ARMOEDE. Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ARMOEDE. Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt"

Transcriptie

1 ARMOEDE Een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt

2 COLOFON Tekst: Herman Bosman Illustraties: CMO en zijn licentiegevers, Flickr, VN, Unicef, A. Jansse, Farm Friends, Basisschool Merijntje, Cordaid, Vastenaktie, SHO, Stichting Max Havelaar, Wereldwinkels. De inhoud is met zorg samengesteld. Mocht u van mening zijn dat inbreuk is gedaan op uw auteursrechten of beeldrechten, dan verzoeken wij u vriendelijk contact met ons op te nemen via Centrum voor Mondiaal Onderwijs Postbus HK Nijmegen tel U kunt op de website terecht voor aanvullende informatie bij dit scriptiepakket. U vindt daar onder meer voor gebruik in de klas: een onderzoeksopdracht gebaseerd op de inhoud van het scriptiepakket met een overzicht van de competenties die daarbij worden aangesproken. De gebruikersnaam is: armoede Het wachtwoord is: project041 De Scriptieservice Nieuwe Stijl is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van Kerk en Wereld en door een solidariteitsbijdrage van de gezamenlijke religieuzen in Nederland via de commissie PIN. Centrum voor Mondiaal Onderwijs, Nijmegen, 2008 II

3 INHOUD Inleiding pag. 1 Hoe arm is arm? pag. 2 Bestaat er armoede in Nederland? pag. 2 Armoede komt vooral in ontwikkelingslanden voor pag. 3 Wereldmaatstaven voor armoede pag. 4 Ook landen zijn rijk of arm pag. 4 Armoede op de wereldkaart pag. 6 Gevangen in armoede pag. 7 Minder inkomsten, meer uitgaven pag. 7 Gevolgen van armoede pag. 8 Kinderarbeid pag. 9 Armoede houdt armoede in stand pag. 10 Schuldslavernij pag. 10 Op eigen kracht uit de armoede pag. 11 Maria Cabana pag. 11 Vrouwen helpen zichzelf en elkaar in Andhra Pradesh pag. 12 Bestrijders van armoede pag. 15 Rijkere familieleden pag. 15 Hulporganisaties: Fries-Tanzaniaanse koeien pag. 16 Microkredieten pag. 17 Bedrijven: hergebruik tegen armoede pag. 18 Rijke landen geven en lenen geld aan ontwikkelingslanden pag. 19 De Verenigde Naties pag. 20 Ook jij kunt de armoede te lijf pag. 21 Meedoen aan inzamelingsacties pag. 21 Zelf een actie organiseren pag. 22 Schone kleren, eerlijke producten pag. 23 Aantekeningen pag. 25 Meer op internet pag. 27 III

4 IV

5 INLEIDING Je wilt graag een nieuw skateboard, dat prachtige mobieltje of de nieuwste CD van Coldplay kopen. Maar je hebt te weinig geld. Je moet dus wachten tot je weer zakgeld van je ouders krijgt. Je ouders betalen dingen voor je die je niet kunt missen: kleding, de kosten van jullie woning, stroom, gas, water, de kosten die je maakt om naar school te gaan en de premie voor de zorgverzekering. Althans, als ze daar geld genoeg voor hebben. Misschien komen ze telkens geld tekort. Misschien blijven rekeningen liggen. Misschien wordt de huur niet op tijd betaald. Je ouders moeten de vingers op de knip houden en jij moet dat ook. Die skateboard, dat mobieltje of die CD kun je voorlopig wel vergeten. Heel vervelend. Maar het kan erger. In ontwikkelingslanden zijn er mensen die van alles tekortkomen, omdat ze bijna niets verdienen. Ze kunnen vaak geen verzekering tegen ziektekosten betalen. Als ze ziek zijn, hebben ze geen geld voor een dokter en voor medicijnen. Ze kunnen niet genoeg eten om gezond te blijven of lijden zelfs honger. Ze dragen vaak versleten kleding, want nieuwe kunnen ze niet kopen. Hun kinderen kunnen niet naar school, maar moeten meewerken. Velen leven in een gammele woning of een krot zonder stroom en water uit de kraan. Een woning met alles erop en eraan kunnen ze niet betalen. Al deze dingen noemen we echte armoede. Over die armoede gaat dit informatiepakket. We zoeken antwoord op de volgende vragen: Hoe ontstaat het? Waarom blijft armoede bestaan? Armoede moet de wereld uit. Daar is iedereen het over eens. Maar kan dat wel? Eerst leggen we uit wat armoede is. Daar is een omschrijving van opgesteld die je in alle landen kunt gebruiken. Daardoor kun je armoede in verschillende landen onderling vergelijken (pag. 2-6). Vervolgens leggen we uit hoe armoede ontstaat en in stand blijft (pag. 7-10). We laten zien hoe mensen zelf proberen uit de armoede te komen (pag ). Dat doen ze soms niet alleen. Van wie krijgen ze dan hulp en hoe worden ze geholpen (pag )? Ten slotte laten we zien wat jij kunt doen tegen armoede in de wereld (pag ). 1

6 HOE ARM IS ARM? Wat is armoede eigenlijk? Lastige vraag, want het maakt heel wat uit in welk land je arm bent. Daarom hebben alle landen van de Verenigde Naties (VN) met elkaar afgesproken wat onder armoede moet worden verstaan. Zo is na te gaan of er in het ene land meer of minder armoede voorkomt dan in het andere. Bestaat er armoede in Nederland? Nederland is een rijk land. Niemand heeft honger. Vrijwel iedereen heeft onderdak. De meeste mensen hebben een auto. Toch wordt beweerd dat er armoede is in Nederland. Is dat wel zo? Stel: je buren kunnen tweemaal per jaar op vakantie en jouw familie maar éénmaal. Ze hebben twee auto s en jullie hebben er maar één. De buren zijn rijker dan jullie. Je kunt ook zeggen: jullie zijn armer dan de buren. Dat komt omdat de buren meer inkomsten hebben dan jullie. Het hangt namelijk van je inkomsten af hoeveel geld je kunt uitgeven. In Nederland zijn er mensen met veel inkomsten en mensen die weinig geld hebben om uit te geven. Maar kun je zeggen dat Nederlanders met de minste inkomsten ook echt in armoede leven? Je zou zeggen van niet. Iedereen heeft inkomsten. Dus niet alleen mensen die werken of een bedrijf hebben. Ook degenen die te ziek zijn om te werken, met pensioen zijn of werkloos zijn, hebben inkomsten. Bovendien heeft de Nederlandse regering bepaald dat iedereen in Nederland voldoende geld moet krijgen om rond te kunnen komen. Dat wil zeggen: iedereen moet voldoende eten, drinken en kleding kunnen betalen, gas en stroom, de kosten van de woning, meubels en huishoudelijke apparaten, verzekeringen en belastingen. Het bedrag (per maand of per jaar) dat hier minimaal voor nodig is, heet bestaansminimum. Er zijn mensen die minder dan dat bedrag kunnen uitgeven. En dat gedurende lange tijd, vaak jaren. Die leven, deftig gezegd, onder het bestaansminimum. Van deze mensen kun je zeggen dat ze in armoede leven. Althans, als je onder armoede verstaat: gedurende lange tijd niet voldoende geld hebben om alles te kopen wat je beslist nodig hebt. Deze omschrijving is in elk land te gebruiken. Een dakloze die op straat moet zien te overleven 2

