Zintuigen en waarnemen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zintuigen en waarnemen"

Transcriptie

1 Zintuigen en waarnemen Klas: Naam:

2 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Aan-TEKENING-en 4 2. De Instructie video 5 Introductie 5 Richtlijnen voor de video s 6 Video 1: De huid 6 Video 2: Neus en tong 7 Video 3: De Oren 7 Video 4: De ogen (onderdelen) 8 Video 5: Het Pupilreflex 8 Video 6: Het zenuwstelsel 9 Het script Gezichtsbedrog Practica 17 Doolhof 17 Gevoeligheid van de huid 18 Kleuren zien 19 Blinde vlek Teken de zintuigen 21 De huid 21 Het gehoororgaan 22 De ogen (buitenaanzicht) 23 De ogen (doorsnede) 24 Aantekeningen 25 Basisstof 1 Reageren op je omgeving 25 Basisstof 2 De huid 25 Basisstof 3 De neus en de tong 26 Basisstof 4 De oren 26 Basisstof 5 De ogen

3 Inleiding Voor het komende hoofdstuk over zintuigen en waarnemen hoef je alleen je tekstboek mee te nemen. Voor de rest van je werk maak je gebruik van dit boekje. Voor dit boekje krijg je dus ook je laatste werkboek cijfer van het jaar! Taak Inhoud 1 Maken van aantekeningen bij uitleg. Bestuderen bronnen voor video. Maken script voor de video Maken instructievideo. Video opsturen naar docent. Klassikaal kijken van instructievideo s Maak een mooie voorkant op de kaft van dit boekje. Opdrachten over gezichtsbedrog maken. Docent: uitleg practicum carrousel Practicum 1, practicum Doolhof Practicum 2, practicum Gevoeligheid van de huid Practicum 3, practicum Kleuren zien Practicum 4, practicum Blinde vlek 5 6 Tekening maken van de huid. Tekening maken van het gehoororgaan. Tekening maken van het buitenaanzicht van een oog. Tekening maken van een dwarsdoorsnede van het oog. Maken aantekeningen van basisstof 1: Reageren op je omgeving. Maken aantekeningen van basisstof 2: De huid. Maken aantekeningen van basisstof 3: De tong en de neus. Maken aantekeningen van basisstof 4: De oren. Maken aantekeningen van basisstof 5: De ogen. 3

4 1. Aan-TEKENING-en 4

5 2. De Instructie video Introductie Het afgelopen jaar heb je heel wat instructievideo s gezien voor biologie. Tijd om de rollen om te draaien. Voor het hoofdstuk over zintuigen en waarnemen gaan jullie de instructievideo s maken. De video s maken jullie in groepjes tijdens de les. Er zijn in totaal zes onderwerpen waarover een video gemaakt gaat worden, dit betekend dat de klas in zes groepjes verdeeld wordt en dat elk groepje verantwoordelijk is voor één onderwerp. Als jullie de video af hebben sturen jullie de video naar mij op. Van alle losse video s maak ik één lange video, deze gaan we in de les erna bekijken. Zorg ervoor dat je video leuk is om naar te kijken en dat de presenator goed te verstaan is. De video die jullie is maximaal vijf minuten lang. In de video s moeten een aantal zaken aan bod komen, in de tabellen hieronder kun je per onderwerp terugvinden wat er minimaal in de video terug moet komen. In de biologielokalen staan modellen van veel verschillende organen waaronder de zintuigen. In jullie instructievideo maken jullie gebruik van de aanwezige modellen. Verder kun je om je uitleg te verduidelijken ook gebruik maken van tekeningen of andere hulpmaterialen. Bij het maken van de video volg je een aantal stappen: 1. Lees in je tabel wat er in jullie video te zien moet zijn. 2. Kijk de video ( s) van de verdieping. 3. Schrijf een script. 4. Filmen van jullie video! 5. Stuur de video naar je docent. 5

6 Richtlijnen voor de video s Hieronder vinden jullie de benodigde informatie voor het maken van jullie instructie video. Lees het eerst goed door, bekijk alle informatie en video s bij bronnen voordat jullie aan de slag gaan bij het schrijven van jullie script. Video 1: De huid Begrippen: Drie lagen van de huid: o Opperhuid o Lederhuid o Onderhuidse bindweefsel Opperhuid bestaat uit twee lagen: o Hoornlaag o Kiemlaag Onderdelen in de huid: o Bloedvat o Talgklier o Haar en haarspiertje o Pijnpunt o Tastknopje o Drukzintuig o Zenuw Bij de uitleg: Laten jullie met behulp van het model van de huid zien waar de verschillende onderdelen zich bevinden. Jullie leggen uit wat de functies van de verschillende onderdelen zijn. Julie leggen met behulp van een tekening de begrippen: opperhuid (hoornlaag en kiemlaag), lederhuid en onderhuids bindweefsel uit. Bronnen: Tekstboek: basisstof 2 (blz. 55 en 56). Het klokhuis: Brandwondencentrum. Extra: Als je, je verbrand kun je een eerste-, tweede-, of derdegraadsbrandwond oplopen. Wat zijn brandwonden en wat is zijn de kenmerken van een eerste-, tweede-, of derdegraadsbrandwond 6

7 Video 2: Neus en tong Begrippen: Onderdelen van het reukzintuig: o Neusholte o Reukharen o zintuigcellen o Neusslijmvlies o Geurzenuw Bronnen: Tekstboek basisstof 3 (blz. 57 en 58) Afb. 8 Reukzintuig (blz. 57) Afb. 9 De smaakzintuigen (blz. 58) Het klokhuis: Smaak. Het klokhuis: Ruiken. %20kinderen%20199 Bij de uitleg: Laten jullie met behulp van een model van het hoofd zien waar zich de neus, neusholte en tong zich bevindt. Jullie leggen uit wat de functies van de verschillende onderdelen zijn. Met een tekening vergelijken jullie het uiterlijk van een zintuigcel in de neus en een zintuigcel in je tong. Extra: De informatie over de neus en de tong staan in dezelfde paragraaf. Kunnen jullie uitleggen waarom het logisch is dat deze twee zintuigen in één paragraaf behandeld worden? Tip: Kun je goed proeven als je verkouden bent en dus niet goed door je neus kunt ademen? Video 3: De Oren Begrippen: Onderdelen van het gehoorzintuig: o Oorschelp o Gehoorgang o Oorsmeerkliertjes o Gehoorbeentjes (3) Hamer Stijgbeugel Aambeeld o Trommelvlies o Buis van Eustachius o Slakkenhuis o Gehoorzenuw. Bij de uitleg: Laten jullie met behulp van het model van de oren zien waar de verschillende onderdelen zich bevinden. Jullie leggen uit wat de functies van de verschillende onderdelen zijn. Bronnen: Tekstboek basisstof 4 (blz. 59t/m 62). Afb. 13 Een oor schematisch (blz. 60). Het klokhuis: Disco-oor: Extra: De sterkte van geluid wordt gemeten in decibel. Vergroot afbeelding 12 op bladzijde 60 en leg het begrip decibel uit. In het oor bevindt zich nog een zintuig, het evenwichtszintuig. Laat met behulp van het model zien waar het evenwichtszintuig zich bevindt en hoe het werkt. 7

