Lydia Lijkendijk. Het verhaal achter baanbrekend HRM-beleid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lydia Lijkendijk. Het verhaal achter baanbrekend HRM-beleid"

Transcriptie

1 Lydia Lijkendijk Het verhaal achter baanbrekend HRM-beleid

2 Henk Jan Meijer, burgemeester van Zwolle: Dat Zwolle de beste werkgever is in de non profit en dat we als enige gemeente het Investors in People certificaat hebben, daar ben ik trots op. Het is fijn om met een professionele organisatie te werken als college. Natuurlijk gaat er ook in Zwolle wel eens iets niet goed, maar dat komt zelden door de ambtelijke organisatie. Er is hier weinig gedoe tussen ambtenaren en college of raad, de ondersteuning en samenwerking verlopen soepel. Het is wel een uitdaging om scherp te zijn en met elkaar in debat te blijven. Investeren in mensen, dat doen we in Zwolle. Dat is een kwestie van de lange adem; je moet volhouden om de vruchten te kunnen plukken. Als je middenin een veranderingsproces ten goede zit, heb je dat zelf niet zo in de gaten. De organisatie groeit en je groeit mee. Pas door de reacties van anderen krijg je door dat het helemaal niet zo gewoon is hoe het er in Zwolle aan toegaat. Ik vind het belangrijk om te blijven investeren in mensen, om vol te houden dat we het beste uit mensen willen halen, ook in economisch mindere tijden. De parels die we hebben, de hele HRM-kant, moeten we koesteren. De reorganisatie die we in Zwolle hebben gehad, is een duurzame reorganisatie gebleken. We zullen ons bij de komende bezuinigingen de vraag stellen hoe we efficiënter kunnen werken, maar de basis blijft overeind: de burger centraal stellen. De gemeente Zwolle onderscheidt zich door de houding die we hebben tegenover burgers. We willen klantgericht zijn en gaan op zoek naar de echte vraag. Ik vind het belangrijk dat een organisatie niet met zichzelf bezig is, maar met de stad en de klant en daar ook nog plezier in heeft. Bij de gemeente Zwolle gaat 96% van de mensen fluitend naar het werk. Het is hier s ochtends een enorm kabaal op straat. Daar wil ik wel mee pochen! Dat plezier van Zwolle, dat kunnen lezers van dit boek van ons leren. Dat plezier, dat gun ik hen ook.

3 Tips voor het lezen op een ipad of andere tablet Deze pdf is voorzien van een aantal interactieve elementen waarmee navigatie binnen het document mogelijk is. De opmaak van dit document is staand en niet adaptive. Met andere woorden; deze pdf leest het best als u uw tablet in staande positie houdt. Swipen kan natuurlijk altijd, maar u vind ook een tweetal buttons links- of rechts bovenaan waarmee snel naar de of het begin van een hoofdstuk gesprongen kan worden. Welke App is geschikt? Voor ipad/ios gebruikers wordt GoodReader aanbevolen, deze app ondersteunt de interactieve functies van deze pdf volledig. Deze app is niet gratis. Natuurlijk kunt u ook met andere PDF readers werken, da kans bestaat alleen dat een aantal functie niet werken en dat navigeren alleen via swipen of een scroll-bar binnen de app moeten gebeuren. Voor Android gebruikers wordt PerfectViewer aanbevolen. Deze app is gratis en ondersteunt afhankelijk van de Android versie die gebruikt wordt ook de interactieve element. Natuurlijk kunt u ook met andere PDF readers werken, da kans bestaat alleen dat een aantal functie niet werken en dat navigeren alleen via swipen of een scroll-bar binnen de app moeten gebeuren.

4 4 Dankwoord Zwolle aan Zee is tot stand gekomen dankzij de onvermoeibare inspanningen van veel verschillende mensen. Sommigen van hen verdienen een woord van dank. Dank aan de geïnterviewden voor hun tijd, hun mening, hun filosofieën. Dank aan de fotografen voor de energie en creativiteit die zij hebben gestoken in het portretteren van de geïnterviewden. Dank aan de meeleesgroep voor het ongezouten commentaar en de opbouwende kritiek. Dank aan de meedenkers: het HRM-team, Huub Tuin, Carlo Spijk. Dank aan de directie van de gemeente Zwolle die geloofde in dit boek en de verwezenlijking ervan mogelijk heeft gemaakt. Colofon Uitgave: Gemeente Zwolle Opdrachtgever: Bianca Meekers, HRM-team Meeleesgroep: Henk Achtereekte, Loes Contermans-Gerritse, Oenze Dijkstra, Karina Koopman, Marianne Kragting en Marcella Rijkschroeff-Gordon Fotografie: Rob Bergman, Jacob de Boer, Matthijs Brul, Ferdinand de Groot, Noortje Schuddebeurs, Marjolein Storms, Lida Stronkhorst en Thea Wetsteijn. Verder: Gerard Bronda (foto Christien Bronda), Titia Hajonides (foto Eelco van der Meulen), Ton Toemen (foto Mirjam Baars), Kees Rutten (foto Adjiedj Bakas), Avi Goodall (foto Adjiedj Bakas backcover) en Marco Slot (coverfotografie, portretten Arne Poirot, Lydia Lijkendijk, Loes Contermans en Henk Achtereekte) Procesbegeleiding fotografie: Juanita Lutter Art director, omslagontwerp: Maria Mercedes Franken-Rios Ontwerp en opmaak: Hans Dienaar bno Tekst: Lydia Lijkendijk, 2009 Oplage eerste druk: 2000, februari 2010 ISBN: Copyright Gemeente Zwolle Postbus GA Zwolle Zwolle aan Zee

5 5 Voorwoord pag 7 Inleiding pag 8 Het begin 1 De start pag 11 Eigenaarschap en Leiderschap 2 Eigenaarschap pag 31 3 Leiderschapsontwikkeling pag 51 Vinden en Verbinden 4 Leren en ontwikkelen pag 81 5 Innovatie pag Arbeidsmarktcommunicatie pag 129 Zwolse organisatieprogramma s 7 De burger centraal pag Samen maken we de stad pag 167 Leren en Reflecteren 9 Interne feedback pag Externe feedback pag 201 Vooruitzien 11 De toekomst pag Reflectie pag 251 Op kunt u extra hoofdstukken downloaden over Integriteit, Duurzame Inzetbaarheid, Kostenbewust & lenig en Investors in People. Zwolle aan Zee

6 6 Marcella Rijkschroeff-Gordon, hoofd HRM van de gemeente Zwolle: Je drinkt Coca-Cola, je loopt op Nike, en je werkt bij Zwolle. Dat is de kracht van ons beeldmerk.