7 Armoede komt vooral in ontwikkelingslanden voor Het verschilt per land hoeveel geld je nodig hebt om de noodzakelijke dingen te betalen. Een dak boven je hooft kost in Nederland meer dan bijvoorbeeld in India. Voor je dagelijkse boodschappen moet je in Duitsland meer betalen dan in Hongarije. Bovendien: móet je wel alles kopen wat je niet kunt missen? In Nederland meestal wel, bijvoorbeeld water. Maar in sommige landen halen veel mensen het water dat ze nodig hebben uit een rivier of een bron. Ze hoeven daar niets voor te betalen. In Nederland moet je al het voedsel dat je nodig hebt kopen, tenzij je een tuin hebt en je eigen groenten verbouwt. In sommige landen maken veel mensen voedsel voor zichzelf in hun tuin of op hun akker. Of ze zoeken voedsel rond hun woonplek (vruchten uit het bos bijvoorbeeld). Daar komt nog bij dat armoede tegenwoordig niet hetzelfde is als vroeger. In 1950 had bijna niemand een tv of een koelkast. Toch waren deze mensen niet arm. Nu worden mensen die geen tv en koelkast kunnen betalen arm genoemd, want nu is het normaal om die apparaten te hebben. We zoeken een omschrijving van armoede die in elk land en altijd te gebruiken is. Het Van Dale woordenboek zegt dat armoede een toestand is waarin iemand verkeert die bijna niets heeft om van te leven. Dat klinkt vaag. Duidelijker is de omschrijving van armoede van de Wereldbank (een bank van de VN die ontwikkelingslanden helpt). Volgens deze bank is er sprake van armoede als je: honger hebt geen goede woning hebt bij ziekte niet naar de dokter kunt gaan niet naar school kunt gaan geen baan hebt (als je oud genoeg bent om te werken) Over deze omschrijving van armoede gaan we het in het vervolg hebben. In Nederland (en andere rijke landen) kennen weinig mensen dergelijke armoede, in ontwikkelingslanden des te meer. 3

8 Wereldmaatstaven voor armoede In de twee omschrijvingen van armoede op pagina 2 en pagina 3 komen de woorden geld of inkomsten niet voor. Toch hangt het er van af hoeveel geld je verdient en wat je ermee kunt kopen of je arm of rijk bent. Daarom hebben de landen omschrijvingen van armoede bedacht waarin gesproken wordt van inkomsten. Hier zijn de belangrijkste twee: Armoede is minder verdienen dan je in je land nodig hebt om rond te komen. Of anders gezegd: leven onder het bestaansminimum van je land. Hoe hoog dat bestaansminimum is, verschilt per land. Maar in elk land kun je aan de hand hiervan nagaan wie daar arm is en wie niet. Dit soort armoede komt zowel in rijke als in ontwikkelingslanden voor. Armoede is dat je rond moet zien te komen met hooguit één dollar (ongeveer 0,70 euro) per dag. Nergens ter wereld kun je met zó weinig geld rondkomen. In Nederland en andere rijke landen komt het niet voor, in ontwikkelingslanden wel. Ook landen zijn rijk of arm Niet alleen mensen kunnen rijk of arm zijn, ook landen. Je kunt op verschillende manieren nagaan hoe rijk een land is. In ieder land worden goederen gemaakt. Dat zijn onder meer voedsel en apparaten, maar bijvoorbeeld ook woningen en wegen. Die goederen zijn geld waard. Ook doen mensen dingen voor andere mensen. Denk bijvoorbeeld maar aan de chauffeur die je met de bus naar je bestemming brengt. Al die dingen die mensen voor elkaar doen, heten diensten. Ook diensten zijn geld waard (je betaalt de chauffeur van de bus voor het ritje). Tel de waarde van alle goederen en diensten bij elkaar op die een land in een jaar maakt. De uitkomst heet Bruto Nationaal Product of BNP. Maar is het zo dat hoe hoger het BNP van een land is, hoe rijker dat land is? Nee. India bijvoorbeeld heeft een hoger BNP dan Luxemburg. Toch zijn Luxemburgers in het algemeen rijker dan Indiërs. India heeft namelijk veel meer inwoners dan Luxemburg. Dat verklaart grotendeels waarom het BNP van India hoger is. Maar deel het BNP van Luxemburg door het aantal inwoners van dat land en doe hetzelfde met dat van India. Dan zie je dat het BNP per Luxemburger véél hoger is dan het BNP per Indiër. Luxemburg is dan ook veel rijker. 4 Schoenenpoetsers en straatverkopers leven vaak onder het bestaansminimum Indiase man raapt steenkoolresten

9 Maar het BNP van een land zegt nog niet alles. Ook in rijkere landen kunnen arme mensen wonen. Je kunt op twee manieren nagaan of dat zo is en zo ja, om hoeveel mensen het gaat. Tel het aantal mensen dat onder het bestaansminimum van dat land leeft. Reken dan uit hoeveel procent dat is van de inwoners van dat land. Tel ook het aantal mensen dat rond moet zien te komen met één dollar per dag. Reken dan uit hoeveel procent dat is van het aantal inwoners. Als je dat met meerdere landen doet, zie je dat de armoede niet in elk land even groot is. Een land met weinig of geen armoede kun je rijk noemen, een land met veel armoede arm. De VN gaan regelmatig in ieder land na hoe groot de armoede daar is (zie ook de wereldkaart op de volgende pagina). Ten slotte heeft elk land inkomsten en uitgaven. Een deel van de inkomsten besteedt het land aan onderwijs, gezondheidszorg, riolering, wegen, spoorlijnen, havens en andere zaken die burgers nodig hebben. Als een land (ruim) voldoende geld verdient om dat te betalen, kun je het een rijk land noemen. Maar sommige landen hebben veel minder te besteden. Die landen kunnen bijvoorbeeld niet voldoende scholen bouwen voor alle kinderen. Van die landen kun je zeggen dat ze arm zijn. Er zijn ook landen die voldoende geld hebben, maar het uitgeven aan andere dingen dan onderwijs, gezondheidszorg en dergelijke. Bijvoorbeeld Zimbabwe. Daar regeert vanaf 1980 president Robert Mugabe met zijn ZANU-PF-partij. Voedsel is in Zimbabwe schaars en duur. Daardoor kan niet iedereen voldoende eten kopen. De regering laat maïs invoeren en uitdelen, maar alleen aan aanhangers van de ZANU-PF-partij. In 2008 mogen alleen aanhangers van deze partij benzine tanken bij tankstations die eigendom zijn van de staat. Leden van de oppositie leven in grotere armoede dan aanhangers van de regering. Lange rijen voor een benzinestation in de hoofdstad van Zimbabwe 5