8 Video 4: De ogen (onderdelen) Begrippen: Onderdelen van het oog: o Hoornvlies o Lens o Pupil o Iris o Oogspier o Harde oogvlies o Vaatvlies o Netvlies o Glasachtig lichaam o Gele vlek o Blinde vlek o Oogzenuw Bij de uitleg: Laten jullie met behulp van het model van het oog zien waar de verschillende onderdelen zich bevinden. Jullie leggen uit wat de functies van de verschillende onderdelen zijn. LET OP! Het stuk over pupilreflex hoeven jullie niet uit te leggen. Dit doet een ander groepje. Bronnen: Tekstboek basisstof 5 (blz. 63 en 64). Afb. 18, een oog (blz. 63). Afb 19, een oog doorsnede (blz. 64) Het klokhuis: Oogonderzoeker: Extra: Leg uit hoe het komt dat wij als mensen diepte kunnen zien, we kunnen zien of iets ver weg of dichtbij is. Video 5: Het Pupilreflex Begrippen: De pupilreflex Kringspieren Straalsgewijs lopende spieren Pupil Iris Verdieping: Tekstboek basisstof 5 (blz. 65). Afb. 22 iris en pupil (blz. 65). Het klokhuis: Oogonderzoeker: Bij de uitleg: Gebruik bij je uitleg een duidelijke tekening waarbij je duidelijk kunt zien waar de kringspieren en straalsgewijs lopende spieren rond je pupil zitten (afbeelding 23 op bladzijde 65) In de instructievideo leg je uit hoe het pupilreflex ervoor zorgt dat er altijd voldoende maar ook niet te veel licht op het netvlies valt. Leg duidelijk uit hoe de straalsgewijs lopende spieren en de kringspieren hierbij helpen. Wat gebeurt er als de kringspieren samentrekken? Wat gebeurt er als de straalsgewijs lopende spieren samentrekken. Laat met behulp van een lampje zien dat de pupil groter en kleiner wordt. Leg duidelijk uit wanneer en waarom de pupil groter en kleiner wordt. 8

9 Video 6: Het zenuwstelsel Begrippen: Hersenen Ruggenmerg Zenuwen Wervel Onderdelen van een zenuwcel: o Cellichaam o Celkern o Uitlopers Bij de uitleg: Laten jullie met behulp van het model van de ruggengraat zien hoe de ruggenmerg goed beschermd is. Laat je zien dat alle zintuigen door middel van zenuwen verbonden zijn aan de hersenen. De hersenen geven signalen door aan het lichaam via de zenuwen. Bronnen: Tekstboek basisstof 1 (blz. 54). Afb. 3 (blz. 54). Tekstboek basisstof 8 (blz. 75 t/m 77). Afb 38 en 39 (blz. 77) Het klokhuis: MS. Extra: In het lichaam bevinden zich drie verschillende type zenuwcellen. Ze zien er alle drie anders uit en hebben een verschillende functie. 9

10 Het script Voor het maken van een goede video bedenk je eerst goed wat je gaat vertellen. Jullie schrijven hier onder duidelijk op wat jullie gaan vertellen en in welke volgorde jullie het gaan vertellen. Schrijf ook op welke hulpmiddelen je op welk moment nodig hebt, denk hierbij aan het model van het zintuig. Gebruik de witte vakken om jullie tekst te verduidelijken met bijvoorbeeld een schets. In het script moeten alle begrippen terugkomen waarover jullie uitleg gaan geven. 10

11 11

12 3. Gezichtsbedrog Soms lijkt het alsof alles in een afbeelding klopt. Maar als je goed kijkt zal je zien dat, dat niet het geval is. Omcirkel in de tekeningen wat er niet klopt. 12

13 Vorm illusie Vorm illusies ontstaan doordat je hersens overal patronen proberen te herkennen. Bij sommige afbeeldingen gebeurd het dus dat je iets ziet dat er eigenlijk niet is. De Afbeelding hiernaast is een voorbeeld van een vorm illusie. Het bestaat uit alleen maar rechte lijnen. Maar wat gebeurd er als je nu naar het kruis in het midden van de afbeelding kijkt? Beschrijf het hier onder wat je ziet. Laterale Inhibitie Zoals je weet vangen je zintuigcellen (de staafjes en kegeltjes) in je oog licht op en sturen daarna een signaaltje naar je hersenen. De zintuigcellen kun je ook voor de gek houden en dat gebeurd op de afbeelding hiernaast. Kies een witte stip uit en kijk hiernaar wat gebeurd er met de andere stippen? Het punt waar je, je op concentreert blijft gewoon wit. De andere stippen veranderen omdat de afbeelding veel zwart bevat. Daardoor komt er veel Informatie in je ogen binnen die je Hersens vertellen dat er veel zwart gekleurd is. Er zijn maar weinig plekken wit, zo weinig dat je ogen eigenlijk voor jou bepalen dat je de witte stippen het niet goed kan zien. 13

14 Rechte lijnen? De twee afbeeldingen hieronder zijn ook vorm illusies. Je hersens proberen altijd overal patronen in te herkennen dus ook bij deze afbeeldingen. Het lijkt of de lijnen scheef zijn. Controleer met behulp van je liniaal of een ander recht voorwerp of dit ook zo is. Schrijf je bevindingen hieronder op. Dan is natuurlijk de vraag hoe dit kan. Als je naar de afbeelding kijkt krijgen je hersenen veel informatie van je ogen. Als het signaal van je ogen bij je hersens aankomt gaan je hersens de informatie verwerken. Je hersens vinden de lijnen die je in de afbeelding ziet minder belangrijk dan het contrast tussen zwart, wit en grijs. Als je goed naar de afbeelding kijkt zie je lichte grijze schaduwen langs de lijnen. Deze schaduwen zorgen ervoor dat het lijkt alsof de lijnen kromlopen. Je hersens vinden de schaduwen namelijk belangrijker dan de rechte lijnen. De zintuigcellen zijn moe Als je heel geconcentreerd naar een afbeelding kijkt zorg je ervoor dat je zintuigcellen moe worden. We gaan jullie zintuigcellen met een simpele opdracht moe maken. Kijk 30 seconden naar de drie kleine stippen in het midden van de afbeelding en dan naar een muur. Wat gebeurd er? 14

