Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting primair onderwijs in Eindhoven

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting primair onderwijs in Eindhoven"

Transcriptie

1 Eindhoven T (040) Best T (0499) E I Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting primair onderwijs in Eindhoven Concept Gemeente Eindhoven Referentie: Documentnummer: Versie: 1 Datum: 18 december 2012 Auteur(s): Ir. W.G. (Bert) Meijering

2 Inhoud 1 Inleiding Aanleiding The Natural Step Aanpak Huidige situatie Bruto vloeroppervlakte naar bouwjaar Geschatte energielabels Geschatte luchtkwaliteit in het leslokaal Financiële haalbaarheid van enkele verbeterscenario's Bestaande scholen Nieuwe scholen Duurzaamheidambities, knelpunten en randvoorwaarden Duurzaamheidsambities per thema Knelpunten en randvoorwaarden Vervolgacties

3 1 Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Eindhoven is momenteel bezig met opstellen van een integraal huisvestingplan voor scholen voor het primair en voortgezet onderwijs. Zij wil in dit integraal huisvestingsplan (IHP) een hoofdstuk opnemen met doelstellingen t.a.v. de duurzaamheid van nieuw te bouwen scholen en van bestaande scholen voor het primair onderwijs en voortgezet onderwijs. Deze doelstellingen dienen geformuleerd te worden op basis van duurzaamheidambities en (financiële) mogelijkheden van de schoolbesturen en de gemeente. Om duurzaamheid in de stad vorm te geven maakt de gemeente Eindhoven gebruik van de methodiek "The Natural Step". 1.2 The Naturel Step De methodiek hanteert de volgende vier principes die bij elke afweging meegenomen dienen te worden. o De bodem niet uitputten o Geen schadelijke chemisch stoffen gebruiken o De natuur niet aantasten o Aandacht voor mensen hebben De bodem niet uitputten Alleen fossiele brandstoffen, schaarse metalen en mineralen gebruiken als we ze ook recyclen. Nu worden die materialen uit de aardkorst gehaald, gebruikt en verbrand. Gaan daardoor verloren, worden schaars en komen in het milieu terecht in een sneller tempo dan de aarde ze zelf af kan breken, met negatieve gevolgen voor flora en fauna. Geen schadelijke chemisch stoffen gebruiken Geen chemische stoffen gebruiken of produceren die negatieve effecten hebben op de gezondheid van mensen of het milieu. De natuur niet aantasten Onze ecosystemen, planten en dieren maken het mogelijk voor mensen om te leven. Ze bieden ons schone lucht, voedsel, water, brandstof, medicijnen. Daarom zuinig om aan met onze natuur en de biodiversiteit beschermen. Aandacht voor mensen hebben Op een eerlijke en efficiënte manier voorzien in menselijke behoeften. Mensen in Eindhoven moeten veilig, vrij en gezond kunnen leven, mét respect voor hun identiteit, geloof, geslacht en afkomst. Mensen in de rest van de wereld hebben geen last van wat wij in Eindhoven doen. 1.3 Aanpak Bij de bepaling van de duurzame ambities is in beginsel aangesloten op de methodiek "The Natural Step". Via een aantal bijeenkomsten/workshops met gemeente en schoolbesturen is o.a. aan de hand van voorbeelden, analyses een beeld gevormd over duurzaamheid en de haalbaarheid ervan en zijn duurzaamheidambities en randvoorwaarden geformuleerd. 3

4 De volgende bijeenkomsten/workshops hebben plaatsgevonden. bijeenkomst/workshop "Een aanpak/visie ten aanzien van het verduurzamen van basisscholen" bijeenkomst/workshop "Brainstorm duurzaamheidambities, verbetermaatregelen en randvoorwaarden" bijeenkomst/workshop "Huidige situatie en scenario's voor duurzamere nieuwe en bestaande scholen" bijeenkomst/worshop "Financiële resultaten van de scenario's voor duurzamere nieuwe en bestaande scholen" 2 Huidige situatie 2.1 Bruto vloeroppervlakte naar bouwjaar Op basis van een beschikbaar overzicht met het bruto vloeroppervlakte en het bouwjaar van de onderwijsgebouwen voor PO in Eindhoven is een verdeling gemaakt van het aantal m2 bvo per bouwjaar. Deze verdeling weergegeven in de volgende grafiek m2 bvo permanent SBO BO Figuur 1: Verdeling van het bruto vloeroppervlakte van de permanente huisvesting voor PO naar bouwjaren 2.2 Geschatte energielabels In het kader van de subsidieregeling Verbetering van de energiezuinigheid en het binnenmilieu van onderwijsgebouwen voor PO en VO van het ministerie van OCW zijn in 2009 Energie & Binnenmilieu Adviezen (EBA s) opgesteld waarbij ook een indicatief energielabel is bepaald. Omdat de scholen in het verleden vrijwel altijd zijn gebouwd overeenkomstig de eisen in de bouwverordening (bouwbesluit) van die tijd is er een directe relatie tussen het bouwjaar van een school en de duurzame kwaliteit t.a.v. energiezuinigheid en binnenmilieu. Op basis van een groot aantal EBA s (ca 100) van verschillende gemeenten is voor de verschillende bouwjaren het energielabel van de PO-scholen geschat. Vervolgens zijn de bruto vloeroppervlakten van de PO scholen via het bouwjaar verdeeld naar de verschillende energielabels. In de volgende grafiek is die geschatte verdeling weergegeven. 4

5 19% 18% 7% 16% 36% label A Label B Label C Label D Label E Label F Label G 2% 2% Figuur 2: Geschatte verdeling van het energielabel van de permanente huisvesting voor PO 2.3 Geschatte luchtkwaliteit in het leslokaal In het kader van de subsidieregeling Verbetering van de energiezuinigheid en het binnenmilieu van onderwijsgebouwen voor PO en VO van het ministerie van OCW zijn in 2009 Energie & Binnenmilieu Adviezen (EBA s) opgesteld waarbij ook de luchtkwaliteit is bepaald. Omdat de scholen in het verleden in bepaalde bouwperioden volgens bepaalde bouwconcepten, ventilatieconcepten, afmetingen e.d. zijn gebouwd is er een relatie tussen het bouwjaar van een school en het percentage scholen met een bepaalde luchtkwaliteit. Op basis van een groot aantal EBA s (ca 100) van verschillende gemeenten is voor de verschillende bouwjaren het aantal scholen met een bepaalde luchtkwaliteit geschat conform het PVE Frisse Scholen. Klasse D zijn scholen met een slechte luchtkwaliteit (slechter dan klasse C). Op basis van de vloeroppervlakten en het bouwjaar is een verdeling van de luchtkwaliteit geschat. In de volgende grafiek is die geschatte verdeling weergegeven. 0% 0% 59% 41% Klasse A Klasse B Klasse C Klasse D Figuur 3 Geschatte verdeling van de luchtkwaliteit in het leslokaal van de permanente huisvesting voor PO 5

