HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF"

Transcriptie

1 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF Exit-strategieën voor de professionele ondernemer? Koen van Santvoord Wietze Willem Mulder met medewerking van Peter Rikhof

2 COLOFON 2013 C365 Business Media Uitgeverij: C365 Business Media, Muiderberg, Eerste druk Ontwerp: Marjolein Rams, Annelies Frölke Auteurs: Koen van Santvoord, Wietze Willem Mulder Eindredactie: Peter Rikhof Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar worden gemaakt, in enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever. Ondanks alle aan de samenstelling van dit boek bestede zorg kan noch de redactie, noch de auteurs, noch de uitgever aansprakelijkheid aanvaarden voor schade die het gevolg is van enige fout in deze uitgave. ISBN: / NUR Bedrijfskunde

3 DANKWOORD Voor dit boek hebben we gesproken met diverse ondernemers, fusie- en overnameadviseurs en vakspecialisten. Zonder hun vakkennis en praktijkervaring hadden we dit boek niet kunnen schrijven. Wij zijn allen bijzonder erkentelijk voor hun belangeloze medewerking. Joyce van den Bergh Oud-eigenaar Run2Day Alexander den Boer Directeur Van Oers Corporate Finance Jeroen Brabers Specialist Bedrijfsovernames ABN AMRO Henk Brat Partner Lexsigma Advocaten Durk Jan de Bruin Oud-eigenaar mijnwinkel.nl Maurice Buijs Oud-eigenaar Actiepagina.nl Bernd Damme Oud-eigenaar Eye-wear.nl Henry Dullink Oud-eigenaar Run2Day Pauline Grünberg Oud-eigenaar Handed By Ed Hakbijl Oud-eigenaar Hakbijl Glas Peter den Hertog Voorzitter Nederlands Instituut voor Register Valuators Peter Hoiting Partner Sman Register Valuators Herbert Jansen Eigenaar Hedon Electronic Developments Betty Merlijn Oud-eigenaar Medical Repairs Rolf Metz Directeur Ecart Invest Hans Minnaar Voorzitter Dutch Corporate Finance Association Walt Mossou Partner Lexcore Advocaten en Belastingadviseurs Ferry Nahon Partner Marktlink Fusies & Overnames Gerben Remmerde Partner Van der Wurff & Partners Guido Rooijackers Partner Sman Register Valuators Laura Schagen Partner BuyInside Eelco Smit Ondernemerscoach Smit Coaching Lex van Teeffelen Bijzonder lector Bedrijfsoverdracht en Innovatie Ton van der Veldt Oud-eigenaar AFAS Software Anton Verbunt Voorzitter Brancheorganisatie Bedrijfsoverdracht Bemiddelaars Jan Vis Partner BrightOrangeTalanton Harry Westerman Oud-eigenaar Reymerink Aldebert Wiersinga Partner Value Creation and Company

4 INHOUD HOOFDSTUK 1 HOOFDSTUK 2 HOOFDSTUK 3 HOOFDSTUK 4 HOOFDSTUK 5 HOOFDSTUK 6 Voorwoord Overnamemarkt Overnamemarkt Type transacties Voor u begint De praktijk: Alexander den Boer Waarom en hoe verkopen? Motieven Wijze van verkoop Tijdsbestek Doelstellingen De praktijk: Bernd Damme Adviseurs Stel uw team samen Welke adviseurs heeft u nodig? Kosten De praktijk: Pauline Grünberg Verkoopklaar maken Het duizend-dagen-plan Waardecreatie Financiële rapportages De praktijk: Aldebert Wiersinga Fiscale zaken Aandelen versus activa/passiva Aanpassen juridische structuur Belastingdruk verlagen Vastgoed De praktijk: Herbert Jansen Waardebepaling Realiteitsbesef Verplaats u in de koper Accountingbenadering

5 HOOFDSTUK 7 HOOFDSTUK 8 HOOFDSTUK 9 HOOFDSTUK 10 Economische benadering Financierbaarheid De praktijk: Betty Merlijn Zoeken & vinden Informatiememorandum Zoeken naar kopers Beoordelen van kopers De eerste afspraak De praktijk: Harry Westerman Onderhandelingen Intentieverklaring Voorbereidingen Onderhandelingsproces Dealstructuur Garanties en vrijwaringen De praktijk: Henry Dullink Due diligence/contracten Due diligence Contracten De praktijk: Durk Jan de Bruin Na de deal Bij de notaris Bekendmaking Uw leven na de verkoop De praktijk: Maurice Buijs Bronnen Notities Over de auteurs

6 VOORWOORD 9 Beste ondernemer, De afgelopen jaren hebben veel ondernemers het voornemen om hun bedrijf te verkopen even in de ijskast gezet. Inmiddels is er een nieuw evenwicht ontstaan in de MKB-overnamemarkt. De gemiddelde transactieprijzen zijn gedaald en er zijn nieuwe financiële partijen op de markt gekomen. We spreken ook niet meer van een tijdelijke crisis, maar van een nieuwe realiteit. Dit handboek Hoe verkoop ik mijn bedrijf? is geschreven voor alle ondernemers die de komende jaren van plan zijn hun bedrijf te verkopen. Naast de oudere babyboomgeneratie zijn dat steeds vaker succesvolle dertigers en veertigers die niet wachten tot hun pensioen, maar heel bewust naar een exit toewerken. Gezien de onzekere vooruitzichten zal een bedrijfsverkoop de komende jaren geen sinecure zijn. Maar het minste wat u kunt doen is uzelf en uw onderneming goed voorbereiden. Dat is wat ons betreft ook gelijk de belangrijkste boodschap van dit boek. Naast geduld, doorzettingsvermogen en de bereidheid om af en toe wat water bij de wijn doen, bleek bij alle succesvolle bedrijfsoverdrachten die we voor dit boek hebben geanalyseerd, een doordachte en planmatige voorbereiding de basis te zijn. Bereid u in ieder geval voor op een intensief traject van al gauw anderhalf à twee jaar, met de nodige ups en downs en zonder de garantie dat het tot een deal komt. Maar als het lukt en de handtekeningen zijn gezet, is de voldoening groot en kunt u beginnen aan een nieuw hoofdstuk in uw leven. Veel succes! Koen van Santvoord, Wietze Willem Mulder s-hertogenbosch, Zwolle

7 1. OVERNAME- MARKT De prijs van een bedrijf wordt nog altijd door twee personen bepaald: koper en verkoper Alexander den Boer fusie- en overnameadviseur Van Oers Corporate Finance

8 12 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Inhoud 1.1 Overnamemarkt Marktwerking Knelpunten 1.2 Type transacties Management buy-in Management buy-out Strategische overname 1.3 Voor u begint De praktijk: Alexander den Boer, directeur Van Oers Corperate Finance 22

9 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 13 U wilt uw bedrijf verkopen. Dan bent u niet de enige ondernemer (m/v) die met deze gedachte speelt. Allereerst hebben ruim honderdduizend ondernemers van de babyboomgeneratie de pensioengerechtigde leeftijd in het vizier. Na tientallen jaren noeste arbeid nadert deze groep ondernemers onvermijdelijk de eindstreep. Daarnaast is er de afgelopen tien jaar ook een nieuwe generatie ondernemers opgestaan. Deze entrepreneurs zien het niet zitten om tot aan hun pensioen hetzelfde kunstje te doen binnen hetzelfde bedrijf. Ze hopen hun bedrijf binnen vijf tot tien jaar uit te bouwen tot een succes. En wanneer de pionier- en opbouwfase voorbij is, werken ze toe naar een exit. Niet toevallig vinden we deze ondernemers vaak in de dynamische internet- en technologiewereld. Het starten van een nieuw bedrijf in deze branche vraagt niet om een grote kapitaalinjectie, maar vaak is slechts een computer, een internetverbinding en een techneut voldoende. Voor beide categorieën ondernemers ziet het proces van een bedrijfsverkoop er grotendeels hetzelfde uit, wat de reden van de overdracht ook is. In dit hoofdstuk geven we u eerst inzicht in de overnamemarkt voor het midden- en kleinbedrijf (MKB). Daarna beschrijven we uitgebreid de diverse typen transacties, de soorten kopers en de voor- en nadelen die ze meebrengen. In het vervolg van dit boek zeggen we bewust hij, want ongeveer 70% van de verkopende ondernemers is nog altijd man. 1.1 Overnamemarkt Een eenduidig cijfer over het aantal overdrachten in het MKB is er niet. Er wordt weinig onderzoek naar gedaan en betrouwbare statistische gegevens ontbreken omdat de meeste overdrachten en transacties vanwege het vertrouwelijke karakter niet openbaar worden gemaakt. In de presentatie Bedrijfsoverdracht in Nederland voor Nyenrode Business Universiteit uit 2010 raamt hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht Roberto Flören dat er ongeveer bedrijven per jaar van eigenaar wisselen. In het boek Meer kans van slagen bij bedrijfsoverdrachten uit 2012 stelt