15 Eigenwijze hersens Hiernaast zie je zes losse onderdelen die samen twee driehoeken lijken te vormen. Leg uit hoe het kan dat je ogen zes losse onderdelen zien maar dat je hersens hier vervolgens een andere vormen van maken. Lees goed Wat staat er in de driehoek? Waarschijnlijk lees je 'de mus in de boom. Dat staat er alleen niet. Lees het nog maar eens. Zie je het al? Omdat je gewend bent dat er één keer het woordje 'de' gebruikt wordt, zie je het ook maar één keer staan. Dat heeft niets met je ogen te maken. Die kunnen best twee keer het woord 'de' lezen. Je hersenen verwachten alleen niet dat het er twee keer staat. Onze hersens zijn best slim Je hebt je ogen en hersens wel genoeg voor de gek gehouden. Je zou bijna gaan denken dat ze helemaal niet goed werken. Gelukkig is dat niet waar. Lees het volgende stukje tekst maar is. Het shcinjt niet zoveel uit te mkaen in wekle vgoorlde de lrteets van een wrood staan. Als de esetre en de lastate lteter op de jtusie platas saatn kun je de mtseee wodeorn zednor pebolrmen lzeen. Dit komt ddaoort je heeernsn geen aptare lrteets lzeen, maar hlee woedron. 15

16 Ambigue figuren Ambigue figuren zijn figuren die je op twee manieren kan bekijken. Je kan er twee dingen in zien. Welke dingen kun je zien in de plaatjes hieronder? De olifant Hoeveel poten heeft de olifant in de afbeelding hiernaast? De Pijl en omgekeerde pijl. Welke pijl lijkt langer? Welke pijl is langer? Leg uit hoe dit kan? 16

17 4. Practica Doolhof Ratten kunnen heel goed de weg in een doolhof leren. Aan het eind van de doolhof krijgen ze eten. Dat is hun beloning. Als ze voor het eerst in de doolhof gezet worden, lopen ze maar een beetje lukraak rond. Ze nemen dan steeds beslissingen: linksaf, rechtsaf of rechtdoor. Na een aantal keren oefenen kunnen ze heel snel het doolhof doorlopen. Het lukt zelfs om ratten een heel ingewikkeld doolhof te leren Kunnen mensen dit ook? En zo ja, hoe snel leren ze het dan? Omdat het te ingewikkeld is om een doolhof te maken waar je doorheen kunt lopen, ga je dit onderzoek uitvoeren met een vingerdoolhof. Je gaat uitzoeken hoe snel je met je vinger een doolhof kan doorlopen. 1. Blinddoek de proefpersoon of laat deze zijn/haar ogen dicht doen. Het is belangrijk dat de proefpersoon de doolhof niet van tevoren kan zien! 2. Laat de proefpersoon bij het startpunt beginnen en de doolhof tot het eind doorlopen. 3. Noteer hoelang hij erover doet en hoeveel fouten er gemaakt worden. Dat wil zeggen hoe vaak een verkeerde beslissing genomen wordt. 4. Na een korte pauze, laat je de proefpersoon de tweede poging doen. 5. Noteer weer de tijd en het aantal fouten 6. Herhaal dit totdat er vrijwel geen fouten meer gemaakt worden. 7. Zet de gegevens in een tabel. Poging Aantal fouten Tijd

18 Gevoeligheid van de huid In je huid zitten veel zintuigcellen die ervoor zorgen dat je goed kunt voelen. Maar niet met elk deel van je huid kun je even goed voelen. Met dit experiment ga je onderzoeken met welk deel van huid je het beste kunt voelen. Dit doe je door twee puntige voorwerpen zachtjes tegen de huid te duwen. Eerst ver van elkaar af en daarna steeds een stukje dichter bij elkaar. Op een bepaald moment voelt de proefpersoon niet twee losse punten maar slecht één punt. Voor dit experiment heb je een liniaal en twee redelijk scherpe potloden nodig.!!let OP!!!!Duw zachtjes en beschadig de huid van de proefpersoon niet!! 1. Tijdens het experiment kijkt de proefpersoon niet naar de plaats waar de potloden tegen zijn/haar huid aangeduwd worden. 2. Duw het eerste potlood zachtjes op de huid van de bovenarm. 3. Duw het tweede potlood op een afstand van 6 cm van het eerste potlood op de huid. 4. De proefpersoon zegt of hij dit voelt als één of twee punten voelt. 5. Noteer in de tabel een twee als de proefpersoon twee potloodpunten voelt. 6. Laat het eerste potlood staan en beweeg het tweede potlood een centimeter dichterbij. 7. De proefpersoon zegt of hij één of twee potloodpunten voelt. 8. Ga door tot de proefpersoon nog maar één potloodpunt voelt. Zet bij de afstand waar hij/zij nog maar één punt voelt een kruisje een kruisje in de tabel. 9. Volg deze stappen ook voor de andere plaatsen van de huid. 10. Vul in de laatste kolom in hoe gevoelig de betreffende plek was, 1 = niet gevoelig, 10 = pijnlijk. Bovenarm 6 cm 5 cm 4 cm 3 cm 2 cm 1 cm 0,5 cm Gevoeligheid 1-10 Onderarm Bovenkant hand Handpalm Wijsvinger Leg uit waarom hoe het volgens jou komt dat niet elke plaats van de huid even gevoelig is. 18