7 Voorwoord voor de lezer 7 Aan de oneindige rij boeken die geschreven zijn over organisatieverandering, voegen wij nog een exemplaar toe: Zwolle aan Zee. Wij zadelen u niet op met ellenlange theoretische verhandelingen. In plaats daarvan geven we een kijkje in onze keuken. Bij de gemeente Zwolle is in de afgelopen decennia veel veranderd. Al die veranderingen hebben geleid tot het behalen van het Investors in People-certificaat in 2007, het bereiken van het beste werkgeverschap in de non-profit in 2008 en het worden van beste gemeentelijke werkgever We willen graag met u delen hoe dat zo gekomen is. Niet om te vertellen hoe goed we het allemaal doen, maar om inzicht te geven in ons leerproces. Zodat u en uw organisatie daar wat aan hebben. Wat Zwolle bereikt heeft op HRM-gebied, ligt ook voor veel andere organisaties binnen bereik. Onze successen willen we niet voor onszelf houden, die gunnen we iedereen. We nemen in dit boek geen blad voor de mond. Per onderwerp komen interne en externe betrokkenen bij de gemeente Zwolle aan het woord. Zij geven hun mening en daar kunt u als lezer, denken wij, uw voordeel mee doen. Elk hoofdstuk heeft een inleiding zodat u het onderwerp kunt plaatsen, een theoretisch kader voor wie verdieping zoekt en een overzichtelijk aantal praktische tips: de zeven van Zwolle. Bovendien heeft het schrijven van Zwolle aan Zee geleid tot reflectie waar we zélf weer van kunnen leren. De mensen die geïnterviewd zijn, hebben openhartig hun mening gegeven. Ze vertellen wat zij zien als de succesfactoren van Zwolle én wat volgens hen de verbeterpunten zijn. Daarmee willen we aan de slag. In het laatste hoofdstuk kunt u lezen wat naar aanleiding van al deze verschillende meningen de aanbevelingen zijn van HRM-goeroe Rob Vinke voor onze organisatie. Zwolle aan Zee gaat niet over academische voorbeelden, maar over de praktijk. U kunt met de ervaringen uit Zwolle zo van start. Daarvoor hoeft u geen zware hoofdstukken van a tot z door te worstelen, maar kunt u uit elk hoofdstuk halen wat van uw gading is. En als u meer van uw gading wilt hebben: op de site kunt u terecht voor extra hoofdstukken die wat minder HRM-getint zijn, maar wel even praktisch en boeiend. Tot slot vraagt u zich waarschijnlijk af waarom dit boek Zwolle aan Zee heet. Want zoals u weet ligt Zwolle helemaal niet aan zee. En dat is precies waar het om gaat. Volgens gangbare onderzoeken heeft Zwolle álles. Behalve zee. En laat dat nu net iets zijn waardoor we ons niet laten beperken. Is er geen zee, dan dénken we zee. Juist wie zich niet laat leiden door beperkingen maar door mogelijkheden, bereikt de stip aan de horizon. Daarom bouwen we in Zwolle gewoon zandkastelen; de zee komt dan later vanzelf. Lydia Lijkendijk februari 2010 Zwolle aan Zee

8 8 Inleiding Oenze Dijkstra blikt terug Omzien in verwondering Er heeft sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een ware wervelstorm gewoed in Zwolle. Sinds zijn aantreden als secretaris zat Oenze Dijkstra daar met zijn neus bovenop. Af en toe zette hij een extra deurtje open zodat het nog meer ging tochten. Nu de wind is gaan liggen, blikt hij terug. In december 1997 werd ik benoemd tot gemeentesecretaris van Zwolle, daarvoor was ik directeur Welzijn. Ik begon in een woelige periode. Het had bijvoorbeeld heel wat voeten in de aarde om een nieuwe directeur Welzijn te benoemen waar iedereen mee kon leven, maar uiteindelijk kwam die toch. De dienst Stadsbeheer draaide in die tijd niet goed. De directeur ervan vertrok en de directeur Dienstverlening werd projectleider van het in aanbouw zijnde stadskantoor. Beiden werden vervangen door interim-directeuren. De directeur van de Bestuursdienst ging met de VUT en werd ook vervangen door een van de interimmers. In 2000 werd hij opgevolgd door Sietse Haven 1. Het GMT 2 bestond toen uit twee interimmers, de directeur Welzijn en ikzelf. Dat team stond aan het roer ten tijde van Operatie Blik Opener 3. De gemeente Zwolle maakte gaandeweg dit alles een bestuurlijke revolutie mee. Wethouders die er járen hadden gezeten, maakten in 1998 plaats voor een nieuw college. Een heel toegankelijk, presentabel college, dat dingen leuk vond, collectief de stad in ging, manifestaties bezocht. Het waren frisse mensen die veel ruimte aan de organisatie wilden geven. Die collegewisseling was fundamenteel; de luiken gingen meer open. Onderwerpen werden bespreekbaar. 1 De huidige directeur Strategie van de gemeente Zwolle. 2 Gemeentelijk Managementteam. 3 Gemeentebreed cultuurtraject dat de aanloop was naar de reorganisatie van 2002, zie verder hoofdstuk 1. Zwolle aan Zee

9 Uit het lood Ik wist ongeveer hoe ik met de organisatie verder wilde, ik vond dat we oubollig in elkaar zaten en stak overal mijn licht op. Ik had geen blauwdruk in mijn hoofd, maar wilde toe naar een concern-directiemodel met een Concernstaf en eenheden. Ik had al een notitie geschreven over wat er niet deugde, zoals die moloch van een Bestuursdienst met 180 medewerkers. We moesten af van die kokers, met allemaal van die zware directeuren waar je niet doorheen kon banjeren. In het GMT praatten we ook over de richting die we in wilden slaan: een beetje meer van dit en een beetje minder van dat. Voor een reorganisatie was het nog te vroeg, ook omdat het college niet wilde, maar Operatie Blik Opener kon de weg bereiden daarvoor: we wilden iets achter ons laten en we wilden iets anders worden. Daar stuurde Operatie Blik Opener op, dat gaf veel energie. Alle onderdelen kregen faciliteiten om hun eigen accenten binnen de nieuwe koers te bepalen. 9 Als iets een chaos is, dan moet er iemand doordrammen Het was een spannende periode. We zaten met de organisatie in een transitie van een heel zwaar dienstenmodel dat helemaal uit het lood lag naar een nieuw model waarvan we nog niet wisten hoe het eruit zou komen te zien. Operatie Blik Opener stuurde op koers en waarden en probeerde mensen aan de praat te krijgen. Niet elk gesprek was even leuk. Dit speelde allemaal van 1998 tot Het was niet alleen spannend, maar ook superchaotisch. Zelf liep ik op mijn tenen, ik verkeerde in een permanente staat van overspannenheid als ik terugkijk. Dan vlogen er ook nog van die politieke affaires doorheen zoals de bouw van een nieuwe parkeergarage met een miljoenenoverschrijding, de aanleg van een woonschepenhaven waarbij we tonnen en tonnen over de begroting gingen, een viaduct bij een tuinder dat we te smal hadden aangelegd omdat we het beter wisten dan de tuinder. Dus ons imago in de stad was ook niet super. Intern liep er een groot project dat de vervanging van pc s regelde, het stadskantoor werd ontwikkeld, Stadsbeheer was in ontbinding, er was onrust. En dan probeert zo n jongetje de organisatie een andere koers te laten varen, terwijl we de stip op de horizon nog niet te pakken hadden... Het was God zegene de greep. Dictator In 2000 werd Henk Jan Meijer burgemeester. Met hem kon ik de dingen goed doorpraten. De juiste mensen, daar staat of valt zo n traject mee. Ik was niet bang om afscheid te nemen van mensen die de nieuwe koers niet zagen zitten en ook niet bang om onderdelen af te breken. Het was een kwestie van vasthouden aan de koers. Stel dat ik na vier of vijf jaar weg was gegaan, dan had ik een puinhoop achtergelaten. Ik was wel een beetje een dictator. Veel erger dan nu. Als iets een chaos is, dan moet er iemand doordrammen. En eigenlijk houd ik ook wel van crisismanagement, maar dit was een permanente crisis. Van crisis A naar B naar C, hou toch op! En het was nóg veel erger dan dat. Op een gegeven moment adviseerden de interimmers dat ik de enige vaste directeur eruit moest gooien. Wat een last heb ik van die mannen gehad! Vanaf de start van de reorganisatie, 1 januari 2002, konden we gaan bouwen. Het hoofd HRM, Inleiding