10 14 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Bedrijf beëindigen De meeste ondernemers die het bedrijf hebben beëindigd, overwogen niet om het bedrijf te verkopen. Dit is de top-5 van redenen: 1. De activiteiten waren persoonsafhankelijk 2. Voor iemand anders waren bedrijfsactiviteiten niet rendabel 3. Verkoop van het bedrijf zou niets/weinig hebben opgeleverd 4. Het bedrijf had weinig of geen klanten of opdrachtgevers 5. Er was geen kandidaat voor overname van het bedrijf BRON: BEDRIJFSBEËINDIGING IN HET KLEINBEDRIJF, EIM auteur Lex van Teeffelen die zich als bijzonder lector Bedrijfsoverdracht en Innovatie al jaren hard maakt voor meer informatievoorziening en ondersteuning door de overheid bij bedrijfsoverdracht dat circa bedrijven overgedragen worden. Kortom, afhankelijk van het economische klimaat zal het aantal bedrijfsoverdrachten in Nederland tussen de en bedrijven per jaar liggen. Marktwerking Het kopen en verkopen van bedrijven is een levendige markt, alleen speelt deze zich grotendeels achter de schermen af. De meeste verkopers schreeuwen niet van de daken dat hun bedrijf te koop is, omdat die bekendmaking in veel gevallen leidt tot onzekerheid en onrust bij personeel, klanten en leveranciers. Discretie is het devies. Allereerst wordt een substantieel aantal bedrijven onderhands verkocht. Dit zijn familiebedrijven die binnen de familie worden overgedragen of bedrijven waarbij de verkoper en de koper rechtstreeks met elkaar zaken doen. Daarnaast is er een informeel circuit waar accountants, intermediairs en banken een belangrijke rol spelen. De meeste bedrijven vinden via deze informele netwerken hun weg naar een koper. Tot slot is er een deel van de overnamemarkt voor MKB bedrijven dat wat meer zichtbaar is. Deze markt wordt gemaakt door honderden intermediairs: vaak gespecialiseerde fusie- en overnameadviseurs die bemiddelen en begeleiden bij het kopen en verkopen van bedrijven. Ook deze intermediairs zullen in eerste instantie kijken in het informele circuit. Pas als dat geen resultaat oplevert, gaan ze actief met een bedrijf de markt op. Bijvoorbeeld door een anoniem profiel te plaatsen op internet of een advertentie in een krant of vakblad. Knelpunten Toch is er op de overnamemarkt sprake van een slechte match tussen vraag en aanbod. Dit komt met name doordat de markt voor MKB-bedrijven niet erg transparant is. Het

11 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 15 vertrouwelijke karakter van de transacties veroorzaakt voor een deel deze ondoorzichtigheid, waardoor goede en volledige informatie over bedrijfsoverdrachten vaak ontbreekt. Bovendien is de markt sterk versnipperd, omdat deze gemaakt wordt door een groot aantal kleine partijen (intermediairs, accountants, corporate finance-kantoren) van wisselende kwaliteit, die er individueel ook een zeker belang bij hebben dat de markt ondoorzichtig is. Zo kunnen zij optimaal profiteren van het gebrek aan kennis en goede informatie bij zowel de kopende als verkopende partij. Accountants hebben er bijvoorbeeld baat bij dat ze een koper vinden uit hun eigen netwerk, die na de overname klant blijft of klant wordt. Bij verkoop aan een onbekende derde loopt de accountant het risico dat de koper een andere accountant meeneemt en dat hij daardoor een klant het verkochte bedrijf verliest. 1.2 Type transacties Het is één van de eerste vragen die bij u opkomt wanneer u nadenkt over een eventuele bedrijfsverkoop: wie zou mijn bedrijf kunnen kopen? Aan de hand van de drie type transacties beschrijven we de diverse soorten kopers voor uw bedrijf, met allemaal hun eigen voor- en nadelen. Management buy-in Bij een management buy-in (MBI) neemt een onbekende particulier van buiten uw bedrijf het stokje over. Hoewel een management buy-in door veel verkopers tot enkele jaren geleden als een soort laatste strohalm werd gezien, wint deze transactievorm de laatste tijd aan populariteit. Uiteraard heeft een groter bedrijf, dat de hoofdprijs voor uw bedrijf op tafel legt, de voorkeur. Maar als deze koper niet voorhanden is, verschuift de aandacht tegenwoordig al vrij snel naar een MBI er. In het huidige klimaat moet elke verkoper zijn knopen tellen, het alternatief is dat u met uw bedrijf blijft zitten. De klassieke MBI-kandidaat is vaak een (voormalig) manager van een beursgenoteerd of grootbedrijf. Hij is klaar

12 16 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Personeel als koper Het personeel kan de koper van uw bedrijf zijn. Via een personeelsaandelenplan kunt u uw aandelen verkopen aan (een gedeelte van) het personeel. Voor een volledige verkoop van uw bedrijf is deze optie niet reëel, want uw personeel zal de volledige overnamesom niet kunnen betalen. Deze regeling wordt meestal gebruikt om het personeel meer betrokkenheid bij het bedrijf te geven. met de vele vergaderingen, de stroperige besluitvorming en het gebrek aan ondernemerschap binnen een grote organisatie en wil zelf aan het roer staan. Maar voor zichzelf beginnen door een bedrijf vanaf scratch op te zetten, ziet hij niet zitten. Een bedrijf kopen is voor hem een ideale vliegende start. Deze managers hebben vaak in de vorm van een gouden handdruk of een extra hypotheek op hun huis de nodige middelen om een bedrijf (gedeeltelijk) over te nemen. De laatste jaren ontstaat er een nieuwe groep binnen de MBI ers: oud-ondernemers die hun bedrijf succesvol verkocht hebben. Vaak zijn dit relatief jonge ondernemers die na enkele goede jaren hun onderneming in de etalage zetten, zoals tijdens de internethausse. Maar na een rustperiode speelt het ondernemersbloed weer op en koopt hij zich in bij een bedrijf, om de spanning van het ondernemerschap weer te voelen. Deze categorie zit dicht tegen een investeerder aan, met als belangrijkste verschil dat deze ex-ondernemer actief en operationeel betrokken is bij het bedrijf waarin hij zich inkoopt. Als u het gevoel heeft dat u nog niet klaar bent met uw bedrijf, maar wel wat hulp kunt gebruiken, denk dan eens aan een gedeeltelijke verkoop van uw bedrijf aan een partner. Ondernemen in u eentje kan een eenzaam bestaan zijn. Bovendien is het verkopen van uw bedrijf niet een spelletje van alles of niets. Sterker nog, tegenwoordig is het lastig om uw bedrijf in één klap te verkopen aan een MBI er, omdat deze simpelweg niet de financiële middelen heeft (of krijgt van financiers) voor een volledige overname. > MBI er VOORDELEN + Identiteit, cultuur en bedrijfsnaam blijft behouden + Frisse wind door bedrijf + Makkelijker concurrentiegevoelige informatie prijsgeven NADELEN - Voor financiering afhankelijk van bank, investeerder en/of verkoper - Inwerkperiode, vooral bij branchevreemde MBI ers - Soms weinig ervaring met ondernemen in MKB