19 Kleuren zien Onze ogen zorgen ervoor dat we kunnen zien, licht komt ons oog binnen en schijnt op ons netvlies. Het netvlies (letter S, in de afbeelding) neemt het licht waar en stuurt signalen naar onze herenen. Onze hersenen zorgen maken van de informatie uit de ogen een mooi beeld. Licht Als we kijken kunnen we verschillende kleuren zien, we kunnen ook zwart, wit en grijs zien. Op ons netvlies bevinden zich twee soorten zintuigen die licht kunnen waarnemen, we hebben staafjes en kegeltjes. Staafjes kunnen zwart, wit en grijstinten waarnemen. De kegeltjes kunnen kleuren waarnemen. Samen zorgen ze ervoor dat we alles goed kunnen waarnemen. Gele vlek De kegeltjes bevinden zich voornamelijk recht achter de les op het netvlies we noemen die plek op het netvlies de gele vlek. De staafjes zitten er vooral omheen. Dat betekent dat we alleen recht voor ons goed kleuren kunnen zien. Dingen die zich naast je bevinden kun je wel zien maar je kunt niet goed zien welke kleur het object heeft. Met deze oefening ga je hiermee experimenteren. Je hebt voor dit experiment een liniaal en vijf gekleurde kaartjes nodig (Zwart, rood, geel, blauw en groen). 1. Laat de proefpersoon (P) aan de linkerkant van een tweepersoonstafel gaan zitten met zijn/haar ellenbogen onder het hoofd. 2. Leg in de hoek van de tafel het zwarte kaartje. De proefpersoon houdt de linker ook dicht en kijkt naar het zwarte kaartje. LET OP, de proefpersoon mag het hoofd en ogen niet bewegen. 3. Iemand anders gaat achter de proefpersoon staan en schuift een gekleurd kaartje (in de afbeelding het gestreepte kaartje) langzaam van rechts naar links. 4. De proefpersoon zegt als hij/zei het kaartje ziet. 5. Meet de afstand tussen het zwarte kaartje en het gekleurde kaartje. 6. Schuif het kaartje nu verder. 7. De proefpersoon zegt als hij/zei de kleur van het kaartje ziet. 8. Meet nu de afstand tussen het zwarte kaartje en het gekleurde kaartje nogmaals. 9. Noteer de resultaten in de onderstaande tabel. Kleur kaartje Rood Geel Groen Blauw Afstand waarop het kaartje zichtbaar is voor de proefpersoon Afstand waarop de kleur zichtbaar is voor de proefpersoon 19

20 Blinde vlek Licht Bij het vorige practicum over de gele vlek heb je geleerd dat je kleuren voornamelijk waarneemt bij de gele vlek van je oog. Alle signalen van je netvlies worden via de oogzenuw doorgegeven aan de hersenen. Op de plaats waar de oogzenuw vast zit aan het oog zitten geen zintuigcellen (staafjes en kegeltjes). Deze plaats noemen we de blinde vlek. Met dit deel van je oog kun je dus niet waarnemen en ben je dus blind. Jullie gaan nu een experiment doen met de blinde vlek van je oog. Voor dit experiment heb je alleen de onderstaande afbeelding met het poppetje en de stip nodig. Blinde vlek Oogzenuw 1. Doe je rechteroog dicht. 2. Hou je boekje met gestrekte armen voor gezicht en hou de zwarte stip recht voor je linkeroog. 3. Beweeg het boekje langzaam dichterbij terwijl je naar de zwarte stip blijft kijken. 4. Wat gebeurt er op een gegeven moment met het mannetje? Wij kunnen zien doordat er licht is. Licht van de zon of een lamp schijnt op een voorwerp. Dat voorwerp weerkaatst het licht en het licht dat het voorwerp weerkaatst vangen onze ogen op en valt op ons netvlies. Op een bepaalde afstand van je gezicht zie je het mannetje niet meer. Op dat moment weerkaatst het licht dat op het mannetje schijnt precies op de blinde vlek, het deel van het netvlies waar zich geen zintuigcellen bevinden. Om die reden kun je het mannetje dan niet zien. 5. Doe het experiment nogmaals maar houd je rechteroog open. Verdwijnt het mannetje nog steeds? 20

21 5. Teken de zintuigen Om een nog beter beeld te krijgen van de zintuigen en waar ze zich bevinden in je lichaam ga je een aantal tekeningen maken. De tekeningen maak je met potlood en kleur je daarna ook in. De huid Maak hieronder een schematische tekening van een doorsnede van de huid. Bij het maken van de tekening kun je gebruik maken van afbeelding 4 en 5 op bladzijde 55 van je tekstboek. In de tekening heb je minimaal de volgende onderdelen getekend en benoemd: bloedvat, talgklier, haar en haarspiertje, pijnpunt, tastknopje, drukzintuig, zenuw, opperhuid, lederhuid en onderhuidse bindweefsel. 21

22 Het gehoororgaan Maak hieronder een schematische tekening van een doorsnede het gehoororgaan. Bij het maken van de tekening kun je gebruik maken van afbeelding 13 op bladzijde 60 van je tekstboek. In de tekening heb je minimaal de volgende onderdelen getekend en benoemd: oorschelp, gehoorgang, oorsmeerkliertjes, trommelvlies, trommelholte, hamer, aambeeld, stijgbeugel, slakkenhuis, evenwichtszintuig en gehoorzenuw. 22

23 De ogen (buitenaanzicht) Maak hieronder een schematische tekening van het buitenaanzicht van een oog. Bij het maken van de tekening kun je gebruik maken van afbeelding 18 op bladzijde 63 van je tekstboek. In de tekening heb je minimaal de volgende onderdelen getekend en benoemd: wenkbrauw, ooglid, wimpers, pupil, iris, harde oogvlies en hoornvlies. 23

24 De ogen (doorsnede) Maak hieronder een schematische tekening van een dwarsdoorsnede van een oog. Bij het maken van de tekening kun je gebruik maken van afbeelding 21 op bladzijde 64 van je tekstboek. In de tekening heb je minimaal de volgende onderdelen getekend en benoemd: hoornvlies, lens, pupil, iris, oogspier, harde oogvlies, vaatvlies, netvlies, glasachtig lichaam, gele vlek, blinde vlek en oogzenuw. 24

25 Aantekeningen Basisstof 1 Reageren op je omgeving Basisstof 2 De huid 25

26 Basisstof 3 De neus en de tong Basisstof 4 De oren 26

27 Basisstof 5 De ogen 27

28 28

Samenvatting Biologie Thema 4:

Samenvatting Biologie Thema 4: Samenvatting door L. 717 woorden 19 juni 2013 4,8 5 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Samenvatting Biologie Thema 4: Zintuig Ligging Prikkel Waarneming Gezichts~ In de ogen Licht Zien

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling 4.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen samen =

Nadere informatie

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes)

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes) Samenvatting Thema 7: Zintuiglijke waarneming Basisstof 1 Prikkel: invloed van buitenaf (milieu) op een organisme Adequate prikkel: de prikkel die geschikt is voor een bepaald zintuig: - Lichtprikkels

Nadere informatie

6.1. Boekverslag door F woorden 29 juni keer beoordeeld. Biologie voor jou. Opdracht: 1

6.1. Boekverslag door F woorden 29 juni keer beoordeeld. Biologie voor jou. Opdracht: 1 Boekverslag door F. 1422 woorden 29 juni 2004 6.1 303 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Opdracht: 1 1. Een zintuig is een orgaan dat reageert op prikkels uit het milieu. 2. Een prikkel

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Het oor. Oorpijn

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Het oor. Oorpijn THEMA 5 ZINTUIGlijke waarneming EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN 3 VMBO-bk Examentrainer Vragen vmbo-bk Het oor 1p 1 Het oor bestaat uit verschillende delen. Elk deel heeft een andere taak. Drie delen van het

Nadere informatie

Zintuigelijke waarneming

Zintuigelijke waarneming Zintuigelijke waarneming Biologie Havo klasse 5 HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet de verschillende typen zintuigen kunnen opnoemen

Nadere informatie

Biologie samenvatting H6. Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is.