10 Armoede op de wereldkaart Wereldwijd moeten vele miljoenen mensen zien rond te komen met hooguit één dollar per dag. Voor ieder land is met kleuren aangegeven hoeveel procent van de inwoners volgens deze omschrijving arm is. Gevolg van armoede is vaak dat mensen honger moeten leiden. Ook dat hebben we in een kaart weergegeven. Deel van de bevolking dat onder het nationale bestaansminimum leeft Deel van de bevolking dat ondervoed is 6 Gegevens ontleend aan de Verenigde Naties

11 GEVANGEN IN ARMOEDE Waarom worden mensen in ontwikkelingslanden arm? Waarom is het vervolgens moeilijk voor ze om uit de armoede te komen? Dat leggen we in dit hoofdstuk uit. Minder inkomsten, meer uitgaven Arm word je als je inkomsten lager worden. Mensen die hun baan verliezen, verdienen minder of helemaal niets meer. Boeren verdienen minder als de oogst mislukt of schraal uitvalt. Dat gebeurt ook als hun producten minder opbrengen omdat de marktprijs daalt. Mislukte maïsoogst Mensen worden of blijven arm als ze min of meer noodgedwongen huis en haard verlaten. Ze trekken weg van het platteland. Ze kunnen geen werk vinden of hebben geen lap grond om er gewassen op te verbouwen. Ze gaan naar een stad op zoek naar werk. Ze vinden vaak slecht betaald of helemaal geen werk. Ze zijn en blijven te arm om een goede woning te betalen. Soms bouwen ze er zelf een van afval, golfplaten, karton en hout. Een heleboel van zulke woningen bij elkaar heet een krottenwijk. Soms slaan mensen op de vlucht, bijvoorbeeld omdat er oorlog uitbreekt in hun woongebied. Vaak kunnen ze alleen datgene meenemen wat ze bij zich kunnen dragen. Wat ze verder bezitten, raken ze kwijt omdat het vernield of gestolen wordt. Dat gebeurt bijvoorbeeld in 2003 in Darfur, een provincie van Soedan. Op de vlucht voor oorlog in Darfur Een boerengezin op een ondergelopen rijstveld in Myanmar Tenslotte kunnen mensen alles wat ze bezitten kwijtraken door een overstroming, orkaan of een andere ramp. Op 3 mei 2008 treft een orkaan het zuid-myanmar waar veel rijstboeren wonen. Veel boeren raken hun huizen en andere bezittingen kwijt en hun rijstvelden worden vernield. Arm worden mensen ook als ze meer moeten betalen voor dingen die ze beslist nodig, hebben terwijl hun inkomsten niet stijgen. Dat ondervindt bijvoorbeeld Taarji al-mokhtar in Marokko. Van de ene op de andere dag moet hij voor een liter benzine 9 eurocent meer betalen (terwijl hij maar een paar euro per dag verdient). Hij heeft zijn motor voor het werk nodig. Deze prijsverhoging komt voor mij als een onaangename verrassing. Dit kan ik me niet veroorloven. Ik weet niet hoe ik de eindjes aan elkaar moet knopen, want de salarissen gaan niet omhoog. 7

12 Gevolgen van armoede Als je arm bent, kunt je niet voldoende eten kopen om gezond te blijven. Je raakt ondervoed of lijdt zelfs honger. Of je moet genoegen nemen met de goedkoopste etenswaren. Daardoor eet je te vaak hetzelfde (bijvoorbeeld elke dag meelpap). Je krijgt niet alle vitaminen en andere voedingsstoffen binnen die je nodig hebt en je kunt erg ziek worden. In Mali kun je vaak zien hoe rijk of arm iemand is aan de hand van de saus die hij klaarmaakt. De saus hoort bij gierst of couscous. In die saus zitten altijd uien, pepers, gombo s (een peperachtige groente), apenbrood- en tamarindebladeren en tomatenpuree. Mensen die rijk genoeg zijn doen er stukjes vlees en vis bij. Veel Malinezen kunnen dat echter niet. Als je arm bent, kun je ook geen woning betalen waar je gezond en comfortabel in kunt leven. Arme mensen slapen op straat of bouwen een woning van wat ze in de buurt aan afvalspullen kunnen vinden. Deze zelfgebouwde woningen hebben geen kranen waar water uit komt. Water om te drinken, wassen en koken moeten de bewoners in de buurt zoeken. Vaak zitten er ziektekiemen in waar je diarree of een andere ziekte van kunt krijgen. Er is geen stroom. Je moet je huiswerk maken bij het licht van een olielamp of een kaars. Er is ook geen aansluiting op gas. Om te koken en je woning te verwarmen heb je een olie- of houtkachel nodig. Die geeft rook af. Boven wijken waar veel arme mensen wonen, hangt vaak veel rook van kachels. Daar worden de wijkbewoners vaak ziek van. Als je arm bent en ziek wordt, kun je niet naar een dokter en je kunt geen medicijnen halen. Daar heb je geen geld voor. Dat is wel nodig, want zorgverzekeraars die dat voor je kunnen betalen, zijn er niet. Of de premie voor een zorgverzekering is niet te betalen. Daardoor kun je vaak niet beter worden. Een prik tegen mazelen of een andere besmettelijke ziekte kan er ook al niet af. En naar een ziekenhuis gaan als dat echt nodig is, kun je eveneens vergeten. Als je ouders arm zijn, kunnen ze geen schoolboeken betalen en andere zaken die je op school nodig hebt. Het komt ook voor dat er net voldoende geld is om één kind naar school te laten gaan. Goed leren lezen en schrijven is er voor veel kinderen niet bij. 8

13 Kinderarbeid In Nederland werken veel jongeren om wat bij te verdienen, als krantenbezorger of als vakkenvuller in een supermarkt bijvoorbeeld. Ze doen dat niet elke dag, bijvoorbeeld alleen op zaterdag, en ook maar enkele uren per week. Ze hebben dus alle tijd om naar school te gaan en andere dingen te doen. Ook in sommige andere landen werken jongeren, of liever gezegd: kinderen. Ze zijn meestal jonger dan de jongeren in Nederland. Ze steken er ook veel meer tijd in; ze zijn dagelijks in touw en ook nog het grootste deel van de dag. Sher Khan is één van die werkende kinderen. Hij woont in Kabul, de hoofdstad van Afghanistan. Hij klust bij in een bakkerij. Hij kneedt deeg en plakt dat tegen de zijkant van een grote diepe oven. Als het gaar is, haalt de bakker het uit de oven. Rafiullah, die ook in Kabul woont, vertelt hoe hij geld verdient: In een leeg blikje dat aan een hengsel bungelt, smeult houtskool en geurende kruiden. Als voorbijgangers mij betalen, zeg ik gebeden op en verspreid ik de lekkere rook. Dan krijgen ze geluk en voorspoed. Sommige kinderen werken voor en na hun schooltijd. Andere kinderen werken de hele dag. Deze kinderen hebben ook geen tijd om te spelen. We noemen kinderen tot 14 jaar kindarbeiders als ze dagelijks het grootste deel van de dag werken. Het werk dat ze doen heet kinderarbeid. Kindarbeiders zijn meestal aan het werk om geld te verdienen voor hun familie. Zonder dat geld kan hun familie niet rondkomen. Of anders gezegd: ze werken omdat hun familie in armoede leeft. Vooral in ontwikkelingslanden leven veel mensen in armoede. In deze landen vind je ook de meeste kindarbeiders, al komt kinderarbeid ook in rijke landen voor. 9