13 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 17 Leverancier/klant als koper Een (toe-)leverancier of klant kan de koper van uw bedrijf zijn. Een leverancier wil bijvoorbeeld een stuk opschuiven in de keten om een compleet eindproduct aan de klant te bieden. Of een klant koopt een onderneming om niet meer afhankelijk te zijn van dit bedrijf als leverancier. Een bedrijfsverkoop aan uw leverancier of klant valt onder een strategische overname. Management buy-out Bij een management buy-out (MBO) draagt u uw bedrijf over aan een of meerdere werknemers binnen uw onderneming. Vaak gaat het om de tweede man, een manager die de leiding heeft over een divisie van de onderneming of het huidige managementteam (het tweede echelon). Wanneer er meerdere aandeelhouders binnen een bedrijf zijn, dan kan een van de andere aandeelhouders de koper zijn (van uw aandelen). Soms noodgedwongen, vanwege een conflictsituatie tussen aandeelhouders. Vaak worden er in de aandeelhoudersovereenkomst allerlei bepalingen opgenomen over hoe te handelen tijdens dit soort situaties. Lange tijd leek een MBO alleen voorbehouden aan grote bedrijven. Daarbij werd dan een verlieslijdend onderdeel of een onderdeel dat niet meer tot de kernactiviteiten behoort, afgestoten en verkocht aan het zittende management. Maar tegenwoordig is een management buy-out ook voor MKBbedrijven steeds vaker een reële optie. Een speciale vorm van een management buy-out is de overdracht van het bedrijf binnen de familie. De zoon, dochter, neef, nicht of ander familielid is vaak al werkzaam binnen het bedrijf of doet ervaring op bij een andere onderneming om later terug te keren als opvolger. Hoewel het vroeger vanzelfsprekend was dat (één van de) kinderen het familiebedrijf overnam, is er tegenwoordig steeds minder interesse voor familieopvolging. De nieuwe generatie ondernemers start liever zelf een bedrijf dan in de voetstappen van de oude heer te treden. Bedrijfsoverdracht binnen de familie is waarschijnlijk de meest complexe vorm van een bedrijfsverkoop. Omdat zakelijke en persoonlijke relaties door elkaar heen lopen en de hele familie er in feite bij betrokken wordt, is er vaak sprake van een emotioneel mijnenveld. Uiteindelijk gaat het er om dat er een transactie komt die goed is voor de hele familie, waar de overdrager, de overnemer(s) en de overige familieleden zich nu en in de toekomst goed bij voelen. Als de bedrijfsoverdracht om wat voor reden dan ook strandt, kan dat tot onherstelbare schade leiden binnen de familie.

14 18 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Buitenlandse koper Een koper hoeft natuurlijk niet uit Nederland te komen. De overnamemarkt is een internationale markt waar grenzen niet bestaan. Een buitenlandse koper vaak een branchegenoot wil door een overname meestal voet aan de grond krijgen in een ander land. Mocht uw potentiële koper uit het buitenland komen, houd dan wel rekening met een verschil in taal, cultuur en hiërarchie. > Werknemer VOORDELEN + Relatie tussen koper en verkoper + Werknemer kent bedrijf, klanten en leveranciers + Vaak snellere bedrijfsoverdracht > Familielid VOORDELEN + Continuïteit van bedrijf gewaarborgd + Relatie tussen koper en verkoper + Voorbereiding opvolging kan vroeg beginnen NADELEN - Goede werknemer niet altijd goede ondernemer - Beperkte financiële (eigen) middelen - Ontevreden werknemer na mislukte overdracht NADELEN - Geen objectieve beoordeling van kwaliteiten opvolger - Doorgaans lagere verkoopprijs - Onrust binnen familie na mislukte overdracht Strategische overname Bij een strategische overname verkoopt u uw bedrijf aan een ander bedrijf. Dat kan een directe concurrent zijn, een strategische partij of een financiële partij. Iedere ondernemer kijkt met een schuin oog naar de concurrentie. Voor een concurrent is uw bedrijf wellicht een interessante overnameprooi. Deze koper wil zijn eigen marktpositie versterken door synergievoordelen, omdat de andere onderneming een nieuwe technologie heeft ontwikkeld, om klanten een breder assortiment te bieden of om een hogere korting te bedingen bij een groter inkoopvolume. Toch hebben sommige ondernemers absoluut geen zin om hun bedrijf te verkopen aan de man of vrouw die hen jarenlang heeft dwarsgezeten. Een nieuwe markt heeft hoge toetredingsdrempels voor een bestaand bedrijf. Een slimme manier om toch toegang tot die markt te verkrijgen, is het kopen van een bedrijf in die branche. De kopende onderneming hoeft dan niet te vechten voor klanten, omzet en een stukje marktaandeel,

15 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 19 Uitponden Als uw bedrijf niet te verkopen is of weinig tot geen waarde heeft, overweeg dan om uw bedrijf in stukjes te haken. Op deze manier kunt u individuele onderdelen verkopen (uitponden), maar ook andere zaken als zware machines, het intellectueel eigendom of het onroerend goed. Het liquideren van uw onderneming is meestal een laatste redmiddel om de waarde nog enigszins uit uw bedrijf te halen. maar koopt een al rijdende trein. Een branchevreemd bedrijf zal in tegenstelling tot een concurrent niet zo snel het gekochte bedrijf integreren in de eigen onderneming, omdat de koper nog weinig van de markt weet. Bovendien is uw bedrijf op uw eigen manier al (langere tijd) succesvol in de vertrouwde branche, dus wie weet beter hoe het reilt en zeilt in de markt? Een investeerder is altijd geïnteresseerd in bedrijven met veel groeipotentie. Voor ondernemingen in het midden- en kleinbedrijf is deze koper vaak een investeringsmaatschappij. Deze investeerder participeert met het geld van informal investors, grote particuliere beleggers en beleggingsfondsen in bedrijven. Een investeringsmaatschappij zal niet snel het bedrijf zelf gaan leiden. Daarom gaan dit soort deals vaak in combinatie met een overname in de vorm van een management buy-in/buy-out of de investeringsmaatschappij komt zelf met een MBI er/mbo er op de proppen. Deze ondernemer is dan de vent die de tent runt, de investeerder ondersteunt hem op de achtergrond. > Strategische koper VOORDELEN + Hogere verkoopprijs door verwachte synergievoordelen + Korte tot geen inwerkperiode door bekendheid met branche + Grote kans op cash NADELEN - Identiteit, cultuur en bedrijfsnaam verdwijnt door integratie - Concurrentiegevoelige informatie prijsgeven - Soms geen serieuze koper, maar slechts kijker-in-de-keuken > Financiële koper VOORDELEN + Voldoende liquide middelen + Geen inwerkperiode + Grote kans op cash NADELEN - Zien bedrijf als cashcow - Willen dat de ondernemer aanblijft

16 20 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Voorbereiding Een goede voorbereiding op een bedrijfsoverdracht vergroot de overlevingskans van de onderneming. Het bedrijf bestaat 15 jaar na de overdracht nog steeds met een voorbereidingstijd van: < 2 jaar 25% 2-10 jaar 50% >10 jaar 85% BRON: BEDRIJFSOVERDRACHT IN NEDERLAND, ROBERTO FLÖREN 1.3 Voor u begint Het verkopen van uw bedrijf is een spannend, intensief en vaak ook emotioneel proces. Sterker nog, het wordt waarschijnlijk de grootste deal van uw leven. Bovendien is een overdracht niet in een paar maanden beklonken: vanaf het eerste moment dat een ondernemer aan een bedrijfsverkoop denkt tot aan het ontkurken van de champagne kan wel een periode van enkele jaren zitten. Begin dus op tijd. Voordat u daadwerkelijk uw bedrijf in de etalage zet, is een goede voorbereiding cruciaal. Alle succesvolle bedrijfsoverdrachten hebben namelijk één overeenkomst; de verkopende ondernemer bereidde zich grondig voor door het planmatig opstellen van zijn exit-plan. Het zorgvuldig prepareren van uw bedrijfsverkoop verhoogt de slagingskans aanmerkelijk. Ten eerste omdat u uw bedrijf niet in één dag verkoopt. Ten tweede omdat u dan in de driver s seat zit tijdens het verkoopproces. En ten derde omdat een goede voorbereiding de overlevingskans van uw bedrijf vergroot. Zo n exit-plan bestaat allereerst uit het formuleren van uw verkoopmotieven en de belangrijkste doelstellingen van uw bedrijfsverkoop (zie hoofdstuk 2), vervolgens het uitvoeren van uw exit-plan (zie hoofdstuk 4) en het inventariseren van uw exit-mogelijkheden (zie hoofdstuk 7). U heeft in dit inleidende hoofdstuk een globaal overzicht gekregen van de markt voor bedrijfsovernames en -overdrachten. We hebben vooral de potentiële kopers die voor uw bedrijf in de markt zijn alvast beschreven. Maar it takes two to tango, dus laten we vooral de allerbelangrijkste persoon in dit verhaal niet vergeten: dat bent u namelijk zelf! Zoals gezegd, bereid u voor op een heftige en enerverende periode. Uw familie en vrienden kunnen u steunen en uw adviseurs kunnen u met raad en daad terzijde staan, maar u zult het zelf moeten doen. Uw drive en doorzettingsvermogen zijn uiteindelijk bepalend voor het al dan niet succesvol verkopen van uw bedrijf.

