De Nieuwe Woningcorporatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Nieuwe Woningcorporatie"

Transcriptie

1 De Nieuwe Wningcrpratie Buwstenen vr de inrichting van de rgan i- satie Daan Drr, Businessleader Slimmer rganiseren, Atrivé Maaike Wittenberg, rganisatieadviseur Prt6 december 2012 Dit prject is mede mgelijk gemaakt dankzij een bijdrage uit het Eurpees Sciaal Fnds

2 Inhudspgave Inhudspgave 1 1 Inleiding 4 2 Het karakter van de wningcrpratie Maatschappelijk ndernemerschap Kerncmpetenties wningcrpratie De interne, hybride rganisatie De crpratie als katalysatr 10 3 Trends en ntwikkelingen die van invled zijn p de inrichting van de wningcrpratie Wningmarkt van grt- naar kleinschalig, naar ntwikkelend beheren Delgrepen en klanten Blijvende financiële druk Cntrl & Gvernance Snelle digitalisering samenleving Verwacht tekrt aan gekwalificeerde arbeidskrachten Duurzaamheid De financiële en ecnmische crisis 17 4 Overwegingen bij de inrichting van de rganisatie Structuur vlgt strategie Samenwerken f uitbesteden? Efficiënt inrichten, bemensen en aansturen Vastgedsturing ruggengraat van rganisatie Maatschappelijk rendement centraal Van wn- naar wijkdienstenmdel Schaalindeling 23 5 Buwstenen vr de Nieuwe wningcrpratie ( vhe) Markt & Strategie Vastged Klant & Service Stad & Buurt Financiën & Cntrl Bedrijfsndersteuning 31 6 Een schets van een business case ann De ksten van de werkrganisatie, basis vr een geznd financieel rendement Maatschappelijke investeringen Cnclusies 42 7 Aanbevelingen 43

3 8 Bijlage: een beeld van verbetermgelijkheden en best practices van prcessen 46 9 Verantwrding Literatuurlijst 65

4 1 Inleiding Vrjaar 2012 heeft Prt6 ESF-subsidie ntvangen vr een verkennend nderzek naar de tekmstige structuur en rganisatie inrichting van wningcrpraties. De reden m dit nderzek te huden lag enerzijds in de behefte van de nieuwe directeur-bestuurder van Prt6 m de rganisatie pnieuw in te richten. Vanuit een brede riëntatie p ntwikkelingen in de sectr zuden z gede argumenten en verwegingen vr een nieuwe rganisatie inrichting aangedragen kunnen wrden. Anderzijds was er de behefte m een beter beeld te krijgen p de ntwikkelingen van de werkrganisatie van wningcrpraties. Deze kmt vrt uit de vertuiging dat de kmende jaren een mslag in het rganiseren en inrichten van crpraties zal plaatsvinden. De plitieke, financiële en maatschappelijke druk is de afgelpen jaren enrm tegenmen. Er lijkt sprake te zijn van een trendbreuk. De afgelpen 10 jaar kn het niet p. Crpraties knden hun geld niet kwijt, werden aangesprken p een vermaat aan vermgen en werden gevraagd m allerlei sciale taken p zich te nemen. De tijden zijn als gevlg van de financiële en ecnmische crisis veranderd. Wningcrpraties kmen, als het aan het nieuwe kabinet ligt, weer nder aansturing van gemeenten en zullen een frse bijdrage aan de schatkist meten leveren. Dit leidt weer tt een sterk verminderde investeringsruimte en het stpzetten van prjecten. In deze druk m te bezuinigen kmt k de rganisatievrm in de belangstelling. He kunnen we straks tegen lagere ksten, met minder mensen kwalitatief gede prducten en diensten leveren? En he met rganisatie er dan uitzien? Vr dit nderzek hebben we ns breed geriënteerd binnen de sectr en deels daarbuiten. We zijn p zek geweest naar best practices, naar ervaringen en de inzichten van pinin leaders. We hebben gezcht naar literatuur ver de rganisatie van wningcrpraties en we hebben uitkmsten getetst in discussies met bestuurders en medewerkers van crpraties. Vr u ligt het resultaat van dit verkennende nderzek. Nu we erp terugkijken, zien we dat de kmende tijd eerst veel energie gestken met wrden in het bij de tijd brengen van de werkrganisatie van wningcrpraties. In de snelle ntwikkelingen van de afgelpen jaren zijn deze achtergebleven. Daarnaast hebben we ntdekt dat de kerntaken en de kerncmpetenties van de wningcrpratie stevig in de werkrganisatie verankerd meten wrden. Ok dat leidt tt een aantal aanbevelingen vr de inrichting van de rganisatie. De rganisatie kan gezien wrden als een samenhangend geheel van strategie, cultuur en structuur. Het nderwerp van dit rapprt is de inrichting van de rganisatie, de structuur. Daarbinnen vlgt de structuur in principe de strategie en is cultuur het geheel van nrmen, waarden en gedrag binnen de rganisatie. De gewenste cultuur van de rganisatie wrdt in dit rapprt niet expliciet beschreven. Wel wrdt p meerdere plaatsen duidelijk dat de cultuur die bij de vrgestelde rganisatie-inrichting past, gekenmerkt wrdt dr zakelijker werken, dicht bij de klant zijn, kstenbewust, practief en gericht p samenwerking. Omdat de strategie leidend is vr het ntwerp van de rganisatie, beseffen we dat de aanbevelingen die we verderp zullen den relatief zijn. Veel zal afhangen van de gekzen strategie, maar k van de mgeving van de crpratie (werkend in een grte stad f juist p het platteland), en van de schaal van de crpratie. We spreken daarm ver buwstenen vr de inrichting van de rganisatie. Buwstenen die in verschillende situaties verschillend gebruikt dienen te wrden. Organisatie ntwerp blijft uiteindelijk maatwerk. 4

5 Tegelijk zijn we k van mening dat crpraties qua inrichting en structuur naar elkaar te zullen greien. In de afgelpen 10 jaar ten er nauwelijks financiële en plitieke beperkingen werden gesteld aan wningcrpraties, maakte het eigenlijk niet z heel veel uit welke rganisatievrm er werd gekzen. Verkeerde keuzes werden niet afgestraft. De kmende 10 jaar zal dat anders zijn. En mdat wningcrpraties vr 80% allemaal dezelfde werkzaamheden verrichten, denken we dat prcessen en rganisatie-inrichting zullen cnvergeren richting één mdel, één best practice. Een ding met ns in deze inleiding van het hart. Het is nauwelijks f niet mgelijk wningcrpraties p basis van cijfers en kengetallen te vergelijken. Er zijn wel degelijk best practices in prcessen te nderscheiden, het is niet aantnbaar mdat er geen eenduidige prcesindicatren binnen de sectr wrden gehanteerd. Ok wrden ksten vaak p verschillende manieren gebekt zdat vergelijkingen alleen bij benadering mgelijk zijn. Dat maakt tegelijk duidelijk dat er ng veel verbeterd kan wrden in deze sectr. In hfdstuk twee geven we eerst een krte schets van het karakter van de wningcrpratie, m in hfdstuk 3 een aantal trends te bespreken die van invled zijn p de structuur en de inrichting. In hfdstuk 4 bespreken we vervlgens een aantal verwegingen die bij de inrichting van de rganisatie een rl spelen m deze in hfdstuk 5 te vertalen in buwstenen vr de nieuwe wningcrpratie. We geven daarin een schets van een andere structuur en inrichting van een crpratie met een mvang van vhe s (verhuureenheden). In hfdstuk 6 schetsten we een businesscase van deze crpratie in financieel rendement, c.q. fte s en een maatschappelijk rendement. In hfdstuk zeven den we aanbevelingen en in de bijlage vindt u tensltte de primaire prcessen met daarbij vele suggesties vr ptimalisatie en verbetering. 5

6 2 Het karakter van de wningcrpratie In dit hfdstuk staan we krt stil bij het karakter van de wningcrpratie. Wat is nu precies het bijzndere van een wningcrpratie? En wat zijn de dilemma s? In de eerste plaats is een wningcrpratie een nderneming met een publieke taakstelling, ftewel een maatschappelijk nderneming. Als maatschappelijk ndernemer heb je een bijzndere psitie in het krachtenveld verheid, markt en maatschappij. Tevens zegt het iets ver de manier van werken, namelijk p ndernemende wijze maatschappelijke delen verwezenlijken. In paragraaf 1 wrdt hierp ingegaan, maar dat het niet helemaal ged zit met de maatschappelijk legitimatie beheft geen betg. Vervlgens werken we deze karaktertrekken uit in kerncmpetenties waar naar nze mening iedere crpratie ged in zu meten zijn m succesvl te kunnen pereren als maatschappelijk ndernemen. In paragraaf drie belichten we de verschillen tussen de nderdelen van de wningcrpratie m in paragraaf vier sluiten we af de wningcrpratie als katalysatr. 2.1 M a a t s c h a p p e l i j k n d e r n e m e r s c h a p Wningcrpraties zijn in de jaren 90 getransfrmeerd van verheidsgestuurde, taakgerichte rganisaties in zelfstandige ndernemingen met een publieke taakstelling: maatschappelijk ndernemerschap. Vlgens Gruis duidt maatschappelijk ndernemerschap daarbij zwel p de bijzndere psitie van de crpraties (als speler tussen verheid, markt en maatschappij), als p een manier van werken (p een ndernemende wijze aan het verwezenlijken van de maatschappelijke delen). Maatschappelijke ndernemingen hebben een bijzndere institutinele psitie mdat zij enerzijds ndernemend willen zijn, maar zich uitdrukkelijk geen 'puur' private rganisatie velen die gericht is p winst. Tch met k de maatschappelijke nderneming vldende inkmsten genereren m k p langere termijn haar werk te kunnen den. De maatschappelijke nderneming ziet zichzelf evenmin als verheidsrganisatie. Wel zijn maatschappelijke ndernemingen werkzaam in het publieke dmein (NTMO, 2003). De maatschappelijke ndernemer pereert p drie frnten: verheid, gemeenschap en markt (zie figuur).1 1 Gruis, V. (feb. 2010) De crpratie als katalysatr (Essay in BuildingBusiness) 6