10 10 Henk Achtereekte, was medio 2001 binnengekomen. Hij was een goede adviseur en zette in op de mensen, hij benadrukte het HRM-spoor. Voordat we echter vooruitgang boekten, gingen we door diepe dalen. Ik herinner me ook een negatief accountantsrapport waarbij de accountant zei: Het is hier net geen zootje. Daar gingen we wel meteen mee aan de slag, want daar zijn we wel goed in: als er iets écht fout is, trekken we ons dat aan en gaan we verbeterplannen maken. Maar echt beter werd het pas vanaf 2004 ongeveer, veranderingen hebben tijd nodig om te renderen. Ook was er een heel nieuw team eenheidsmanagers aangetreden. Maar dat ging ook nog met horten en stoten, de sfeer was niet meteen super. Dat wat we nu hebben is het Walhalla; er zijn nooit zware conflicten of mensen die niet met elkaar door één deur kunnen. Waarom? Omdat we managers hebben die goed berekend zijn op hun taak en die de directie boven zich kunnen velen omdat die iets toevoegt. Het loont Nu, in 2009, zijn we een goede gemeente geworden. De uitslagen van het Medewerker Tevredenheids Onderzoek van dit jaar zijn fenomenaal 4. Ga er maar vanuit dat de perfecte organisatie niet bestaat, want organisaties bestaan uit mensen en die maken fouten. Je mag blij zijn als je het redelijk doet. Daar slagen wij in. De stad doet het goed, de inwoners zijn tevreden en wat de interne organisatie betreft doen wij het op alle fronten hartstikke goed. Dat het goed gaat, blijkt ook weer uit het onderzoek Gemeente van het jaar , waarbij Zwolle eindigt als provinciewinnaar en nationaal op de tweede plaats komt. Als ik terugkijk op de organisatieontwikkeling, dan constateer ik dus dat het loont. We geloven dat leiding ertoe doet en we investeren in leiderschap en in onze medewerkers. Dat heeft geleid tot een hoog moreel. Het aantal mensen dat plezier in het werk heeft, neemt nog steeds toe en medewerkers zijn nóg positiever over Zwolle dan ze al waren. Daar ben ik trots op. En nu? Nu willen we de beste werkgever van Europa worden. Maar dat mag er niet in. 4 Zie hoofdstuk 9. 5 Uitgevoerd door onderzoeksbureau Q&A, in samenwerking met o.a. De Telegraaf. Zwolle aan Zee

11 1 De Start 11 Begin bij het begin Aan het einde van de vorige eeuw kende heel Nederland Zwolle als de plek waar je over moest stappen als je door het land spoorde. Treinstellen werden er vast- of losgekoppeld en dat was misschien wel het spannendste dat er gebeurde in de stad. Het was een beetje saai in Zwolle, zeggen mensen die het kunnen weten omdat ze erbij waren. De ambtelijke organisatie sloot hier naadloos bij aan; het was geen bruisende werkomgeving. Er bruiste wel van alles, maar dat had meer te maken met de heksenketel vol veranderingen die regelmatig over de organisatie werd uitgestort. Langzaam kwam er een kentering. De stad kreeg meer zelfbewustzijn en smoel; de organisatie maakte een draai van honderdtachtig graden. Het waren bewegingen die elkaar versterkten. Zwolle kwam op de kaart als stad waar het goed ging op het gebied van economie, werkgelegenheid, onderwijs, wonen, cultuur en natuurlijke ligging. In vergelijkende warenonderzoeken begon Zwolle goed te scoren en eindigde altijd wel ergens in de bovenste regionen. Tegelijkertijd werd de gemeentelijke organisatie heel grondig afgebroken en vanaf de bodem weer opgebouwd. Ook de ambtenaren werden opgeschud met frisse ideeën en een nieuwe manier van werken, waarbij het HRM-beleid, dus feitelijk de medewerker, centraal stond. Die nieuwe manier van organiseren, van werken, heeft Zwolle geen windeieren gelegd. De organisatie gedijt goed. Dat vinden niet alleen de mensen die er werken, maar ook de klanten, blijkt uit onafhankelijk onderzoek. Het is niet Zwols om daar hoog van op te geven. We doen het wel goed en we zijn er ook wel trots op, maar we willen onszelf daar niet over op de borst slaan. Wat we wel willen, is kennis delen. Want in Zwolle hebben we geen budgetten die tot in de hemel reiken, we eten niet met gouden lepels en hebben ook geen geheime wapens. Maar Zwolle laat zien dat je ook met houtje-touwtje - middelen succes kunt hebben als organisatie, dankzij de inzet van mensen en een grondige aanpak van het HRM-beleid. De Start

12 12 Zwolle is van ver gekomen en heeft een lange weg afgelegd. En er valt nog veel te verbeteren, want klaar ben je nooit. Maar er is ook veel bereikt. De resultaten van onze inspanningen én de manier waarop we die resultaten hebben bereikt, willen we graag delen met anderen. Op dit moment komen er honderden mensen per jaar in Zwolle langs om te kijken hoe de zaken hier geregeld zijn. Die mensen ontvangen we graag. Daarnaast delen we onze manier van werken ook in dit boek. Niet om te vertellen hoe goed Zwolle is, wel om de lezer te inspireren en te laten leren van de weg die wij al hebben afgelegd. Maar waar moet je beginnen als je al je kennis in een boek wilt stoppen? Wij hadden gedacht: bij het begin. Scherp voor ogen De reorganisatie van de gemeente Zwolle is heel breed en diep aangepakt, zegt gemeentesecretaris 6 Oenze Dijkstra. We zijn op alle fronten aan de slag gegaan. En allesbepalend is de wijze waarop we dat gedaan hebben. We wilden graag een goede gemeente worden. Dijkstra werd midden jaren negentig getriggerd door het fenomeen van de excellente gemeente. De Bertelsmann Stichting reikte prijzen uit aan goed presterende overheden, zoals de gemeenten Christchurch, Braintree en Phoenix, zegt hij. Die gemeenten scoorden goed, omdat ze hun handelen in het teken van de klant hadden gesteld. De klant was de maatstaf waarnaar zij hun organisatie inrichtten. In Nederland liep Tilburg daarbij voorop. Deze inzichten leidden tot een cultuurtraject binnen de gemeente Zwolle: Operatie Blik Opener. Dat traject begon in 1998 en liep door tot Dijkstra: Ik had een bepaalde perceptie van het presteren van de organisatie die ik ben gaan delen met de medewerkers. Ik ben gaan vertellen in welke richting ik de oplossing zocht. Door op zeepkisten te staan, door te luisteren, preken, weer te luisteren. Zo probeerde ik een weg te vinden om tot verbetering te komen. We hadden scherp voor ogen wat we wilden worden, namelijk een organisatie die betrouwbaar is, goede producten levert, klantgericht is, het bestuur perfect ondersteunt en de FRIES-waarden 7 aanhangt. Toen hebben we de organisatie ingericht op grond van de logica van de burger: de burger als wijkbewoner, klant en stedeling. Dat leidde tot het creëren van de eenheden Wijkzaken, Publiekszaken en Ontwikkeling. Het zit ons mee Dijkstra denkt dat Zwolle anno 2009 de beste werkgever in de non-profit is omdat de medewerkers een doorslaggevende stem hadden in het onderzoek dat leidde tot de titel. Er is gekeken naar arbeidsvoorwaarden en naar medewerkertevredenheid. Onze arbeidsvoorwaarden zijn niet super spectaculair, we lopen keurig in de pas. Maar de tevredenheid van de medewerkers, daar scoren we op. Mensen krijgen daadwerkelijk aandacht, de Jaarplancyclus 8 leidt tot ontwikkeling van mensen. We leiden mensen op, er is speelsheid in de organisatie, we doen leuke dingen. De beste werkgever zijn vindt Dijkstra niet het belangrijkste. De beste gemeente zijn, wel. 6 Sinds december Flexibel, Resultaatgericht, Innovatief, Externe oriëntatie, Samenwerking. Verderop in dit hoofdstuk wordt iets dieper op FRIES ingegaan. 8 Zie hoofdstuk 2. Zwolle aan Zee