17 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 21

18 22 PRAKTIJKCASE ALEXANDER DEN BOER VAN OERS CORPORATE FINANCE Als fusie- en overnameadviseur heeft Alexander den Boer de laatste tijd wat meer creativiteit nodig om een deal te maken. Een rechttoe rechtaan bedrijfsverkoop is tegenwoordig geen vanzelfsprekendheid meer. De grootste uitdaging is momenteel om de verkoop van een bedrijf rond te krijgen. Alexander den Boer (40) is directeur van Van Oers Corporate Finance. Dit Bredase bedrijf begeleidt jaarlijks ongeveer een twintigtal aan- en verkooptransacties in het midden- en kleinbedrijf. Ik merk ook dat eigenaren zelf twijfelen of ze hun onderneming momenteel wel moeten verkopen, vanwege tegenvallende bedrijfsresultaten. Sommige ondernemers wachten al enkele jaren met de verkoop van hun bedrijf, in de hoop op betere tijden, constateert Den Boer. Hij denkt dat het onder andere een psychologisch aspect is bij de verkoper. Een ondernemer hoorde een aantal jaar geleden dat hij vijf- tot zesmaal de EBITDA voor zijn bedrijf kon krijgen, aldus Den Boer. Zowel die factor als de EBITDA staat bij veel bedrijven onder druk. Stel, dat het oude prijskaartje toen vijf miljoen euro was. Nou, dat is vandaag de dag zeker geen vanzelfsprekendheid meer. Maar dat genoemde bedrag zoemt nog wel rond in zijn hoofd. Creatieve deal Uiteraard lopen bij veel ondernemingen de resultaten terug door de wereldwijde crisis, maar de prijs van een bedrijf wordt nog altijd door twee personen bepaald: verkoper en koper. Opvallend genoeg zijn het niet alleen de strategische of financiële kopers die meer en meer op de overnamemarkt verschijnen, maar juist de MBI-kandidaten. Volgens de fusie- en overnameadviseur is de tijd dat deze categorie als laatste strohalm werd gezien, allang voorbij. Maar een MBI er heeft niet de diepste zakken van alle kopers op de overnamemarkt en een bank ziet vaak een verhoogd risico in deze groep. Hoe financiert een MBI er dan tegenwoordig een overname? Een aantal jaren geleden kon je een serieuze overname van enkele miljoenen bij wijze van spreken

19 HOOFDSTUK 1 OVERNAMEMARKT 23 De prijs van een bedrijf wordt nog altijd door twee personen bepaald: koper en verkoper financieren met een overwaarde van euro op je woonhuis. Den Boer: Dat zegt veel over het financieringsklimaat van toen, maar inmiddels is dat landschap dusdanig veranderd. Om de transactie toch rond te krijgen, richt je de deal wat creatiever in. Zakelijk huwelijk Onderdeel van zo n creatieve deal is een meefinancierende verkoper. Stel, de prijs van bedrijf A is 100. Koper en verkoper richten een bv op die de overnamesom betaalt. De koper brengt 20 in, de verkoper laat 30 achter en de bank financiert 50. De logische aandelenverdeling lijkt dan 40% voor de koper en 60% voor de verkoper. Maar je wilt het stokje overdragen, dus in zo n deal is het niet raar dat koper een aandelenbelang van bijvoorbeeld 60% krijgt en de verkoper een minderheidsbelang van 40%. Bij deze gedeeltelijke bedrijfsverkoop komt vaak een achtergestelde lening om de hoek kijken als financiële bijdrage van de verkoper. Den Boer waarschuwt bij dit soort constructies voor conflictsituaties. Koper en verkoper gaan namelijk een zakelijk huwelijk aan. En in ieder huwelijk kan gedonder voorkomen. Maak goede afspraken over de rolverdeling en zeggenschap van beiden bij een gedeeltelijke overname. Bij een earnout bestaan er denkbaar tegenstrijdige belangen: verkoper wil bijvoorbeeld winstmaximalisatie, terwijl de koper vaak wil investeren. Wat gebeurt er dan als de nieuwe kapitein op het schip een grote machine aanschaft of een extra verkoopmedewerker aanneemt, terwijl dat niet direct de beoogde opbrengsten genereert? Ook operationeel krijgt de verkopende ondernemer een andere rol. Vaak vervult de oude eigenaar de rol van een adviserende commissaris, want de nieuwe vent leidt de tent. In feite staat de verkoper nu langs de zijlijn, iets wat hij niet gewend is. Den Boer: Als je 30 jaar lang rechtsaf gaat en de koper gaat linksaf, dan vind je dat de eerste keer niet erg. De tweede maal denk je: ik zou dat zelf niet doen, de derde keer gaat het irriteren. Maar accepteer het. Dwing wel af dat voor bepaalde besluiten jouw stem doorslaggevend kan zijn. Bescherm je eigen belang als verkoper, want je hebt het roer niet meer in handen.

20 24 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? OM TE ONTHOUDEN OVERNAMEMARKT Afhankelijk van het economische klimaat ligt het aantal bedrijfsoverdrachten tussen de en per jaar. Bedrijfsoverdrachten gebeuren vaak via onderhandse verkoop (familieoverdrachten of verkoop aan werknemer), via het informele circuit van bijvoorbeeld accountants of via fusie- en overnameadviseurs. De MKB-overnamemarkt is niet erg transparant door het vertrouwelijke karakter van de transacties, waardoor goede en volledige informatie over bedrijfsoverdrachten vaak ontbreekt. Er zijn drie soorten transacties bij een bedrijfsoverdracht: een management buy-in, een management buy-out of een strategische overname. Bij een management buy-in neemt een onbekende particulier (MBI er) van buiten het bedrijf de onderneming over. Bij een management buy-out neemt een bekende particulier (werknemer) of meerdere particulieren (managementteam) van binnen het bedrijf de onderneming over. Bij een strategische overname neemt een ander bedrijf de onderneming over, zoals een concurrent, branchevreemd bedrijf of investeerder.

21 2. WAAROM EN HOE VERKOPEN? Een ton meer was voor mij minder belangrijk dan het spoedig verkopen van Eye-wear.nl Bernd Damme oud-eigenaar Eye-wear.nl

22 26 HOE VERKOOP IK MIJN BEDRIJF? Inhoud 2.1 Motieven Persoonlijke redenen Zakelijke redenen 2.2 Wijze van verkoop Betrokkenheid 2.3 Tijdsbestek Timing 2.4 Doelstellingen Exit-plan De praktijk: Bernd Damme, oud-eigenaar Eye-wear.nl 38

23 HOOFDSTUK 2 WAAROM EN HOE VERKOPEN? 27 Op een zondagmiddag schiet het ineens door uw hoofd: u wilt uw bedrijf verkopen. Maar waar komt dat gevoel vandaan en wanneer wil ik mijn onderneming overdragen? Wil ik mijn bedrijf in een keer verkopen of wil ik zelf ook nog een tijdje betrokken blijven? Aan wie zou ik mijn bedrijf kunnen verkopen? En wat ga ik na de bedrijfsverkoop doen? Allemaal vragen waar u als ondernemer toch een keer over na moet denken. Het startpunt van een succesvolle bedrijfsverkoop is het uitstippelen van een exit-plan. Dat klinkt wellicht wat zwaar, maar u zult merken dat een planmatige aanpak essentieel is tijdens het gehele verkoopproces. Uw exit-plan bestaat uit twee delen. Het eerste gedeelte gaat over uzelf. Waarom wilt u uw bedrijf verkopen, op welke manier wilt u afscheid nemen, binnen welke termijn treedt u terug en wat wilt u bereiken met de overdracht. Het antwoord op deze vragen geeft u houvast tijdens het verkoopproces. Bovendien bereidt u zich daarmee emotioneel ook al een beetje voor op de verkoop. Het tweede gedeelte van uw exit-plan richt zich op uw onderneming. Hoe werkt u naar uw exit toe, op welke manier verhoogt u de waarde van uw bedrijf en wat moet u doen binnen uw onderneming om de belastingdruk zo laag mogelijk te houden? Deze vragen behandelen we in hoofdstuk 4 en 5, waarin u uw onderneming zakelijk verkoopklaar maakt. Het opstellen van een exit-plan hoeft niet allemaal op diezelfde zondagmiddag. Vooral het eerste gedeelte is een emotionele reis die wat soul searching vergt, waarbij u wat gedachtes over uw toekomst op een rijtje zet en gesprekken met uw partner en/of familie voert om uiteindelijk op de juiste bestemming te komen. In dit hoofdstuk geven we u een overzicht van de vier ingrediënten voor het eerste deel van uw exit-plan: waarom wilt u verkopen, hoe gaat u dat doen, binnen welke termijn en wat zijn daarbij uw belangrijkste doelstellingen?