6 3 Financiële haalbaarheid van enkele verbeterscenario's Ten behoeve van inzicht in haalbare en niet haalbare duurzame verbeteringen t.a.v. het energiegebruik en het binnenmilieu zijn een aantal scenario's opgesteld en financieel doorgerekend. 3.1 Bestaande scholen Uitgangspunten en randvoorwaarden Exploitatieperioden o exploitatieperiode < 10 jaar: o exploitatieperiode jaar: o exploitatieperiode jaar: Financieel Rente: 5% Prijsstijging energie: 2,5 % De verbetermaatregelen worden gerealiseerd op de natuurlijke vervangingsmomenten van de betreffende maatregelen in het meerjaren onderhoudsplan. Omdat er vanuit het onderhoud al budget gereserveerd is voor de basisvoorziening, hoeven alleen de meerinvesteringen van de verbetermaatregel terugverdiend te worden. De meerinvestering wordt terugverdient via de energiekostenbesparing. Scenario's (nulsituatie: geen verbetermaatregelen) Uitgangssituatie: 0 mm isolatie gevel 0 mm isolatie vloer 0 mm isolatie dak Enkel glas in de buiten kozijnen Conventionele CV- ketel geen temperatuurregeling per ruimte Conventionele TL verlichting Natuurlijke ventilatie Maatregelen per scenario Scenario's G1 G2 G3 G4 G5 G6 Isolatie gevel 40 mm en dak 40 mm Isolatie gevel 90 mm en dak 100 mm 1 ) Isolatie vloer 100 mm 1 ) Enkel glas vervangen door HR++ glas Vervangen Conventionele CV-ketel door HR-ketel Temperatuurregeling per ruimte Conventionele verlichting vervangen door HF + daglichtafhankelijke regeling_ aanwezigheidsdetectie 1 Indien technisch mogelijk 6

7 CO2 gevraagde mechanische ventilatie met wtw Financieel rendement per scenario per exploitatieperiode Netto Contante Waarde (NCW) Scenario Energielabelsprong Investering TVT (jaren) 10 jaar 20 jaar 30 jaar ( /m2 bvo) 40 jaar ( /m2 bvo) G1 G -> G G2 G -> F 76 3, G3 G -> D 105 4, G4 G -> D G5 G -> C G6 G -> A Scenario's (nulsituatie: beperkte verbetermaatregelen) Uitgangssituatie: 40 mm isolatie gevel 40 mm isolatie vloer 40 mm isolatie dak Dubbel glas in de buiten kozijnen VR CV- ketel geen temperatuurregeling per ruimte Conventionele TL verlichting Natuurlijke ventilatie Maatregelen per scenario Scenario's F1 F2 F3 F4 F5 F6 Isolatie gevel 90 mm en dak 100 mm 2 ) Isolatie vloer 100 mm 2 ) Dubbel glas vervangen door HR++ glas Vervangen VR-ketel door HR-ketel Temperatuurregeling per ruimte Conventionele verlichting vervangen door HF + daglichtafhankelijke regeling_ aanwezigheidsdetectie CO2 gevraagde mechanische ventilatie met wtw 2 Indien technisch mogelijk 7

8 Financieel rendement per scenario per exploitatieperiode Netto Contante Waarde (NCW) Scenario Energielabelsprong Investering TVT (jaren) 10 jaar 20 jaar 30 jaar ( /m2 bvo) 40 jaar ( /m2 bvo) F1 F -> F F2 F -> D F3 F -> D F4 F -> D 102 > F5 F -> C 172 > F6 F -> A 287 > Nieuwe scholen Ten behoeve van inzicht in haalbare en niet haalbare duurzame maatregelen van nieuwe scholen zijn de duurzame maatregelen van 2 nieuwe scholen geanalyseerd. Het blijkt dat de uitgangspunten t.a.v. rente en energieprijs zeer bepalend zijn voor de financiële haalbaarheid van duurzame maatregelen. Uitgangspunten en randvoorwaarden Exploitatieperiode exploitatieperiode minimaal 40 jaar Financieel De verbetermaatregelen worden gerealiseerd op de natuurlijke vervangingsmomenten van de betreffende maatregelen in het meerjaren onderhoudsplan. Omdat er vanuit het onderhoud al budget gereserveerd is voor de basisvoorziening, hoeven alleen de meerinvesteringen van de verbetermaatregel terugverdiend te worden. De meerinvestering wordt terugverdient via de energiekostenbesparing. Geen subsidie. Voorbeeld 1 EPC: 0,63 Extra maatregelen: Betonkernactivering / Warmte-koude bodemopslag Warmtepomp met 2 HR wandketels Volledig CO2 gevraagd mechanische luchttoevoer en afvoer HR boiler voor warm tapwater gymzaal Daglicht afhankelijk gestuurde armaturen Speciale zonwering met daglichtregeling 8

9 Scenario's 1a 1b 1c Rente 5% 5% 5% Prijsstijging energie 0% 2,5% 5% Voorbeeld 2 EPC: 1,3 Extra maatregelen: CO2 gevraagde mechanische ventilatie met WTW Scenario's 2a 2b 2c Rente 5% 5% 5% Prijsstijging energie 0% 2,5% 5% Financieel rendement per scenario Netto Contante Waarde (NCW) Scenario Investering TVT (jaren) 10 jaar 20 jaar 30 jaar 40 jaar 1a ) > b ) > c ) a ) > b ) > c ) bedrag per m2 bvo van de totale school 4 bedrag per m2 bvo van de leslokalen 9