13 Ik mag graag vooroplopen. Het succes zit in de mix van top-down en bottom-up. We hebben aandacht voor wat de medewerkers bindt en boeit. En we zijn niet flodderig, we zijn degelijk. We hebben oog voor nuances. Dat betekent wel dat de besluitvorming wat stroperig is, maar dat hindert niet. Al met al geeft het een goed gevoel. In den lande, bij symposia en congressen, hoort Dijkstra terug dat Zwolle het goed voor elkaar heeft. Daar staan we om bekend. De stad en de organisatie doen het goed. Het is wel zo dat wij een stad zijn met relatief weinig zware problemen. We hebben een goede ligging, we hebben geen sterke concurrenten om ons heen, we hebben grond, goede onderwijsvoorzieningen, een arbeidzame bevolking, een relatief kleine allochtonenpopulatie, geen zware industrie. Dat klopt, het zit ons mee. 13 Sneller, slimmer, beter Nog beter worden en blijven doorontwikkelen, dat is het credo voor de toekomst. Dijkstra: We willen sneller, slimmer en beter worden. We moeten nu ook scherper op het geld letten. Daar heeft de overheid een voorbeeldfunctie in te vervullen. We gaan voor perfecte dienstverlening: geen verkokering, meer digitalisering, samenwerking met andere partijen als de Belastingdienst, het UWV, de provincie en het waterschap. En zorgen voor de kleinere gemeenten in onze buurt, er komt zo veel op gemeenten af dat wij daar onze rol in moeten pakken Reorganisatie die leidde tot het sectorenmodel Reorganisatie die leidde tot het ontstaan van Stadsbeheer, Dienstverlening, Bestuursdienst en Welzijn. Start Operatie Blik Opener Reorganisatie en invoering concern-directiemodel per 1 januari. Start HRM-programma Nationale EVC-prijs IiP 2007, Beste gemeentelijke werkgever. Beste overall werkgever in de non-profit Beste gemeentelijke werkgever. Figuur 1.1 Mijlpalen in de tijd. De Start

14 14 Werken in een dichte zeecontainer En opeens ging de deur open Tot de start van Operatie Blik Opener in 1998 was gemeente Zwolle een weinig flamboyante organisatie. Formeel en stoffig zijn predikaten die meer van toepassing waren op de staat van de gemeente destijds. Maar toen er flink aan de stam geschud werd, begonnen er vruchten uit de boom te vallen. Sinds mensenheugenis werkt Arthur ten Have bij de gemeente Zwolle. Ik ben in 1980 bij deze gemeente begonnen. Maar tussendoor ben ik even weg geweest; van 1983 tot 1986 werkte ik bij de provincie Friesland. Hij was te veel tijd kwijt aan reizen, verklaart hij zijn terugkeer. Ik zag mijn kleine kinderen te weinig. En ik vind Zwolle een geweldige stad om te wonen. Dus toen er zich iets leuks voordeed, solliciteerde hij en werd medewerker Algemene Zaken. Na de reorganisatie van 1989 belandde Ten Have op de afdeling Beleidscoördinatie. Hé, Harry Toen ik hier in Zwolle kwam, vond ik het een hele introverte stad, herinnert Ten Have zich. Het was echt een protestants dorp, de bewoners waren naar binnen gericht. Dat merkte je ook in het ambtelijk apparaat. Ik vond het boeiend om bij een gemeente te komen werken, maar ik moest in het begin wel heel erg wennen. Het was erg benauwend en formeel georganiseerd. Iedereen riep elkaar bij de achternaam. De leidinggevenden kregen daar meneer of mevrouw bij. Je directe collega s hadden alleen een achternaam. Ten Have vond het een bizarre manier van doen. Ik heb niet zo veel in deze gemeente bereikt, maar voor een deel is op mijn conto te schrijven dat we voornamen zijn gaan gebruiken, lacht hij. Inmiddels is dat er redelijk goed ingeslopen. Toen ik hier kwam werken, was Harry Been gemeentesecretaris. Ik had met hem gevoetbald in Nijmegen. Dus toen ik rondgeleid werd, zei ik: Hé, Harry, wat doe jij hier? Degene die mij rondleidde, fluisterde: Dat is de secretaris. En dat zou best, maar voor mij was het gewoon Harry. Zwolle aan Zee

15 Met Operatie Blik Opener kwam de kentering. Ik wil daar niet alles aan ophangen, maar het heeft ons wel als organisatie naar buiten leren kijken en vooral: over de grenzen van afdelingen heen. Dat was héél hard nodig, om elkaar te leren kennen en met elkaar in gesprek te gaan. Wij kregen bijvoorbeeld op het stadhuis adviezen van Openbare Werken, maar hadden daar geen overleg over. En als wij er wat mee gingen doen, hoorden zij daar nooit meer iets van. Het was secretarie versus de rest. En de verhouding tussen raad en college enerzijds en de ambtenaren anderzijds was ook veel afstandelijker. Vooral de raad was héél ver weg. 15 Je hebt een gemeente secretaris nodig die de kar wil trekken Naar buiten kijken Operatie Blik Opener was noodzakelijk, vond Arthur ten Have. Het was de hoogste tijd om het stof eraf te halen. De werkwijze moest opener worden, mensen moesten leren door een andere bril te kijken. De reorganisatie was het vervolg hierop. Dat werd gevoed door buiten ; landelijk zag je dat veel gemeenten zich aan het ontwikkelen waren. Je hebt een gemeentesecretaris nodig die de kar wil trekken. Als die dat niet wil, kom je nergens. Maar die hadden wij. De signalen van buiten hadden hem ook beïnvloed, hij wilde wel iets doen aan het imago dat we hadden van saaie ambtenarenstad. Want dat wilden we niet zijn! Niet alleen de externe beeldvorming van Zwolle droeg bij aan de noodzaak van Operatie Blik Opener, maar ook de werkwijze die de gemeente er tot dan toe op na hield: Heel erg verkokerd, niet over elkaars producten nadenken, geen integraliteit, weet Ten Have. Het leuke aan Operatie Blik Opener was dat niemand zich eraan mocht onttrekken, zegt hij. Alle afdelingen hebben wat gedaan. Wij zaten op het stadhuis dicht bij het vuur, dus werden we ingezet voor de begeleiding van trajecten bij andere afdelingen, om daar de vaart in het proces te houden. Ik deed trajecten bij de afdeling Ruimtelijke Plannen en bij de Plantsoenendienst. Vooral dat laatste was erg leuk, want we kwamen daar aan met verhalen over Operatie Blik Opener en hoe nodig dat was, maar we kregen als reactie: Allemoal stadhuus-gelul. Dat was mooi. Maar het aardige van het traject was dat mensen niet konden volstaan met zeuren, maar dat ze werden gedwongen om in gesprek te gaan met anderen met wie ze in hun werk te maken hadden. Alle eenheden móesten naar buiten kijken. Alle afdelingen moesten een plan van aanpak maken, een doel benoemen en de voortgang rapporteren. Dat traject was per afdeling verschillend. Ten Have: En de afdelingen moesten zelf aan de bak. Ze hadden veel vrijheid. Het ging er meer om dat er iets gebeurde dan dat ze een blauwdruk meekregen van hoe de opbrengsten eruit moesten zien. Een belangrijke invalshoek was: Weet wat je klant wil. De Plantsoenendienst heeft met bewoners gepraat en intern met de ontwerpers van het groen. Als ontwerpers een plantsoen ontwierpen met een boom in het midden, leidde dat tot geklaag bij de groenjongens, want die konden daar niet met de grasmaaier omheen. Dankzij Operatie Blik Opener gingen ze daar voortaan met elkaar over in gesprek. De Start