Marktlink Fusies & Overnames

Marktlink Fusies & Overnames Marktlink Fusies & Overnames Workshop Zoeken en vinden van een koper / verkoper Jeroen Oldengarm j.oldengarm@marktlink.nl 06 30 39 42 11 Mei 2013 Inhoud Doel Introductie Marktlink Marktontwikkelingen en

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Voor een bedrijfsopvolging binnen de familie zijn er fiscale faciliteiten Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Er komt een moment waarop u uw onderneming

Nadere informatie

UW BEDRIJF VERKOPEN?

UW BEDRIJF VERKOPEN? UW BEDRIJF VERKOPEN? BEDRIJFSVERKOOP Begeleiding bij bedrijfsverkoop Elke zelfstandig ondernemer krijgt er vroeg of laat mee te maken: bedrijfsverkoop. Het verkopen van uw bedrijf is geen sinecure. Het

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht: hoe werkt dat? Due diligence. Overnamecontract

Bedrijfsoverdracht: hoe werkt dat? Due diligence. Overnamecontract Bedrijfsoverdracht: hoe werkt dat? Een bedrijf wordt om verschillende redenen overgedragen. Dit kan zijn om organisatorische redenen, verschuivingen binnen een concern of met het oog op het pensioen van

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht t.b.v. verkoper FASE 1: ORIËNTATIE 1 Wat wilt u precies overdragen? Het hele bedrijf? Het onroerend goed? Wordt de onderneming na overdracht voortgezet? 2 Hoe lang blijft

Nadere informatie

Tijdig Starten met Stoppen

Tijdig Starten met Stoppen NJU/VGZ Themadag Tijdig Starten met Stoppen Paul Overwater Manager MKB Adviseurs & Henri Brom Senior adviseur Overname & Opvolging Programma Inleiding Fasen in proces Waardebepaling Fiscale aspecten Mogelijkheden

Nadere informatie

Eenmaal, andermaal: verkocht?

Eenmaal, andermaal: verkocht? CB VERKOOP Wanneer doet een ondernemer er goed aan zijn bedrijf te verkopen of een bedrijf over te nemen? In dit tweeluik aandacht voor zowel de verkoop- als de koopkant van het verhaal. Eenmaal, andermaal:

Nadere informatie

EEN BEDRIJF KOPEN. Management Buy Out. Management Buy In. Strategische overname

EEN BEDRIJF KOPEN. Management Buy Out. Management Buy In. Strategische overname EEN BEDRIJF KOPEN? EEN BEDRIJF KOPEN Management Buy Out Het overnemen van een bedrijf is zeker geen eenvoudig proces. Een bedrijfsovername kan op verschillende manieren worden ingezet. De meeste bedrijfsovernames

Nadere informatie

1-11-2012. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Workshop overdracht KNGF. Overnames. Booming business?? Programma

1-11-2012. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Workshop overdracht KNGF. Overnames. Booming business?? Programma Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht 30 oktober 2012 Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht Workshop overdracht KNGF Programma Inleiding Fasen

Nadere informatie

SPECIAL BEDRIJFSVERKOOP. Peter Rikhof Koos Jager Rolf Metz. 44 brookz maart 2012 tekst XXXXXXXX / fotografie XXXXXXXXXX

SPECIAL BEDRIJFSVERKOOP. Peter Rikhof Koos Jager Rolf Metz. 44 brookz maart 2012 tekst XXXXXXXX / fotografie XXXXXXXXXX Peter Rikhof Koos Jager Rolf Metz 44 brookz maart 2012 tekst XXXXXXXX / fotografie XXXXXXXXXX Er zijn meer kopers dan een verkoper verwacht HOE STAAT DE OVERNAMEMARKT er op dit moment voor? Wat zijn de

Nadere informatie

Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht

Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht Workshop overdracht KNGF Programma Inleiding Fasen in proces Waardebepaling

Nadere informatie

KvK Overnamedag 10 mei 2012. Max Miltenburg. Het proces van bedrijfsoverdracht

KvK Overnamedag 10 mei 2012. Max Miltenburg. Het proces van bedrijfsoverdracht KvK Overnamedag 10 mei 2012 Max Miltenburg Het proces van bedrijfsoverdracht Introductie MFS Onafhankelijk bedrijfsovernameadvies Focus op het Midden- en Kleinbedrijf Voorbereiding/begeleiding van ondernemers

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht binnen de familie

Bedrijfsoverdracht binnen de familie Lentink Accountants/Belastingadviseurs brengt onder uw aandacht Bedrijfsoverdracht binnen de familie Het proces van opvolging wordt vaak onderschat Huizen, november 2013 1 Introductie Er komt een moment

Nadere informatie

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Rapport Marktmonitor 2015 18 September 2015 Colofon In opdracht van: Majka van Doorn Research Consultant 033 330 33

Nadere informatie

Specialisten. bedrijfsovernames. Company Brokers, Bedrijfsopvolging, altijd maatwerk. Specialist. Serieus en betrouwbaar. Resultaat georiënteerd

Specialisten. bedrijfsovernames. Company Brokers, Bedrijfsopvolging, altijd maatwerk. Specialist. Serieus en betrouwbaar. Resultaat georiënteerd Specialisten bedrijfsovernames Company Brokers, Bedrijfsopvolging, altijd maatwerk Al meer dan 15 jaar ondersteunt Company Brokers ondernemers bij de overdracht of aankoop van de onderneming en richt zich

Nadere informatie

Waardering van bedrijven Financiering van bedrijfsovernames

Waardering van bedrijven Financiering van bedrijfsovernames MKB Duiven Max Miltenburg Workshop Bedrijfsovernames Agenda Agenda: Inleiding Proces van bedrijfsovernames Pauze x Waardering van bedrijven Financiering van bedrijfsovernames 1 Introductie MFS Onafhankelijk

Nadere informatie

Vlaanderen is ondernemen. Overname kompas Continuïteit voor je onderneming AGENTSCHAP ONDERNEMEN. AGENTSCHAPONDERNEMEN.be

Vlaanderen is ondernemen. Overname kompas Continuïteit voor je onderneming AGENTSCHAP ONDERNEMEN. AGENTSCHAPONDERNEMEN.be Vlaanderen is ondernemen Overname kompas Continuïteit voor je onderneming AGENTSCHAP ONDERNEMEN AGENTSCHAPONDERNEMEN.be Werken aan de continuïteit van uw onderneming is een heel proces en kan verschillende

Nadere informatie

Fiscale zaken voor BV ondernemers

Fiscale zaken voor BV ondernemers Fiscale zaken voor BV ondernemers Countus accountants + adviseurs Apeldoorn 28 mei 2013 Henk-Jan Roersma FB Programma Introductie Aandelenoverdracht Activa/passiva transactie Bedrijfsopvolging Pensioenvoorzieningen

Nadere informatie

Robert de Vries. Oud DGA van keukenbladenfabriek. Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging. Specialisatie: Het Familiebedrijf

Robert de Vries. Oud DGA van keukenbladenfabriek. Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging. Specialisatie: Het Familiebedrijf Robert de Vries Oud DGA van keukenbladenfabriek Sinds 2006 Register Adviseur Bedrijfsopvolging Specialisatie: Het Familiebedrijf 2 Wanneer besluit tot overdracht? als men het zat is als de DGA niet meer

Nadere informatie

Stappenplan bedrijfsoverdracht

Stappenplan bedrijfsoverdracht Stappenplan bedrijfsoverdracht Voor een succesvolle overdracht naar de volgende generatie Baker Tilly Berk An independent member of Baker Tilly International VOORWOORD Het proces van overdracht van eigendom,

Nadere informatie

Het kopen van een bedrijf. Seminar MediaAlliantie 12 oktober 2012

Het kopen van een bedrijf. Seminar MediaAlliantie 12 oktober 2012 Het kopen van een bedrijf Seminar MediaAlliantie 12 oktober 2012 Inhoud Wie zijn wij Kort over het verkoopproces Oriëntatie overnamemarkt Koopmotieven Stappen in het koopproces Aandachtpunten Vragen /

Nadere informatie

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o.

