen dan ook het ganse bestuur van SMC te bedanken voor deze fantastische ontvangst! Eric DORPMANS Hans D OLIESLAGER Lanchester strategy Na de inleiding gaf Hugues Maes een korte uiteenzetting over de salesstrategie van SMC, gebaseerd op de Lanchester strategy. Die strategie is gebaseerd op een oorlogsituatie en komt er eigenlijk op neer dat in oorlog, met gelijke middelen, het meer dan waarschijnlijk is dat het leger met de meeste manschappen de oorlog zal winnen. In de situatie van SMC vertaalt zich dat in het investeren in bekwaam (verkoops)personeel om zo marktaandeel te kunnen winnen. Vervolgens begon de rondleiding door het ECW. Gastheer was Luc Wambeke, verantwoordelijke voor het ECW. En ook daar is de Japanse invloed niet ver weg, onder meer door de aanwezigheid van enkele Japanners, die de link met het moederbedrijf vormen. De grote voorraad (300 miljoen dollar) en de Japanse precisie (foutenmarge kleiner dan 0,4% bij manuele picking van bestellingen) was meer dan indrukwekkend. EKONOMIKA berichten Driemaandelijks magazine van de Ekonomika Alumni Vereniging van Alumni van de Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen van de K.U.Leuven p.a. Natacha Meignen Naamsestraat Leuven Tel.: 016/ Fax. 016/ Hoofdredacteur: Fa Quix Kernredactie: Peter Cuypers, Maarten Dermul, Nancy Huyghebaert, Frank Vandenborre, Jürgen Vanhaverbeke en Edouard Verbeke. Fotografen: Jan Maryssael en Fa Quix Verantwoordelijke Uitgever: Freddy Nurski Pastoor Tillemansstraat Oud-Heverlee Advertentiewerving: Decom Tel. 015/ Fax. 015/ mei-juni-juli-augustus 2009 EKONOMIKA berichten 19

20 Vlaams-bRabaNt jean-luc DEhAENE: AllEEN EEN StErKEr EurOpA KAN MEESpElEN IN DE GlObAlISErING Op 29 april organiseerde Ekonomika Alumni een bezoek aan het Europees Parlement (EP) met als gelegenheidsspreker Jean-Luc Dehaene. Er was heel wat belangstelling voor dit initiatief dat uitging van Ekonomika Vlaams-Brabant en opengesteld werd voor alle Ekonomika-alumni. Stemautomaten EKONOMIKA berichten mei-juni-juli-augustus laams rabant [ De twee medewerksters van Jean-Luc Dehaene ] De ontvangst in het grote Spinelli-gebouw aan het Luxemburgplein nam wat tijd in beslag: veiligheidsmaatregelen brengen ook hier mee dat je een metaaldetector dient te passeren zoals we gewoon zijn op luchthavens. Economisten combineren echter gemakkelijk het aangename met het nuttige, en de file leent zich natuurlijk tot dag zeggen aan de bekenden. Voor wie zijn ogen de kost gaf in de grote hal, was ook eensklaps Guy Verhofstadt zichtbaar die uit een lift glipte en in zijn gekende stijl op de uitgang afstevende. Wat bleek? Er had net een tv-opname plaatsgevonden van een politiek debat tussen Jean-Luc en Guy! In zijn speech zou Dehaene later op de avond zeggen: Het had de allure van een boksmatch, de persmensen zien dat graag. Toch wel een luxe voor een klein land als België, dat we twee dergelijke Europese zwaargewichten zagen strijden om een zitje in het Europees Parlement op 7 juni Als voorbereiding op de speech werden we door twee vlotte dames ontvangen, die zich voorstelden als persoonlijke medewerksters van resp. Jean-Luc Dehaene en Ivo Belet. Een Europees parlementslid krijgt namelijk een budget toegekend waarmee hij/zij tot maximaal twee eigen medewerk(st)ers kan aanstellen. Deze medewerksters hebben een goed zicht op het reilen en zeilen van het dagelijks parlementair gebeuren. Ze gidsten ons zonder problemen in het duister (jawel, de technicus die het licht bediende liet even op zich wachten) tot in het Europees halfrond, de ronde vergaderzaal voor de plenaire zittingen die in Brussel plaatsvinden. Want je weet het waarschijnlijk ook, het EP is gedragsrechtelijk verplicht van minimum 12 keer per jaar in Straatsburg te vergaderen. Dat brengt telkens een hele verhuis van dossierkisten en medewerkers op gang. In een normale parlementaire maand zijn er twee weken Commissiewerkzaamheden die per thema en tot in de technische details van de dossiers verlopen, de derde week wordt in beslag genomen door de fractievergaderingen (de CD&V maakt deel uit van de EVP-fractie) en is al de voorbereiding van de stemadviezen en amendementen van de plenaire zittingen in de vierde en laatste week van de maand. Tijdens de plenaire zittingen werken de parlementsleden bijna op automatische piloot : ze dienen ongeveer 700 stemmingen per dag uit te brengen, zodat de echte debattijd in de plenaire zittingen zeer beperkt is en minutieus getimed. De microfoon valt keurig uit op de laatste voorziene seconde van een tussenkomst, zodat tijdsoverschrijding vermeden wordt. De politieke discussie vindt dus in de feiten plaats in de parlementaire commissie- en fractiezittingen. Dat die in Brussel verlopen is een voordeel, de andere diensten van de Europese Commissie zitten hier nl. ook rond het Schumanplein. Gastheer Dehaene Na een passage aan de vergaderzaal van de fractie, waar we de twee jongedames met vragen mochten bestoken die steeds zeer vlot beant-