16 16 Meer dan harkjes verzetten De medewerkers stonden niet allemaal onverdeeld positief tegenover Operatie Blik Opener. De grootste categorie was sceptisch, maar vond het leuk toen het eenmaal draaide. Vooral het idee dat je over je grenzen heen mocht kijken en mocht zeggen wat je ervan vond, terwijl er gehoor voor was bij anderen, vond weerklank. Een tweede categorie haakte af. Die collega s vonden het niks en bleven het niks vinden. De laatste categorie was zo enthousiast dat medewerkers uit zichzelf zaken op gingen pakken. Het leukste aan Operatie Blik Opener was dat het organisatiebreed werd doorgevoerd, zegt Ten Have. Iedereen was in beweging. Het maakte niet uit waarheen, maar iedereen bewoog, overal gebeurde wat. En de resultaten verschilden per afdeling. De reorganisatie van 1989 ging vooral over structuur, terwijl het hier ging om opener en frisser worden. Daar moesten we iets anders voor doen dan harkjes verzetten in een organogram. Het heeft geen zin om te reorganiseren als je niks tussen de oren doet. Operatie Blik Opener was een keerpunt voor de gemeente Zwolle, vindt Arthur ten Have. Na die tijd zijn wij nooit meer teruggevallen in navelstaarderij en introversie. Dat kon je al vlot Reorganiseren is meer dan harkjes verzetten in een organogram merken en dat merk je nog steeds. Ik wil het niet erger maken dan het was, maar vóór Operatie Blik Opener zaten we met z n allen in een dichte zeecontainer. En opeens ging de deur open. Zo voelde dat. Het kan zijn dat het in mijn herinnering veel groter is dan het eigenlijk was, maar ik herinner het me wel zo 9. Ogen open Positief aan Operatie Blik Opener was vooral dat de luiken opengingen, zegt Ten Have. Mensen werden zich veel meer bewust van integrale advisering. Je kon meepraten over andermans product en andersom, mensen werden zich meer bewust van de buitenwereld. We leerden elkaar eindelijk eens kennen. De organisatie was helemaal niet zo groot, maar je wist niet wie je collega s waren. Heel positief vond ik ook dat het effect had van hoog tot laag. Plantsoenmedewerkers denken altijd: Laat ons maar schoffelen, dan gaat het goed en verder hebben we nergens wat mee te maken. Maar met schoffelen alleen ben je er niet. Want je schoffelt voor de klant. Negatieve dingen ziet Ten Have niet als gevolg van Operatie Blik Opener. Het heeft veel capaciteit gekost en veel geld. Dat is een nadeel, want burgers, de raad en B&W gaan daarover klagen. Aan de andere kant is het de enige manier om het goed te doen. En er zijn mensen afgehaakt. Dat kun je als negatief benoemen, maar ik vraag me af of het werkelijk erg is. Van sommige mensen moet je soms afscheid nemen. Sinds Operatie Blik Opener staat de organisatie meer open voor veranderingen. Voorheen stond iedereen op de rem en moest er van hogerhand dan maar ingegrepen worden. Nu 9 Vergelijk het boek Waarom het leven sneller gaat als je ouder wordt van Douwe Draaisma. De filosoof Draaisma onthult in dit boek de geheimen van het geheugen. Zwolle aan Zee

17 merk je dat mensen veel meer geneigd zijn om het positieve van veranderingen in te zien. Mij persoonlijk heeft het altijd nieuwe kansen gebracht. En de gemeente als geheel is dankzij Operatie Blik Opener gekomen waar zij nu staat. De ogen zijn ons echt open gegaan. Arthur ten Have hoopt dat we dat vast kunnen houden. We moeten acht miljoen bezuinigen. Dat moeten we niet bagatelliseren. Maar ik denk wel dat we in staat zijn om een goede poging te doen om onze bereikte resultaten vast te houden. Als we nu nog in 2001 hadden gestaan, hadden we het heel moeilijk gekregen. 17 Met schoffelen alleen ben je er niet, want je schoffelt voor de klant Onbegrensde mogelijkheden In Zwolle zijn de mogelijkheden voor mensen met ideeën bijna onbegrensd. Ten Have: Dat is hartstikke leuk. Wat mij het meeste opvalt is dat als iemand wat wil, dat het ook kan. Er zijn mogelijkheden te over. Dat zie ik om me heen, maar ik merk het ook aan mezelf, want ik steek mijn vinger op als ik een poosje in hetzelfde stramien heb gezeten en weer eens wat anders wil. En de mogelijkheden die zich dan voordoen, bevinden zich niet alleen intern, dat vind ik het mooie. Via de gemeente doe je connecties op die je kunt gebruiken om je werk interessanter te maken. Niemand houdt dat tegen, sterker nog, iedereen vindt dat leuk voor je en je wordt gestimuleerd om naar buiten te gaan. Dat naar buiten gaan, is belangrijk, benadrukt Ten Have. Als organisatie hebben we geleerd om in gesprek te komen met de stad. Dat lukt nog niet op alle fronten even goed, er kunnen echt nog verbeterslagen gemaakt worden, maar we zijn een stuk verder dan een paar jaar geleden. Of deze verdienste helemaal gekoppeld moet worden aan de reorganisatie, kan ik niet precies zeggen. Maar het werd wel gestimuleerd om de ramen open te zetten. Alleen al de naam Operatie Blik Opener stond voor een open blik naar buiten. Ook zonder Operatie Blik Opener waren we vast niet meer zo introvert geweest als twintig jaar geleden, maar het was wel een handig vliegwiel. Aan de top blijven Met Zwolle gaat het heel goed, vindt Ten Have, maar toch laat de gemeente kansen liggen. Wij hebben, vind ik, nog steeds het idee dat we alles altijd alleen moeten oplossen. We kunnen veel meer samen doen met de provincie, het rijk en Europa en maken veel te weinig gebruik van de mogelijkheden die elders zijn of waren. We laten kansen liggen om projecten te realiseren samen met anderen. Dus die blik naar buiten is nog steeds nodig, en vooral naar buiten de stad. Naar Europa kijken we nooit. Is het wellicht tijd voor Operatie Blik Opener 2? Aan de top komen is één. Maar aan de top blijven is moeilijk hoor! Dus volgens mij is het wel tijd om weer iets te doen. Over wát Zwolle dan moet doen, heeft Arthur ten Have wel ideeën. Wij moeten de komende jaren fors bezuinigen. Je hebt eigenlijk Operatie Blik Opener 2 nodig om aan te tonen dat we zó sterk gegroeid zijn dat we met elkaar ook dit soort operaties aankunnen. Dat is lastig, want het ontwikkelen van een stad en geld uitgeven is makkelijker dan geld besparen. Maar ik vind wel dat we dit De Start