Bedrijfsovername. Arnhem De Liemers Doetinchem e.o. Bedrijfsovername 16 met gecontroleerde risico s Er is een fusie- en overnamegolf aanstaande in Nederland. Investeerders kunnen goedkoop financiering ophalen en het investeringssentiment is positief, schreef

Nadere informatie

Informatieblad 03-10-14. Bedrijfsoverdracht

Informatieblad 03-10-14. Bedrijfsoverdracht Informatieblad 03-10-14 Bedrijfsoverdracht Er komt een moment dat u uw bedrijf gaat overdragen. Of dat nu is om gezondheidsredenen, uw leeftijd of als appeltje voor de dorst. Wat de reden ook is, een bedrijfsoverdracht

Nadere informatie

Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank. 0 ING Bank

Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank. 0 ING Bank Masterclass Bedrijfsoverdracht Wout van der Goot ING Bank 0 ING Bank Bedrijfsoverdracht Een zaak van gevoel en verstand 1 ING Bank Vormen van bedrijfsoverdracht Familie Persoon MBO Verkoop/ opvolging MBI

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Kennisbijeenkomst Bedrijfsoverdracht. 16 mei 2013

Kennisbijeenkomst Bedrijfsoverdracht. 16 mei 2013 Kennisbijeenkomst Bedrijfsoverdracht 16 mei 2013 Van bedrijf naar kapitaal Vóór en na de bedrijfsoverdracht drsj.j.a. Knol, 06-8197 2288 Agenda 1. Verkoop klaar maken van uw onderneming 2. Bedrijf verkocht:

Nadere informatie

Workshop overdracht KNGF. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Overnames. Bedrijfsoverdrachten binnen fysio. Aspecten bedrijfsoverdracht

Workshop overdracht KNGF. Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht. Overnames. Bedrijfsoverdrachten binnen fysio. Aspecten bedrijfsoverdracht Workshop overdracht KNGF Programma Tijdig Starten met Stoppen Praktijkoverdracht Henri Brom T: 06-54200497 E: hgtbrom@mkbadviseurs.nl Senior Adviseur Opvolging en Overdracht Inleiding Fasen in proces Waardebepaling

Nadere informatie

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN Q1 2015 Q1 2015 1 Voorwoord Dit is de eerste, het kwartaalonderzoek van Brookz, platform voor bedrijfsovername. Hierin vindt

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen

Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen Onderzoek over de planning van de bedrijfsoverdracht uitgevoerd met de steun van Agentschap Ondernemen: Executive summary Prof. dr. Tensie Steijvers drs. Ine Umans Universiteit

Nadere informatie

De Hooge Waerder Corporate Finance

De Hooge Waerder Corporate Finance De Hooge Waerder Corporate Finance Aankoop van een bedrijf Of u nu een bedrijf wilt overnemen, omdat het een minder risicovolle manier is om een bedrijf te starten of omdat u uitbreidingsmogelijkheden

Nadere informatie

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts

Goed voorbereid een overnametraject in. Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Goed voorbereid een overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy van der Veer Guido Goorts Inleiding Het overnametraject in Financiële en juridische aspecten bij overnames Joy

Nadere informatie

Belangrijke stappen in je voorbereiding

Belangrijke stappen in je voorbereiding Belangrijke stappen in je voorbereiding Een bedrijf starten kan op allerlei manieren: fulltime, parttime of als zzp'er. Wat je ook kiest, je moet goed voorbereid aan de slag. Onderstaande punten helpen

Nadere informatie

1 Waarom de AA-Accountant?

1 Waarom de AA-Accountant? Bedrijfsovername Inleiding Wilt u een onderneming starten? Overweeg dan eens het kopen van een bedrijf. Een bedrijfsovername biedt veel voordelen. U hebt al een goede startpositie, een basis waar u op

Nadere informatie

Van familiebedrijf naar familiekapitaal Vóór en na de bedrijfsoverdracht

Van familiebedrijf naar familiekapitaal Vóór en na de bedrijfsoverdracht Objectief Onafhankelijk Overzichtelijk & ondernemend Van familiebedrijf naar familiekapitaal Vóór en na de bedrijfsoverdracht Praktijkdag: 'De Switch naar Advieskantoor' Bunnik, 18 november 2014 drsj.j.a.

Nadere informatie

1 Waarom een accountant?

1 Waarom een accountant? Bedrijfsoverdracht Inleiding Als gevolg van de vergrijzing stoppen veel ondernemers binnenkort met hun onderneming. Wellicht bent u één van hen. U kunt besluiten om uw onderneming te staken, maar u kunt

Nadere informatie

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN

CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN CIJFERS & TRENDS IN DE NEDERLANDSE FUSIE- EN OVERNAMEMARKT VOOR MKB-BEDRIJVEN Q2 2015 Q2 2015 1 Voorwoord Dit is de tweede van 2015, het kwartaalonderzoek van Brookz, platform voor bedrijfsovername. Hierin

Nadere informatie

Overwegingen voor verkoop

Overwegingen voor verkoop VERTROUWELIJK VOOR DISCUSSIE Overwegingen voor verkoop Presentatie Navius Corporate Finance & Strategy Utrecht, februari 2006 AGENDA Introductie Navius Rationale van verkoop Het verkoopproces Enkele suggesties

Nadere informatie

Naheffing Jaarreken. Vergunningen. De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing Jaarreken. Vergunningen. De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing tsvorm Jaarreken Vergunningen De MKB-accountant: een goede adviseur DAAROM EEN ACCOUNTANT maart 2013 DE MKB-ACCOUNTANT: EEN GOEDE ADVISEUR Elke ondernemer heeft behoefte aan een goede adviseur,

Nadere informatie

Voorwoord 6. Inleiding 8. 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11. 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19

Voorwoord 6. Inleiding 8. 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11. 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 6 Inleiding 8 1 Ik ben een waardeverpulveraar 11 2 De gespleten persoonlijkheid van de ondernemer 19 3 Bekijk je bedrijf door de ogen van de koper 24 4 Waar droom jij eigenlijk

Nadere informatie

Een bedrijf kopen? Taxatie. Overnameprijs EEN BEDRIJF KOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT

Een bedrijf kopen? Taxatie. Overnameprijs EEN BEDRIJF KOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT Een bedrijf kopen? risatie Taxatie Overnameprijs EEN BEDRIJF KOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT mei 2013 EEN BEDRIJF KOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT Deze brochure is speciaal bedoeld voor ondernemers die van plan

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012

Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven. 20 juni 2012 Uitkomsten onderzoek bedrijfsoverdracht familiebedrijven 20 juni 2012 Samenvatting De waardering van het familiebedrijf vormt een belangrijk obstakel bij de overdracht van de onderneming. Vooral de waardering

Nadere informatie

Uw bedrijf verkopen? Taxatie. Overnameprijs UW BEDRIJF VERKOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT

Uw bedrijf verkopen? Taxatie. Overnameprijs UW BEDRIJF VERKOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT Uw bedrijf verkopen? risatie Taxatie Overnameprijs UW BEDRIJF VERKOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT mei 2013 UW BEDRIJF VERKOPEN? DAAROM EEN ACCOUNTANT Deze brochure is speciaal bedoeld voor ondernemers die

Nadere informatie

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel

Welkom bij Aeternus. De vooruitkijkspiegel Welkom bij Aeternus De vooruitkijkspiegel Wat doen we? Werkgebieden en internationale netwerken Aeternus heeft lokale kennis en is een relevante partij in haar netwerken en bezit een kwalitatief internationaal