7 Figuur: psitie van de maatschappelijke nderneming tussen staat, markt en gemeenschap (Brandsen e.a., 2005 gebaseerd p Zijderveld, 1999 en Pestff, 1992) In institutineel perspectief bevindt de maatschappelijk nderneming zich dus ergens tussen zuivere staats-, markt- en gemeenschapsinstituties in. Maar institutinele kenmerken zeggen weinig ver de wijze waarp invulling wrdt gegeven aan het ndernemerschap (zie k Zandstra en Rhde, 2002). Bij maatschappelijk ndernemen gaat het nadrukkelijk m een manier van werken: het vlgen van een bepaalde aanpak bij het realiseren van de maatschappelijke delen (zie bijvrbeeld k Vulperhrst, 1999; Zandstra en Rhde, 2002; De Kam, 2003, Scherpenisse, 2004). Dit wrdt k nderkend in de bedrijfskundige literatuur ver ndernemerschap, in de wrden van Drucker (1985): Ondernemerschap is een bepaald gedrag en geen karaktereigenschap. Ok Vlgens Dees (1998) is innvatievermgen een belangrijk kenmerk van maatschappelijke ndernemingen. Maatschappelijke ndernemers spelen de rl van veranderaars binnen de sciale sectr. Vlgens de definitie van het platfrm maatschappelijke ndernemingen (VNO-NCW) is een maatschappelijke nderneming een privaatrechtelijke rechtspersn net als alle ndernemingen. Zij realiseert maatschappelijke delstellingen in wnen, zrg, welzijn en nderwijs. De maatschappelijke nderneming staat in een bijzndere relatie tt verheden en de burgers znder zich te richten p het maken van geldelijke winst. De winst die wrdt behaald, zit vr de maatschappelijke nderneming in het maatschappelijke rendement. Het grte verschil tussen markt- en publieke sectr ligt vrnamelijk in het cördinatiemechanisme dat wrdt gebruikt m vraag en aanbd p elkaar af te stemmen. In de marktsectr spelen prijzen hierin een cruciale rl: zij penbaren de vrkeuren van cnsumenten en geven infrmatie ver ksten, schaarste en cncurrentieverhudingen (De Grt en Van Helden). Rendement wrdt gemeten aan de hand van geldelijke winst. Winst is daarmee tegelijkertijd maatstaf vr de mate van efficiëntie en effectiviteit van de bedrijfsvering. 7

8 Maatschappelijke rendement daarentegen is lastig definieerbaar en meilijk meetbaar. Bvendien is de kwaliteit van de utput meilijk vast te stellen, mdat de infrmatie ver het cnsumentengedrag veelal ntbreekt. Dit verklaart tevens dat de beheersing van activiteiten en ksten z lastig is. Opgelegde bezuinigingen en sterk verhgde eisen van de plitiek, cliënten en het publiek hebben de laatste jaren geleid tt een discussie in de sectr ver de rl en psitie van wncrpraties in de samenleving (license t perate). Eveneens startte hiermee de zektcht naar cmmerciële bedrijfsveringtechnieken die niet in strijd zijn met de identiteit van een maatschappelijke nderneming, ter verbetering van de bedrijfsvering. Thema s als spaarzaamheid, efficiency, nieuwe managementstijlen en het managen van de taakuitvering in het bijznder, (be)sturen p prestaties met prducten als utput en meetbare prestatiemaatstaven en nrmen den steeds meer hun intrede in de sectr. 2.2 K e r n c m p e t e n t i e s w n i n g c r p r a t i e Waar met een wningcrpratie ged in zijn wil zij succesvl pereren als maatschappelijk ndernemer? Met andere wrden wat zijn de kerncmpetenties van een wningcrpratie 2. Hewel een kerncmpetentie k kan samenhangen met de visie en strategie van de rganisatie gaat het hier m sectrbrede kerncmpetenties. Het zal duidelijk zijn dat in de inrichting en structuur van de rganisatie de kerncmpetenties tt hun recht meten kmen. Wij denken dat een succesvlle wningcrpratie drie kerncmpetenties heeft: vastgedsturing, dichtbij de klant zijn en samenwerken met partners. Met vastgedsturing wrdt gedeld p de kerncmpetentie m de wningmarkt te kennen, te kunnen analyseren en p basis daarvan, via het prces van vastgedsturing te zrgen vr een ptimale vastgedprtefeuille vr de delgrep. Met ptimaal wrden bedeld financieel, markt, risicspreiding, duurzaam, et cetera. Znder ptimale vastgedsturing wrden de risic s grter: wrdt er niet te veel nderhud gepleegd? Kunnen we straks nze delgrep wel bedienen? Kunnen we dit straks wel verhuurd krijgen? Wrdt er niet te duur gebuwd? En wrdt het vermgen wel ptimaal aangewend? De tweede kerncmpetentie is dichtbij de klant. In en rnd de wning van de huurder is in feite de ntmeting tussen het privédmein, achter de vrdeur, en het sciale dmein, het cmplex, de straat, de wijk, de stad. Znder ptimale kennis van de individuele huurder (zijn wnwensen, verwachtingen en beheften) en kennis van de dynamiek en aard van de samenlevingsverbanden, kan een wningcrpratie zijn werk niet ged den. Het gaat hier niet alleen m het verzamelen van gegevens, deze te analyseren en tt strategische input te maken maar vral k m het vermgen een cnstructieve dialg met de delgrep te initiëren en in stand te huden. Met andere wrden: m samen met de klant, als gelijkwaardige partner, te cmmuniceren en te werken aan een stad en buurt waar het ged wnen is. Daarvr is het ndig de taal van de klant te spreken. De derde kerncmpetentie is het vermgen m nauw samen te werken met partners, in de keten en in netwerken. De delen van de crpratie kunnen in feite alleen in nauwe samenwerking met partners gerealiseerd wrden. Partners zijn dan: huurders en huurdersvereniging, zrg, welzijn, gemeente, maar k buwbedrijven, nderhudsbedrijven, aannemers. Het identificeren van de kerncmpetenties van de wningcrpratie, wat met je echt ged kunnen m als wningcrpraties succesvl te pereren, geeft richting aan de structuur. Tensltte bestaat er brede cnsensus dat het uitbesteden van kerncmpetenties een grt risic is vr duurzame prestaties. Je besteedt in dat geval als het ware het hart van je rganisatie uit. Dat 8

9 draagt een risic in zich. Beschikt de televerende rganisatie wel ver de juiste attitude, kennis en vaardigheden? Is het uitbesteden van een kerncmpetentie wel acceptabel vr de samenleving? Andersm zu je kunnen zeggen dat uitbesteden van niet-kern activiteiten helpt m de fcus p de kerncmpetenties te versterken. 2.3 D e i n t e r n e, h y b r i d e r g a n i s a t i e Wningcrpraties werken ver het algemeen ng redelijk traditineel. De rganisaties kennen een relatief grte verhead en zijn vlgens hiërarchische denklijnen gerganiseerd. Dit leidt, in het licht van de huidige beschikbare kennis van rganiseren, tt inefficiënte werkprcessen, nvrede nder medewerkers vanwege naantrekkelijke werk en matige prestaties en resultaten. Ondanks de prfessinaliseringsglf van de afgelpen jaren is hier ng weinig verandering in gekmen. Kijkend naar de gederen en diensten die een wningcrpratie levert, dan kunnen deze nderscheiden wrden in de manier waarp deze tt stand kmen, namelijk in de vrm van een prces f een prject. Prcessen wrden nderscheiden in primaire, uitverende prcessen, ndersteunende prcessen en sturende prcessen. In dit kader beperken we ns tt de uitverende, primaire prcessen. Dat zijn die prcessen waarmee de wningcrpratie tegevegde waarde creëert vr klanten en belanghebbenden. De primaire prcessen binnen de wningcrpratie zijn verhuren, nderhud en beheer van wningen, verlastbeheer en vastgedsturing. De prcessen waarver nu binnen de crpratiesectr eigenlijk wel cnsensus is dat dit inderdaad prcessen zijn, zijn uitgebreid beschreven en in de bijlagen van dit rapprt pgenmen. Dit zijn het verkepelende verhuurprces waarnder de prcessen wning verlaten, wning betrekken en mutatienderhud vallen, de huurincass, sciaal beheer (verlast), wning veranderen, reparatieverzeken, planmatig nderhud en klant-relatieprces. Per prces is naast de prcesbeschrijving de delstelling van het prces, de kenmerken van de traditinele werkwijze, de belangrijkste faalksten en suggesties vr ptimalisatie beschreven. De cördinatiemechanismen van Mintzberg Vastgedntwikkeling f het bevrderen van de leefbaarheid in een wijk f buurt kun je als een prces zien, maar ze zijn zeker veel minder rutinematig. Vastgedntwikkeling verlpt in pr- 2 Hamel en Pralahad, Cmpeting fr the future 1994, 9