10 4 Duurzaamheidambities, knelpunten en randvoorwaarden De schoolbesturen en de gemeente hebben de volgende duurzaamheidthema s geselecteerd: Leeromgeving Duurzame leeromgeving t.b.v. educatie Binnenmilieu Energiegebruik Duurzame energie Toekomstwaarde / exploitatie 4.1 Duurzaamheidsambities per thema Elk thema is nader gespecificeerd en zijn voor de thema s randvoorwaarden opgesteld. Leeromgeving Een leeromgeving waar binnen de ontwikkeling van het kind centraal staat. De gebruikers, leerlingen en docenten, zijn tevreden en zorgen samen voor een optimaal (leer)rendement. Duurzame leeromgeving t.b.v. educatie De leeromgeving ademt duurzaamheid: o Een natuurlijke buitenruimte, waar water en groen zichtbaar zijn, duurzame materialen worden toegepast en ruimte is voor het leren omgaan met de natuur als voedingsbron. o Duurzaamheid is zichtbaar in en op het schoolgebouw in de vorm van duurzame materialen, zichtbare duurzame energieopwekking en groene daken. In de educatie wordt aandacht besteed aan duurzaamheid en duurzame huisvesting bijvoorbeeld via projecten t.a.v. duurzaamheid of duurzame huisvesting. Hiervoor kan gebruik gemaakt worden van educatiemateriaal zoals bijvoorbeeld ontwikkeld in het kader van het project energieke scholen. Dit is lesmateriaal voor projecten voor leerlingen voor het PO met het doel bewustwording van de duurzame kwaliteit en mogelijke verbeteringen van de onderwijshuisvesting. Energiegebruik Minimaliseren van het gebouw gebonden energiegebruik conform de 3 stappen benadering van de "Trias Energetica": 1. het energieverlies te minimaliseren (compacte gebouwvorm en isolatie) 2. zoveel mogelijk gebruik van duurzame energie 3. optimaal gebruik van installaties om in de resterende energiebehoefte te voorzien; Minimaliseren van het niet gebouw gebonden energiegebruik door: gebruik te maken van slimme energiezuinige technologieën actieve bewustwordingsprocessen. Ambitie: maximale energiebesparing met een positieve businesscase voor de beoogde exploitatieperiode Bestaande scholen: exploitatie periode tot 10 jaar: haalbare verbetermaatregelen (in combinatie met het meerjaren onderhoudsplan) lijken de volgende: HR ketel en dakisolatie exploitatieperiode jaar: haalbare verbetermaatregelen (in combinatie met meerjaren onderhoudsplan) lijken HR ketel en dakisolatie HR++ glas, gevelisolatie en eventueel CO2 gevraagd ventilatiesysteem 10

11 exploitatieperiode >-20 jaar: haalbare verbetermaatregelen (in combinatie met meerjaren onderhoudsplan) HR ketel en dakisolatie HR++ glas, gevelisolatie, CO2 gevraagd ventilatiesysteem en energiezuinige verlichting en regeling. Nieuwe scholen Een EPC variërend van 1.3 tot 0 afhankelijk van technische mogelijkheden, samenwerkingsmogeljkheden en financieringsconstructie. Duurzame energie In de periode wordt energieneutraliteit bereikt (doelstelling van de gemeente Eindhoven voor het gemeentelijk vastgoed), vanaf dat moment wordt alle energie voor onderwijshuisvesting duurzaam opgewekt (energieneutraal), Er wordt optimaal gebruik gemaakt van duurzame bronnen en technologieën, liefst zichtbaar en op of nabij het schoolgebouw, Indien nodig wordt gebruik gemaakt van ESCO s en collectief duurzame energie ingekocht. Binnenmilieu De leerlingen en docenten leren/werken in een gezonde en een comfortabele huisvesting en zij voelen zich daarin prettig. De onderwijshuisvesting heeft: voldoende daglicht aangevuld met voldoende duurzame (gedragsstructurerende) verlichting (in principe klasse B van het PVE Frisse Scholen), voldoende schone en verse lucht (in principe klasse B van het PVE Frisse Scholen), goede akoestische eigenschappen (verstaanbaarheid), goed thermisch comfort gedurende het hele jaar (in principe klasse B van het PVE Frisse Scholen). Toekomstwaarde / exploitatie De gebouwen hebben lage exploitatiekosten en toekomstwaarde door : compact te bouwen, duurzame materialen toe te passen en duurzaam te detailleren bij het ontwerp, flexibel en toekomstbestendig te bouwen (grote vrije overspanningen, voldoende vrije hoogte en scheiding van drager en inbouw). 4.2 Knelpunten en randvoorwaarden Knelpunten De beschikbare financiële middelen voor het realiseren van de duurzame ambities voor zowel bestaande scholen als nieuwe scholen zijn beperkt. De normvergoeding van het rijk voor nieuwbouw (investeringsbudget) is in het algemeen net voldoende om een school te bouwen die voldoet aan het bouwbesluit. Voor het realiseren van duurzame maatregelen bovenop het bouwbesluit, dient het investeringsbudget verhoogd te worden met aanvullende financiële middelen. Van veel bestaande oudere scholen zijn de kosten van het energiegebruik beduidende hoger dan de vergoeding die men daarvoor ontvangt. Ten aanzien van het onderhoud van de onderwijsgebouwen ligt er een gedeelde verantwoordelijkheid tussen gemeente en schoolbesturen (gemeente is verantwoordelijk voor het "buiten onderhoud", het schoolbestuur is verantwoordelijk voor het "binnen onderhoud". Bij het investeren in duurzame maatregelen kan daardoor een split-incentive optreden (bijv. de investering van een nieuw buitenkozijn ligt bij de gemeente, terwijl de baten van de extra investering voor HR++ i.p.v. gewoon dubbel glas bij de school terecht komt). 11