18 18 zouden moeten kunnen met z n allen. Er open in gaan en niet naar anderen kijken, maar naar je eigen beleidsterrein. Want het is makkelijk om naar een ander te wijzen als er bezuinigd moet worden. Kom langs Andere gemeenten en organisaties kunnen bij noodzakelijke veranderingen baat hebben bij een eigen versie van de Zwolse Operatie Blik Opener. Ten Have: Doordat wij het gewoon een keer opschrijven en aan anderen melden, hebben zij er al wat aan. Maar volgens mij is het belangrijker dat er contact is tussen gemeenten en organisaties. Als je iets wilt veranderen, moet je mensen spreken die dat in de praktijk meegemaakt en toegepast hebben. Als een organisatie met veranderen aan de slag wil, moet er een visie zijn. Niet alleen mooie woorden, maar vooral ook doen. En met elkaar in gesprek gaan, zoals wij gedaan hebben, is gewoon leuk. Het blijft overigens een aandachtspunt: praten over wat er niet goed loopt en wat er beter kan. En verder geldt: laat gemeenten die iets willen veranderen, langskomen bij ons om te kijken hoe het werkt. THEORIE Het organisatiemodel In 2002 heeft de gemeente Zwolle een nieuwe organisatiestructuur ingevoerd. Ten grondslag aan deze organisatiestructuur ligt de bestuurlijke doelstelling om te komen tot een doorzichtige, extern gerichte wijze van besturen. Daaraan gekoppeld is de ambitie van de gemeente Zwolle om een organisatie te zijn die midden in de Zwolse samenleving staat en die open en transparant is. Dat krijgt vorm door samen te werken met partners aan de ontwikkeling van de stad. Een andere ambitie is dat producten die de gemeente levert, gebaseerd moeten zijn op de vraag vanuit de samenleving. Deze ambities zijn uitgewerkt in de centrale FRIES-waarden (zie kader). De burger is dus het vertrekpunt geweest voor het inrichten van de ambtelijke organisatie na de reorganisatie. Daarbij werd het sectorenmodel getransformeerd tot een model met acht eenheden: Ontwikkeling, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Publiekzaken en Wijkzaken (de burgergerichte eenheden) en Concernstaf, Advies & Faciliteiten, Expertisecentrum en Brandweer (de ondersteunende eenheden). Bij het vormgeven aan de nieuwe organisatie speelden de volgende bedrijfskundige inrichtingsprincipes: Eenheid van leiding door een lijnorganisatie met zo min mogelijk managementlagen. Scheiding tussen beleid en uitvoering en in aanvulling hierop de invulling van het opdrachtgever- en opdrachtnemerschap. Projectmatig werken, waarbij een tijdelijke hulpstructuur de lijnstructuur doorkruist. In de Beleidscyclus volgens welke de gemeente opereert, legt het college jaarlijks op diverse momenten verantwoording af aan de raad. Het college is politiek verantwoordelijk voor de prestaties van het ambtelijk apparaat. De directie, als opdrachtnemer, voert de opdrachten uit van het bestuur, de opdrachtgever. Die opdrachten zijn vastgelegd in een contract. Ook de directie en eenheidsmanagers leggen hun afspraken jaarlijks vast in een contract, met de Zwolle aan Zee

19 eenheidsmanagers in de rol van opdrachtnemer. De resultaatgerichte afspraken 10 die medewerkers met hun leidinggevende maken, zijn daar weer van afgeleid. Zo is de cirkel rond. 19 Na veel dooi ging het blijvend vriezen FRIES was het theoretische kader dat nodig was om medewerkers zover te krijgen dat ze enthousiast werden voor de reorganisatie, denkt Arthur ten Have. De FRIES-waarden waren belangrijk in het verhaal dat aan Operatie Blik Opener ten grondslag lag. Verder paste het mooi bij Oenze Dijkstra als diep-fries, zegt hij. We hadden iemand nodig die op de zeepkist kon staan. Dat was hij. De FRIES-waarden zijn universeel geldig, zegt Ten Have, en ook breed toepasbaar. Andere gemeenten komen vast niet op verrassender waarden dan wij. Maar die waarden moeten wel met een pakkende kreet op je eigen organisatie slaan. Die pakkende kreet, FRIES, ontstond pas later, want aanvankelijk stonden de waarden in een andere volgorde. De nieuwe koers van de gemeente bestond uit: Minder: interne oriëntatie op wat het stadhuis wil eenzijdig accent op beheersing eenzijdig sturen op input en het proces solisme en verkokering conformisme, stroperigheid en lange stukken Meer: externe oriëntatie (de wensen en behoeften van de omgeving), thuis zijn in de diverse externe netwerken accent op innovatie, flexibiliteit en slagvaardigheid sturen maar ook afrekenen op output (effecten, prestaties, resultaatgerichtheid) teamwerk, collegiale samenwerking en zorg voor integrale producten en diensten openheid en vertrouwen in elkaar (in- en extern), open en transparante processen en korte en heldere stukken; flexibiliteit Figuur 1.2 De FRIES-waarden in rudimentaire vorm. Hussel de blauwe termen door elkaar en FRIES ontstaat. 10 Zie hoofdstuk 2. De Start

20 20 Operatie Blik Opener Collectief coachingstraject gaf medewerkers zelfvertrouwen Gerdien Bathoorn, organisatieadviseur en mevrouw Operatie Blik Opener, werkt al jaren niet meer bij de gemeente Zwolle. Toch staat haar nog helder voor de geest wat er gebeurde rondom Operatie Blik Opener. Wat de noodzaak ervoor was en wat de resultaten ervan waren. De ene na de andere anekdote schudt zij uit haar mouw, sommige erg om te lachen, maar niet allemaal geschikt voor publicatie. Bij de provincie Utrecht doe ik nu hetzelfde als wat ik in Zwolle deed, zegt Gerdien Bathoorn. Ik ben daar senior adviseur en houd me bezig met organisatieadvies. Van oorsprong is zij HRM-er. Ik kom uit de organisatie-hoek. Veranderingen hebben mijn belangstelling. In 1992 kwam Bathoorn werken bij de gemeente Zwolle. Ik trof een vriendelijke organisatie aan, waarin iedereen z n eigen taak deed. Dat gebeurde goed en degelijk, maar er zat niet veel schwung in. Het was formeel. De sfeer was: Zo doen wij dat hier en zo blijven wij dat doen. Samen met een collega deed ik allerlei organisatietrajecten, onderzoeken en kleine reorganisaties. Zo stelden we een koopavond bij de balies van Burgerzaken voor, maar dat had heel wat voeten in de aarde. Want de mannen van de medewerksters daar konden niet koken en wie moest er dan voor hun eten zorgen? Rust en geen gedoe, dat wilden de mensen. Een brug te ver Toen Operatie Blik Opener begon, had Zwolle net een hele grote reorganisatie ondergaan. De reorganisatie van 1989 was gevolgd door een reorganisatie in Daarvóór waren er sectoren met afdelingen die georganiseerd waren naar vakdiscipline. Het ging om GSR (Groen, sport en recreatie), Stadsontwikkeling, Economische Zaken, de dienst Milieu en reiniging, Welzijn en de Bestuursdienst (inclusief Burgerzaken). De sectoren functioneerden goed, maar de samenwerking tussen de sectoren en soms ook tussen afdelingen binnen de sectoren was Zwolle aan Zee

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

De medewerker de baas. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

De medewerker de baas. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Zelfsturende teams in de praktijk De medewerker de baas Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Geen verlofkaarten of handtekeningen onder declaraties meer. Wel eigen verantwoordelijkheid, een

Nadere informatie

Hans van Rooij VERSTAG

Hans van Rooij VERSTAG Hans van Rooij VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net

Traject Tilburg. Aanvragers: Gemeente Tilburg. Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Traject Tilburg Aanvragers: Gemeente Tilburg Adviseur: Monique Postma, Alleato, CMO-net Opgave: Beantwoorde ondersteuningsvraag In Tilburg is het traject Welzijn Nieuwe Stijl onderdeel van een groter programma

Nadere informatie

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman

Allemaal in ontwikkeling. Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Permanente educatie in Smallingerland Allemaal in ontwikkeling Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman Van cursussen professioneel Engels, kennis opdoen bij een andere afdeling tot vierjarige

Nadere informatie

Gemeente Dronten geeft je de ruimte

Gemeente Dronten geeft je de ruimte Gemeente Dronten en OR hand in hand naar het Nieuwe Werken Gemeente Dronten geeft je de ruimte Door: Martine van Dijk en Robert Berk, A+O fonds gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Dronten

Nadere informatie

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER)

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) E-blog 7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) In leidinggeven Er zijn 7 interessante ingrediënten voor leidinggevenden om uit hun medewerkers te halen wat er in zit en hun talent

Nadere informatie

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Powerwords. Woorden die beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Het volgende dat de bouwblokjes zijn van de yes set waar we zo direct nog even een inductie mee gaan doen. Gisteren zijn we begonnen met de yes set. Maar hoe kan je hem nog effectiever maken? Als je koppelwoorden