10 jecten die allemaal uniek zijn, maar die p hfdlijnen hetzelfde patrn vlgen. Wijkntwikkeling verlpt prjectmatig, vaak samen met partners f verlpt activiteit gericht, p basis van de prfessinele kennis van de medewerkers. Het karakter van het primaire prces van de hfdnderdelen van de rganisatie verschilt dus. Dat vraagt tegelijk m een andere manier van sturen 3. Het nderscheid tussen rutinematige prcessen, prfessinele werkzaamheden en unieke prjecten pleit ervr m dit in aparte afdelingen nder te brengen. De afdeling verhuur-verkpreparatie richt zich p het ptimaliseren van de rutineprcessen: peratinele excellence staat hier centraal. Lean management biedt een handelingskader vr het ptimaliseren van (prductie)prcessen. Deze afdeling wrdt in tenemende mate een ICT-fabriek waarin de rutineprcessen bij vrkeur digitaal f via de telefn verlpen. Hier kun je spreken ver de ksten per geleverde dienst, zals de ksten per mutatie f de gemiddelde ksten per reparatieverzek. Binnen het rganisatienderdeel dat zich richt p leefbaarheid in buurten en wijken dmineren de prfessinals en de uitverende activiteiten van beheerders en huismeesters. Optimaliseren betekent hier vral kwalitatief gede prfessinals aannemen, vr wijkbeheerders en huismeesters kmt daar k een zekere mate van directe aansturing bij. Binnen de vastgedklm zijn de prfessinele vaardigheden van de medewerkers beslissend vr het succes van de afdeling. Ok hier gaat het m het sturen p de prfessinaliteit van de medewerkers, in dit geval in cmbinatie met een zeker mate van standaardisatie van de prcesvering. De wningcrpratie is intern dus k een hybride rganisatie: De verschillen tussen de kernnderdelen zijn relatief grt en vragen m hun eigen type aansturing. De afstemming en cördinatie tussen deze verschillende typen afdelingen vraagt daarm te ndige aandacht. 2.4 D e c r p r a t i e a l s k a t a l y s a t r In zijn artikel De crpratie als katalysatr ziet Vincent Gruis een tekmstperspectief waarin de wningcrpratie dicht bij zijn traditinele kerncmpetentie van wnen en vastged blijft. Vanuit hun kerncmpetentie zullen k deze crpraties zich echter met de plssing van een breed scala aan maatschappelijke prblemen bezig huden4. Niet dr het allemaal zelf te den, maar dr anderen te mbiliseren en te stimuleren. De crpratie lpt als het ware de gaten dicht die andere rganisaties laten liggen f die eenvudigweg daar ntstaan waar niet ptimaal wrdt samengewerkt. Deze psitinering ligt dicht bij de rl van wijkregisseur zals die in het SEV mdel is benemd 5. De crpratie als katalysatr is herkenbaar. Waar crpraties al de neiging hadden m specialistische sciale taken zelf p zich te nemen, zien we dat dit nder druk van de bezuinigingen weer wrdt teruggedraaid. De crpratie als katalysatr wrdt dr Gruis uitgewerkt vlgens de lijnen van het 7S mdel van Mc Kinsey. 3 Mintzberg benemt vijf verschillende cördinatiemechanismen: directe supervisie (de simpele structuur), standaardisatie van prcessen (de machine bureaucratie), standaardisatie van input (prfessinele bureaucratie), standaardisatie van utput (divisiestructuur) en wederzijdse afstemming (de netwerkrganisatie). Het dminante cördinatiemechanisme bepaalt het karakter van het rganisatienderdeel. Structures in five, De Crpratie als katalysatr, Vincent Gruis, Building Business, februari SEV psitineringsmatrix, (http://www.sev.nl/nieuws/nieuws.asp?cde_nws=1377) 10

11 Het 7S mdel van Peters & Waterman De invulling van het mdel schetst de rganisatrische uitdaging waar de crpratie als katalysatr vr staat. Vr het veld strategie is dit in de kern verbinding, c.q. samenwerking met sciale en maatschappelijke partners. Vr het veld structuur wrdt naar de simpele structuur (Mintzberg) verwezen. Als je de regie vert hef je immers geen grte rganisatie te hebben. De indeling van de rganisatie zu bij vrkeur afgestemd meten zijn p de rganisatiestructuren van partners. Het veld systemen wrdt gekenmerkt dr sturingsinstrumenten vr cmplexe netwerken die de samenwerking p hrizntaal niveau faciliteren. De interne sturing blijft belangrijk maar het accent kmt te liggen p de sturing binnen netwerken. In het veld rganisatiecultuur zuden de waarden flexibiliteit en externe riëntatie relatief sterk aanwezig meten zijn. Vanuit de rl van katalysatr uiteraard k de waarden samenwerking, penheid en cmmitment. In het veld stijl f leiderschap dienen vral de rllen van innvatr en bemiddelaar ged vertegenwrdigd te zijn. Het beheersen van de vakinhudelijke cmpetenties van de traditinele wningcrpratie is niet meer vldende m de katalysatr rl ged te vervullen. De velden staf/persneel en sleutelvaardigheden vragen m een verschuiving van instrumenteel HRM beleid naar de zachte aspecten van het persneelsbeleid: aandacht vr mtivatie, inspiratie en verbinding. 11

12 3 Trends en ntwikkelingen die van invled zijn p de inrichting van de wningcrpratie In dit hfdstuk wrden acht trends en ntwikkelingen, ftewel kansen en bedreigingen in de mgeving, beschreven die van invled zijn p de rganisatie-inrichting en ntwikkeling van wningcrpraties. In de crpratiesectr wrdt het besef gedeeld dat de ntwikkelingen in de wningmarkt, veranderingen vr de delgrepen van de crpratiesectr als nder meer een terugtrekkende verheid, een blijvende financiële druk vanuit de verheid, de druk vanuit de maatschappij m betere cntrl en ged bestuur bij wningcrpraties, de snelle digitalisering, de te verwachten tekrten p de arbeidsmarkt en de behefte van een jngere generatie naar zinvl en verantwrdelijk werk, de ntwikkeling richting een duurzame maatschappij en de invled van de financiële en ecnmische recessie vraagt m een andere, nieuwe rganisatie. 3.1 W n i n g m a r k t v a n g r t - n a a r k l e i n s c h a l i g, n a a r n t w i k k e l e n d b e h e r e n Het prduct vastged staat aan alle kanten nder druk. Aan de jaren van grei en snelle ntwikkeling in de vastgedbranche is een einde gekmen. Onder invled van het dalende bevlkingscijfer neemt de vraag naar meer wningen af. In enkele regi's krimpt de bevlking al. Daarbij kmt dat de wningmarkt nder invled van de financiële en ecnmische crisis ndertussen is vastgelpen. Cncreet betekent dit dat de wningbuwsectr, waarnder de crpraties, van een peride van grtschalige nieuwbuw f grtschalige ingrepen in het bezit vergaat naar een peride waarin het vral (f meer) gaat m kleinschalige ingrepen. Dat betekent kleinere prjecten, buwen p lastige lcaties, meer fcus p renveren en in standhuden van het bestaande bezit. Sectr breed zal scherper gelet wrden p het rendement van investeringen. Als antwrd p deze ntwikkelingen in de markt neemt de aandacht vr samenwerken en het reduceren van faalksten snel te. De faalksten bedragen naar schatting rnd de 11% van de jaarlijkse mzet van de buwsectr. Dat betekent dat er elk jaar ngeveer 6 miljard aan vermijdbare ksten wrden gemaakt. Onder de nemer ketenintegratie zien we een ntwikkeling waarin geprbeerd wrdt deze trend te drbreken. Er wrdt gezcht naar samenwerking tussen pdrachtgevers en pdrachtnemers, naar het elimineren van dubbel werk en het uitbesteden p basis van prestaties f turn key. Deze ntwikkeling leidt tt lagere ksten, snellere drlptijden en een hgere kwaliteit. In grte lijnen betekent dit dat de rl van de crpratie eerder die van pdrachtgever wrdt, terwijl de uitvering verschuift naar de partners in de keten. De ntwikkelafdelingen van wningcrpraties gaan als gevlg van deze ntwikkelingen frs inkrimpen. Gewn mdat er minder werk is. Tegelijk wint vastgedsturing aan belang strak sturen p vraag en aanbd en greien planmatig nderhud, wningverbetering en renveren naar elkaar te in ntwikkelend beheren. En tensltte wrden er andere cmpetenties gevraagd: zals samenwerken, nderhandelen f pdrachtgeverschap. 12