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Student Consulting Skill Development Entrepreneurship. www.afcleuven.be

Student Consulting Skill Development Entrepreneurship. www.afcleuven.be Student Consulting Skill Development Entrepreneurship www.afcleuven.be 1 Welkom 2 Outline Welkomstwoord Woordje van Luc Sels, decaan F.E.B. Inzichten in interne werking & vooruitgang AFC Speeddating Walking

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig)

ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) ONDERNEMERSCHAP (Nederlandstalig) LEERDOELEN 1. Inzicht krijgen in de waarde van creatief ondernemerschap door de marktwaarde van je kunst te leren waarderen. 2. Het ontwikkelen van fundamentele marketing-

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e.

Raats. In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. Raats In het teken van passie. K e n n i s m a k e n m e t k e n n i s v a n z a k e. E e n g e s p e c i a l i s e e r d e a f d e l i n g Strategisch uw beste zet in hippisch vastgoed. We re dedicated

Nadere informatie

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE

STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE STRATEGIE VOOR KMO S PROF. DR. KURT VERWEIRE TOOLS VOOR MANAGERS 2 Vlerick Business School 1WAT IS STRATEGIE? WHAT IS STRATEGY? 4 Vlerick Business School Formulating Winning Business Strategies MISSIE,

Nadere informatie

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken

Mentale voorkeur. Facts. onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken. Logisch denken Whole Brain team Mentale voorkeur Facts onderbouwde informatie uitkomsten onderzoek technische analyse plannen maken Logisch denken Mentale voorkeur Form praktijkvoorbeelden grondige planning samenhangende

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst

De Levende Gevel. Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst De Levende Gevel Een richting voor innovatie en de ontwikkeling van de toekomst A letter from nature Dear., Our life knows no boundaries, we live together. You live in me and I live in you! I not only

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Rethinking leadership and middle management

Rethinking leadership and middle management Rethinking leadership and middle management 17 October 2013 Prof. dr. Jesse Segers The Future Leadership Initiative @Segersjesse challenging thoughts about leadership. Ego-dominant ( macht ) Rationeel

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

WHY INVEST IN THE KORTRIJK REGION?