12 Randvoorwaarden De (financiële) haalbaarheid van de investeringen voor realisering van de duurzame ambities worden o.a. bezien vanuit de resterende levensduur (exploitatieperiode) en de functionaliteit van het gebouw. Over de beoogde resterende levensduur (exploitatieperiode) van elk onderwijsgebouw dient overeenstemming te komen tussen gemeente en de schoolbesturen. De investering voor realisering van de duurzame ambities hebben een positieve businesscase over de beoogde resterende levensduur De betrokken organisaties (gemeente en schoolbesturen): o zijn transparant naar elkaar over de budgetstromen van de onderwijshuisvesting (nieuwbouw, uitbreiding, onderhoud, materiële exploitatie e.d.), o halen via slimme deals met elkaar en een Total Cost of Ownership benadering een maximaal rendement uit de beschikbare budgetten. De exploitatieduur van de gebouwen en de prijsindex van energieprijzen zijn belangrijke parameters. Het realiseren van de duurzame doelen is een gezamenlijk verantwoordelijkheid van zowel gemeente als schoolbestuur. 5 Vervolgacties 1. Gemeente en schoolbesturen gaan vanaf nu waar mogelijk geformuleerde duurzame ambities realiseren en daarmee stappen zetten in de richting van duurzame scholen 2. Schoolbesturen en gemeenten bepalen in onderling overleg de periode dat elke school in principe nog geëxploiteerd gaat worden. De beoogde exploitatieperiode is een belangrijk uitgangspunt bij de bepaling van de financiële haalbaarheid van duurzame maatregelen. 3. Schoolbesturen en gemeenten maken budgetstromen van onderwijshuisvesting transparant en zoeken naar slimme financiële mogelijkheden en/of deals om maximaal rendement te halen uit de beschikbare budgetten. 4. Schoolbesturen en gemeenten laten een duurzaamheidscan per onderwijsgebouw uitvoeren. Maatwerk per school is noodzakelijk om de juiste verbetermaatregelen en bijbehorende kosten vast te kunnen vaststellen. Hiervoor zijn verschillende instrumenten beschikbaar zoals GPR-gebouw, Energie & Binnenmilieu Advies (EBA) waarbij ook een energielabel wordt opgesteld e.d. Belangrijk is dat de scan ook verbetermaatregelen in kaart brengt die vervolgens in een operationeel plan opgenomen kunnen worden. 5. Gemeente en schoolbesturen doen onderzoek naar de technische en financiële mogelijkheden, de voor en nadelen van ESCO s en het draagvlak ervan bij gemeente en schoolbesturen. 6. Gemeente en schoolbesturen stellen meerjaren onderhoudsplannen op, stemmen die zoveel mogelijk op elkaar af en kijken daarbij naar mogelijkheden voor het treffen van duurzame verbetermaatregelen. 7. Bij de bouw van nieuwe scholen bepalen gemeente en schoolbesturen met welke duurzame maatregelen de school verduurzaamd kan worden richting een energieneutrale school (in principe de maatregelen die een positieve businesscase hebben over de levensduur van het gebouw). Daarbij wordt gezocht naar creatieve financieringconstructies waarbij de strakke scheiding tussen investeringbudgetten en onderhoudsbudgetten doorbroken wordt. 12

Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs in Eindhoven

Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs in Eindhoven Eindhoven T (040) 2567 010 Best T (0499) 872 789 E I info@buildingvision.nl www.buildingvision.nl Duurzaamheidambities onderwijshuisvesting voortgezet onderwijs in Eindhoven Verslag en resultaten bijeenkomsten

Nadere informatie

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje

Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Workshop 1 EBA en schouwcriteria Milicon, Milieu consultancy, Mat Schatorje Bouwadviesburo van Niekerk, Emile Niekerk Gespreksleider: Steven van der Lelie (GGD Gelre- Ijssel) inhoudsopgave Inleiding Voorbeeld

Nadere informatie

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen

Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse Scholen Tools voor Frisse Scholen een overzicht Ir. Bert Meijering 07.11.2012 Tool Nieuwbouw Onderhoud & beheer Handleiding bouwen aan Frisse Scholen PVE Frisse Scholen Frisse Scholen Toets Ervaringen met de Frisse

Nadere informatie

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid.

Wie zijn wij? Van 0-meting tot haalbare business case. Programma. De methode. Meten van duurzaamheid. Heldere kijk op duurzaamheid. Van 0-meting tot haalbare business case Meer informatie: www.w-e.nl www.gprsoftware.nl ir. Janny Stevens (stevens@w-e.nl) ir. Saskia van Hulten (hulten@w-e.nl) Wie zijn wij? W/E adviseurs www.w-e.nl Saskia

Nadere informatie

Gebouwkwaliteit, verschil MOP/DMOP. Leidraad DMOP gemeentelijke gebouwen. Praktijkvoorbeeld verduurzamen MOP

Gebouwkwaliteit, verschil MOP/DMOP. Leidraad DMOP gemeentelijke gebouwen. Praktijkvoorbeeld verduurzamen MOP Verduurzamen meerjaren onderhoud gemeentelijk vastgoed Leidraad, d voorbeeld en ondersteuningstraject t t Ir. Bert Meijering 21.03.2013 Onderwerpen Gebouwkwaliteit, verschil MOP/DMOP Leidraad DMOP gemeentelijke

Nadere informatie

4 Energiebesparingsadvies

4 Energiebesparingsadvies 4 Energiebesparingsadvies 4.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het energiebesparingsadvies voor het gebouw gepresenteerd. Allereerst wordt een inventarisatie gegeven van de reeds getroffen en onderzochte

Nadere informatie

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd:

Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante documenten als uitgangspunten gehanteerd: Project: Brede School Rijswijk Projectnr.: 6.053 Datum: 20 februari 2017 Betreft: Startnotitie Duurzaamheid en Installatieconcept 1. UITGANGSPUNTEN Bij het opstellen van deze notitie zijn de volgende relevante

Nadere informatie

VvE s met Energie. Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW

VvE s met Energie. Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW VvE s met Energie Onderzoek VvE Schiezicht 10 april 2014 Wouter van den Acker PKW Inhoud Het Energiemodel Bestaande situatie Trias Energetica Maatregelen Scenario s Hoe verder? Energieadvies voor Schiezicht

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs

Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs 29 september 2009 1 Subsidiemogelijkheden voor voortgezet en beroeps- en hoger onderwijs Selina Roskam programma adviseurs Energiebesparing in de gebouwde omgeving 29 september 2009 Dubbele winst voor

Nadere informatie

Energie besparing en woning verbetering voor VvE s. sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter

Energie besparing en woning verbetering voor VvE s. sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter Energie besparing en woning verbetering voor VvE s sparen in grote stappen of in 1 x naar Nul op de meter Onderzoek doen en experimenteren met als doel: Mensen prettig laten wonen, leven en werken Experiment:

Nadere informatie

Energietransitie bij Renovatie

Energietransitie bij Renovatie Energietransitie bij Renovatie Ir. Frans de Haas de Haas & Partners Studiedag Energietransitie bij Renovatie, naar de passief bouwen standaard? 9 oktober 2008 Inhoud 1981 Inhoud 1984 Inhoud 1997 Inhoud

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

EPC concepten 0,4. Trias Energetica...2 EPC 0,4 concepten - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 concepten - Geschakelde woning...4.