13 3.2 D e l g r e p e n e n k l a n t e n We zien hier allereerst twee bewegingen die elkaar versterken: de verheid die zich terugtrekt en die tegelijk een berep det p het zelfplssend vermgen van burgers. In de driehek verheid, markt en gemeenschap wrdt het welzijn van burgers steeds meer vergelaten aan de markt f aan de gedwillendheid van de gemeenschap. Belangrijke drijfveren zijn de enrme bezuinigingen p de verheidsuitgaven. Tegelijk is duidelijk dat de markt er geen brd in ziet m taken van de verheid ver te nemen. Dus meten burgers zelf aan de bak: als mantelzrgers, dr zichzelf als eerste verantwrdelijk te maken vr het welzijn van zichzelf en van anderen. Waar de AWBZ recht p zrg geeft, biedt de WMO waar ndig ndersteuning, maar geen recht daarp. Tegelijk zien we de beweging van dd knuffelen en pamperen naar zelfredzaamheid en burgerkracht. Deze ntwikkeling raakt direct de delgrep van de wningcrpraties: burgers die niet zelf in hun wning kunnen vrzien: brede grepen burgers aan de nderkant van de samenleving. We zien de trend naar burgerkracht en zelfredzaamheid k binnen wningcrpraties zelf. We zien vrbeelden van cmplexbewners die zelf de schnmaakwerkzaamheden aanbesteden, tezicht huden en het schnmaakbedrijf evalueren. De crpratie bespaart daarmee de handling ksten. Denk k aan het aanbesteden van welzijnsactiviteiten dr betrkken buurtbewners. Dan is niet gezegd dat het welzijnswerk wint, k een ZZP-er kan de pdracht krijgen. Burgerkracht zien we k in de tenemende zelfrganisatie van burgers m met elkaar de enige winkel in het drp vereind te huden, met elkaar znnepanelen te plaatsen f de schl een pknapbeurt te geven. In de breedte van de samenleving zet de ntwikkeling naar kritische cnsumenten, die waar vr hun geld willen, zich dr. Sms slaat deze beweging dr in extreem cnsumentengedrag dr het recht p hulp, de dienst, de wning p te eisen mdat je er nu eenmaal vr betaald hebt: in het weekend naar de spedeisende hulp gaan vr iets dat k kan wachten tt maandag, p schl eisen dat juw kind meer aandacht van de leerkracht verdient f eisen dat wningbuwvereniging nu die lastige buurman aanpakt. Maar niet iedereen kan de ntwikkelingen in de samenleving vlgen. Er lijkt een grep te ntstaan - en deze grep behrt tt de delgrep van wningcrpraties - die de snelle ntwikkeling in de samenleving, zelfredzaamheid, digitalisering en dergelijke niet kan vlgen en afhaakt. De crisis bevrdert deze scheiding drdat de lagere inkmens - vaak leven ze van een uitkering - weinig te besteden hebben. Tegelijk wrden subsidies p vrzieningen als de biblitheek, de muziekschl, het zwembad en het buurthuis sterk verminderd waardr veral de eigen bijdragen stijgt. Meeden met de samenleving is niet meer vanzelfsprekend. Vr de inrichting van de wningcrpratie heeft dit een behrlijke impact. Enerzijds zwel de kritische cnsument bedienen in snelle en efficiënte prcessen, anderzijds burgers in buurten en wijken stimuleren m zichzelf verantwrdelijk te maken vr welzijn en geluk. Ok hier zijn andere cmpetenties ndig. Bijvrbeeld het vermgen m mensen te stimuleren hun eigen verantwrdelijkheid te nemen, in plaats van ze het werk uit handen te nemen. Misschien is de cultuurslag ng wel het grtste van zrgen vr naar mensen serieus nemen in wat ze zelf kunnen en willen. 13

14 3.3 B l i j v e n d e f i n a n c i ë l e d r u k Wningcrpraties staan sinds enige tijd financieel nder druk. De inkmsten greien nauwelijks mee met de inflatie dr de zeer beperkte tegestane huurstijging. Inkmsten uit wningverkpen wrden dr de crisis p de wningmarkt nauwelijks meer gerealiseerd. Aan de andere kant stijgen de ksten. De verheid det aanspraak p het vermgen van de sectr dr nder andere de verhuurdersheffing (vrheen huurdersteslag) en de venntschapsbelasting (VPB). Daarnaast draaien de wningcrpraties met elkaar p vr de enrme verliezen van enkele wningcrpraties. En vrlpig zal dit niet beter wrden. Zie de intenties en maatregelen van het kabinet Rutte II. In dit kader kunnen we k het beperken van de staatssteun nemen waarin de niet-daeb (Diensten van Algemeen Ecnmisch Belang) activiteiten niet meer gebrgd gefinancierd kunnen wrden. Ok is de verwachting dat, waar de rente nu zeer laag is, deze de kmende jaren zal stijgen. Het gevlg is een blijvende druk m te bezuinigen, de bedrijfslasten terug te brengen en delmatig m te gaan met de (financiële) middelen. Deze druk creëert anderzijds k urgentiebesef vr verandering en biedt k kansen vr ptimalisatie en innvatie. 3.4 C n t r l & G v e r n a n c e Bestuur en tezicht staan nder druk. De ntspringen in het bestuur van wningcrpraties in de afgelpen jaren speelt daarin een belangrijke rl. Dit leidt tt maatschappelijke nrust en druk m in te grijpen. Vanuit de verheid wrdt gesprken ver strakker tezicht, bijvrbeeld in de vrm van een Wnautriteit, Aedes gaat p zijn strepen staan dr crpraties die ng steeds niet zijn gevisiteerd, te schrsen en raden van tezicht gaan strakker en directer sturen. Het gaat niet alleen m zaken als fraude, f het spelen met maatschappelijk geld, maar bijvrbeeld k m het vlden aan Arb-regels p de buwplaats en het veren van een geznd financieel beleid. We zien een maatschappelijk dilemma tussen regels, meer tezicht en meer cntrle en het verlaten aan de prfessinals. Z lpt er in de zrg een experiment met regellze Verpleeg- en verzrgingsinstellingen. En vindt dezelfde Tweede Kamer die maatregelen eist, tegelijk dat leraren, wijkverpleegkundigen bevrijd meten wrden van managers en tezicht. De tenemende druk van buiten ndzaakt m het bestuursprces, het spel tussen bestuurder, raad van tezicht en belanghuders beter te rganiseren. Grte wningcrpraties spelen daarp in dr het aanstellen van een bestuurssecretaris. Gevlg is k meer nadruk p risicmanagement en -beheersing. 3.5 S n e l l e d i g i t a l i s e r i n g s a m e n l e v i n g Misschien is de belangrijkste ntwikkeling wel de snelle digitalisering van de samenleving. We wennen er snel aan, maar als je er even bij stilstaat dan realiseer je je dat Facebk van 2007 is, dat internet eind jaren 90 van de vrige eeuw vr het eerst breed van de grnd kwam en dat e- mailen iets is van het begin van deze eeuw. Ondertussen begint de digitalisering ns dagelijkse leven echt te veranderen. Dat geldt k vr rganisaties waarin ICT evlueert van een middel m gemakkelijk en precies te registreren tt een aanjager van innvatie en vernieuwing. Vral de ntwikkeling van internet is van belang: het afhandelen van transacties via internet (denk aan nze relatie met de bank), het p elke gewenst mment beschikbaar krijgen van gegevens, het plaats nafhankelijk werken ( in the Clud ) en 24/7 cmmunicatie met rganisaties, vrienden en kennissen in netwerken. 14

15 Online dienstverlening wrdt de tekmst, misschien niet vr iedereen, maar dan wel vr een vergrte meerderheid van de huurders. Ann 2011 heeft 71% van de Nederlandse huurders tegang tt internet. Dat is een stijging van bijna 25% ver de afgelpen 5 jaar. Ok van de hurende 55-plussers is tegenwrdig meer dan de helft nline. Z meld de servicedienst van Miele Nederland dat p dit mment al 30% van de reparatieverzeken dr de klant via internet wrdt gemeld en gepland. De digitalisering grijpt vral in p de rutine prcessen van de crpratie en p de relatie met de klant. Veel werkzaamheden zullen straks papierls verlpen en/f via internet digitaal afgehandeld wrden. Dat biedt kansen m ksten te besparen en de kritische cnsument tevreden te stellen. Anderzijds biedt digitale cmmunicatie een enrme kans m meer te weten te kmen van wat huurders willen en kunnen. De impact p de rganisatie is enrm. Werkzaamheden zullen structureel veranderen en het aantal fte s, vral administratieve werkzaamheden, zal frs verminderen. Dit betekent dat de manier van aansturen k mee zal meten veranderen. 3.6 V e r w a c h t t e k r t a a n g e k w a l i f i c e e r d e a r b e i d s- k r a c h t e n De uittreding van de narlgse generatie uit het arbeidsprces leidt tt een gebrek aan arbeidskrachten. Het Centraal Bureau vr de Statistiek prgnsticeert een tekrt van werknemers in 2020, vral aan vakmensen zals de buw en de zrg zal een gebrek ntstaan. Nu al is er in de Randstad een gebrek aan ged geschlde vaklieden. Met als gevlg dat geschlde vaklieden uit andere Eurpese landen hier werk zeken en vinden. Dit tekrt zal niet snel wrden beslecht, want technische pleidingen den het in de nderwijsinstellingen niet ged, vele praktijklkalen staan leeg. Tegelijk zien we een ntwikkeling naar meer zelfsturing van medewerkers. Bijvrbeeld in maatschappelijke rganisaties in de zrg zien we een ntwikkeling naar kleinschalig rganiseren, in zelfsturende teams gefaciliteerd dr gede ndersteunende prcessen en systemen. De prfessinal kan zijn vak uitefenen en regelt met zijn vakgenten de planning en rganisatie. Onder invled van Buurtzrg Nederland schakelen z k grte thuiszrgrganisaties m naar kleine zelfstandige zelfsturende teams. De nieuwe generatie medewerkers laat zich minder makkelijk sturen, eist meer autnmie p en wil vral plezier in het werk hebben. Het verwachte tekrt aan arbeidskrachten betekent dat wningcrpraties zullen meten gaan cncurreren p de arbeidsmarkt, waarbij het niet in de eerste plaats m het geld gaat maar m een prettige werkrganisatie en werkmgeving evenals ntwikkelingsmgelijkheden. Het nieuwe werken, dat hierp een antwrd prbeert te frmuleren, betekent k anders rganiseren, anders leiding geven, andere kantrinrichting en ander cmpetenties van medewerkers. 3.7 D u u r z a a m h e i d We zien een ntwikkeling naar een duurzame samenleving. Duurzaamheid, in het bijznder energie besparen, heeft naast een milieubelang, k een belang vr de delgrep van wningcrpraties, want energiezuinige wningen drukken de ksten vr de delgrep. Denk aan duurzaam buwen en nderhuden, maar k energiebesparing en andere vrmen van energiewinning. Deze ntwikkeling heeft in die zin impact p de rganisatie mdat het erm gaat duurzaamheid tt een integraal nderdeel van alle prcessen en prjecten te maken. En dat is niet eenvudig. Z is de duurzaamheidsagenda bijvrbeeld ng nauwelijks geïntegreerd in de traditinele meerjarennderhudsplanning. 15