Biologie samenvatting H6. Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is. Samenvatting door Estel 2738 woorden 16 december 2017 6,6 15 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting H6 Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is.

Nadere informatie

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming De student moet de verschillende typen

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag 6.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen

Nadere informatie

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES 1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? Met behulp van je zintuigen heb je steeds contact met je omgeving Hoe zou het zijn zonder zintuigen? Zelfs als je maar één zintuig

Nadere informatie

4 keer beoordeeld 30 mei 2017

4 keer beoordeeld 30 mei 2017 8 Samenvatting door een scholier 1301 woorden 4 keer beoordeeld 30 mei 2017 Vak Biologie Methode Biologie voor jou H6 Waarneming, regeling en gedrag Zintuigen in het algemeen zintuig orgaan dat reageert

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10

Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10 Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10 Samenvatting door Binc 2141 woorden 16 januari 2018 0 keer beoordeeld Vak Biologie Biologie B1: Reageren op je omgeving Reageren op je omgeving doe je met Zintuigen,

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag Samenvatting door een scholier 2864 woorden 15 juni 2003 6,5 185 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Basisstof 1 Zenuwstelsel =

Nadere informatie

6,5. Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober keer beoordeeld

6,5. Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober 2013 6,5 62 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar 3.1 ''Prikkels'' Met je huid kom je iets te weten over je omgeving. Als je iets aanraakt (

Nadere informatie

Toets Communicatie (eindtoets) 1

Toets Communicatie (eindtoets) 1 Toets Communicatie (eindtoets) 1 De toets bij het hoofdstuk communicatie. Maak in elk geval de toets passend bij de route die je hebt gedaan. Maak ook nog een toets voor een andere route. Probeer zo goed

Nadere informatie

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken. Science+ leerjaar 1 module: het oog 4 x 45 min, werk in duo s. vragenblad Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Nadere informatie

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige Paragraaf 7.1 prikkel Signalen die een zintuigcel uit de omgeving opvangt actiepotentiaal Verschil in elektrische lading over de membraan van een zenuwcel op het moment van een impuls adequate prikkel

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Oog Inleiding De meeste mensen hebben 5 zintuigen. Het gezichtsvermogen om te zien, het gehoor om te horen, de reuk om te ruiken, de smaak om te proeven en het gevoel om te voelen. Met zintuigen maak je

Nadere informatie

Zintuigen. Expertgroep 5: Sterretjes zien. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zintuigen. Expertgroep 5: Sterretjes zien. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 5 : Sterretjes zien Naam leerling:.... Leden expertgroep:... De voorbereiding Jullie gaan onderzoeken wat je vanuit je ooghoeken kunt zien. Wat hebben jullie nodig? Vel papier Potlood In de

Nadere informatie

Reageren op je omgeving

Reageren op je omgeving 1 BASISSTOF 1 vmbo-t havo vwo Reageren op je omgeving thema 6 Waarneming, regeling en gedrag opdracht 1 In afbeelding 1 zie je het bovenlijf van een meisje getekend. Dit meisje wordt door een wesp in haar

Nadere informatie

Voor deze les heb je nodig: een computer met internet verbinding

Voor deze les heb je nodig: een computer met internet verbinding Voor deze les heb je nodig: een computer met internet verbinding Klik op de volgende link : http://www.spreekwoord.nl/ Op deze pagina kun je allerlei Nederlandse spreekwoorden en gezegdes vinden. In de

Nadere informatie

Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5

Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5 Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5 Samenvatting door Esmee 2904 woorden 22 januari 2017 7,2 25 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Biologie samenvatting 3.1, 3.2, 3.3, 3.4 en

Nadere informatie

Het oog (H2) Harro Reeders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Het oog (H2) Harro Reeders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Harro Reeders 09 September 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65524 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong.

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong. Naam: DE ZINTUIGEN OOG, NEUS EN MOND Zintuigen. Doe je ogen eens dicht. Doe eens oordopjes in je oren. Weet je nu nog wel waar je bent? Ben je binnen of buiten? Schijnt de zon? Of regent het? Dat kun je

Nadere informatie

Thema 7Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties

Thema 7Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties 07-01-2005 10:27 Pagina 1 Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties Inleiding Het oog is een zeer gevoelig en bruikbaar optisch instrument. In figuur 2.56 zie je een aantal doorsnedentekeningen van het menselijk

Nadere informatie

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 2016-2017 NIVEAU BASIS VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 uten per week P periode

Nadere informatie

Pilot in de 1HV klassen

Pilot in de 1HV klassen Pilot in de 1HV klassen 4 dagdelen (totaal 16 uur) 1 e dag Uitleg project, basis uitleg zintuigen Uitvoeren practica met verschillende stappen van het onderzoek 2 e dag Uitleg herhaling onderzoekscyclus,

Nadere informatie

Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text.

Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text. Zintuigen Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text. Why are the senses important to a designer? How can you use them in your design concept?

Nadere informatie

Klas 2. Herhaling biologie klas 1

Klas 2. Herhaling biologie klas 1 Klas 2 Herhaling biologie klas 1 1 Herhaling Biologie Klas 1 De eerste lessen zullen we besteden aan een herhaling van de lesstof uit de eerste klas. Deze herhaling bestaat uit tekeningen, vragen en aantekeningen.