EPC concepten 0,4. Trias Energetica...2 EPC 0,4 concepten - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 concepten - Geschakelde woning...4. etaalbare kwaliteit! EPC en 0,4 14 1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 1996 1998 2000 2006 2011 2015 Inhoudsopgave: Trias Energetica...2 EPC 0,4 en - Vrijstaande woning...3 EPC 0,4 en - Geschakelde woning...4 EPC

Nadere informatie

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer

Aanvraag regeling verbetering Binnenklimaat huisvesting primair onderwijs 2009. Dit formulier zenden aan: CFI OND/ODB Postbus 606 2700 ML Zoetermeer blad 1 van 6 N.B. Aanvragen moeten uiterlijk 31 december 2009 worden ingediend. Uit de poststempel moet blijken dat de aanvraag uiterlijk 31 december 2009 is gepost. Aanvragen met een poststempel van 1

Nadere informatie

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079

Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Datum: 18 februari 2013-22 januari 2014 Project: NAM-gebouw De Boo te Schoonebeek Referentie: 2012032 20079 Uitgangspunt Bestaand, oorspronkelijk gebouw had als gebruik een mix aan functies. Dit waren

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Energieneutraal via de Passief bouwen route

Energieneutraal via de Passief bouwen route Energieneutraal via de Passief bouwen route ing. J.J.P. (Jan Pieter) van Dalen Slotsymposium 14 september 2015 Verbouw monument Verbouw van een monument Monument als bedoeld in art. 1 onder d (Monumentenwet

Nadere informatie

A (zie toelichting in bijlage)

A (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden A (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen

Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Slimme keuzes voor woningconcepten met warmtepompen Interactie tussen gevelisolatie, ventilatiesystemen en capaciteit warmtepompsystemen Per 1 januari 2015 worden de EPCeisen aangescherpt. Voor woningen

Nadere informatie

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE

RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE RENOVATIE KANTOOR NOTITIE ENERGIEBESPARING EN INVESTERINGEN INHOUDSPOGAVE SAMENVATTING 0. INLEIDING 1. ISOLATIE 2. INSTALLATIE 3. RAMEN EN KOZIJNEN 4. ZONWERING EN KOELING 5. VERLICHTING DIA duurzame auteur:

Nadere informatie

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN

KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN April 2002 ECN-RX--02-013 KANSEN VOOR DUURZAME ENERGIE BIJ HERSTRUCTURERING VAN NAOORLOGSE WIJKEN Nieuw Den Helder Centrum als praktijkvoorbeeld J.C.P. Kester E. Sjoerdsma H. van der Veen (Woningstichting

Nadere informatie

Voorgestelde beslissing :

Voorgestelde beslissing : Voorstel aan : Gemeenteraad van 19 december 2011 Door tussenkomst van : Raadscommissie van 6 december 2011 Nummer : Onderwerp : Duurzame scholen, een goede prestatie Bijlage(n) : 1. Notitie 'Duurzame scholen,

Nadere informatie

Verduurzamen meerjarenonderhoud bij basisscholen

Verduurzamen meerjarenonderhoud bij basisscholen Verduurzamen meerjarenonderhoud bij basisscholen Workshop 8 Gezonde scholen Congres GEZONDRONDOM 15 mei 2013 ir. Henk Versteeg Onafhankelijk advies- en ingenieursbureau te Nieuwegein met veertig jaar ervaring

Nadere informatie

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda

Building4life. Wilt u weten hoe? Building4life. Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus 1069 4801 BB Breda Wilt u weten hoe? Ga stap voor stap door onze aanpak: - Kennismaking Building4life - De Building4life werkwijze - Uitgewerkte case Amarant Tilburg Building4life Jan van Polanenkade 26B1 4811 KM Breda Postbus

Nadere informatie

b e s l u i t : Aan de verordening materiële en financiële gelijkstelling onderwijs gemeente Barneveld wordt de volgende bijlage toegevoegd:

b e s l u i t : Aan de verordening materiële en financiële gelijkstelling onderwijs gemeente Barneveld wordt de volgende bijlage toegevoegd: Nr: 10-64 De raad van de gemeente Barneveld; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders, nr. 10-64; b e s l u i t : 1. De tijdelijke aanvulling van de verordening materiële en financiële gelijkstelling

Nadere informatie

adviseurs Brede school Waterhoef Inzicht in duurzaamheid W/E adviseurs Energie, Milieu, Bouwfysica Voor opdrachtgevers met ambitie:

adviseurs Brede school Waterhoef Inzicht in duurzaamheid W/E adviseurs Energie, Milieu, Bouwfysica Voor opdrachtgevers met ambitie: Brede school Waterhoef Inzicht in duurzaamheid W/E adviseurs adviseurs Energie, Milieu, Bouwfysica Voor opdrachtgevers met ambitie: projectadvies instrumentontwikkeling implementatie 1 Dubo Nieuwe Stijl

Nadere informatie

vervangende nieuwbouw VMBO groen Theo Thijssenplein 32 Utrecht team De Groot Vroomshoop

vervangende nieuwbouw VMBO groen Theo Thijssenplein 32 Utrecht team De Groot Vroomshoop vervangende nieuwbouw VMBO groen Theo Thijssenplein 32 Utrecht team De Groot Vroomshoop bestaande bebouwing Wellant College waarom nieuwbouw? huidige lay-out voldoet niet en is te klein gebouw sterk verouderd

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding

van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding de brede reus van schets naar definitief ontwerp gebruikersindeling klimaat daglicht energie interieurconcept poort als entree achtergevel plein als verbinding planning van schets naar definitief ontwerp

Nadere informatie

S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k

S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k datum: 5-6-2014 Wat ligt ten grondslag aan de aanvraag voor het realiseren van een nieuw schoolgebouw R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o

Nadere informatie

Kleinschalige energetische renovatie

Kleinschalige energetische renovatie Kleinschalige energetische renovatie Kantoor plus bovenwoning van label G naar A+ de Haas & Partners Adviseurs Duurzaam Gebouwde Omgeving Van componenten naar concept Bouwkundig Ventilatie Installaties

Nadere informatie

OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN MEERVOUDIGE OPBRENGST

OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN MEERVOUDIGE OPBRENGST OBS De Wilgenstam DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST WILGENSTAMSUSTINNODUURZAAMESCHOOL Aanleiding Ambitie om kennis duurzaam bouwen toe te passen op concreet project. Geheel vrijblijvend

Nadere informatie

Duurzaamheid in Boswinkel Oost

Duurzaamheid in Boswinkel Oost Programma Waarom energiezuinig en duurzaam (ver)bouwen? Waarom energiemonitoring Duurzaamheid in Boswinkel Oost Energiemonitoring Velve Lindenhof, Enschede De energiezuinigste wijk van Enschede De uitvraag