14 Armoede houdt armoede in stand Mensen die ziek zijn, kunnen niet of niet zo hard werken. Veel arme mensen zijn ziek. Hoe dat komt, hebben we op pagina 8 uitgelegd. Vooral in ontwikkelingslanden heb je nauwelijks of helemaal geen inkomsten als je niet kunt werken omdat je ziek bent. Veel kinderen van arme mensen kunnen niet (goed) lezen en schrijven omdat ze niet (lang genoeg) naar school zijn geweest. Dat geldt vooral voor kindarbeiders. Om een goedbetaalde baan te vinden, moet je minstens kunnen lezen en schrijven, en een vak hebben geleerd. Heb je zo n opleiding niet gehad, en kun je bovendien niet of nauwelijks lezen en schrijven, dan kun je later alleen ongeschoold werk vinden. En ongeschoold werk betaalt slecht. En als je weinig verdient, heb je maar weinig geld om later je kinderen naar school te laten gaan. Hun kinderen moeten als kindarbeider gaan werken. Die kunnen dan weer alleen ongeschoold werk vinden. En zo is de cirkel van de armoede rond. Schuldslavernij Arme mensen sluiten soms leningen om bijvoorbeeld kunstmest voor hun akkers te kopen. Die moeten ze afbetalen met rente. Als het hen niet lukt om op tijd hun rente en aflossingen te betalen bijvoorbeeld omdat de oogst mislukt- sturen ze hun kinderen uit werken om geld te verdienen voor het afbetalen van schulden. Dit heet schuldslavernij. Het komt onder meer in India voor. Één van de schuldslaven in India is Narasamma. Ze helpt haar vader al vanaf haar 12 e met het afbetalen van een lening. Ze heeft haar geboortedorp en de school in dat dorp moeten verlaten. Ze werkt van half 7 s ochtends tot 7 uur s avonds op een katoenplantage. Het is zwaar werk, en ongezond bovendien. Vaak zitten er giftige bestrijdingsmiddelen aan de katoenplanten. Op haar plantage en op talloze andere katoenplantages in Zuid- India wordt katoenzaad gemaakt. Dat gaat naar bedrijven die het doorverkopen aan andere landbouwbedrijven. Narasamma verdient net genoeg om de rente op de schulden van haar vader af te lossen, maar de schuld zelf blijft gewoon staan. Ze is gedoemd om jaren en jaren als een slaaf te moeten werken. 10 Narasamma

15 OP EIGEN KRACHT UIT DE ARMOEDE Kunnen arme mensen uit de cirkel van de armoede ontsnappen die op pagina 10 genoemd is? Zeker wel. Dat kan als hun inkomsten omhooggaan. Soms krijgen arme mensen dat op eigen kracht voor elkaar. Maria Cabana Maria Cabana (34 jaar) woont in de hooggelegen mijnstreek bij Potosí in Bolivia. Daar leven veel mensen in armoede. Ook Cabana is arm. Ze is in deze streek opgegroeid. Sinds ze kan lopen, heeft Maria haar moeder geholpen met water halen en eten maken voor de mijnwerkers. Hierdoor heeft ze nooit leren lezen en schrijven. Ze schaamt zich en is er zeer verdrietig over. Ze is op haar veertiende getrouwd met Martin. Ze hebben zeven kinderen. Het was al een hele klus om goed voor haar man en haar kinderen te zorgen toen haar man nog werkte in de mijnen. Sinds kort is het nog moeilijker geworden. Jarenlang heeft hij allerlei giftige stoffen binnengekregen. Daar is hij zó ziek van geworden dat hij niet meer in de mijnen kan werken. Maar ze is een doorzetster en niet voor één gat te vangen. Ze wil een klein zaakje opzetten. Daarmee wil ze geld verdienen voor haar gezin. Haar man en kinderen zouden dan beter af zijn. Boven en onder: in de mijnen van Potosí Haar oudste dochter Justa kan goed leren. Ze droomt ervan om dokter te worden. Mario, haar oudste zoon, wil graag een Engelssprekende gids voor toeristen worden in de mijnen. Nu werkt hij als bewaker van een tv- en radiozendstation. Iedere dag loopt hij in 2 uur omhoog en weer in 1 uur naar beneden. Het station moet 24 uur per dag bewaakt worden; zijn vader Martin en zus Justa wisselen hem af. De ruimte is smerig en Mario heeft geen verwarming, terwijl het hier ijzig koud kan worden. Het gezin verdient met deze gedeelde baan 300 Bolivianos ( 28,-) per maand. De andere kleine kinderen van Maria zijn nog jong, er is geen geld om ze allemaal naar school te sturen. Als je een eigen zaakje op wil zetten, moet je geld hebben. Dat heeft Maria niet. Geld lenen bij een bank is moeilijk, want banken lenen niet graag geld uit aan arme mensen als Maria. Ze zijn bang dat ze het geld niet terugbetaalt. 11

16 Toch vindt ze iemand die geld aan haar wil lenen. Er zijn namelijk banken die kleine bedragen aan arme mensen lenen (meer hierover op pagina 17). En met een lening van niet meer dan 100 Bolivianos ( 9,50) kun je in Bolivia een eigen zaakje opzetten. Bovendien zijn andere mijnwerkersvrouwen bereid om Maria te helpen als ze de lening niet kan terugbetalen. Van het geleende geld koopt ze een acculader. Mijnwerkers in de buurt kunnen bij haar thuis hun mijnlampen opladen tegen een kleine betaling. Met het geld dat ze daarmee verdient, kan ze het schoolgeld voor haar kinderen betalen. De plek waar Maria de accu s oplaadt Vrouwen helpen zichzelf en elkaar in Andhra Pradesh Hyderabad is een grote stad in India. Het is de hoofdstad van de Indiase deelstaat Andhra Pradesh. In het oude centrum van de stad is de armoede groot. Daar wonen veel mensen in krottenwijken. Maar die zijn niet allemaal straatarm. Integendeel: steeds meer mensen, vooral vrouwen, zien kans om aan de kost te komen. Steeds meer vrouwen in krottenwijken richten een zelfhulpgroep op. Iedere groep heeft tien tot vijftien leden. In 2006 zijn er 225 zelfhulpgroepen. Een vrouw in een van de krottenwijken van Hyderabad verbrandt het plastic rondom koperdraad; het koper dat er daarna overblijft kan ze weer verkopen. De lucht die ze inademt is giftig! Leden van de zelfhulpgroepen betalen lidmaatschap aan de groep. Zo brengen ze regelmatig geld bijeen. Dat geld lenen ze uit aan leden tegen een lage rente. Als vrouwen ergens anders geld lenen, betalen ze meer rente. De rente voor een lening bij een zelfhulpgroep ligt op 2%. Als ze ergens anders geld lenen, betalen ze 5 tot 16%. Wat doen vrouwen met het geld dat ze lenen? Twee voorbeelden: Jaya heeft het niet makkelijk. Haar echtgenoot leeft niet meer. Ze heeft een geestelijk gehandicapte dochter en twee zonen. Eerst heeft ze bij haar schoonfamilie ingewoond. Die heeft haar met haar kinderen het huis uitgezet. Toen is ze bij haar ouders ingetrokken. Ze verdient af en toe wat geld door als schoonmaakster te werken in huizen van rijke mensen. 12