Nadere informatie

7,3. Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart keer beoordeeld

7,3. Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart 2012 7,3 7 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar 4.1. ZINTUIGEN Prikkels: informatie waarop je lichaam reageert. 2 soorten prikkels: - Uitwendige

Nadere informatie

uitleg proefje 1 spiegelbeeld schrijven

uitleg proefje 1 spiegelbeeld schrijven proefje 1 spiegelbeeld schrijven Misschien ziet je naam er een beetje kronkelig of gek uit, maar waarschijnlijk is het je wel een gelukt om je naam te schrijven. Het is moeilijk om de letters in spiegelbeeld

Nadere informatie

Docentenhandleiding Oogfunctiemodel

Docentenhandleiding Oogfunctiemodel Docentenhandleiding Oogfunctiemodel 300132 De mogelijkheden van het oogfunctiemodel zijn: - beeldvorming, met een positieve lens - gekleurde voorwerpen zien - accommoderen; werking van de ooglens - oogafwijkingen

Nadere informatie

inh oud 1. Inleiding 3 2. Kijken en zien 4 3. Proefjes 4. Hoogte, breedte en diepte 5. Gefopt door licht en donker 6. Gefopt door schuine lijnen

inh oud 1. Inleiding 3 2. Kijken en zien 4 3. Proefjes 4. Hoogte, breedte en diepte 5. Gefopt door licht en donker 6. Gefopt door schuine lijnen Je ogen bedrogen inhoud 1. Inleiding 3 2. Kijken en zien 4 3. Proefjes 5 4. Hoogte, breedte en diepte 6 5. Gefopt door licht en donker 7 6. Gefopt door schuine lijnen 7 6. Gefopt door kleur 8 7. Gefopt

Nadere informatie

Lens plat of lens bol?

Lens plat of lens bol? Lens plat of lens bol? Lens plat of lens bol? In de verte kijken: plat Spannen kringspieren of radiale spieren in iris? Spannen kringspieren of radiale spieren in iris? Van donker naar licht: pupil wordt

Nadere informatie

Handleiding Oogfunctiemodel

Handleiding Oogfunctiemodel Handleiding Oogfunctiemodel 300132 De mogelijkheden van het oog functiemodel zijn: - beeldvorming, met een positieve lens - gekleurde voorwerpen zien - accommoderen; werking van de ooglens - oogafwijkingen

Nadere informatie

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week

VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel 1 en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x 50 minuten per week PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING TSG VMBO CURSUSJAAR 205-206 NIVEAU BASIS VAK: BIOLOGIE METHODE: Biologie voor jou 3VMBO- BK Deel en 2 KLAS: 3 CONTACTUREN PER WEEK: 3 x uten per week P periode C code

Nadere informatie

kaarsen de zon olielampen petroleumlampen gloeilampen fakkel maan en sterren brandend hout TL buizen gaslantaarns de zon vuur

kaarsen de zon olielampen petroleumlampen gloeilampen fakkel maan en sterren brandend hout TL buizen gaslantaarns de zon vuur Werkblad 1 Lichtbronnen Lees eerst de tekst een keer door. Vul de woorden op de goede plaats in. Alle woorden mag je maar één keer gebruiken. kaarsen de zon olielampen petroleumlampen gloeilampen fakkel

Nadere informatie

Voelen: de huid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Voelen: de huid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 12 february 2019 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62513 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat?

Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Kernvraag: Hoe verplaatst licht zich en hoe zien we dat? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe verplaatst licht zich? 1. Als je wel eens de lichtstraal van een zaklamp hebt gezien, weet

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 7 + 8

Samenvatting Biologie Thema 7 + 8 Samenvatting Biologie Thema 7 + 8 Samenvatting door D. 3022 woorden 9 juni 2015 5,1 3 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou THEMA 7, Zintuiglijke waarneming 1. Het zintuigenstelsel 2.

Nadere informatie

OMSCHRIJVING LESSTOF

OMSCHRIJVING LESSTOF PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 3 VAK : : Biologie METHODE : Biologie voor Jou KLAS: : 3 NIVEAU : KADER CONTACTUREN PER WEEK 3 X 50 MINUTEN PER WEEK STUDIEJAAR : 2017-2018 EINDCIJFER KLAS 3 MOET

Nadere informatie

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4.

4 Gedrag. 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? 4.1 Opdrachten 1-24. 4.2 Opdrachten 1-20. 4. 4 Gedrag DO-IT Datum 4.2 Aapt een aap echt na? 4.4 Hoe leven dieren samen in een groep? PARAGRAFEN Datum 4.1 Opdrachten 1-24 4.2 Opdrachten 1-20 4.3 Opdrachten 1-16 4.4 Opdrachten 1-16 Samenvatten Test

Nadere informatie

VITA Module 4 kgt. Diagnostische toets

VITA Module 4 kgt. Diagnostische toets VITA Module 4 kgt Diagnostische toets BASISSTOF 1 Waarnemen en beroep Geen toetsvragen. 2 BASISSTOF 2 Waarnemen 1 Vul de ontbrekende woorden in. Kies uit: drempelwaarde gewenning hersenen organisme smaak

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 11 March 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

B Accommodatie van de ooglens

B Accommodatie van de ooglens DEEL DEEL DEEL B Accommodatie van de ooglens Een normaal oog is zo gebouwd dat het in rusttoestand een beeld van een ver gelegen voorwerp juist op het netvlies vormt. De voorwerpen die je waarneemt, staan

Nadere informatie

H7 Zintuigelijke waarneming:

H7 Zintuigelijke waarneming: Samenvatting door een scholier 1383 woorden 31 mei 2010 7,5 32 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou H7 Zintuigelijke waarneming: Een zintuig is een orgaan dat reageert op prikkels. -

Nadere informatie

Vanuit de wereld om ons heen komen voortdurend prikkels op ons af: Geluiden Warmte/kou Lichtprikkels Bewegingen Smaken Geuren

Vanuit de wereld om ons heen komen voortdurend prikkels op ons af: Geluiden Warmte/kou Lichtprikkels Bewegingen Smaken Geuren Zintuigen Definitie Een zintuig is een orgaan dat met behulp van receptoren prikkels waarneemt en deze doorstuurt (impuls) naar een bepaald gedeelte van de hersenen. [In de hersenen wordt men al dan niet

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3 Zintuigen 1 INLEIDING Zintuigcellen Reuk-, smaak- en PH-sensoren Smaakzintuig Warmte- en koudesensoren Tast-, druk- en pijnsensoren Fotosensoren 2 ZINTUIGEN VORMEN DE VERBINDING

Nadere informatie

Samenvatting project natuur zintuigen

Samenvatting project natuur zintuigen Samenvatting project natuur zintuigen Let op: De plaatjes hoef je niet te leren! Samenvatting van de huid Hoe voel je? In je huid zitten drukreceptoren die gestimuleerd worden door jouw vinger. Ze sturen

Nadere informatie

Het zou het leven een stuk lastiger maken als een van je zintuigen niet goed of juist te goed werkt. En natuurlijk

Het zou het leven een stuk lastiger maken als een van je zintuigen niet goed of juist te goed werkt. En natuurlijk Verslag door N. 2001 woorden 20 mei 2015 5,5 4 keer beoordeeld Vak Zorg en welzijn Inleiding Bij de keuze van mijn onderwerp probeer ik altijd iets te kiezen waar ik nog veel van kan leren. In mijn werkstuk