Nadere informatie

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes Ed Knies Koning Arthur; visie en organisatieprincipes Welkom Dit boek is een moreel boek voor professionals. Met moreel bedoelen we dat er binnen organisaties

Nadere informatie

Openingsgebeden INHOUD

Openingsgebeden INHOUD Openingsgebeden De schuldbelijdenis herzien Openingsgebeden algemeen Openingsgebeden voor kinderen Openingsgebeden voor jongeren INHOUD De schuldbelijdenis herzien De schuldbelijdenis heeft in de openingsritus

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

VISIE OP DE ORGANISATIE

VISIE OP DE ORGANISATIE VISIE OP DE ORGANISATIE WE ZIJN ER ALS ORGANISATIE VOOR PUBLIEK, ONDERNEMERS, BESTUUR EN COLLEGA S 00 INHOUDSOPGAVE 0. Inhoudsopgave 2 1. Missie visie kernwaarden 3 2. Toelichting 4 3. De kernwaarden 5

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Gemeenten, bezuinigingen en HRstrategie

Gemeenten, bezuinigingen en HRstrategie Personeelsinstrumenten passend bij verschillende benaderingen van personele bezuinigingen Gemeenten, bezuinigingen en HRstrategie Door: Mariëlle Sluiter (Hoofd Organisatieadvies in Zeist) en Bert van Ravenhorst

Nadere informatie

Veranderen door stil te staan

Veranderen door stil te staan Ik ben even uit de dagelijkse werkzaamheden en vraag me af hoe het nu daadwerkelijk gaat, ik vind het leuk om hier bij stil te staan -Medewerker- Veranderen door stil te staan Als we eenmaal weten wat

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

De Budget Ster: omgaan met je schulden

De Budget Ster: omgaan met je schulden De Budget Ster: omgaan met je schulden Budget Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Budget Ster MOTIVATIE EN VERANTWOORDELIJKHEID STRESS DOOR SCHULDEN BASISVAARDIGHEDEN STABILITEIT FINANCIEEL ADMINISTRATIEVE

Nadere informatie

10. Gebarentaal [1/3]

10. Gebarentaal [1/3] 10. Gebarentaal [1/3] 1 Gebarentalen Stel, je kunt niets horen. Je bent doof. Hoe praat je dan met andere mensen? Je kunt liplezen, maar dat is moeilijk en je mist dan toch nog veel van het gesprek. Bovendien

Nadere informatie

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen

Een sterk team. Maatwerk van vakvrouwen Een sterk team Maatwerk van vakvrouwen Een echte topkok kookt niet uit een boekje. Natuurlijk kan hij er een openslaan, maar uiteindelijk draait het om gevoel en talent. Bij teamontwikkeling is dat eigenlijk

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Decentralisaties Servicepunt71/HRM ondersteunt bij veranderende eisen aan ambtenaren

Decentralisaties Servicepunt71/HRM ondersteunt bij veranderende eisen aan ambtenaren Decentralisaties Servicepunt71/HRM ondersteunt bij veranderende eisen aan ambtenaren Door: Martine van Dijk A+O fonds Gemeenten / Fotografie: Kees Winkelman Net zoals bij alle gemeenten, raken de decentralisaties

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

Projectcheck? t c je ro p ijn t m a ta s rk te s e o H

Projectcheck? t c je ro p ijn t m a ta s rk te s e o H Projectcheck Hoe sterk staat mijn project? Over de Projectcheck Ben je manager van een project of programma? Vraag je je wel eens af of je de goede dingen doet en of je die dingen goed doet? Voor zulke

Nadere informatie

Slimmer werken, niet harder

Slimmer werken, niet harder Lean Management bij gemeenten Slimmer werken, niet harder Tekst: Riek Veurink / Fotografie: Kees Winkelman En ineens hoor je het overal om je heen: Lean Management als manier om ontwikkelingen in gemeenteland

Nadere informatie

Uitwerking workshop Creatief reflecteren met kinderen

Uitwerking workshop Creatief reflecteren met kinderen Uitwerking workshop Creatief reflecteren met kinderen 4 november 2011 NJPV Conferentie door Welmoed Lockefeer Onderwijs Maak Je Samen Waarom reflecteren met kinderen? Roepvraag met hele groep, bij aanvang

Nadere informatie

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ!

Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Opruimen in de praktijk Ruimte voor de professional, die professional dat ben JIJ! Niet alleen toevoegen maar ook opruimen Een handleiding van de Opruimdienst als hulpmiddel voor jouw team Handleiding

Nadere informatie

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken

Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken LEREND VERANDEREN IN HAARLEMMERMEER Veranderen doet pijn. Dat moet je bespreekbaar maken Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wie in een organisatie succesvol veranderingen wil realiseren,

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013

Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Adviesrapport Decentralisatie Jeugdzorg Wageningen 2013 Jongerenraad Wageningen Adviesnr. : 1 Datum : 29-05-2013 Colofon De Jongerenraad, een adviesorgaan van de gemeente Wageningen, is geïnstalleerd in

Nadere informatie

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat

Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat OPEN YOUR EYES Leiderschapsontwikkeling: inspiratie en resultaat Leiderschap ontwikkeling vanuit de kern Leiderschap is van grote invloed op de resultaten van de organisatie. Hoe kunnen we onze ambities

Nadere informatie

Wie maalt om de molens?

Wie maalt om de molens? deel 1 Dag 1 Er is een ongeluk gebeurd vandaag, met meneer Swarteschaep. Eind van de middag was ik zakken graan naar binnen aan het sjouwen. De baas was op de stelling aan het werk. Ineens hoorde ik een

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

Jan de Laat OVERSTAG

Jan de Laat OVERSTAG Jan de Laat VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van teksten

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

Wil je gelijk of wil je geluk?

Wil je gelijk of wil je geluk? ARBEIDSMEDIATION IN TWENTE Wil je gelijk of wil je geluk? Door: Hattum Hoekstra / Fotografie: Kees Winkelman In Twente maken gemeenten en andere overheden gebruik van elkaars arbeidsmediators. Door deze

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen

Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken: Transitie van Controle naar Vertrouwen Het Nieuwe Werken (HNW) is een van de meest populaire trends op het gebied van organisatieontwikkeling van de laatste jaren; meer dan een kwart

Nadere informatie

Soort document: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID: 06 00 001 Format: docx pdf Titel samenvatting Moe van veranderen Omschrijving samenvatting

Soort document: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID: 06 00 001 Format: docx pdf Titel samenvatting Moe van veranderen Omschrijving samenvatting Soortdocument: Samenvatting / Bewerking artikel SenS ID:06 00 001 Format: docx pdf Titel Moe van veranderen Omschrijving In veel organisaties hebben de vele veranderingen van de afgelopen jaren mensen

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb

hoe we onszelf zien, hoe we dingen doen, hoe we tegen de toekomst aankijken. Mijn vader en moeder luisteren nooit naar wat ik te zeggen heb hoofdstuk 8 Kernovertuigingen Kernovertuigingen zijn vaste gedachten en ideeën die we over onszelf hebben. Ze helpen ons te voorspellen wat er gaat gebeuren en te begrijpen hoe de wereld in elkaar zit.

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Samen duurzaam verder

Samen duurzaam verder Samen duurzaam verder Onlangs sloten we de pilot Duurzaam Severinus af met een brede evaluatie onder de pilot-woningen en locaties voor dagbesteding en thuisondersteuning met de medewerkers én de wettelijk

Nadere informatie

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis.

Weer naar school. De directeur stapt het toneel op. Goedemorgen allemaal, zegt hij. * In België heet een mentor klastitularis. Weer naar school Kim en Pieter lopen het schoolplein op. Het is de eerste schooldag na de zomervakantie. Ik ben benieuwd wie onze mentor * is, zegt Pieter. Kim knikt. Ik hoop een man, zegt ze. Pieter kijkt

Nadere informatie

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI)

Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het Management Skills Assessment Instrument (MSAI) Het zelfbeoordelingsformulier Het doel van deze evaluatie is om u te helpen bij het bepalen van de belangrijkste aandachtsvelden van uw leidinggevende

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie?