17 Maar alles verandert voor haar als ze kennismaakt met een zelfhulpgroep in de krottenwijk waar ze woont. Ze is dan ruim 20 jaar oud. Ze besluit lid van de groep te worden. Ze krijgt een lening van de groep om een winkeltje op te zetten. Eerst verkoopt ze alleen zoetigheden, daarna ook parfums en andere spullen om je op te maken, frisdranken en allerlei kleine dingen die je dagelijks nodig hebt. Om frisdranken en andere etenswaren koel te bewaren, wil ze een koelkast kopen. Daar vraagt en krijgt ze een lening voor bij de zelfhulporganisatie Roshan Vikas Stichting. Daarna wordt haar winkel een echte frisdrankenzaak. Haar klanten komen uit de hele buurt waar ze woont. Ze kunnen kiezen uit vele smaken waaronder cola. Leden van de zelfhulpgroep in een vergadering bijeen Ook Ghousia Begum krijgt het voor elkaar om een goedlopende winkel op te zetten met steun van een zelfhulpgroep. Thuis verkoopt ze groenten. Haar echtgenoot koopt groenten in op een markt; zij verkoopt ze aan klanten in haar buurt. Maar er is een probleem: die markt is op twaalf kilometer afstand van haar huis. Het kost dus veel tijd en geld om de groenten van de markt naar haar huis te krijgen. Ghousia vindt daar een oplossing voor. Ze leent geld bij de Roshan Vikas Stichting en koopt er een riksja met motoraandrijving voor. Niet alleen kost het minder tijd op groentes van de markt naar haar huis te krijgen, ook gebruikt haar man de riksja als taxi om wat geld bij te verdienen. Ghousia en haar man verdienen zelfs zóveel geld dat ze hun kinderen naar school kunnen sturen. 13 De man van Ghousia

18 Niet alleen in de krottenwijken in Hyderabad is het leven vaak niet makkelijk, maar ook op het platteland van Andhra Pradesh. Bijvoorbeeld in de Rayalaseema-streek. In deze streek hebben veel mensen een akker van een kwart hectare of zelfs minder. Zelfs als de oogst goed is, kunnen ze maar net leven van de opbrengst van hun akker. De akkers zijn niet bevloeid. Als het lange tijd achtereen niet regent, leveren ze te weinig op om van te leven. Bovendien is er niet het hele jaar door werk voor iedereen op het platteland. Als er te weinig te doen valt, trekken mannen naar een stad om werk te zoeken. Hun vrouwen en kinderen blijven achter. Steeds meer vrouwen van wie de man naar een stad is vertrokken richten zelfhulpgroepen op. In de stad Ongole bijvoorbeeld is er een die vijftien leden telt. Deze groep leent geld bij de gemeente en koopt daarmee een tractor. De groep verhuurt de tractor aan landbouwbedrijven. Met de opbrengst hiervan lost de groep de lening af én hebben de leden een klein extra inkomen. Andere zelfhulpgroepen in de streek komen aan de kost door allerlei producten te maken en te verkopen, zoals kleding, borduurwerk, ingebonden drukwerk en tapijten. 14

19 BESTRIJDERS VAN ARMOEDE Je hebt voorbeelden gezien van mensen die op eigen kracht uit de cirkel van de armoede ontsnappen. Maar om dat voor elkaar te krijgen, hebben ze soms een steuntje in de rug nodig. We laten zien van wie ze die ondersteuning krijgen. De Verenigde Naties vinden het zeer belangrijk dat armoede op die manier bestreden wordt. Rijkere familieleden Om te beginnen komt die steun van familieleden met een baan die een deel van hun inkomsten kunnen en willen missen. Malou Malou (13 jaar) woont in Tondo. Dat is een krottenwijk in Manila, de hoofdstad van de Filippijnen. Ze woont samen haar ouders, twee broers en een zus in een kamer in een barak naast de spoorlijn. Ze wil later verpleegster worden, want dan vindt ze gemakkelijk werk. Maar ze wil niet op de Filippijnen als verpleegster werken. Hier verdien je er niet veel mee, maar pesos (ongeveer 15 euro) per maand. Maar ik zou dan in der Verenigde Staten gaan werken. Daar verdien je veel meer en dan kan ik geld opsturen naar mijn familie. Maar haar ouders kunnen geen opleiding tot verpleegster voor haar betalen. Haar vader werkt in een fabriek in Manila. Hij verdient maar 64 pesos (ongeveer één euro) per dag. Eigenlijk is dat te weinig, je hebt het dubbele nodig om er met een familie van te kunnen leven. Een welkome aanvulling op dat inkomen komt van een zus die niet meer thuis woont. Die werkt als kindermeisje bij een rijke familie. Ze krijgt daar kost en inwoning en s zondags komt ze naar huis. Het geld dat ze verdient is voor de hele familie. De eerste gastarbeiders bij LIPS in Drunen Sommige mensen uit ontwikkelingslanden lukt het om naar een rijk land te verhuizen en een goedbetaalde baan te vinden. Zij sturen regelmatig geld naar hun familieleden in hun thuisland. In Nederland bijvoorbeeld zijn dat Marokkanen. De meesten van hen komen oorspronkelijk uit de Rif, een gebied in Noord-Marokko. Toen de eerste generatie Marokkanen naar Europa trok, kwam daar nog veel armoede voor. Nu lukt het steeds meer Rif-bewoners uit de armoede te komen met geld dat ze krijgen van familieleden in Nederland (en andere Europese landen zoals België en Duitsland). Ze bouwen met dat geld nieuwe huizen of beginnen een eigen zaak. 15