WHY INVEST IN THE KORTRIJK REGION? EN JUNE 24, 2011 Investment seminar WHY INVEST IN THE KORTRIJK REGION? On Friday 24th of June, the Kortrijk region organizes an investment seminar and network event for the economic representatives of

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties

Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Presentatie 21 maart 2013 Consumer Insights: de basis voor succesvolle innovaties Luc Kleijnen Food2Market Innovatie training 1 Bouwen aan Innovatie - Over Altuïtion (1) Opgericht in 1997: 30 engagement

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

k ga naar school go to school

k ga naar school go to school Nederlandstalig onderwijs k ga naar school go to school Nederlands English k ga naar school go to school Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat ik mijn knuffel

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

Asset protection & privacy planning

Asset protection & privacy planning Asset protection & privacy planning Amsterdam, 11 juni 2014 For information purposes only INHOUDSOPGAVE 1. SPF nieuwe stijl 2. Curaçao Trust 3. Structuren STICHTING PARTICULIER FONDS NIEUWE STIJL Stichting

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult)

Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Mag ik thuiswerken? Een onderzoek naar de attitudes van managers t.a.v. telewerkverzoeken Pascale Peters (Radboud Universiteit) Laura den Dulk (Universiteit Utrecht) Judith de Ruijter (A&O Consult) Nederland

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING

FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING FULL-TIME MASTER MASTER IN HET MANAGEMENT ONDERSCHEID JEZELF MET EEN PRAKTIJKGERICHTE MANAGEMENTOPLEIDING COMBINEER MANAGEMENT- KENNIS MET PRAKTISCHE MANAGEMENTVAARDIGHEDEN Deze Master in het Management

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Verstevigen van je positie als MD adviseur

Verstevigen van je positie als MD adviseur Verstevigen van je positie als MD adviseur Workshop voor de NFMD 21 november 2013 Monique van der Meer en Jessica Godijn Agenda 9.00 9.15 Opening NFMD door Myrte Ferwerda 9.15 9.45 Veranderingen en gevolgen

Nadere informatie

Exploitant. CM-Bureau

Exploitant. CM-Bureau Van Exploitant Naar CM-Bureau You do not lead by hitting people over the head that s assault, not leadership MT MediaGroep BV 2014, Berend Jan Veldkamp Dwight D. Eisenhouwer Over MT MediaGroep boeit en

Nadere informatie

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014 Learn like a startup Next Learning 2014 16 April 2014 Rob Hermans Founder Achieved @hermans85 rob@achieved.co Achievements: Setup game startup incubator. Helped 10 startups go to market. Learned to code

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen. Economie en Bedrijfswetenschappen

Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen. Economie en Bedrijfswetenschappen Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen Economie en Bedrijfswetenschappen Vier opleidingen Economische wetenschappen (EW) Toegepaste economische wetenschappen (TEW) Toegepaste economische wetenschappen:

Nadere informatie

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs

Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Duurzaam leiderschap Over de wereld, de mens en onderwijs Elena Cavagnaro, lector in service studies MLI & SEN 2013 09 06 1 9/6/2013 Agenda Even voorstellen Wereldbeelden Welk beeld hebben we van de wereld

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt!

TIS 050583. The one page strategy een strategie die werkt! TIS 050583 The one page strategy een strategie die werkt! ONE PAGE STRATEGY LEREND NETWERK Technologiemarketing Prof. Simonne Vermeylen www.suntzu.be Sun.tzu@telenet.be br@ins.trust confidential 3 NIETS

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle Handleiding The very hungry caterpillar Eric Carle In the light of the moon a little egg lay on a leaf. One Sunday morning the warm sun came up and pop! - out of the egg came a tiny and very hungry caterpillar.

Nadere informatie

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Jennifer Machielse I am Jennifer Machielse, spontaneous, self-conscious and a go-getter, that s me. I am a fourth-year student Marketing & Communication in Tourism

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

BENELUX RESEARCH PROJECT.

BENELUX RESEARCH PROJECT. BENELUX RESEARCH PROJECT INTRODUCTIE Ben jij een enthousiaste en ambitieuze student aan de RSM, ESE of een andere faculteit *? Ben jij op zoek naar een elective of extracurriculaire activiteit, en wil

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN

HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN HET MANAGEN VAN CULTUURVERSCHILLEN EN TAALPROBLEMEN BIJ HET INTERNATIONAAL ZAKENDOEN Drs. Maarten H. Rijkens 22 mei 2007 INTRODUCTIE RIJKENS ECONOMIE GESTUDEERD IN ROTTERDAM EN ST. GALLEN 32 JAAR GEWERKT

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie