De opkomst van de Verenigingseconomie Een sluipende revolutie voltrekt zich

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De opkomst van de Verenigingseconomie Een sluipende revolutie voltrekt zich"

Transcriptie

1 De opkomst van de Verenigingseconomie Een sluipende revolutie voltrekt zich Een ware economische en maatschappelijke revolutie voltrekt zich onder onze neus, maar er zijn nog maar weinig mensen die zien wat er gaande is. Pas als we verschillende ontwikkelingen en trends samen nemen, wordt duidelijk dat wij aan het begin staan van een nieuw economisch systeem, niet bedacht door economen, maar geleidelijk aan het ontstaan door veranderend gedrag van burgers. Die nieuwe economie draait niet langer om consumenten en producenten, maar om mensen die zich verenigen in lokale verbanden en belangengroepen daarbuiten. De nieuwe economische werkelijkheid vormt zo n grote breuk met het verleden, dat die alle oude modellen op hun kop zet en met grote machtsverschuivingen gepaard zal gaan. 1. De consument staat onder druk Media en politiek hebben ons doordrongen van de ernst van de economische crisis. Het besteedbaar inkomen van de consument loopt steeds sterker terug en bestaande zekerheden nemen af. Dat de consument onder druk staat, blijkt onder meer uit: De waardevermindering van het huizenbezit, De onzekerheid over de pensioenopbouw, De hoge werkloosheid, De bezuinigingen op voorzieningen door de overheid, De toenemende ongelijkheid tussen jong en oud in termen van inkomen en kansen op de arbeidsmarkt. 1

2 De maatschappelijke onzekerheid wordt nog versterkt door de structurele lange termijn problemen waar onze samenleving voor staat: De oplopende zorgkosten. Het gebrek aan vertrouwen in banken. Toenemende ongerustheid over gegevensbescherming, zowel van personen als nutsbedrijven (DDoSaanvallen), maar ook door het gebruik van data door commerciële partijen als Facebook en dwang van overheden (denk aan de USA-wetgeving en het NSAafluisterschandaal). De afnemende kwaliteit van basisvaardigheden als taal, schrijven en rekenen, terwijl de kosten voor onderwijs zijn gestegen. Door de economische onzekerheid houden mensen de hand op de knip. Toch is het volgens kabinet Rutte II juist de consument die de economie middels bestedingen weer moet gaan aanjagen. 2. Oude systemen falen Bestaande instituties en de politiek proberen op alle mogelijke manieren vast te houden aan het oude en bekende; ook verwachten zij dat de economische groei zoals in het verleden zal terugkeren. Tot op heden blijven hun ingrepen echter zonder veel resultaat. De verbetering zal van elders moeten komen, weg van de oude systemen. Het oude systeem is vooral gericht op schuldgedreven consumptie als aanjager van groei. Nu echter ontwikkelt zich een andere vorm van omgaan met bezit, een andere kijk op consumeren en produceren, en een weg terug naar de eigen omgeving in plaats van een primair mondiale oriëntatie. We laten de consumptiegedreven economie geleidelijk aan achter ons en zijn op weg naar de verenigingseconomie. Deze omslag wordt versneld door het groeiende besef dat iedereen slachtoffer kan zijn van de huidige economische crisis. De oude verzorgingsstaat wordt uitgehold en bestaande zekerheden worden ondergraven. Er zijn geen garanties op behoud van werk, op behoud van pensioen, op een goed vangnet, of financiële stabiliteit. Een toenemend wantrouwen van de burger ten opzichte van bestuur, bedrijven en bestaande instituties is het gevolg. In plaats van passief af te wachten, organiseren mensen zich op kleine schaal en lokaal en nemen het heft in eigen hand. Op het eerste gezicht lijken dit allemaal gefragmenteerde en losstaande initiatieven te zijn - van voedselbank tot Sinterklaasbank - maar vanuit het juiste perspectief bezien valt een grootschalige mentaliteitsverandering waar te nemen. Deze blijft vaak onder de radar, omdat de initiatieven veelal te klein zijn om de krant te halen; de media vinden ze vaak niet interessant genoeg. Toch is het belangrijk om ons op deze kleinschaligheid te richten, want die zal toenemen en invloedrijk worden. Vertrouwde instellingen als vakbonden of kerken die voorheen nog zekerheid konden bieden, hebben die functie grotendeels verloren. Waar arbeid ons vroeger verenigde en vakbonden een algemeen belang vertegenwoordigden, zien we nu steeds meer individualisering van arbeid (meer ZZP ers). Vakbonden zijn als belangenbehartigers niet voorbereid op deze trend en grijpen terug naar oude reflexen, zoals het voorkomen van ontslagen. Hiermee dragen ze niet bij aan de noodzakelijke flexibilisering en modernisering van de arbeidsmarkt. Het houdt een systeem in stand waarvoor jongeren straks de rekening gepresenteerd krijgen en waarbij de organisatie van de arbeidsmarkt in het nadeel van jongeren blijft. 3. De mentaliteit verandert Bestaande instellingen en instituten, zoals een vakbond of gemeente, werken volgens een bepaalde vastgelegde structuur. Op verschillende terreinen hebben fusies en schaalvergroting plaatsgevonden om invloedrijkere machtsblokken te creëren. Zo zijn bijvoorbeeld allerlei kleinere vakbonden opgegaan in één grotere, overkoepelende vakbond. Ook is er vanuit kabinet Rutte II druk op gemeenten en provincies om te fuseren omwille van de vermeende voordelen van schaalvergroting. Bestaande structuren zijn echter lang niet altijd geschikt om de nieuwe ontwikkelingen die zich nu voordoen te kunnen 2

3 zien, begrijpen en begeleiden, ontwikkelingen die juist een schaalverkleining laten zien. In de verenigingseconomie zien we organisaties die plat blijven en uitermate flexibel zijn en zo snel kunnen inspelen op behoeften. Denk bijvoorbeeld aan inkoopcollectieven waar je al dan niet aan kunt deelnemen. Op basis van persoonlijke behoeften en voorkeuren kun je participeren in groepen, waar je in en uit kunt stappen wanneer je wilt. Deelname is geheel vrijwillig. Daarbij geldt wel dat wie ervoor kiest om deel te nemen, daarmee de spelregels en verplichtingen die met deelname gepaard gaan accepteert. Verenigingen vormen zich rond een idee of behoefte, niet rond een vaste identiteit. Dat betekent dat anderen niet worden uitgesloten. Mensen kiezen er bijvoorbeeld voor om deel te zijn van een collectief dat zelf zonne-energie opwekt en de extra capaciteit deelt. Dit dient een belang en niet een identiteit. Er is dus geen wij tegen zij. De verenigingseconomie verleent wel op een andere manier een identiteit, doordat je laat zien in welke groepen je participeert. De identiteit draait dan om dit dóé ik en niet meer om dit koop ik. Kenmerken van de verenigingseconomie De consumptiegedreven economie heeft zichzelf ondergraven en gaat aan haar eigen succes ten onder. Kenmerkend voor de verenigingseconomie is de volstrekt andere relatie tussen producent en consument, en de andere kijk op bezit, productie en betrokkenheid. Wat een verenigingseconomie inhoudt, kunnen we het best illustreren door elementen ervan tegenover de huidige gang van zaken te stellen: Oude economie Consumeren als doel op zich Bezit Passief consumeren Macht van multinationals Virtueel Exogaam Nieuwe economie Bewust consumeren Toegang Actief in productie en consumptie Macht van consument en collectief Reëel Endogaam Consumeren als doel op zich versus bewust consumeren. In de oude economie draait het om het bezitten van steeds meer goederen, ongeacht de mate van gebruik. Bepaalde