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Scan

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Scan THEMA 4 REGELING EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN 3 VMBO-bk Examentrainer Vragen vmbo-bk Scan In een Engelse folder staat informatie over een bepaald apparaat. Hiermee kan het centrale zenuwstelsel onderzocht

Nadere informatie

Zintuigen. zien ruiken. horen. voelen. proeven

Zintuigen. zien ruiken. horen. voelen. proeven Zintuigen horen proeven zien ruiken voelen inhoud 1. Zintuigen 3 2. Je ogen 4 3. Je oren 6 4. Je neus 8 5. Je tong 11 6. Je huid 12 7. Filmpje 14 Pluskaarten 15 Bronnen en foto s 17 Colofon en voorwaarden

Nadere informatie

Gezichtsbedrog hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62517

Gezichtsbedrog hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62517 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 30 mei 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62517 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Ruimten Wetenschapsspellen en Robots

Ruimten Wetenschapsspellen en Robots Ruimten Wetenschapsspellen en Robots De avonturiers Opdrachtenboekje Editie van het Pass Dit opdrachtenboekje behoort tot Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam Naam Naam Naam Naam Naam

Nadere informatie

Biologie Tijdsduur : * Goed gezien????? Doel: Na deze opdracht heb je zelf gemerkt dat je soms de dingen anders ziet dan ze zijn.

Biologie Tijdsduur : * Goed gezien????? Doel: Na deze opdracht heb je zelf gemerkt dat je soms de dingen anders ziet dan ze zijn. Thema: Mini Moeilijkheid : *** Biologie Tijdsduur : * De mens Juf Nelly Zintuigen Goed gezien????? Doel: Na deze opdracht heb je zelf gemerkt dat je soms de dingen anders ziet dan ze zijn. Uitleg opdracht

Nadere informatie

Kijken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Kijken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63356 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Werkboekje Grote Wetenschapsdag

Werkboekje Grote Wetenschapsdag Werkboekje Grote Wetenschapsdag Als je alles ingevuld hebt - > inleveren bij je leerkracht. Naam: Klas: _ School: Start van de dag - > Video Wat vond je van de video? Heb jij een eigen vraag kunnen bedenken?

Nadere informatie

> Lees Hoe praten we?

> Lees Hoe praten we? LB 8-70. Trillende lucht > Lees Hoe praten we? > Lees Dat klinkt mooi! Maak de zin af. Geluid is Zet de volgende zinnen in de goede volgorde. Zet er het juiste cijfer voor. Je borstkas versterkt het geluid.

Nadere informatie

Zintuigen. Expertgroep 3: Welke smaak proef je? Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zintuigen. Expertgroep 3: Welke smaak proef je? Naam leerling:... Leden expertgroep:... Naam leerling: Leden expertgroep: De voorbereiding Jullie gaan onderzoeken hoe goed je smaken uit elkaar kunt houden door te proeven. Wat hebben jullie nodig? Jullie krijgen de benodigdheden straks van

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Deze brochure heeft tot doel u informatie te geven over operaties aan het oor. Als u recent bij de KNO-arts bent geweest, die u zo'n operatie heeft voorgesteld, dan kunt u in deze brochure daar meer over

Nadere informatie

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2.1 Wat is geluid? Geluid: trillingen veroorzaakt door een geluidsbron Middenstof: stof die de trillingen geleidt. Resonantie: het overdragen van een trilling

Nadere informatie

Ruiken en proeven vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73611

Ruiken en proeven vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73611 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73611 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Waarneming en regeling. Basisstof 6

Waarneming en regeling. Basisstof 6 Waarneming en regeling Basisstof 6 Van prikkel naar impuls Receptoren zijn gewoonlijk erg gevoelig. Hele zwakke prikkels worden al waargenomen, maar dat moet wel de eigen, adequate prikkel van die cel

Nadere informatie

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1 Versie 1 Datum: 11 juni 2011 Cursus: Docent: Taal in alle vakken Radha Gangaram Panday Door: Mario Hummeling, 1597628 Shafi Ilahibaks, 1540943 Cyril Bouwman, 1581806 Herman Hofmeijer, 1058201 Nico van

Nadere informatie

Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog

Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog Je kijkt je ogen uit! Een uitdrukking die regelmatig gebruikt wordt als er veel te zien is. Denk maar aan de kermis of aan de Efteling.

Nadere informatie

Tekstboek. VMBO-T Leerjaar 1 en 2

Tekstboek. VMBO-T Leerjaar 1 en 2 Tekstboek VMBO-T Leerjaar 1 en 2 JHB Pastoor 2015 Arnhem 1 Inhoudsopgave i-nask Tekstboek VMBO-T Leerjaar 1 en 2 Hoofdstuk 1 Licht 1.1 Licht Zien 3 1.2 Licht en Kleur 5 1.3 Schaduw 10 1.4 Spiegels 15 Hoofdstuk

Nadere informatie

1. Wat is het verschil tussen een natuurgetrouwe en een schematische tekening?

1. Wat is het verschil tussen een natuurgetrouwe en een schematische tekening? Een technische tekening maken In de biologie proberen we organismen zo nauwkeurig mogelijk te bekijken. De beste manier om dit te doen, is het organismen te tekenen. Als je een organismen tekent, kijk

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Operaties aan het oor Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over operaties aan het oor. Als u recent bij de KNO-arts bent geweest, die u zo'n operatie heeft voorgesteld, dan kunt u

Nadere informatie

1.1 Het oog. 1.1.1 Beschermende delen van het oog. Deel 1 Hoe verkrijgen organismen informatie over hun omgeving?

1.1 Het oog. 1.1.1 Beschermende delen van het oog. Deel 1 Hoe verkrijgen organismen informatie over hun omgeving? 1.1 Het oog 1.1.1 Beschermende delen van het oog Door welke delen worden je ogen beschermd? Vul de juiste benaming in. Geef telkens de functie van de delen. Delen Functie 1 2 3 4 5 6 1.1 Het oog 1 1.1.2

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie

Nadere informatie

Ruiken en proeven vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Ruiken en proeven vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63357 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe verplaatst geluid zich en hoe horen we dit?