20 Hulporganisaties: Fries-Tanzaniaanse koeien Arme mensen krijgen ook financiële steun van hulporganisaties. Zo helpt Stichting Farm Friends in Nederland boeren met een klein veebedrijf in Tanga, een streek in Tanzania. Dat doet ze samen met de hulporganisatie Farm Friends Tanzania. In Tanga bouwen boeren uit Friesland een nieuwe melkfabriek. Daardoor kan hier meer melk van koeien worden verwerkt. Maar de nieuwe fabriek kan pas op volle toeren draaien als er meer melk wordt geproduceerd in Tanga. Daar zijn meer koeien voor nodig. Maar hoe kom je aan meer koeien? Friese koeien naar Tanga sturen omdat ze veel melk geven heeft geen zin. In Tanga kunnen deze dieren niet leven. Daar is het te heet voor ze. Tanzania ligt in de tropen. Bovendien kunnen ze niet tegen ziektekiemen die in Tanzania voorkomen. Ze zouden er ziek van worden of zelfs doodgaan. Koeien uit Tanzania kunnen wél tegen de hitte en de ziektekiemen, maar geven minder melk dan Friese koeien. Dus bouwt Farm Friends Nederland in Tanga ook een veefokkerij. Daar worden Tanzaniaanse koeien bevrucht met zaad van Friese stieren. Hun vrouwelijke nakomelingen geven niet alleen veel melk, maar kunnen ook tegen de Tanzaniaanse hitte en ziektekiemen. Traditionele Tanzaniaanse koeien Vervolgens kunnen twaalf boeren een Fries- Tanzaniaanse koe kopen. Hiervoor krijgen ze een lening van 400 euro van Farm Friends Tanzania. Het geld dat voor de leningen nodig is, komt van Farm Friends Nederland. De boeren betalen hun lening in twee jaar terug met wat ze verdienen aan de melk van de koe. Het geld dat Farm Friends Tanzania op die manier terugkrijgt, leent ze aan andere boeren. Die kunnen er op hun beurt een Fries-Tanzaniaanse koe mee kopen. In 2008 kopen de eerste twaalf boeren een koe bij Farm Friends Tanzania. Dan begint ook de nieuwe melkfabriek te draaien. Hoe meer koeien er in Tanga zijn, hoe meer zuivelproducten de boeren er kunnen maken. Ook kunnen mensen in Tanga makkelijker werk vinden en geld verdienen. Want er zijn meer mensen nodig om koeien te verzorgen, om hun melk naar de fabriek te brengen en om die melk te verwerken in die fabriek. 16 Veiling van Fries-Tanzaniaanse koeien. De boeren keuren de koeien kritisch.

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool

Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Alles over microkrediet Informatie voor een spreekbeurt of klassenproject op de basisschool Microkrediet voor Moeders, januari 2015 1 Inhoudsopgave Vragen & antwoorden... 3 Wat is microkrediet?... 3 Waarom

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Informatie over Kinderarbeid.

Informatie over Kinderarbeid. Informatie over Kinderarbeid. (bron: lesbrief Per dag wijzer). Wat is kinderarbeid? Kinderen hebben recht op vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om te spelen, naar een museum of een popconcert te gaan,

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Spreekbeurtinformatie kinderarbeid 1. Trésor uit Ivoorkust 2. Van de plantages terug de klas in 3. Feiten en cijfers over kinderarbeid

Nadere informatie

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE!

NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEDERLAND HELPT NEPAL KOM IN ACTIE! NEPAL Nepal ligt in het werelddeel Azië en ligt tussen India en China. De oppervlakte van Nepal is 147.000 vierkante kilometer. Dat is vier keer groter dan Nederland.

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Een tijger in het donker?

Een tijger in het donker? Een tijger in het donker? Devi, je hebt de pannen nog niet gedaan, zei haar moeder. Maar ik wilde net naar Asha toe. Haar moeder keek alleen maar. Devi zuchtte. Ze wist heel goed dat ze niet naar haar

Nadere informatie

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen

10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn. Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen NIEUWS NUMMER 16 Ι JAARGANG 8 Ι augustus 2012 10-Jarige Minasayesh uit Ethiopië kan weer kind zijn Indiase Angel (14 jaar) komt op voor kinderen met problemen Uw gift goed besteed Cordaid Kinderstem is

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas

aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas Les 3: Overleven in de sloppenwijken / Bijlage I I. Introductie aanvullende informatie over de sloppenwijken in Caracas Er wonen miljoenen mensen in de sloppenwijken van Caracas, verspreid over verschillende

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3

Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Werken aan de Wereld Lessenserie 2013 Niveau 2 en 3 Wereldburgerschap Wat kun jij als mbo-student doen voor de wereld buiten je dorp, stad of land? En wat kan de wereld voor jou doen privé en professioneel?

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE!

ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE! ZEG NEE TEGEN EBOLA. KOM IN ACTIE! SCHOLEN IN ACTIE TEGEN DE EBOLA-RAMP! INSTRUCTIE LESMATERIAAL U heeft het vast al voorbij zien komen op het nieuws: ebola. Het raakt zoveel mensen in West-Afrika. Zoveel

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc.

[zelf op te maken en in te vullen > denk hierbij aan het tonen van een foto en/of logo van de bank, je naam etc. Beschrijving Deze gastles gaat over inzicht krijgen in je inkomen en uitgaven. Jongeren moeten zorgen dat ze inkomen hebben. Anders is het lastig om een eigen leven in te vullen. Zakgeld, kleedgeld, baantje,

Nadere informatie

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte

Expeditie M&M. Microkredieten. lesbrief. ontdek avontuurlijk leren. Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte Expeditie M&M ontdek avontuurlijk leren lesbrief Foto: Roel Burgler / Hollandse Hoogte VMBO Microkredieten Expeditie M&M Inleiding Wat heb je nodig als je een bedrijf wilt beginnen? Geld! Meestal moet

Nadere informatie

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde

SHEPHERD. Foto s gemaakt door: Cordaid- Karin Mol Tekst: Frank van Lierde SHEPHERD Op deze factsheet ontmoet je een paar van de vrouwen en hun kinderen die door SHEPHERD worden gesteund. Cordaid Microkrediet is erg blij dat jullie je inzetten voor microkrediet en tegen armoede.

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Resultaten & conclusies onderzoek:

Resultaten & conclusies onderzoek: Resultaten & conclusies onderzoek: Kinderen over armoede en vluchtelingen door Kinderen Goedgekeurd! Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000-tal leerlingen. 1.

Nadere informatie

Naam: INDIA EN ARMOEDE

Naam: INDIA EN ARMOEDE Naam: INDIA EN ARMOEDE In India is het verschil tussen arme en rijke mensen erg groot. Een klein deel van de Indiërs is heel rijk. Maar de meeste mensen zijn er erg arm. Ze werken hard voor weinig geld

Nadere informatie

Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om:

Vraag: Vraag: Vraag: Vraag: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om: Aapjes, konijntjes en ander lieve beestjes zijn er om: 1) Je cosmetica en medicijnen op uit te proberen. Je wil toch geen prikkende ogen of risico lopen bij de dokter? 2) Niet voor proeven. 3) Ze moeten

Nadere informatie

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

Agricola Novus. (de nieuwe boer) een tentoonstelling van dertien hectare en Atelier Van Lieshout. Dit werkboek is van. ... School... Groep... Datum...

Agricola Novus. (de nieuwe boer) een tentoonstelling van dertien hectare en Atelier Van Lieshout. Dit werkboek is van. ... School... Groep... Datum... Agricola Novus (de nieuwe boer) een tentoonstelling van dertien hectare en Atelier Van Lieshout Dit werkboek is van... School... Groep... Datum... DEEL 1 Inleiding Leestekst Binnenkort ga je met de klas

Nadere informatie

Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt

Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt Dakloos Apeldoorn Informatie voor spreekbeurt (voor de bovenbouw) Hier willen we je op weg helpen bij het maken van een spreekbeurt. Je hebt ervoor gekozen om je spreekbeurt te houden over daklozen, of

Nadere informatie

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw

Lesbrief voor het basisonderwijs Bovenbouw Lesbrief voor het basisonderwijs INFORMATIE VOOR LEERKRACHTEN Deze lesbrief hoort bij de Dorcas Voedselactie. Tijdens de Dorcas Voedselactie zamelt Dorcas in heel Nederland producten in voor de allerarmsten

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ...