producten die dit consumentisme bij uitstek belichamen, zoals SUVs, gelden zelfs als statussymbolen. De imagoeconomie zal plaats maken voor een economie waarin de inhoudelijke waarde van dingen bepalend is. Bewust consumeren betekent keuzes maken op grond van nut, noodzaak en/of milieuvriendelijkheid. De echte waarde, vooral de gebruikswaarde en duurzaamheid, van het product wordt doorslaggevend. Bewust consumeren betekent minder voedsel weggooien (weggeven van teveel gekocht voedsel, koken voor de buren, voedselbanken). Ook hergebruik staat hoog op de agenda: minder kopen betekent automatisch minder productie en minder transport. Bezit versus toegang. Er is een tendens gaande om op lokaal niveau gebruiksgoederen te delen. Dat geldt voor producten die we maar weinig gebruiken, zoals de boor en de tent, maar kan ook op dagelijks niveau door bijvoorbeeld voor elkaar te koken. Hier is enorme winst te behalen: door zoveel mogelijk te delen kan de consument in tijden van schaarste zijn besteedbaar inkomen op peil houden. Bankkredieten zijn duur en banken verlenen door hun eigen problemen weinig krediet. Het op schuld gebaseerde model komt langzaam ten einde. Passief consumeren versus actief in productie en consumptie. In het nieuwe model betekent betrokkenheid ook dat wij een actievere rol vervullen in het proces van 3

4 produceren en consumeren. De consument staat niet meer alleen tegenover grote producenten, maar laat zich horen via een collectief. Meer invloed op het product, zelf initiatieven nemen, van mede scheppen tot mede-eigenaar worden uit betrokkenheid. Macht van multinationals versus de macht van consument en collectief. Dankzij de mondige consument (die zelf initiatief neemt en invloed wil oefenen op producten), plus de kracht van gezamenlijk inkopen en organiseren, moeten bedrijven er rekening mee houden dat consumenten hen en hun kant-en-klare massaproducten plotseling links kunnen laten liggen. Georganiseerde individuen kunnen zo de macht van grote multinationals breken. Virtueel versus reëel. In het oude model wordt ICT vooral gebruikt als middel tot vermaak en om te beheersen en besturen. In de verenigingseconomie faciliteert ICT mensen om zelf tot handel en organisatie over te gaan, en is het een instrument dat helpt om reële behoeften te bevredigen. Verkoop vanuit huis, online groepen vormen, gezamenlijk actie voeren, vaardigheden en kennis opdoen via online onderwijs; ICT wordt een noodzakelijkheid. Exogaam versus endogaam. De afgelopen eeuw stond ontwikkeling gelijk aan expansie en was de blik op de wereld als geheel gericht. Dit heeft geresulteerd in een steeds groter wordende EU, maar ook in de verplaatsing van productie naar lage lonen landen. De endogame tendens daarentegen richt zich op de eigen omgeving, lokale productie en overzichtelijke contacten en communicatie. Streekproducten komen steeds meer in, evenals het bieden van onderlinge hulp, en spullen lenen en delen... Back to basics. 4. ICT speelt een cruciale rol De verenigingseconomie gaat terug op een oude Nederlandse traditie van decentrale organisatie, die vooral in de afgelopen decennia verloren leek te zijn gegaan, maar op dit moment door nieuwe technologie juist weer gefaciliteerd wordt. ICT voegt een werkelijk revolutionaire component toe zoals we die niet eerder in de geschiedenis hebben gezien. Het beeld dat ICT vooral individualiserend en onthechtend werkt, wordt ondergraven door de huidige tendens dat ICT een basis legt voor nieuwe vormen van gemeenschap. ICT geeft afzonderlijke individuen meer mogelijkheden en meer macht, en faciliteert manieren om contact te onderhouden en informatie uit te wisselen. Door de implementatie van nieuwe technologie