Nadere informatie

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD

VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD VOORSTEL AAN DE GEMEENTERAAD Onderwerp: Registratienummer: 223649 Binnenmilieu scholen Op voorstel van B&W d.d.: dinsdag 9 februari 200 Datum vergadering: dinsdag 8 mei 200 Portefeuillehouder: Ragetlie,

Nadere informatie

Merosch Open Source. Verduurzamen bestaande scholen, de kansen en knelpunten

Merosch Open Source. Verduurzamen bestaande scholen, de kansen en knelpunten Merosch Open Source Verduurzamen bestaande scholen, de kansen en knelpunten Vragen 1. Welke kennis/informatie moet u als schoolbestuur/gemeente hebben om een goede afweging tussen beschikbare concepten

Nadere informatie

F (zie toelichting in bijlage)

F (zie toelichting in bijlage) Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden F (zie toelichting in bijlage) Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking

Nadere informatie

Collegevoorstel. Reg.nr. : 4332805 Datum : 5 maart 2013

Collegevoorstel. Reg.nr. : 4332805 Datum : 5 maart 2013 Collegevoorstel Sector : MO Opsteller : S. Strijk Telefoon : (033) 469 48 17 User-id : STR7 Onderwerp Bouwplan Uitbreiding Amersfoortse Berg Voorstel: 1. Het verslag van afspraken tussen de gemeente Amersfoort

Nadere informatie

All-electric woningconcept

All-electric woningconcept All-electric woningconcept Kwalitatieve en kwantitatieve vergelijking tussen 3 energieconcepten Robbert van Rijswijk Merosch Inhoud 1. Voorstellen 2. Vergelijking energieconcepten 3. Uitwerking all-electric

Nadere informatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie

Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Energielasten als een van de uitgangspunten bij nieuwbouw en renovatie Door Eric van Zee, april 2008 Energie steeds groter deel van de woonlasten De kosten voor verwarming en warm tapwater vormen een steeds

Nadere informatie

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl

Duurzaam bouwen is innovatief denken... slim clubhuis.nl Duurzaam bouwen is innovatief denken... Duurzaam bouwen =toekomstbestendig bouwen Duurzaam bouwen is goed voor mens, milieu en portemonnee: * mens; comfort, gezondheid, welzijn * milieu; biodiversiteit,

Nadere informatie

Brabantse gemeenten verduurzamen vastgoed

Brabantse gemeenten verduurzamen vastgoed # Brabantse gemeenten verduurzamen vastgoed Pilot met DMOP aanpak van zes gemeenten regio Eindhoven in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2 Brabantse gemeenten aan

Nadere informatie

Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015

Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015 Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015 Introductie Bernd Karstenberg, LCC adviseur André van den Hoek, Projectmanager onderwijshuisvesting (o.a. voor Lucas

Nadere informatie

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k

R e n o v a t i e e n v e r d u u r z a m i n g S c h o o l m e t d e B i j b e l t e L a n g b r o e k datum: 16-10-2013 ARCOM B.V. Postbus 381 3900 AJ Veenendaal Koningsschot 45 3905 PR Veenendaal T 0318 64 55 52 F 0318 66 88 52 E info@arcombv.nl I www.arcombv.nl Vraagstelling Door het bestuur van de school

Nadere informatie

ALGEMEEN ENERGIEGEBRUIK GRONDGEBRUIK MATERIAALGEBRUIK MILIEUSCORE. duurzame warehouses. van Grijs naar Groen. 2 februari 2011 Peter van Meerwijk

ALGEMEEN ENERGIEGEBRUIK GRONDGEBRUIK MATERIAALGEBRUIK MILIEUSCORE. duurzame warehouses. van Grijs naar Groen. 2 februari 2011 Peter van Meerwijk duurzame warehouses van Grijs naar Groen 2 februari 2011 Peter van Meerwijk MULTIDISCIPLINAIR INGENIEURSBUREAU projectmanagement logistiek advies architectuur installatieadvies constructief ontwerp uitvoeringsbegeleiding

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

Rapportage Energiebus. BC Kleine Jan, Huizen

Rapportage Energiebus. BC Kleine Jan, Huizen Rapportage Energiebus BC Kleine Jan, Huizen Type woningen: 54 eengezinswoningen met een oppervlak van 100 m2. Bouwjaar: 1957 Op verzoek van: Bewonerscommissie Verhuurder: De Alliantie Datum bezoek: 21-6-2013

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm.

Invoer Algemeen. Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Naam school. Onderwijsvorm. Invoer Algemeen Naam school Onderwijsvorm primair onderwijs Adres Postcode Plaats Invoer lokaaltypen Type 1 Type 2 Type 3 Type 4 Klik op type om binnenklimaat van de lokaaltypen te bepalen. Bouwjaar B.V.O.

Nadere informatie

Energielabel gebouw Dit gebouw Straat (zie bijlage) Gebruiksoppervlak Adviesbedrijf Nummer/toevoeging Opnamedatum Inschrijfnummer Postcode

Energielabel gebouw Dit gebouw Straat (zie bijlage) Gebruiksoppervlak Adviesbedrijf Nummer/toevoeging Opnamedatum Inschrijfnummer Postcode Energielabel gebouw Afgegeven conform de Regeling energieprestatie gebouwen. Veel besparingsmogelijkheden Dit gebouw Weinig besparingsmogelijkheden Labelklasse maakt vergelijking met gebouwen met overeenkomstige

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren

Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren White Paper Naar een duurzame school - een stappenplan - Kennis en regie schoolbesturen sleutelfactoren Door: Jeroen Nollet Escoplan Barrel Ripper Matrix Onderwijshuisvesting Wim Fieggen Instituut Voor

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Energielabel C- verplichting voor. kantoren. Label C verplichting kantoren - Provada 1/6/2017. Annemieke de Vries ( BZK) Selina Roskam (RVO.

Energielabel C- verplichting voor. kantoren. Label C verplichting kantoren - Provada 1/6/2017. Annemieke de Vries ( BZK) Selina Roskam (RVO. Energielabel C- verplichting voor kantoren Label C verplichting kantoren - Provada 1/6/2017 Annemieke de Vries ( BZK) Selina Roskam (RVO.nl) Pijler energiebesparing 100 PJ additionele energiebesparing

Nadere informatie

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad

Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Den Haag Klimaatneutraal Een grote ambitie die past bij een grote stad Ramses Blauw Intechno Ingenieursburo & Henry Terlouw Beleidsmedewerker Klimaat Den Haag VNG Congres 26 november 2008 Presentatie Energiebesparing

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe

energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe energiebesparing bestaande bouw Noord-West Veluwe Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Hoe komt energielabel tot stand Relatie (of niet!)