16 16

17 3.8 D e f i n a n c i ë l e e n e c n m i s c h e c r i s i s Tensltte zal de financiële en de ecnmische crisis breed in de samenleving ingrijpen. Steeds meer burgers maken een sterke inkmensval mee dr ntslag, echtscheiding, ingrijpende bezuinigingen, en verslechterende sciale vrzieningen. Het is ng meilijk te zeggen wat de impact hiervan zal zijn p de wningmarkt. De verwachting is wel dat steeds meer burgers er niet in zullen slagen m zelfstandig in hun wnruimte te vrzien. Dat betekent een tenemende vraag p de huurmarkt niet alleen naar duurdere huurwningen maar k naar sciale huurwningen. Gaan burgers straks weer bij elkaar inwnen? Ontstaat er een grep van cachsurfers die van lgeeradres naar lgeeradres gaat? We weten het niet. Duidelijk is wel dat als de crisis zich verder drzet en steeds meer burgers treft, er een steeds dringender berep p de vrraad van wningcrpraties zal wrden gedaan. 17

18 4 Overwegingen bij de inrichting van de rganisatie In dit hfdstuk wrden een aantal bedrijfsmatige cncepten beschreven die in verweging genmen kunnen wrden bij de inrichting van de rganisatie. In de eerste paragraaf wrdt beschreven dat de inrichting, de structuur van een rganisatie in eerste plaats een afgeleide is van de strategische keuzes die een rganisatie maakt. In paragraaf twee wrden de vr- en nadelen van samenwerken ten pzichte van uitbesteden beschreven. In de derde paragraaf wrdt ingezmd p de mvang van de rganisatie en de gevlgen vr de inrichting van de rganisatie. Vervlgens wrdt in paragraaf vier ingegaan p het inrichten van een van de kerncmpetenties van de wningcrpratie, namelijk vastgedsturing. In paragraaf vijf p maatschappelijk rendement. En in de zesde paragraaf p de ntwikkeling binnen de wningcrpratiesectr van wn- naar wijkdienstenmdel. Dit hfdstuk wrdt afgeslten met de visie p de schaalindeling. Vlledigheidshalve stippen we hiernder een aantal algemene rganisatiekundige principes aan die daarnaast in verweging genmen meten wrden, dit zijn: Srtgelijke werkzaamheden clusteren in één rganisatrische eenheid. Recht den aan het verschil tussen afdelingen in het prduceren van diensten en gederen dr middel van prcessen, f dr middel van prjecten. Het hele werkprces z veel mgelijk in één afdeling beleggen. Een redelijke span f cntrl (aantal medewerkers nder één manager). Verantwrdelijkheden zveel mgelijk laag in de rganisatie beleggen (zelfsturing). Z min mgelijk lagen in de hiërarchie (verplatting). De rganisatie inrichten naar het uitgangspunt van effectiviteit (waarnder klantgerichtheid) en efficiency. Vldaan wrdt aan de mderne principes en branchespecifieke regels met betrekking tt Gvernance. Integraal management. 4.1 S t r u c t u u r v l g t s t r a t e g i e De structuur en de inrichting van de rganisatie wrdt mede bepaald dr de strategische keuzes. De rganisatie dient z ingericht te wrden dat hiermee de realisatie van de strategische delstellingen zveel mgelijk wrdt gefaciliteerd. Dat geldt vr de hiërarchie, vr de prcessen maar k vr het aantal medewerkers en de vereiste cmpetenties. In dit kader is de psitinering van de crpratie binnen de driehek gemeenschap-staat-markt interessant. Wningcrpraties zijn rsprnkelijk vanuit de gemeenschap ntstaan, vervlgens sterk nder verheidsturing en invled gekmen, waarna zij zich richting de markt hebben ntwikkeld. Na de brutering is een frse pmars van het marktdenken gezien, vral als het gaat m prjectntwikkeling zals het buwen van duurdere appartementen. Maar denk k aan het verbuwen en expliteren van een schip f het expliteren van bedrijf nrerend ged. 18

19 Op dit mment stellen een aantal wningcrpraties in hun strategische visie de gemeenschap weer centraal. De fcus ligt hierbij uiteraard p de delgrep. Dat betekent cncreet dat bij alle activiteiten er wrdt samengewerkt met bewners en dat de wningcrpratie zveel mgelijk verantwrdelijkheid teruggeeft aan de huurders, aan de gemeenschap. Dat det zij niet betuttelend maar in dialg. Deze strategische keuze vraagt m andere cmpetenties van medewerkers, maar k m andere werkprcessen en afspraken. Bij een psitinering in de hek van de markt kmt het accent veel meer p marketing te liggen: wat wil de delgrep precies, wat zijn hun beheften en vragen en he kunnen we het beste tegemet kmen aan de wensen van de klant. Ok hier ligt de fcus p de delgrep maar uitstapjes naar andere delgrepen p de markt zijn uiteraard niet uitgeslten. Naast een strategische psitinering is de visie p de taken van de wningcrpratie van belang. Beperkt de crpratie zich tt het ntwikkelen, buwen en beheren van (sciale) huurwningen f kiest zij vr een breder takenpakket waarbij in meer f mindere mate aandacht is vr de leefbaarheid in wijken en buurten f zelfs vr de emancipatie van de delgrep. Bij het kiezen van de structuur en inrichting is het daarm van belang steeds ged te kijken naar de visie en de strategie van de desbetreffende crpratie. Vandaar dat in een strategisch plan f een meerjarig ndernemingsplan de visie k uitgewerkt met wrden naar de rganisatie, naar de inrichting, naar mensen en cmpetenties evenals naar prcessen en sturing. 4.2 S a m e n w e r k e n f u i t b e s t e d e n? Er wrdt in de sectr p dit mment veel nagedacht ver uitbesteden. Vr niet-kernactiviteiten als VvE-beheer, wningverkp, salarisadministratie, maar k vr primaire prcessen als dagelijks nderhud. Er zijn crpraties bezig met het cncept regiecrpratie, wat in meest extreme vrm een srt leasemaatschappij is: de crpratie heeft dan alles uitbesteed en bemiddelt in sciale wningbuw. Er werken dan ng slechts een handjevl mensen vr de crpratie, zij zijn verantwrdelijk vr de juiste strategie en advies evenals ged cntractbeheer en cntrle daarp. 19