Nadere informatie

Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo

Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo Sectie economie 2012-2013 1 Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo In de bovenbouw kunnen jullie in de vrije ruimte het vak M&O opnemen. Het is daarom handig om dit jaar al een aantal lessen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Wij investeren bij voorkeur in sectoren waar wat te doen is

Wij investeren bij voorkeur in sectoren waar wat te doen is RONDE TAFEL PRIVATE EQUITY Wij investeren bij voorkeur in sectoren waar wat te doen is met steeds meer financiële partijen die zich op het MKB richten, moeten ook de gevestigde participatiemaatschappijen

Nadere informatie

ING, partner van familiale ondernemers

ING, partner van familiale ondernemers ING, partner van familiale ondernemers Familiebedrijven, de motor van de economie Leidt u een familiebedrijf? Familiebedrijven professionaliseren In België vertegenwoordigen familiebedrijven maar liefst

Nadere informatie

Inleiding. Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername,

Inleiding. Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername, Bedrijfsovername Inleiding Als gevolg van de vergrijzing doen veel ondernemers binnenkort afstand van hun bedrijf. Overweegt u een bedrijfsovername, dan is de tijd nu rijp. countant in. Van de voorbereiding

Nadere informatie

Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE

Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE Bedrijfsopvolging binnen of buiten Familieverband Mirjam van Praag Hoogleraar Ondernemerschap en organisatie (UvA) Wetenschappelijk directeur ACE SIRET jaarcongres 13-9-2013 Amsterdam Actueel Oud-ondernemers

Nadere informatie

Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei

Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei Van groei- of financieringsvraagstuk naar warme zakelijke en persoonlijke relaties en toekomstbestendige groei 7 Vragen om jezelf te stellen als je je balans in het financieren van toekomstbestendige groei

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht De cursus Bedrijfsovername & Bedrijfsoverdracht duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een

Nadere informatie

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan.

Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces. Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance. Bel 038-7779807 of kijk op www.jonglaan. Hoe verkoop ik mijn onderneming: het verkoopproces Whitepaper van de Jong & Laan corporate finance Inhoudsopgave Inleiding 3 Verkooptraject 4 Waardebepaling 5 Over de Jong & Laan corporate finance 6 1.

Nadere informatie

De checklist en de toelichting zijn opgesteld door Transport en Logisitiek Nederland samen met bureau Van Spaendonck en Vernooy in Den Bosch.

De checklist en de toelichting zijn opgesteld door Transport en Logisitiek Nederland samen met bureau Van Spaendonck en Vernooy in Den Bosch. Deze checklist is een leidraad voor ondernemers bij een voorgenomen verkoop en overdracht van het bedrijf. De lijst benoemt een groot aantal aandachtspunten die de verkoper ter hand moet nemen of zorgvuldig

Nadere informatie

Wat is Waar(de)? & De P van People

Wat is Waar(de)? & De P van People Wat is Waar(de)? & De P van People Door: Tamme de Vries AA RV Register Valuator Blauwzaam Workshop 08 oktober 2015 Mijn winkel; Tamme B.V. Waardering bestaat uit twee componenten: EN Wat is kasstroom?

Nadere informatie

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf?

19 mei 2008. Wat is de waarde van een bedrijf? 19 mei 2008 Wat is de waarde van een bedrijf? Wat is de waarde van een bedrijf? P.P.C. Buijsrogge RV Register Valuator Makelaar in bedrijfsbelangen www.corporatesearch.nl buijsrogge@corporatesearch.nl

Nadere informatie

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Retailscan De Retailscan 2014 is 350 x ingevuld. 24% van de respondenten is werkzaam in de foodsector en 76% in de non food. Van de respondenten

Nadere informatie

Presentatie Bedrijfsopvolging Bouwend Nederland Sectie Bouw Midden 27/06/11

Presentatie Bedrijfsopvolging Bouwend Nederland Sectie Bouw Midden 27/06/11 Presentatie Bedrijfsopvolging Bouwend Nederland Sectie Bouw Midden 27/06/11 Agenda 1. Wie wij zijn 2. Wie bent u en hoe speelt bedrijfsopvolging bij u? 3. Wat verwacht u van deze bijeenkomst? 4. Wat wij

Nadere informatie

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13

Inhoud. Stap 1 Denken aan de overdracht 22. Inleiding 13 Inhoud Inleiding 13 Stap 1 Denken aan de overdracht 22 1. Begin with the end in mind 24 2. Reflecteer en stel uzelf vragen 26 3. Motivatie 27 3.1. Pensioen 28 3.2. Opvolging 28 3.3. MBO 28 3.4. Investeringsbehoeften

Nadere informatie

Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden

Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden Forum Fusies & Overnames Bedrijfsbeëindiging moet je ruim van tevoren voorbereiden Iedere zelfstandig ondernemer krijgt er ooit mee te maken: een bedrijfsovername of de fusie van zijn of haar bedrijf.

Nadere informatie

Starten door overname

Starten door overname Starten door overname 1 INHOUD Starten door een bedrijfsovername Adviseurs Proces van bedrijfsovername Voorbereiding Zoeken Waarderen en onderhandelen Financiering en afronding Tips Conclusie 2 Starten

Nadere informatie

Ervaringsdeskundigen over fouten bij overnames in de hostingbranche

Ervaringsdeskundigen over fouten bij overnames in de hostingbranche Ervaringsdeskundigenoverfoutenbijovernamesindehostingbranche Degrotere jongens indehostingbranchezijnopjacht.zezijnopzoeknaarovernamekandidaten. Groeien wordt door veel providers als enig middel gezien

Nadere informatie

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik

van ondernemers zijn. Om continu oplossingen te vinden, blijf ik op zoek naar nieuwe informatie. Alles wat bruikbaar bleek in de praktijk, bracht ik Inleiding Laat ik met de deur in huis vallen: ik geloof dat het midden- en kleinbedrijf een verschil maakt in de wereld. Denk aan bedrijven die nieuwe manieren bedenken om oceanen plasticvrij te maken,

Nadere informatie

Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart. www.zichtadviseurs.nl

Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart. www.zichtadviseurs.nl Aangenaam kennis te delen Wij brengen de risico s voor u in kaart www.zichtadviseurs.nl Het uitstippelen van een effectief risicoplan begint met elkaar leren kennen Ondernemen is risico lopen. Als ondernemer

Nadere informatie

Plan van aanpak bij het kopen van bedrijven:

Plan van aanpak bij het kopen van bedrijven: Plan van aanpak bij het kopen van bedrijven: I. Analyse fase: 1. Vaststelling ondernemings-strategie en missie 2. Vaststelling van de financierings-structuur II. Search fase: 3. Search van overname-kandidaten

Nadere informatie

Financieren van overnames met Crowdfunding

Financieren van overnames met Crowdfunding Themabijeenkomst 2 oktober Acquisition Finance Financieren van overnames met Crowdfunding Sandra van der Westen en Hans Minnaar Hans Minnaar Marketing/MKB/BB Marketing Corporte banking Acquisition finance

Nadere informatie

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE

ONDERLINGE S-GRAVENHAGE delen gevoel vertrouwen gevonden avontuur genieten ONDERLINGE S-GRAVENHAGE Momenten vrienden verhuizen afscheid leven huwelijk samen 2 blijdschap verrassing Verzekerde groeikracht Iedereen hoopt op een

Nadere informatie

Het managen van opvolging en de volgende generatie

Het managen van opvolging en de volgende generatie Het managen van opvolging en de volgende generatie U hebt jarenlang hard gewerkt om uw bedrijf op te bouwen en tot een succes te maken en u wilt dat het in de familie blijft. Je kunt je kinderen het beste

Nadere informatie

Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden 1

Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden 1 Het realiseren van een MBO - 10 veel gestelde vragen en antwoorden PricewaterhouseCoopers Corporate Finance heeft jarenlange ervaring in het begeleiden van teams bij het succesvol realiseren van management

Nadere informatie

Voorbereiding op een goede opvolging van je bedrijf

Voorbereiding op een goede opvolging van je bedrijf Voorbereiding op een goede opvolging van je bedrijf Waarom en hoe doe je dat? Auteurs: John Geenen, Alois Dée en Niek Visscher DUTCH DREAM GROUP CONSULTANCY CORPORATE FINANCE MBO MBI pagina 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

In vijf dagdelen bent u optimaal voorbereid op de overname van een onderneming LEERGANG BEDRIJF KOPEN

In vijf dagdelen bent u optimaal voorbereid op de overname van een onderneming LEERGANG BEDRIJF KOPEN In vijf dagdelen bent u optimaal voorbereid op de overname van een onderneming LEERGANG BEDRIJF KOPEN Leergang Bedrijf Kopen U bent van plan een bedrijf over te nemen. Er komt veel inhoudelijke en financiële

Nadere informatie

Bedrijfsoverdracht, geen afbouwen maar opbouwen

Bedrijfsoverdracht, geen afbouwen maar opbouwen Bedrijfsoverdracht, geen afbouwen maar opbouwen Bedrijfsoverdracht of -aankoop Een eigen bedrijf is vaak een levenswerk. Maar er komt een moment dat u de touwtjes uit handen zult geven. Moeilijk? Soms.