Kernvraag: Hoe verplaatst geluid zich en hoe horen we dit? Kernvraag: Hoe verplaatst geluid zich en hoe horen we dit? Naam: Groep: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Kan geluid dingen verplaatsen? Bouw een trommeltje. Span een stukje dun rubber (bijvoorbeeld

Nadere informatie

Ruiken en proeven vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62369

Ruiken en proeven vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62369 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7

Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7 Repetitie Lenzen 3 Havo Naam: Klas: Leerstof: 1 t/m 7 Opgave 1 Iris krijgt een bril voorgeschreven van 4 dioptrie. Zij houdt de bril in de zon en probeert de stralen te bundelen om zodoende een stukje

Nadere informatie

BIOGENIE 3.2 DEEL 1: ORGANISMEN ONTVANGEN PRIKKELS UIT HUN OMGEVING

BIOGENIE 3.2 DEEL 1: ORGANISMEN ONTVANGEN PRIKKELS UIT HUN OMGEVING BIOGENIE 3.2 DEEL 1: ORGANISMEN ONTVANGEN PRIKKELS UIT HUN OMGEVING Definitie kunnen geven van een prikkel (p.11) Definitie kunnen geven van een receptor (p.11) A) HET OOG De volgende delen van het oog

Nadere informatie

Prezi les 1: Website:

Prezi les 1: Website: Les 1 Bouw van het hart Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de leerlingen tijdens deze les het gaan hebben over de bouw van het hart. 2. De leerkracht laat het skelet van een mens zien en vraagt de leerlingen

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

ipad Module 4 Instellingen

ipad Module 4 Instellingen Instellingen van de ipad veranderen Soms heeft de fabrikant van de ipad updates. Meestal is dit om de ipad nog beter te laten werken. Soms wil je zelf iets veranderen aan de ipad. Bijvoorbeeld je toegangscode.

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. biologie CSE BB. tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2015 tijdvak 1 woensdag 20 mei 13.30-15.00 uur biologie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Horen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Horen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 07 April 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63355 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen Trommelvliesbuisjes bij volwassenen Uw afspraak Plaats : d.d om uur : de afdeling Dagverpleging Inhoudsopgave Het oor en hoe het werkt... 2 Wat zijn de klachten... 2 Behandeling... 2 Voorbereiding...

Nadere informatie

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word Nog beter leren omgaan met Word Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Informatiekunde Omgaan met Word College De Heemlanden 2005. Informatiekunde Leerjaar

Nadere informatie

Je hersenen je ruggenmerg en je zenuwen vormen samen je zenuwstelsel. Het zenuwstelsel zorgt ook voor de werking van spieren en klieren.

Je hersenen je ruggenmerg en je zenuwen vormen samen je zenuwstelsel. Het zenuwstelsel zorgt ook voor de werking van spieren en klieren. Module 4: Waarnemen Basisstof 1: Waarnemen Zintuigen Door zintuigen kan je prikkels waarnemen. Licht en geluid. Zintuigen: ogen, oren, huid, neus en tong. Alle zintuigen vormen het zintuigstelsel. In zintuigen

Nadere informatie

BREINBREKERS EN ILLUSIES

BREINBREKERS EN ILLUSIES BREINBREKERS EN ILLUSIES BREINBREKERS Maak twee vierkanten die elkaar niet raken door acht lucifers te verwijderen. SCROL NAAR BENEDEN VOOR DE OPLOSSING OPLOSSING MENSEN DIE NAAR ELKAAR KIJKEN OPGAVE Opzet

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor 1 Inleiding Deze folder geeft u informatie over verschillende operaties aan het oor. 2 Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen van geluid.

Nadere informatie

1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? Geef twee voorbeelden van inwendige prikkels Wat verste je onder een adequate prikkel?

1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? Geef twee voorbeelden van inwendige prikkels Wat verste je onder een adequate prikkel? ZINTUIGEN: ANTENNES GEVOELIGE O: 13/1 1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? A Waarvoor dient een zintuig? b Wat us een prikkel? c Geef twee voorbeelden van uitwendige prikkels. (Uitwerdig = buiten lichaam.)

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie November 2016 OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie 1 waarneming

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2016 tijdvak 1 biologie CSE GL en TL Deze bijlage bevat informatie. GT-0191-a-16-1-b Dolfijnen Lees eerst informatie 1 tot en met 6 en beantwoord dan vraag 40 tot en met 53. Bij het

Nadere informatie

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes

Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Naam: Klas: Practicum: Het ontkiemen van zaadjes Oefenen Theorie Op dit moment ben je bezig met Hoofdstuk 2 dat gaat over planten. Planten groeien uit zaden, bollen of knollen. In dit practicum gaan we

Nadere informatie

Operatie aan het oor. Keel-Neus- en Oorheelkunde

Operatie aan het oor. Keel-Neus- en Oorheelkunde Operatie aan het oor Keel-Neus- en Oorheelkunde Uw Keel-Neus-Oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder geeft u informatie over zo n operatie. U

Nadere informatie

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Niks is fijner dan je prettig en ontspannen voelen. Dit

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

Leren als een expert!

Leren als een expert! Leren als een expert! Welk vak vind jij lastig? Wiskunde, of juist Frans? Ken je iemand die heel goed is in dat vak? En heb je wel eens aan diegene gevraagd hoe hij/zij voor dat vak leert? Als je dat weet,

Nadere informatie

OMSCHRIJVING LESSTOF

OMSCHRIJVING LESSTOF PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 3 VAK : : Biologie METHODE : Biologie voor Jou KLAS: : 3 NIVEAU : KADER CONTACTUREN PER WEEK 3 X 50 MINUTEN PER WEEK STUDIEJAAR : 2017-2018 EINDCIJFER KLAS 3 MOET

Nadere informatie

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan.

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Herhalingsles Het lichaam Ademhaling Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Als we ademen, stroomt er lucht binnen in ons lichaam. Welke weg legt deze lucht af? Vul het schema aan.

Nadere informatie

Hoe leer ik uit... Naam: Klas:

Hoe leer ik uit... Naam: Klas: Hoe leer ik uit... Naam: Klas: 1 Inhoud Woorden... 3 Flashcards... 3 Opschrijven... 3 WRTS... 3 Tekenen... 4 Stones... 5 Flashcards Opschrijven - WRTS... 5 Het thema van de Stone... 5 Stukjes combineren...

Nadere informatie

Oren om te horen. 1. Leesopdracht

Oren om te horen. 1. Leesopdracht 1. Leesopdracht Lees de onderstaande tekst goed door. De tekst gaat over de werking van het gehoor en is erg handig voor maken van de overige opdrachten in dit boekje. Oren om te horen Je oren zijn er

Nadere informatie

Nachtbrakers NACHTRUST

Nachtbrakers NACHTRUST Naam: Nachtbrakers NACHTRUST Bekijk het clipje: Nachtrust a) Wat is de nacht? b) Waarom is het s nachts donker? Groep: LES 9 - WERKBLAD 1 c) Is het in de stad s nachts donker, kun je sterren zien? Waarom

Nadere informatie