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie? Carol Dweck Wat is Intelligentie? 1 Wat is Intelligentie? Wat is Intelligentie? Meervoudige Intelligentie - Gardner 2 Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC

Project-, Programma- en AdviesCentrum. Resultaten die eruit springen PPAC Project-, Programma- en AdviesCentrum Resultaten die eruit springen PPAC Binnen Veiligheid en Justitie groeit het belang van projectmatig en programmatisch werken. Ook neemt de behoefte toe om medewerkers

Nadere informatie

ORGANISATIEDISSONANTIE

ORGANISATIEDISSONANTIE ORGANISATIEDISSONANTIE Hebben wij dat? Marianne Kok 2015 Marianne Kok Titel Organisatiedissonantie Ondertitel Hebben wij dat? ISBN 978-90-823911-0-7 Druk Eerste druk, 2015 NUR 801 management algemeen Trefwoorden:

Nadere informatie

Procesmanagement. Organisatieadvies. Opleiding en training. Informatiemanagement. Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde

Procesmanagement. Organisatieadvies. Opleiding en training. Informatiemanagement. Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde Organisatieadvies Uw organisatie efficiënter ingericht en uw beleid op orde Procesmanagement Uw bedrijfsprocessen inzichtelijk, efficiënt en onder regie Opleiding en training Praktijkgerichte en actuele

Nadere informatie

Ondernemen: Hoe doen andere sectoren dat?

Ondernemen: Hoe doen andere sectoren dat? Ondernemen: Hoe doen andere sectoren dat? Wie ben ik Een willekeurige collega uit een andere sector Met dezelfde uitdaging en vraagstukken Met een persoonlijk verhaal Wil graag mijn ervaringen delen Overeenkomsten

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Tussenbalans en richten van het vervolgproces

Tussenbalans en richten van het vervolgproces Raadsnotitie Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal: Tussenbalans en richten van het vervolgproces Aan De gemeenteraad van Bloemendaal Van Waarnemend burgemeester van gemeente Bloemendaal

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel!

Business Lounge: uw klant aan de bestuurstafel! Gaby Remmers: senior onderzoeker Blauw Research Drijfveer: organisaties helpen inzicht te krijgen in de kansen op een nog klantgerichtere dienstverlening Andre Heeling: onderzoeker Blauw Research Drijfveer:

Nadere informatie

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling

De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Het beste uit jezelf halen en met plezier werken De TalentenCoach, centrum voor mobiliteit en ontwikkeling Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman Wat zijn je talenten en hoe zet je ze effectief

Nadere informatie

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven.

TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. TITEL ACTIVITEIT + beschrijving: filosofisch gesprek over geloven. Beginsituatie: De lln doen als inleiding op het project rond geloven en de kerkwandeling, een filosofisch gesprek. Er komen verschillende

Nadere informatie

PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL

PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL PERSOONLIJKE EN DIRECTE BEGELEIDING VAN LETSELSCHADESLACHTOFFERS BLIJKT CRUCIAAL VOOR SNEL HERSTEL Het Nieuwe Schaderegelen Vertrouwen, empathie en zelfredzaamheid zijn van ongekend groot belang bij voorspoedig

Nadere informatie

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015

Leiderschap bij organisatie verandering. Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 1 1 Leiderschap bij organisatie verandering Prof. dr. Janka Stoker Faculteit Economie en Bedrijfskunde Divosa, 22 mei 2015 Het belang van leiderschap: overal om ons heen 2 Thema s 3 1. Wat is leiderschap?

Nadere informatie

MAAK DE COMMUNICATIESPRONG. Bureau Kortkrachtig. Het Kortkrachtig concept. Printversie van de website van Kortkrachtig. www.kortkrachtig.

MAAK DE COMMUNICATIESPRONG. Bureau Kortkrachtig. Het Kortkrachtig concept. Printversie van de website van Kortkrachtig. www.kortkrachtig. Pagina 1 van 5 Document Inhoud document Website Printversie van de website van Kortkrachtig Alle teksten van de site www.kortkrachtig.nl MAAK DE COMMUNICATIESPRONG Hoe gebruik je communicatie slimmer en

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie

Cultuurproef. Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie Cultuurproef Krijg inzicht in de cultuur van uw organisatie De cultuurproef Met de Cultuurproef kunt u de cultuur van uw organisatie in kaart brengen. Via een vragenlijst en een cultuurmodel onderzoekt

Nadere informatie

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg

6.2.1 Dealen met afleiding onderweg Stap 6: Deel 2 6.2.1 Dealen met afleiding onderweg In het tweede deel van jullie experiment ga je verder met het ondernemen van ACTies die je met de anderen hebt afgesproken te doen. Daarnaast krijg je

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Online onderzoek Uw werknemers

Online onderzoek Uw werknemers Toelichting Online onderzoek In dit bestand vindt u een inspirerende voorbeeldvragenlijst voor een werknemertevredenheid onderzoek! De vragenlijst is bedoeld als hulpmiddel bij het opstellen van uw eigen

Nadere informatie

Heemstede slaat z n vleugels uit

Heemstede slaat z n vleugels uit Heemstede slaat z n vleugels uit 36 Een volksoproer heeft ervoor gezorgd dat het ambtelijk apparaat van de gemeente Heemstede nu geldt als een lichtend voorbeeld van Het Nieuwe Werken. Bouwplannen voor

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Notitie functioneringsgesprekken

Notitie functioneringsgesprekken Notitie functioneringsgesprekken In de handreiking voor functioneringsgesprekken met burgemeesters, enkele jaren terug opgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, wordt

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Profiel. Strategisch beleidsadviseur P&O. 7 april 2015. Opdrachtgever 100.000 plus gemeente in het midden van het land

Profiel. Strategisch beleidsadviseur P&O. 7 april 2015. Opdrachtgever 100.000 plus gemeente in het midden van het land Profiel Strategisch beleidsadviseur P&O 7 april 2015 Opdrachtgever 100.000 plus gemeente in het midden van het land Voor meer informatie over de functie Bianca van Winkel, adviseur Leeuwendaal Telefoon

Nadere informatie

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks

Met gegrauw en gesnauw bereik je niks 81 Weike Medendorp, PvdA Met gegrauw en gesnauw bereik je niks Ik denk dat we een aantal resultaten hebben bereikt waar we trots op mogen zijn. Neem bijvoorbeeld het plan van transformatie voor de Enci,

Nadere informatie

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica

Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Zelfreflectie Jaar 1 Marco Kleine Deters 1550275 Bedrijfskundige Informatica Auteur: Marco Kleine Deters Opleiding: Bedrijfskundige Informatica Klas: BIEV2B Studentcode: 1550275 Datum: 8-6-2009 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009

UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 UITKOMSTEN EVALUATIE TESTREIS LEEUWARDEN 10 OKTOBER 2009 ingevuld door 18 van de 26 deelnemers deelnemers waren heel divers eb varieerden in leeftijd van 13 t/m 23 jaar oud Welk cijfer geef je de training?

Nadere informatie

De wereld achter onbenut vermogen

De wereld achter onbenut vermogen De wereld achter onbenut vermogen Goed voor de zaak en goed voor jezelf Op zoek naar een vitale organisatie U werkt, uw collega s en medewerkers werken. Dus het werkt zou u bijna denken. Maar ergens voelt

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN?

Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Een eigentijdse HRM- scan door Gidsen HR advies WAT IS HET DOEL EN INHOUD VAN DEZE SCAN? Met behulp van deze scan wordt de stand van zaken van het Personeelsbeleid in kaart gebracht. De HRM - scan is met

Nadere informatie