Nadere informatie

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan

Zeker van je Zaak op het mbo. 5 stappen. Stappenplan Zeker van je Zaak op het mbo Tijdens Zeker van je Zaak onderzoekt de student in vijf stappen waar zijn passie ligt en hoe hij vanuit die passie een eigen zaak start. Aan het einde van het programma weet

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: De ondernemer en zijn hypotheek

DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: De ondernemer en zijn hypotheek DE ERKEND HYPOTHECAIR PLANNER INFORMEERT U GRAAG OVER: De ondernemer en zijn hypotheek 1 Nederland telt meer dan 1 miljoen ondernemers zonder personeel. Daarnaast opereren er veel ondernemers die al dan

Nadere informatie

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010

Roberto H. Flören. Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht. 2 december 2010 Groeiende familiebedrijven: balanceren tussen familie, bedrijf en emotie Prof.dr. Roberto H. Flören Berk Accountants en Belastingadviseurs Hoogleraar Familiebedrijven en Bedrijfsoverdracht 2 december 2010

Nadere informatie

NOVEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF KOPEN

NOVEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF KOPEN In vijf dagdelen bent u optimaal voorbereid op de overname van een onderneming NOVEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF KOPEN Leergang Bedrijf Kopen U bent van plan een bedrijf over te nemen. Er komt veel inhoudelijke

Nadere informatie

Kennis en kapitaal zorgen voor succes

Kennis en kapitaal zorgen voor succes Kennis en kapitaal zorgen voor succes Kennis en kapitaal zorgen voor succes Synergia Capital Partners is een onafhankelijke participatiemaatschappij die in 1999 is opgericht en waarvan het vermogen bijeengebracht

Nadere informatie

Offerte mei 2009. el Ninjo: onze manier van werken

Offerte mei 2009. el Ninjo: onze manier van werken el Ninjo: onze manier van werken Ondernemen dient vooral met plezier te gebeuren. De ondernemer moet kunnen doen waar hij goed in is. Daarom investeert el Ninjo niet alleen met geld, maar ook met actieve

Nadere informatie

Andere dingen kunnen ons veranderen, maar we beginnen en eindigen met onze familie. Anthony Brandt.

Andere dingen kunnen ons veranderen, maar we beginnen en eindigen met onze familie. Anthony Brandt. Exitstrategieën Als er geen volgende generatie familieleden klaarstaat, bereid of in staat is het bedrijf voort te zetten, kan het zinvoller zijn een uittreedplan op te stellen in plaats van een opvolgingsplan.

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken.

Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. Doe de Booest Check Zet de 1e stappen om jouw praktijk te laten groeien en er een echte onderneming van te maken. ü Yes ü No ü Yes ü No Krijg een contstante stroom klanten en verhoog je inkomen ü No Auteurs

Nadere informatie

Gevolgen voor de werkgelegenheid

Gevolgen voor de werkgelegenheid KRACHTIG ADVISEREN BIJ FUSIES EN OVERNAMES Met een divers team van organisatieadviseurs ondersteunen we ondernemingsraden bij het beoordelen van voorgenomen verkoop, fusies en overnames van bedrijven.

Nadere informatie

Welkom. RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering. ValuePro - RB Studiekring 1

Welkom. RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering. ValuePro - RB Studiekring 1 Welkom RB Studiekring Lezing ondernemingswaardering 1 Voorstellen drs. Chris Denneboom RV RAB cdenneboom@valuepro.nl Master in Business Valuation Register Valuator Register adviseur bedrijfsopvolging Gerechtelijk

Nadere informatie

Najaarsseminar VAB Geld als Water

Najaarsseminar VAB Geld als Water Najaarsseminar VAB Geld als Water 7 november 2013 Lodewijk Kolfschoten Stelling 1 Mijn klanten willen alleen maar bankfinanciering Page 2 Crowdfunding Page 3 Wat is crowdfunding? Een alternatieve wijze

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet

Wat was uw brutomarge in 2013? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet Automotivescan Deelnemer: info@sra.nl Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Automotive in beeld Merkdealers en universele autobedrijven zien dat de omzet en winstgevendheid onder druk staan.

Nadere informatie

ESTATE PLANNING. Meester in advies. Huwelijkse voorwaarden. Schenken. Testament

ESTATE PLANNING. Meester in advies. Huwelijkse voorwaarden. Schenken. Testament ESTATE PLANNING Schenken Huwelijkse voorwaarden Testament Wat is estate planning? Estate planning is het nemen van maatregelen gericht op de besparing van schenk- en erfbelasting bij de overgang of overdracht

Nadere informatie

Wat was uw brutomarge in 2014? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet.

Wat was uw brutomarge in 2014? De brutomarge is de verhouding tussen de brutowinst en de omzet, uitgedrukt in een percentage van de omzet. Retailscan Deelnemer: 1077387 Hoe staat u ervoor? Uw persoonlijke adviesrapport Detailhandel in beeld De detailhandel is de afgelopen jaren hard getroffen door de economische crisis. Bovendien ging de

Nadere informatie

uw agrarisch bedrijf beëindigen of overdragen

uw agrarisch bedrijf beëindigen of overdragen uw agrarisch bedrijf beëindigen of overdragen Nu goed voorbereiden, straks financiële rust 3 Straks overdragen of verkopen? Een goede voorbereiding geeft rust en zekerheid. u wilt stoppen. wat komt er

Nadere informatie

Aanmelden. Wij verzoeken u bij aanmelding kenbaar te maken: welke twee workshops u bij voorkeur wilt volgen

Aanmelden. Wij verzoeken u bij aanmelding kenbaar te maken: welke twee workshops u bij voorkeur wilt volgen Aanmelden U kunt zich aanmelden tot en met vrijdag 15 januari 2010: Scan en mail het door u ingevulde aanmeldingsformulier naar bedrijven@maashorst.rabobank.nl Stuur het door u ingevulde aanmeldingsformulier

Nadere informatie

Management Buy-Out. 10 mythes rondom de Management Buy-Out ontkracht

Management Buy-Out. 10 mythes rondom de Management Buy-Out ontkracht Management Buy-Out 10 mythes rondom de Management Buy-Out ontkracht Inhoudsopgave Introductie 3 Mythe 1: Ik kan het bedrijf waar ik nu manager ben niet betalen 4 Mythe 2: Mijn werkgever vraagt de hoofdprijs

Nadere informatie

SEPTEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF VERKOPEN

SEPTEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF VERKOPEN In vijf dagdelen bent u optimaal voorbereid op de verkoop van uw onderneming SEPTEMBER 2012 LEERGANG BEDRIJF VERKOPEN Leergang Bedrijf Verkopen U heeft besloten uw bedrijf in de nabije toekomst te verkopen.

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN

EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN EXTERNAL INVESTORS IN PRIVATE FAMILY FIRMS AN EXPLORATORY STUDY OF FAMILY FIRM HETEROGENEITY JEROEN NECKEBROUCK, SOPHIE MANIGART & MIGUEL MEULEMAN Overzicht Controle in het familiebedrijf Governance en

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

ONSADAGIUM. kregen de juiste plek bij de overdracht In het hele proces. Betrokken en bevlogen. Emotie en ratio. werd ik ontzorgd

ONSADAGIUM. kregen de juiste plek bij de overdracht In het hele proces. Betrokken en bevlogen. Emotie en ratio. werd ik ontzorgd ONSADAGIUM Magazine over bedrijfsoverdracht Emotie en ratio kregen de juiste plek bij de overdracht In het hele proces werd ik ontzorgd Betrokken en bevlogen NUMMER72013 Uitgave van Adagium Voorwoord Open

Nadere informatie