20 Een interessant cncept dat p zijn minst de gedachtevrming ver een duurzaam tekmstmdel vr de sectr aanscherpt, maar waarvan delen nu al kunnen wrden tegepast. 6 Want maakt een hge mate van digitalisering van rutineprcessen het niet gemakkelijk m dit samen met andere crpraties te rganiseren? Waarm niet via het gedeelde wnruimteverdeelsysteeme de huur pzeggen? Of via een reginale prtal een reparatieverzek den en inplannen? ICT-ksten, ntwikkelen en implementeren maar k beheren, kunnen wrden gedeeld waardr de afweging in een business case sneller richting een ICT-plssing neigt. Samenwerken wrdt z een vrm van slim uitbesteden. Er zijn nu al marktpartijen die in deze gaten springen. Z neemt bijvrbeeld een aanbieder het hele dagelijks nderhud ver en brengt dit desgewenst nder bij lkale dan wel landelijke aannemers. Ok kunnen zij ervr zrgen dat de desbetreffende medewerkers daar in dienst kmen. Daarbvenp zrgen zij vr een digitale prtal, deze krijg je er gratis bij. Ze belven 15% - 20% besparingen. Een andere vrm van uitbesteden is het vrmen van buwketens, waardr verantwrdelijkheden wrden gedeeld, werkzaamheden naar partners wrden verlegd en kstenbesparingen wrden gerealiseerd. Uitbesteden is dus p meerdere plekken in de rganisatie mgelijk. Zwel primaire als ndersteunende prcessen kunnen uitbesteed wrden. Wel f niet uitbesteden is eerder een kwestie van prijs en service dan dat er principiële bezwaren zijn. Duidelijk mge zijn dat structureel uitbesteden m andere cmpetenties vraagt dan het zelf te den. Het gaat m de cmpetenties m een ged pdrachtgever te zijn, heldere eisen en wensen te frmuleren en de pdrachtnemer daarp aan te sturen. Uitgangspunt daarbij is dat de kerncmpetenties van de crpraties niet uitbesteed zullen wrden. Deze zelf ged uitveren is de legitimatie van het bestaan van een wningcrpratie. 4.3 E f f i c i ë n t i n r i c h t e n, b e m e n s e n e n a a n s t u r e n De schaal van de crpratie, het aantal fte s en het aantal verhuureenheden (vhe s), is een belangrijke factr vr de inrichting van de rganisatie. Waarm zu je activiteiten en prcessen frmeel rganiseren, als ze infrmeel via krte cmmunicatielijnen ged functineren? Ok stelt de schaal grenzen aan de pdeling in afdelingen: aan de mate waarin digitale plssingen betaalbaar zijn en aan de mate waarin een zeker niveau aan vakbekwaamheid in huis gehaald kan wrden. Drslaggevend is, f het nu gaat m f 500 vhe s, een ptimale cmbinatie tussen lkale verankering en efficiëntie. Tussen dichtbij de huurders staan, in wijken en buurten, en het efficiënt en gedkp rganiseren van de rutineprcessen. Onder de nemer van Het Nieuwe Werken wrdt in arbeidsrganisaties gezcht naar prductiviteitsverhging. Het Nieuwe Werken speelt daarp in dr het management te verminderen, het tekmstig verwacht tekrt aan gekwalificeerde arbeidskrachten p te vangen, verlies aan reistijd te verminderen, arbeidsplezier te vergrten en jngeren zinvl werk te geven. Digitalisering is hierbij een belangrijke katalysatr. Het Nieuwe Werken is niet iets exclusiefs vr de persneelsmensen, maar een andere visie p de inrichting van de rganisatie waarbij de klant centraal staat en er plaats- en tijdnafhankelijk gewerkt kan wrden. Dit betekent nder meer flexibele werkplekken, digitalisering en andere (HRM)afspraken met je medewerkers. Maar het vraagt k iets anders van de cultuur en het leidinggevend kader, namelijk de ruimte vr van zelfsturing, vertruwen en cachend leidinggeven. 6 Rapprten KPMG: 1. Wningcrpraties resetten zich. 2. Idealisme met een businesscase. 3. Buiten de lijntjes kleuren. He de publieke sectr inspeelt p een nieuwe wereld. 20

De Nieuwe Woningcorporatie

De Nieuwe Woningcorporatie De Nieuwe Wningcrpratie Buwstenen vr de inrichting van de rganisatie Daan Drr, Businessleader Slimmer rganiseren, Atrivé Maaike Wittenberg, rganisatieadviseur Prt6 Januari 2013 Dit prject is mede mgelijk

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most

Stichting de Wielborgh Wonen, zorg en welzijn. Van harte welkom. Training Meten moet! Casper van der Most Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Van harte welkm Training Meten met! Casper van der Mst Stichting de Wielbrgh Wnen, zrg en welzijn Prfessinele rganisatie Meten Analyseren Plannen Verbeteren Reviews

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan

Handleiding. Het opstellen van een diaconaal beleidsplan Handleiding Het pstellen van een diacnaal beleidsplan Versie 1.0 Generale diacnale cmmissie Datum: augustus 2015 Generale diacnale cmmissie Vendelier 51-D 3905 PC VEENENDAAL Telefn (0318) 505541 Website:

Nadere informatie

18 april 2012. Jan Joost Flim adviseur

18 april 2012. Jan Joost Flim adviseur 18 april 2012 Jan Jst Flim adviseur Prgramma draaijer+partners Ontwikkelingen Het Nieuwe Werken Vragen De uitgangspunten Ervaringen Prces 2 De feiten ver draaijer+partners 2 vestigingen, in Bunnik en Grningen

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Kenneth Smit Consulting -1-

Kenneth Smit Consulting -1- Versneld en cntinu verbeteren van de perfrmance en de resultaten van uw medewerkers en rganisatie. Perfrmance en rendementsverbetering van uw rganisatie is de fcus waarp de activiteiten van Kenneth Smit

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

Sterk in Wonen. Koersplan Havensteder 2013 tot en met 2017. CONCEPT, 20 september 2013

Sterk in Wonen. Koersplan Havensteder 2013 tot en met 2017. CONCEPT, 20 september 2013 Sterk in Wnen Kersplan Havensteder 2013 tt en met 2017 CONCEPT, 20 september 2013 1 KOERSPLAN 2013 2017 Inhud 1. Inleiding 4 2. Trends en ntwikkelingen 5 3. Missie, visie en kernwaarden 6 3.1. Missie en

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen.

Zijn in de aanvraag bijlagen genoemd en zijn die bijgevoegd? Zo ja, welke? Nummer desgewenst de bijlagen. Checklist berdeling adviesaanvraag 1. De adviesaanvraag Heeft de r een adviesaanvraag gehad? Let p: een rapprt is in principe geen adviesaanvraag. Met een adviesaanvraag wrdt bedeld: het dr de ndernemer

Nadere informatie

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014

Uitstroomprofiel opleiding Klinisch Informatica September 2014 Uitstrmprfiel pleiding Klinisch Infrmatica 1 Inleiding Dit uitstrmprfiel sluit aan p het berepsprfiel van de klinisch infrmaticus. Het berepsprfiel beschrijft evenwel de ttale breedte van het veld van

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563

IWI. De Gemeenteraad Postbus 11563 Inspectie Werk en Inkmen Tezicht Gemeentelijk Dmein De Gemeenteraad Pstbus 11563 2502 AN Den Haag Prinses Beatrixlaan 82 2595 AL Den Haag Telefn (070) 304 44 44 Fax (070) 304 44 45 www.lwiweb.nl Cntactpersn

Nadere informatie

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers

Handreiking functionerings- en beoordelingsgesprekken griffiers Handreiking functinerings- en berdelingsgesprekken griffiers September 2014 Functineringsgesprek Als de griffier is aangesteld, is het verstandig m met elkaar te blijven reflecteren p het functineren.

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken

Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hoera? De rol van de OR bij de invoering van Het Nieuwe Werken Het Nieuwe Werken: hieperdepiep hera? De rl van de OR bij de invering van Het Nieuwe Werken De kans is grt dat er in uw rganisatie al wrdt gesprken ver de invering van Het Nieuwe Werken. En z niet, dan

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return

re-integratie jobcaoching praktijkleerwerktraject De Pastorie diverse branches social return jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting MatchWinners Rermnd jbcaching praktijkleerwerktraject De Pastrie scial return Stichting Matchwinners Rermnd 1. Intr Sinds 2009 biedt

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t

D i e n s t v e r l e n i n g s d o c u m e n t D i e n s t v e r l e n i n g s d c u m e n t Ons kantr hudt zich bezig met financiële dienstverlening en heeft zich gespecialiseerd in schade- en levensverzekeringen en is daarbij actief p de zakelijkeen

Nadere informatie

Naam van de organisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Tot welke sector behoort uw organisatie? Wat is de omvang van uw organisatie?

Naam van de organisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Tot welke sector behoort uw organisatie? Wat is de omvang van uw organisatie? Naam van de rganisatie: Uw naam: Wat is uw functie? Directeur/hfd van een Academie Directeur/hfd afdeling Opleidingen Senir Learning Cnsultant/ Senir Onderwijskundige Learning cnsultant/ Onderwijskundige

Nadere informatie

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen

NTA 8009:2007. Veiligheidsmanagementsysteem voor ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszorg verlenen NTA 8009:2007 Veiligheidsmanagementsysteem vr ziekenhuizen en instellingen die ziekenhuiszrg verlenen Unifrm en inzichtelijk veiligheidsmanagementsysteem Openheid ver patiëntveiligheid Basis vr interne

Nadere informatie

Pedagogische Civil Society

Pedagogische Civil Society Pedaggische Civil Sciety Nieuwkmer in het cntinuüm van pvedndersteuning? 4 juni 2010 Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Welkm Drs. Cécile Winkelman Irene Sies, MSc Werkzaam bij SO&T: kwaliteit in Opveden

Nadere informatie

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces list Veranderaanpak Inhud en Prces AdMva 2011 www.admva.nl www.arbcatalgusvvt.nl list Veranderaanpak Inhud en Prces www.arbcatalgusvvt.nl Clfn Sturen p Werkdrukbalans en Energie AdMva 2011 Erna van der

Nadere informatie

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 INHOUDSOPGAVE Inhudspgave...pag. 1 1. Inleiding...pag. 2 1.1 Kernachtig cultuurbeleid.pag. 2 1.2

Nadere informatie

vaak jarenlange dienstverlening

vaak jarenlange dienstverlening INFORMATIE DOCUMENT Beste geïnteresseerde, Future4prfits is een bedrijf dat unieke trendvlgende systemen heeft ntwikkeld die zeer winstgevende aan- en verkp signalen genereren vr diverse beurzen (.a. de

Nadere informatie

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram.