Nadere informatie

Artikel 23a Artikel 23b

Artikel 23a Artikel 23b Regeling Verbetering binnenklimaat huisvesting primair en speciaal onderwijs 2009 =============================================================== HOOFDSTUK 2F Artikel 23a Toepassing en begripsbepalingen

Nadere informatie

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0

Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 Energieprestatie in de toekomst Verdouw Beurs 2.0 ing. A.F. (André) Kruithof Oktober 2015 Programma Op weg naar 2050: doelstellingen bestaande bouw & nieuwbouw BENG-indicatoren Energiezuinigheid in de

Nadere informatie

Toelichting kostenconfigurator PO en VO

Toelichting kostenconfigurator PO en VO Toelichting kostenconfigurator PO en VO Opdrachtgever Project Expertisecentrum Datum 8 januari 2016 Referentie 1181902-0492.1.0 Auteur(s) de heer ing. M.C.M. van Gemert Niets uit deze uitgave mag zonder

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst

De NESK scholen duurzaam opgeleverd. Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst De NESK scholen duurzaam opgeleverd Focus-Huygens College gebouwd voor de toekomst Tabel actoren Projectfase Organisatie Programma van Eisen (PvE) Ontwerp Bestek/Inkoop Realisatie Gebruik Gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Themakatern duurzaamheid

Themakatern duurzaamheid ziekteverzuim cijfer totaal investering totaal energie totaal onderhoud ziekteverzuim docenten (klasse B1) (klasse B2) (klasse B2' ) vloerverwarming + 6% 5% 5% 5% 4% -- - +/- + ++ 6,5 8 Themakatern duurzaamheid

Nadere informatie

Duurzaamheid Van ambitie naar werkelijkheid

Duurzaamheid Van ambitie naar werkelijkheid Provinciekantoor Houtplein te Haarlem Duurzaamheid Van ambitie naar werkelijkheid 15 juni 2013 Ir. J.W. (Jack) Ponsteen Cauberg-Huygen raadgevende ingenieurs BV Even voorstellen ir. Jack Ponsteen Vestigingsmanager

Nadere informatie

Schilindex. Kansen voor energiebesparing met de gebouwschilindicator in de nieuwe NEN 5128 en EPG. Gerrit Jan Kuiper NII

Schilindex. Kansen voor energiebesparing met de gebouwschilindicator in de nieuwe NEN 5128 en EPG. Gerrit Jan Kuiper NII Nederlandse Schilindex Kansen voor energiebesparing met de gebouwschilindicator in de nieuwe NEN 5128 en EPG Gerrit Jan Kuiper 1 Nederlandse Een goede schil is het halve werk 2 Schilindex = logisch denken

Nadere informatie

Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10

Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10 Verbetering binnenklimaat van de basisscholen in Amstenrade en Oirsbeek. Gemeentebladnummer: 2010/34 Vergaderdatum: 03 juni 2010 Agendapunt: 10 Aan de Raad Voorstel: tot het beschikbaar stellen van een

Nadere informatie

Wie zijn wij? drs. ing. Jourdain Martens. ! Directeur. ir. Anne-marije Scheffe. ! Ingenieur

Wie zijn wij? drs. ing. Jourdain Martens. ! Directeur. ir. Anne-marije Scheffe. ! Ingenieur road2zer0 Wie zijn wij? drs. ing. Jourdain Martens! Directeur ir. Anne-marije Scheffe! Ingenieur Opbouw presentatie! Over Bouwformatie! Achtergrondinformatie regelgeving! Onderzoeksopzet! Resultaten! Conclusie

Nadere informatie

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen

Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Slimme energie-oplossingen voor bestaande en nieuwe woningen Samen verduurzamen Uitdagingen op de Nederlandse markt De Nederlandse woningbouw staat voor een fikse uitdaging. De tijd van grote nieuwbouwprojecten

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Voorgenomen Eisen Bijna Energie Neutrale Gebouwen. Ronald Schillemans Sunday

Voorgenomen Eisen Bijna Energie Neutrale Gebouwen. Ronald Schillemans Sunday Voorgenomen Eisen Bijna Energie Neutrale Gebouwen Ronald Schillemans Sunday Inhoudsopgave Achtergrond Voorgenomen Eisen Voorbeelden Positionering Zon opties Achtergrond (1) Richtlijnen energieprestatie

Nadere informatie

Trias energetica. Verdiepende opdracht

Trias energetica. Verdiepende opdracht 2015 Trias energetica Verdiepende opdracht Inleiding; In dit onderdeel kun je meer leren over de Trias energetica, een strategie voor het bereiken van een zo duurzaam mogelijke energievoorziening. Pagina

Nadere informatie

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015

energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 energiebesparing bestaande bouw Harderwijk 26 mei 2015 Marc Smijers M 06-23924330 www.smijers-energieadvies.nl info@smijers-energieadvies.nl 1 Onderwerpen Relatie tussen energielabel en energiegebruik

Nadere informatie

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV

System integrator. ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV System integrator ing. Ad van der Aa Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV Huidige praktijk Gezond EPC DuBo A a n n e m e r Afgifte (St. LTV) Installateur Warmteverlies en koellast Regeltechniek Warmtepompen

Nadere informatie

Hoe maken we het mogelijk?

Hoe maken we het mogelijk? Energiezuinig Wonen Hoe maken we het mogelijk? Jaarlijkse energielasten 12.000,00 10.000,00 8.000,00 6.000,00 4.000,00 2.000,00 0,00 0 10 20 30 40 Jaar referentie passiefhuis+ Met conceptueel bouwen! Inhoud

Nadere informatie

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen

Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen Voorbij energiebesparing: milieueffecten van energiebesparende maatregelen 9 Oktober 28 Laure Itard 1 november 28 1 Renovatie van een rijtjehuis gebouwd in de periode 1966-1976 1 november 28 2 1. Isolatie

Nadere informatie

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw

6-11-2012. Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie. Visie renovatie & energiezuinigheid. Programma. Renoveren in bestaande bouw Programma Nut en noodzaak energieconcepten in renovatie van visie tot concept renovatie & energiezuinigheid Voorbeeldprojecten Toekomst + gebruiker (bestaande) bouw ir. H.J.J. (Harm) Valk senior adviseur

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant

De bakens verzetten. Verduurzamen van commercieel vastgoed. Machiel Karels - consultant De bakens verzetten Verduurzamen van commercieel vastgoed Machiel Karels - consultant Het glas is half leeg PROFIT 20-6- 20-6- Meer dan 25% van gebouwgebruikers klaagt over de huisvesting Ziekteverzuim

Nadere informatie

Energiebesparing begint hier!