vindt een groter deel van ons dagelijks leven online plaats. Hiermee creëren we data en informatie over goederen, diensten en locaties. Deze transparantie biedt consumenten de mogelijkheid om zich te organiseren tegenover de macht van producenten. In een tijd waarin zowel consumenten als overheden het financieel zwaar hebben, zijn de bedrijfswinsten nog steeds hoog. Consumenten kunnen een deel van die winsten naar zich toetrekken door zich goed te informeren over prijzen en kwaliteit, via aanbevelingen van anderen en door gezamenlijk in te kopen. Bij cow-pooling bijvoorbeeld kopen mensen online gezamenlijk biologisch vlees bij een lokale boer. Verder biedt ICT groepen de mogelijkheid om goederen onderling te delen. Er is veel verspilling doordat iedereen individueel producten koopt die vervolgens maar weinig gebruikt worden. Een boor of een tent zouden wij veel beter van iemand uit de buurt kunnen lenen of huren. De verenigingseconomie staat voor toegang tot producten, niet voor eigendom. Dit model is multi-toepasbaar, bijvoorbeeld op auto s: door te delen zouden we veel minder auto s nodig hebben. Daarmee kunnen we kosten omlaag brengen, files verminderen en ruimte besparen. Op talloze gebieden is het mogelijk om fors te besparen, ofwel via gezamenlijk eigendom, ofwel door te huren of te delen. ICT biedt de infrastructuur om dit soort lokale microtransacties te realiseren. 4

5 5. De overgang verloopt niet zonder slag of stoot Vooralsnog bestaat de verenigingseconomie naast de oude economie en domineert die laatste nog steeds ons wereldbeeld. Zolang dat het geval is en wij in de achteruitkijkspiegel blijven kijken, zal er geen verbetering komen. Sterker nog, de verenigingseconomie zal de oude economie alleen maar doen verslechteren. Zoals verbeteringen in de agrarische sector in de 19e eeuw leidden tot het verdwijnen van een groot deel van de werkgelegenheid in de landbouw en automatisering in de loop van de 20e eeuw veel banen in de industrie heeft vernietigd, zo zal de deeleconomie de consumptie - en daarmee de productie - en de werkgelegenheid doen afnemen. Doordat economische expansie niet langer centraal staat en door de teruglopende consumptie, zullen er minder goederen afgenomen worden, waardoor bedrijven en sectoren sterk zullen krimpen en zelfs kunnen verdwijnen. Voorbeelden van wat ons te wachten kan staan, zijn: Winkels zullen sluiten, vooral luxe woonwinkels zullen hun omzetten zien dalen, evenals badkamer- en keukenspecialisten. Dit werkt door richting toeleveringsbedrijven en kan zelfs een gevaar voor de branche als geheel opleveren. Een prijsdump voor producten die niet meer in trek zijn; in de overgangsperiode ontstaat zelfs de kans dat producten gratis worden weggegeven. De werkloosheid neemt toe, een probleem dat moeilijk oplosbaar is binnen het oude economisch paradigma. Op marketing gerichte bedrijven zullen minder belangrijk worden, de maakindustrie daarentegen wordt juist belangrijker. Een sterke terugloop aan reclameinkomsten voor media, met mogelijk het opheffen van zenders tot gevolg. Daar staat een sterkere positie van lokale zenders, deels werkend met vrijwilligers, tegenover. De consument voorbij In de verenigingseconomie zijn we het idee van de consument voorbij. Het gaat nu om keuzen die het individu economisch en maatschappelijk maakt. Binnen de verenigingseconomie kunnen we de volgende keuzes onderscheiden. Het individu wil invloed op producten Voorbeelden van nieuwe rollen waarin het individu invloed wil hebben op het product: Presumers: helpen met bètatesten (het product is in opzet al af) Prosumers: helpen om het product te ontwikkelen (bv. chipssmaken voor Lays) Custowners: willen vanuit betrokkenheid