Bestaat er een economische en/of organisatorische eenheid met andere bedrijven? Zo ja, graag nadere informatie waaronder een organogram. Aanvraagfrmulier Berepsaansprakelijkheidsverzekering algemeen 1. Verzekeringnemer Naam bedrijf:.... Crrespndentieadres:... Pstcde en plaats:... Cntactpersn:... man vruw E-mail cntactpersn:.. Rechtsvrm:.

Nadere informatie

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke

Vacature en procedure benoeming voorzitter landelijk bestuur Verantwoordelijke Bijlage 6 Ledenraad 27 nvember 2014 Vrlegger Onderwerp Vacature en prcedure beneming vrzitter landelijk bestuur Verantwrdelijke Landelijk bestuur Aanleiding Er ntstaat een vacature vanwege het niet beschikbaar

Nadere informatie

: Subsidieaanvraag Transformatie en innovatieplannen SW bedrijf (Motie Kerstens cs.)

: Subsidieaanvraag Transformatie en innovatieplannen SW bedrijf (Motie Kerstens cs.) Betreft: Van : Subsidieaanvraag Transfrmatie en innvatieplannen SW bedrijf (Mtie Kerstens cs.) : DZB Leiden, SWA Alphen aan den Rijn en Maregrep NV te Vrhut Arbeidsmarktregi Hlland Rijnland Aanvrager :

Nadere informatie

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven

Kiezen of delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhoven Kiezen f delen Quick scan van investeringen van gemeente Eindhven Dr Paul J.G. Tang & Rbert-Jaap Vrn Eindhven, 11 december 2012 Dit rapprt is bestemd vr de rganisatie van de pdrachtgever. Verspreiding

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW

V-ICT-OR begeleidt besturen in hun informatiehuishouding voor optimaal verloop van samenvoeging gemeente en OCMW V-ICT-OR begeleidt besturen in hun infrmatiehuishuding vr ptimaal verlp van samenveging gemeente en OCMW De infrmatica in steden en gemeenten greide sinds de jaren 80 rganisch. Dat stapje bij stapje greien

Nadere informatie

`Over het voorkomen van voorzienbare teleurstellingen` Wat u kunt doen om het vertrouwen van consumenten terug te winnen

`Over het voorkomen van voorzienbare teleurstellingen` Wat u kunt doen om het vertrouwen van consumenten terug te winnen `Over het vrkmen van vrzienbare teleurstellingen` Wat u kunt den m het vertruwen van cnsumenten terug te winnen Inhudelijke bijdrage van Michiel Denkers van de AFM tijdens het 20ste Hyptheken Event p 15

Nadere informatie

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen

Hoe kan uw overheidsorganisatie professionalisering en verduurzaming van het inkoopproces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen He kan uw verheidsrganisatie prfessinalisering en verduurzaming van het inkpprces bewerkstelligen UITWERKING

Nadere informatie

Beste geïnteresseerde,

Beste geïnteresseerde, INFORMATIE DOCUMENT Beste geïnteresseerde, Future4prfits is een bedrijf dat unieke trendvlgende systemen heeft ntwikkeld die zeer winstgevende aan- en verkp signalen genereren vr diverse beurzen (.a. de

Nadere informatie

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden?

Wat zijn de specifieke omstandigheden van deze locatie waar, bij inpassing van de voorziening, rekening mee gehouden moet worden? Omgevingsscan Achtergrnd prject De gemeente Drdrecht heeft het plan pgevat de prblematiek rndm (merendeels verslaafde) dak- en thuislze mensen in haar stad aan te pakken. In dit kader heeft de gemeente

Nadere informatie

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio

Jaarverslag. Format jaarverslag 2013. Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivio Jaarverslag Frmat jaarverslag 2013 Ridderkerk, 13 januari 2014 VGS Adivi Inhudspgave VERSLAG VAN DE TOEZICHTHOUDER... 3 OVERVIEW & ALGEMEEN... 4 IDENTITEIT... 5 ONDERWIJS... 6 PERSONEEL... 7 HUISVESTING

Nadere informatie

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015 Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie vrjaar 2015 1 Publicatie vrjaar 2015 Alterim presenteert de uitkmsten van nze peridieke Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 716 hg pgeleide financiële

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform:

Samenvatting criteria arbeidsmarktplatform: Plan Samenvatting criteria arbeidsmarktplatfrm: 1. Cncreet prjectidee: het prject richt zich p het terugdringen van een veelheid van taken van persneelsleden p kleine schlen en p het inzetten van persneel

Nadere informatie

Functie-eisen coördinatoren

Functie-eisen coördinatoren Functie-eisen cördinatren Psitinering De beide cördinatren hebben de leiding van de rganisatie. De vrijwilligers zijn de spil in de rganisatie. Functieniveau De stichting Hspice Zwlle heeft gekzen vr 2

Nadere informatie

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0.

Verzuim Beleid. www.smallsteps.info. Opgemaakt door Human Resource Management. Doelgroep Alle werknemers. Ingangsdatum 4 juli 2014. Versie 0. Verzuim Beleid Opgemaakt dr Human Resurce Management Delgrep Alle werknemers Ingangsdatum 4 juli 2014 Versie 0.1 www.smallsteps.inf clfn Verzuimbeleid Visie en aanpak verzuim Delgrep: alle werknemers Versie:

Nadere informatie

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013 Beleidsntitie 2013-2016 100, uw welzijns- en zrgnetwerk Vastgesteld p 26 april 2013 1 1 Inleiding Begin 2012 maakte 100, uw welzijns- en zrgnetwerk een drstart, na vier jaar nder de naam Zwel NN vanuit

Nadere informatie

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009

IT Management Group. Samenvatting PRINCE2 2009 IT Management Grup Samenvatting PRINCE2 2009 ITIL is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment Cmmerce in the United Kingdm and ther cuntries. PRINCE2 is a Registered Trade Mark f the Office f Gvernment

Nadere informatie

Meerjarenplan 2012-2013 Veiligheidshuis IJsselland

Meerjarenplan 2012-2013 Veiligheidshuis IJsselland Meerjarenplan 2012-2013 Veiligheidshuis IJsselland Versie: 1.0 Status: vastgesteld dr de Stuurgrep Datum: 21 september 2011 1 1. Inleiding Heden en verleden vrmen de tekmst Het cncept veiligheidshuis is

Nadere informatie

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw *

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * Wanneer uders bij een scheiding cnflicten hebben, dan heeft dat vaak grte gevlgen vr de ntwikkeling van de kinderen.

Nadere informatie

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding

NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN. 1. Inleiding NOTITIE REGIONAAL REPRESSIEF DEKKINGSPLAN FASE 2 BESTUURLIJKE UITGANGSPUNTEN 1. Inleiding De pdracht van het AB VrZW bij de vaststelling van het dekkingsplan fase 1 p 18 ktber 2013 luidde: nderzek de mgelijkheden

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Notitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwoord

Notitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwoord Ntitie Evaluatie Dienstverlening en Financiën Antwrd 0. Inleiding In 2006 is de gemeente Amsterdam gestart met het aanbieden van 1 telefnnummer vr het beantwrden van vragen van burgers en ndernemers, namelijk

Nadere informatie

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing

Waarom en hoe accountants hun verdienmodel moeten aanpassen. Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen Van uren factureren naar value added pricing Waarm en he accuntants hun verdienmdel meten aanpassen 2 Inhud Inleiding 3 De ntwikkelingen 4 Blijvende

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

352),(/(1352*5(66,( ,QOHLGLQJ

352),(/(1352*5(66,( ,QOHLGLQJ 352),(/(1352*5(66,(,QOHLGLQJ Een pdracht van schlen is te kmen tt een bij de rganisatie passende systematiek van planning en cntrl. De bedrijfvering wrdt daarbij gezien als een afgeleide van de inhudelijke

Nadere informatie

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen.

Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Beleidsregels Hulp bij humanitaire rampen. Inhudspgave 1. Inleiding 3 2. De eerste dagen na een ramp: riëntatie en besluitvrming 4 3. Een hulpkanaal kiezen 5 3.1 Hulpkanaal A: Ndhulp via de SHO 6 3.2 Hulpkanaal

Nadere informatie

1. Een wereld te winnen!

1. Een wereld te winnen! 1. Een wereld te winnen! We hebben als KWBN een wereld te winnen. Wandelen is znder twijfel een van de meest tegankelijke vrmen van bewegen en daarmee bereikbaar vr velen. Ruim 10 miljen mensen in Nederland

Nadere informatie

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen VGSO Nieuwsbrief extra editie ver kmende gemeenteraadsverkiezingen Hierbij ntvangt u een extra nieuwsbrief van de VGSO. Deze nieuwsbrief staat vrijwel geheel in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas.