Energiebesparing begint hier! Energiebesparing begint hier! Zoetermeer, 17 juli 2014 Lou Lit & Pim Halkes 4 HOME 2 Thermografie, Lekkage onderzoek en Energiebesparing advies. Doelstelling: - Terugdringen Co2 uitstoot - Lagere energienota

Nadere informatie

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven.

U kunt energie besparen. De belangrijkste en meest urgente verbeterpunten worden in onderstaande tabel weergegeven. Dhr. Jansen Voorbeeldstraat 26 9411 VR Voorbeeldstad Beilen: 11 april 2014 Uw adviseur: Floris van Dijk Geachte heer Jansen, Op 2 april 2014 is uw woning door mij onderzocht om de mogelijkheden voor het

Nadere informatie

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel

Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen. Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype en energielabel Financieringslastpercentages voor verschillende soorten woningen Verschillen naar woningtype

Nadere informatie

installatie-arm ontwerpen verleden tijd?

installatie-arm ontwerpen verleden tijd? installatie-arm ontwerpen verleden tijd? 1 situatie tot enkele jaren geleden was duurzaamheid bij klimaatinstallaties comfort en vooral energiebesparing de koplopers bij het besparen op het energie waren

Nadere informatie

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen

Presentatie titel. Hans van Oort Arno Harting Rob van der Westen Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Duurzaamheid bij onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting Binnenmilieu en energiebesparing Provinciale informatie bijeenkomst 2 februari 2011 Hans van Oort Arno Harting

Nadere informatie

ENERGETISCHE VERBETERINGSMAATREGELEN IN DE SOCIALE HUURSECTOR ENKELE UITKOMSTEN VAN DE SHAERE-MONITOR 2010-2013

ENERGETISCHE VERBETERINGSMAATREGELEN IN DE SOCIALE HUURSECTOR ENKELE UITKOMSTEN VAN DE SHAERE-MONITOR 2010-2013 ENERGETISCHE VERBETERINGSMAATREGELEN IN DE SOCIALE HUURSECTOR ENKELE UITKOMSTEN VAN DE SHAERE-MONITOR 2010-2013 1 WAT IS DE SHAERE-MONITOR? In de afgelopen jaren zijn allerlei initiatieven ontplooid om

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

Vragen en antwoorden methodiek definitief energielabel voor woningen update 6 juli 2015

Vragen en antwoorden methodiek definitief energielabel voor woningen update 6 juli 2015 Vragen en antwoorden methodiek definitief energielabel voor woningen update 6 juli 2015 Leeswijzer: er zijn 2 nieuwe vragen (1.3 en 2.9) deze zijn gemarkeerd door middel van de datum-aanduiding. 1. Toelichtingen

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W

DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012. 1e REACTIE OP VO 12-12-2011 G R E E N T E A M B O U W DE PEETERSSCHOOL VERNIEUWBOUW 2011-2012 1e REACTIE OP VO INLEIDING Voor u ligt een eerste verkenning van mogelijkheden tbv de vernieuwbouw van de St. Peeterschool te Amsterdam waarbij door het bestuur

Nadere informatie

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Provincie Gelderland Yvonne Tieleman W/E adviseurs Janny Stevens Gezonde en zuinige scholen Gelders Klimaatprogramma 2008-2011 Aanpakken en aanpassen Naar een klimaatneutraal

Nadere informatie

Duurzaam Gebouwbeheer

Duurzaam Gebouwbeheer 2-daagse cursus Duurzaam Gebouwbeheer Gemeenten hebben verschillende gebouwen in beheer, zoals gemeentehuizen, kantoren en brandweerkazernes. Ook zijn er gebouwen eigendom van de gemeente, maar worden

Nadere informatie

Energie en comfort in duurzame gebouwen

Energie en comfort in duurzame gebouwen Energie en comfort in duurzame gebouwen Aluminium Experience Day 30 augustus 2011 Dr.ir.arch. Griet Verbeeck (PHL & K.U.Leuven) DUURZAME GEBOUWEN KLIMAATSVERANDERING UITPUTTING NATUURLIJKE RIJKDOMMEN DUURZAAMHEID

Nadere informatie

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten

Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten Duurzaam Castricum 2030. Door vanuit ons vakgebied en met onze kennis de woningen in Castricum energie op te laten wekken in plaats van te laten verbruiken. Hoe we werken De woning krijgt als het ware

Nadere informatie

Energie & Binnenmilieu Advies (EBA)

Energie & Binnenmilieu Advies (EBA) Energie & Binnenmilieu Advies (EBA) Leidraad uitbesteding voor schoolbestuur en/of gemeente In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Maart 2016 Inleiding Veel schoolbesturen

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Grote verscheidenheid aan projecten in functie en omvang

Grote verscheidenheid aan projecten in functie en omvang Grote verscheidenheid aan projecten in functie en omvang Brede school Langedijk Ervaring met onderwijs en onderwijsgebouwen Brede School tzand Nominatie Scholenbouwprijs 2009 Kreileroord Brede school Klaverblad

Nadere informatie

Energieprestatie van gebouwen

Energieprestatie van gebouwen Energieprestatie van gebouwen Caleffi Academy Pieter Nuiten Maart 2014 Planadvies W/E adviseurs Een betrouwbare partner in duurzaam vastgoed www.w- e.nl! Voor opdrachtgevers met ambi8e! 25 medewerkers!

Nadere informatie

Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015. Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin...

Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015. Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin... Hoe moet je toekomstbestendig renoveren? 23 juni 2015 Een benadering vanuit energieperspectief (maar dat levert meer op dan financieel gewin.......) Als je 25 jaar geleden geweten had wat je nu wist..

Nadere informatie

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting

Ruinerwold. Energie Neutraal. // Energiescan. Ruinerwold Energie Neutraal. Toelichting Ruinerwold Energie Neutraal // Energiescan Ruinerwold Energie Neutraal Toelichting De energiescan is zo opgezet dat er voor een minimum aan kosten, een advies gegeven kan worden, geheel afgestemd op de

Nadere informatie