Vraag 1b. Wat was de oorzaak van deze ramp? Vraag 1a. In welke provincie was de Watersnoodramp van 1953? ... Naam: DE WATERSNOOD- RAMP Het is 31 januari 1953. Het stormde vreselijk In Zeeland. Toch waren de meeste mensen gewoon rustig naar bed gegaan. Zij werden in hun slaap overvallen door een zware stormvloed.

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014

Onderzoek: Armoede. Publicatiedatum: 6-3- 2014 Onderzoek: Armoede Publicatiedatum: 6-3- 2014 Over dit onderzoek Het onderzoek is een driehoeksmeting bestaande uit een online enquête met zowel open als gesloten vragen, en een asynchrone online focusgroep

Nadere informatie

UITDAGING 5: Justine helpt de buren

UITDAGING 5: Justine helpt de buren Dit werkblaadje is van... UITDAGING 5: Justine helpt de buren Solidariteit in je eigen omgeving Individuele oefening Heb jij al eens iemand geholpen? Schrijf op wat je deed om die persoon te helpen. Voorbeeld:

Nadere informatie

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk UNICEF en onderwijs Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Hier zit ik op de schommel. Dat is het fijnste plekje van de school. Dung uit Vietnam Hoi! Mijn naam is Dung en ik ben 10 jaar oud. Ik woon

Nadere informatie

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B.

Een deel van het onderzoek doe je met z n tweeën, het andere deel doe je zelfstandig. Dit onderzoek telt als repetitie A en B. In jouw stad of dorp zijn er vast wel wijken waar mensen met wat hogere inkomens wonen en wijken waar mensen met wat lagere inkomens wonen. Er wordt beweerd dat mensen met een hoger inkomen meer en verder

Nadere informatie

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer Lesbrief Schuld Anne-Rose Hermer Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Naam: Maria Santa Candido Woonplaats: Dominicaanse Republiek Beroep: Schoonheidsspecialiste

Naam: Maria Santa Candido Woonplaats: Dominicaanse Republiek Beroep: Schoonheidsspecialiste Naam: Maria Santa Candido Beroep: Schoonheidsspecialiste Hallo! Ik ben Maria. Ik woon samen met mijn man en mijn twee kinderen in het stadje Batey Los Jovillos. Dit stadje ligt op ongeveer 30 km afstand

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden

Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6. Vakantielanden Aardrijkskundeproefwerk Hoofdstuk 6 Vakantielanden Het klimaat is in Zuid-Europa anders dan in Nederland. In de zomer is het er warm en droog, in de winter is het er ongeveer zoals zomers in Nederland.

Nadere informatie

Onderzoek Inwonerspanel:

Onderzoek Inwonerspanel: 1 (19) Onderzoek Inwonerspanel: Auteur Tineke Brouwers Respons onderzoek Op 12 maart kregen de panelleden van 19 jaar en ouder (1009 personen) een e-mail met de vraag of zij digitaal een vragenlijst wilden

Nadere informatie

Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen...

Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen... Past een variabele rente bij u? Wel of niet doen... 1 Inhoud De juiste keuze maken. 3 Vast en variabel. 4 Goed om even te weten. 6 2 De juiste keuze maken. U betaalt graag de laagste rente voor uw hypotheek.

Nadere informatie

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Unicef Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Unicef omdat ik het een mooi onderwerp vind en het kinderen helpt die in nood zijn en niet naar school

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12

Inhoud. Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Inhoud Inleiding... 4 Hoofdstuk 1 Het ontstaan van de rechten... 6 Hoofdstuk 2 De belangrijkste rechten...12 Onderwerp 1 Gelijkheid...13 De rechten van Tim... 14 Onderwerp 2 Toegankelijkheid...17 De rechten

Nadere informatie

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager

Dat is een koopje! HOOFDSTUK 8 WOORDEN. Kies het goede woord. Ik ga even naar de... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 119 119 HOOFDSTUK 8 Dat is een koopje! WOORDEN 1 2 3 1 Ik ga even naar de.... Ik ga sla en tomaten halen. a groenteman b slager 2 Wil je wat drinken? Ja graag, een... koffie alsjeblieft. a fles b beker

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent

UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent UNICEF stelt voor: de Millenniumdoelstellingen! Maak kennis met onze kids WaSH-ambassadeurs Bezoek het Vredeshuis in Gent Driemaandelijks magazine nr. 21 juli-augustus-september 2010 Hoi unicefkids! Hebben

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER UNICEF Kinderrechten INFORMATIE EEN EIGEN MENING SPORT EN VRIJE TIJD FAMILIE GELIJKE BEHANDELING Patricia Willocq VOEDING GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Unicef Hoofdstuk 1: Geschiedenis van Unicef Unicef is de Kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties (VN). De Verenigde Naties zijn een verbond van (bijna) alle landen van de wereld. Deze landen hebben

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

20 jaar kinderrechten!

20 jaar kinderrechten! Over kinderrechten gesproken... Op 20 november is het feest! 20 jaar geleden, in 1989, ondertekenden de Verenigde Naties (VN) het Verdrag van de rechten van het kind. In dit internationale verdrag staat

Nadere informatie

Het kleine boerenspel

Het kleine boerenspel Het kleine boerenspel Inclusief nabespreking Eventueel kan het ook in een grote zaal of open terrein. Zorg dan wel voor hindernissenparcours. Leerdoelen: - de leerlingen kunnen in een niet conflict geladen

Nadere informatie

Kinderarbeid. werken om te overleven INHOUD INFORMATIE. 250 miljoen kinderen hebben geen tijd om te spelen. Ze moeten werken.

Kinderarbeid. werken om te overleven INHOUD INFORMATIE. 250 miljoen kinderen hebben geen tijd om te spelen. Ze moeten werken. INHOUD INFORMATIE Kinderarbeid 1 Inleiding 2 Het verhaal van Murugan 3 Kinderarbeid- de feiten op een rijtje 4 Vormen van kinderarbeid 5 Waarom moeten kinderen werken? 6 Internationale verdragen 7 Kinderarbeid-

Nadere informatie

Kinderarbeid. werken om te overleven INHOUD INFORMATIE. 250 miljoen kinderen hebben geen tijd om te spelen. Ze moeten werken.

Kinderarbeid. werken om te overleven INHOUD INFORMATIE. 250 miljoen kinderen hebben geen tijd om te spelen. Ze moeten werken. INHOUD INFORMATIE 1 Inleiding 2 Het verhaal van Murugan 3 - de feiten op een rijtje 4 Vormen van kinderarbeid 5 Waarom moeten kinderen werken? 6 Internationale verdragen 7 - Hoe kom je ervan af? 8 Wat

Nadere informatie

= als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig. = iemand die snel ergens bang van wordt.

= als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig. = iemand die snel ergens bang van wordt. Woordenlijst: Thema 3 Les 1 De angst Bedroefd De bangerik Opgewekt Oneerlijk Jaloers Eigenwijs Geduldig Nerveus Nors Ontevreden Dwars = als je angst voelt, ben je bang. = een ander woord voor verdrietig.