Succesvol samenwerken met ouders. Onderzoek Ouderbetrokkenheid. Bundel in te kijken in de leraarskamer. http://flob.sint-niklaas. Onderzek Ouderbetrkkenheid V.U. : Lieve Van Daele, Grte Markt 1, 9100 Sint-Niklaas Succesvl samenwerken met uders Bundel in te kijken in de leraarskamer http://flb.sint-niklaas.be ONDERZOEK GOK-PROJECT

Nadere informatie

.1-4- gemeente Eindhouen

.1-4- gemeente Eindhouen .1-4- gemeente Eindhuen Inleiding 3 3 Vr u ligt het Jaarverslag Leerplicht en Straks.nu 2008-2009. Qua vrm en pmaakeen ander jaarverslag dan u gewend bent. De vrij uitgebreide weergave van allerlei zaken

Nadere informatie

We doen het samen. Nota Mantelzorg en Vrijwillige inzet 2016-2019. Datum: oktober 2015 Afdeling: Samenlevingszaken

We doen het samen. Nota Mantelzorg en Vrijwillige inzet 2016-2019. Datum: oktober 2015 Afdeling: Samenlevingszaken We den het samen Nta Mantelzrg en Vrijwillige inzet 2016-2019 Datum: ktber 2015 Afdeling: Samenlevingszaken Inhudspgave Inleiding... 2 Hfdstuk 1: Kaders nta... 5 1.1 Wettelijk kader... 5 1.2 Beleidsmatig

Nadere informatie

Plan van Aanpak vervolg verbetering samenwerking Meerlanden

Plan van Aanpak vervolg verbetering samenwerking Meerlanden Plan van Aanpak vervlg verbetering samenwerking Meerlanden Aan: gemeenten Aalsmeer, Blemendaal, Diemen, Haarlemmerliede & Spaarnwude, Haarlemmermeer, Heemstede, Hillegm, Lisse en Nrdwijkerhut en Meerlanden

Nadere informatie

Dromen met realiteitszin

Dromen met realiteitszin Platfrm Zrg, Welzijn en Onderwijs Digitaal verbnden Drmen met realiteitszin Een gedeelde kijk p de tekmst van prfessineel leren Gezamenlijk (In)frmeel (Les) material delen Actueel Leren en ntwikkelen Open

Nadere informatie

12VK22-C Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over zorg 1 augustus 2012

12VK22-C Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over zorg 1 augustus 2012 C. Zrg Interesse Kerk in Actie gaat in het bijznder uit naar Financiering van de zrg, inclusief de systematiek (marktwerking, persnsgebnden budget, verzekeringen etc.) VN-verdrag vr de rechten van mensen

Nadere informatie

c. Relatiebeheer algemene en éénmalige groepen d. Relatiebeheer maatschappelijke organisaties e. Contacten en samenwerking met bedrijven

c. Relatiebeheer algemene en éénmalige groepen d. Relatiebeheer maatschappelijke organisaties e. Contacten en samenwerking met bedrijven Inhudspgave Inleiding 1. Huidige situatie 2. Delstellingen 2014 2.1 Algemeen Del 2.2 Jaarvisie 3. Actieplan 3.1 Algemeen Del 3.2 Jaarvisie a. Cördinatie b. Relatiebeheer kerken c. Relatiebeheer algemene

Nadere informatie

Eindrapport. project logistieke optimalisatie van de zorgketen (LOZ) Auteurs:

Eindrapport. project logistieke optimalisatie van de zorgketen (LOZ) Auteurs: Eindrapprt prject lgistieke ptimalisatie van de zrgketen (LOZ) Auteurs: Felix de Graaf, prjectleider LOZ Ans Hendrikx, medisch cördinatr Quartz 12-175/juni 2012 Inhudspgave 1. Inleiding pagina 3 2. Eindresultaten

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

Samenvatting mediapartners Shopping2020

Samenvatting mediapartners Shopping2020 Samenvatting mediapartners Shpping2020 Samenvatting eindrapprt expertgrep Supply Chain De supply chain van de tekmst wrdt gekenmerkt dr cntinue verandering en vraagt m flexibiliteit. De veranderende retailmgeving

Nadere informatie

Onderwerp: Herijking cliëntondersteuning Datum: 21 januari 2012

Onderwerp: Herijking cliëntondersteuning Datum: 21 januari 2012 Onderwerp: Herijking cliëntndersteuning Datum: 21 januari 2012 Aanleiding In de Wet Maatschappelijke Ondersteuning wrdt de verantwrdelijkheid vr een gede infrmatie, advies en cliëntndersteuning bij de

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen:

Onze school gebruikt hierbij naast het SPCO veiligheidplan, in ieder geval de volgende hulpmiddelen: Graaf Jan van Mntfrtschl Beleid ter vrkming en/f regulering van pestgedrag 1. 1 Inleiding: Iedere schl heeft een veilig schlklimaat ndig. Op de Graaf Jan van Mntfrtschl zijn wij ns ervan bewust dat veiligheid

Nadere informatie

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen.

U heeft ons verzocht, om gezamenlijk, een gedegen voorstel ten aanzien van uw hypotheek uit te brengen. Vragenfrmulier Klant Beeld U heeft ns verzcht, m gezamenlijk, een gedegen vrstel ten aanzien van uw hyptheek uit te brengen. Onze bedrijfsfilsfie is, m samen met nze relaties, een inventarisatie te maken

Nadere informatie

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning.

Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwoording 2. Doelstellingen 3. Model 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning. Beleidsplan directe instructie : 1. Verantwrding 2. Delstellingen 3. Mdel 4. Kijkwijzer 5. -Werkwijze en tijdsplanning 1 Verantwrding: Wij willen binnen het nderwijs dat wij geven rekening huden met de

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Vraag en antwoorden over de volmacht

Vraag en antwoorden over de volmacht Vraag en antwrden ver de vlmacht Hiernder treft u een verzicht aan van de vragen en antwrden die zijn gesteld ver de vlmacht. Heeft de vlmacht een lptijd? Heeft de deelnemersraad psitief advies gegeven

Nadere informatie

Rollenspel Jezus redt

Rollenspel Jezus redt Rllenspel Jezus redt Krte mschrijving prgrammanderdeel De leerlingen spelen samen een bestuursrechtzaak bij de Raad van State na. De Raad van State is de hgste bestuursrechter van Nederland. In deze rechtszaak

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management

Ace! E-book. Ace! Management Partners Training Coaching Consulting Interim Management Ace! Management Partners Training Caching Cnsulting Interim Management Den Haag Amsterdam Den Bsch Rtterdam Zwlle Utrecht Arnhem Amersfrt Breda Eindhven Maastricht Brussel Antwerpen Ace! E-bk Ace! E-bk

Nadere informatie

Voorstel voor deelname

Voorstel voor deelname Vrstel vr deelname Infrmatie zrgaanbieder Naam rganisatie Adres rganisatie Namen bestuurders Cntactgegevens bestuurders Naam cntactpersn Thebe Liesbslaan 2, 4813 EC te Breda Drs. R. Stam en Drs. K. Verweij

Nadere informatie

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van

De kans is groot dat uw testament niet voldoet aan uw wensen, geen gebruik maakt van Testamenten check Streep dr wat niet van tepassing is VRAAG 1 Is uw testament van vóór 2003? De kans is grt dat uw testament niet vldet aan uw wensen, geen gebruik maakt van de mgelijkheden sinds de invering

Nadere informatie

Verandertrajecten voor individuele medewerkers

Verandertrajecten voor individuele medewerkers Het Sandelhut Meditatietechnieken, Caching en Training Verandertrajecten vr individuele medewerkers Lcatie: Het Beekse Bshuis Girlesedijk ngenummerd Hilvarenbeek Pst: Gildelaan 41 5081 PJ Hilvarenbeek

Nadere informatie

KERNFUNCTIE. 1. Functie-informatie. Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscores: 45445 45545 44 45 Somscore: 62

KERNFUNCTIE. 1. Functie-informatie. Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscores: 45445 45545 44 45 Somscore: 62 KERNFUNCTIE 1. Functie-infrmatie Functienaam: Directeur Shared Services Organisatie Functieschaal: 15 Kenmerkscres: 45445 45545 44 45 Smscre: 62 2. Omgeving De werkzaamheden wrden verricht binnen de bestuurlijke

Nadere informatie

Beste geïnteresseerde,

Beste geïnteresseerde, INFORMATIE DOCUMENT Beste geïnteresseerde, Future4prfits is een bedrijf dat een unieke trendvlgend systeem heeft ntwikkeld die zeer winstgevende aan- en verkp signalen genereren vr diverse beurzen (.a.

Nadere informatie

Renkum voor Elkaar (werktitel) Netwerkorganisatie voor welzijn en individuele hulpvragen Renkum

Renkum voor Elkaar (werktitel) Netwerkorganisatie voor welzijn en individuele hulpvragen Renkum Renkum vr Elkaar (werktitel) Netwerkrganisatie vr welzijn en individuele hulpvragen Renkum Vanuit de cmbinatie Participe Vitras ntvangt u hierbij nze vrstellen met betrekking tt de uitvraag samenleven

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Stappenplan beleidsplan. Sportvereniging

Stappenplan beleidsplan. Sportvereniging Stappenplan beleidsplan Sprtvereniging 2012 Vrwrd Een beleidsplan is een plan dat de kers aangeeft die een vereniging in een bepaalde peride (meestal 3 tt 5 jaren) wil varen. Elke vereniging hrt een beleidsplan

Nadere informatie