Nadere informatie

Voedselbanken. door Tim

Voedselbanken. door Tim Voedselbanken door Tim 1 Hoofdstukken: 1. Inleiding/voorwoord 2. Wanneer en hoe is de voedselbank ontstaan? 3. Wat doet de voedselbank? 4. Waar en hoeveel voedselbanken zijn er? 5. Wanneer krijg je een

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Geldtips van de Geld Universiteit. Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan.

Geldtips van de Geld Universiteit. Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan. Geldtips van de Een gratis e book gevuld met handige tips om goed met geld om te gaan. 1 Aankopen 1. Vermijd impulsaankopen, vaak heb je later spijt als het saldo van je bankrekening te laag is geworden

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 1 Ω Steden Ω Les 1: De middeleeuwse steden Naam: Werkblad Ω Steden Ω Les : De middeleeuwse steden De middeleeuwse steden Aan het eind van de middeleeuwen is de adel de baas. De adel is rijk en heeft alle grond. De kasteelheer woont met zijn vrouw, kinderen

Nadere informatie

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u?

De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? De rente stijgt: welke gevolgen heeft dat voor u? Onafhankelijke informatie voor consumenten Wat is renterisico? Als u geld nodig heeft, kunt u een lening afsluiten. U moet het geleende geld wel terugbetalen.

Nadere informatie

= iemand die vertelt of schrijft over het nieuws. = de politie zorgt ervoor dat het veilig is.

= iemand die vertelt of schrijft over het nieuws. = de politie zorgt ervoor dat het veilig is. Woordenschat blok 1 gr5 Les 1 De journalist De politie De acteur De chirurg De soldaat De receptionist De portier Het personeel Het bedrijf De werkloze De werknemer = iemand die vertelt of schrijft over

Nadere informatie

Aflevering 6: Eigen bedrijf

Aflevering 6: Eigen bedrijf Aflevering 6: Eigen bedrijf Vragen vooraf: Heb je wel eens een eigen bedrijf gehad? Ken je mensen met een eigen bedrijf? Wat voor soort bedrijf is dat? Hoofditem Fragment 1 Korte inhoud: Khalid wil een

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool

informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool informatiepakketje voor leerlingen van de basisschool Spreekbeurt voor een huis Leuk dat je dit pakketje van onze website hebt gedownload! Ga je een spreekbeurt houden over het werk van Wereldfoundation?

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

UPDATE De Filippijnen 1 jaar na tyfoon Haiyan

UPDATE De Filippijnen 1 jaar na tyfoon Haiyan UPDATE De Filippijnen 1 jaar na tyfoon Haiyan 1 jaar na Haiyan Het is alweer bijna een jaar geleden dat tyfoon Haiyan over de Filippijnen raasde en Habitat for Humanity Filippijnen werkt nog steeds hard

Nadere informatie

Wij een werkdag, zij een schooldag.

Wij een werkdag, zij een schooldag. Brenda haalt water Wij een werkdag, zij een schooldag. Actie boekje Steven veegt het erf Lamech werkt op het land Jacklyn maakt schoon Geef jouw tijd aan Steven, Brenda, Jacklyn, Lamech, Minasayesh, Adjida,

Nadere informatie

Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen

Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen basisles Iedereen een thuis, versie voor groep 3/4 en 5/6 Docentenhandleiding lespakket Habitat for Humanity 1/10 Woord vooraf Fijn dat je interesse hebt

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren,

Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren, Beste jongens en meisjes, excellentie, geachte Kamerleden, dames en heren, Ik hoop dat u het niet erg vindt dat ik als Koning van de Jeugd 2015 met het welkom voor de jongeren begonnen ben. Deze bijzondere

Nadere informatie

Werken aan de Wereld Studentenboekje 2011-2012 2

Werken aan de Wereld Studentenboekje 2011-2012 2 Lesbrieven Lesbrief 1 Wereldburgerschap en millenniumdoelen. Opdracht 1. Wat is een wereldburger welke houding en vaardigheden horen daarbij? In de omschrijving van wereldburgerschap op de volgende pagina

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek

Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek Allianz Nederland Asset Management B.V. Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek Versienummer: 2013-09 1 Inhoudsopgave Waarom Algemene Voorwaarden? 4 Wat is een hypotheek? 4 Wat kunt u van uw adviseur verwachten?

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek

Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek Allianz Nederland Asset Management B.V. Algemene Voorwaarden Allianz Hypotheek Versienummer: 2013-09 1 Inhoudsopgave Waarom Algemene Voorwaarden? 4 Wat is een hypotheek? 4 Wat kunt u van uw adviseur verwachten?

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij?

Naam: Waar woon jij? Vraag 1b. Waarom wonen veel mensen in Kenia in een hut? Vraag 1a. In wat voor soort huis woon jij? Naam: Waar woon jij? Wonen over de hele wereld Heb jij wel eens in een tent gewoond? Waarschijnlijk niet. In de vakantie is het leuk. Maar voor altijd? Toch zijn er mensen op de wereld die altijd in een

Nadere informatie

www.viktorvitamientje.nl

www.viktorvitamientje.nl Stichting Viktor Vitamientje vindt dat elk kind in Nederland gezond groot moet kunnen worden.daarom geven we wekelijks een groente- en fruittas aan gezinnen in geldnood die graag gezond willen eten. www.viktorvitamientje.nl

Nadere informatie

Inhoud. Mijn leven. ik regel mijn geldzaken

Inhoud. Mijn leven. ik regel mijn geldzaken Inhoud Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Bewaren...5 Hoofdstuk 2 Administratie...7 Hoofdstuk 3 Inkomsten... 8 Hoofdstuk 4 Uitgaven... 10 Hoofdstuk 5 Sparen... 12 Hoofdstuk 6 Verzekeringen...15 Hoofdstuk 7 Begroting...

Nadere informatie

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen

Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen www.edusom.nl Opstartlessen Les 4. Eten en drinken, boodschappen doen Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets lekker vindt of ergens van houdt. Praten over eten en drinken. Praten over boodschappen

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld Vroeg wijs met geld Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld gemeente www.heumen.nl Heumen HU.090 brch vroeg wijs met geld.indd 1 04-02-14 09:30 Inhoudsopgave Zakgeld

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Dagboek 5 27-31 juli 2015

Dagboek 5 27-31 juli 2015 Dagboek 5 27-31 juli 2015 s Morgens gaat rond een uur of 6 de wekker. Eigenlijk is dat niet nodig. We worden al vroeg in de morgen gewekt door de kraaiende hanen, blaffende honden, zingende monniken en

Nadere informatie

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar!

Dit is het verkiezingsprogramma van de ChristenUnie. Dit vindt de ChristenUnie belangrijk voor Nederland. Lees maar! Over een paar weken kiest Nederland een nieuwe regering. Op 12 september Jij kunt ook kiezen. Stemmen noemen we dat. Als je stemt, kies je voor de politieke partij die jij het beste vindt. Jij kunt straks

Nadere informatie

4 Indische koeien in Brazilië

4 Indische koeien in Brazilië 4 Indische koeien in Brazilië Ademir Dos Pasos woont met zijn vrouw Isabel en hun zoontje Altaïr in een boerderijtje opgetrokken uit hout. Het dak bestaat uit golfplaten. In het midden van het huis staat

Nadere informatie