mede-eigenaar zijn Het individu wil financieel voordeel Collectief inkopen (via bv. United Consumers, de ANWB, het Zonnecollectief) Prijsvergelijking en koopjesjacht (veilingen, inruilprogramma s) Hergebruik van goederen die je bezit (doe-hetzelf, Etsy, Marktplaats) Het individu wil zichzelf verbeteren Actief gezondheid integreren in het dagelijks leven (Play & Connect, Fuelband) Educatie (gratis online cursussen) Financiën (tools voor ZZP ers als The Moneyer, Freemle.com); hulpmiddelen om financiële ongeletterdheid van de burger tegen te gaan en hem/haar budgettair te helpen Het individu wil goed doen, zowel de buurt als de wereld verbeteren Milieubewust (urban farming, de voedseltuin in Rotterdam, Urgenda), dierenwelzijn (Buitengewone varkens) Verbeter de buurt: rapporteren van misstanden en gebreken, voorstellen doen ter verbetering (Lucky Ant om winkels te helpen; OmgevingsAlert) Verbeter de wereld (Crowdfunding, Voedselbank, Kledinginzameling, enz.) 5

6 In plaats van te werken aan herstel, moeten we nu iets nieuws gaan bouwen. Dit is een politieke opgave die strijd impliceert. Echter, de politiek is vooralsnog teveel op herstel van het oude gericht en kan daardoor niet het voortouw in de verandering nemen. Zij kan wel faciliteren dat er ruimte voor iets nieuws ontstaat. Door bijvoorbeeld te investeren in de volledige verglazing van Nederland (de aanleg van een landelijk dekkend glasvezelnetwerk), kan zij ervoor zorgen dat wij sneller leren hoe ICT het dagelijks leven op innovatieve wijze kan verbeteren. Hiervoor moeten we wel eerst een streep trekken onder het oude model. Concreet betekent dit dat wij afmoeten van de hoge schuld in de huizenmarkt, het blok aan het been van de consument. Tegenover de hypotheekschuld staat dat Nederland veel pensioengelden heeft. Deze asset zouden wij kunnen gebruiken om een streep te zetten door onze schulden en om nieuwe bronnen van groei te ontwikkelen. De grote pensioenfondsen investeren echter amper in Nederland en verzaken daarmee hun zorgplicht op dit vlak. Een pensioenfonds dient niet alleen real-time rendement te halen, maar ook te zorgen voor de omgeving en de toekomst van haar klanten. Om van kleinschalige initiatieven tot een grote beweging te komen, zouden de pensioenfondsen aan de Vereniging Nederland moeten meewerken. 5.1 Nieuwe initiatieven ontstaan Als de oude structuren niet meer functioneren, zien we opnieuw een beweging van onderaf ontstaan. Werklozen en ZZP ers kunnen in leegstaande winkelpanden, tegen een betaalbare huur, een eigen bedrijfje beginnen. Originele ideeën en initiatieven krijgen de ruimte, evenals bijzondere eetgelegenheden en ambachtelijkheid (zelf vervaardigde of geteelde producten; het ambacht keert terug). De winkelstraat verandert ingrijpend doordat de dominante winkelketens het straatbeeld niet meer bepalen. Steden krijgen een eigen gezicht, wat ook het toerisme ten goede komt. Werken vanuit huis schept nieuwe vormen van werkgelegenheid, die weinig investeringen vragen. Er ontstaan allerlei hulpinitiatieven met lokale betalingsmiddelen (van lokale munt tot tijdbanken), maar ook ondernemers die elkaar bijstaan in geval van ziekte doordat er een beroep op een broodfonds (een gezamenlijk verzekering) kan worden gedaan. Ook de spelers uit de huidige economie gaan op de verschuivingen inspelen en worden zo onderdeel van de verenigingseconomie. Zij zien bijvoorbeeld dat reclame niet langer het gewenste effect sorteert en bouwen in plaats daarvan aan netwerken en communities. Zo gaat omroep HUMAN via crowd-sourcing werken en kan ieder lid zijn eigen ideeën inbrengen. En bij voetbalclub VVV krijgen de voetballers lagere salarissen, waardoor er meer betrokkenheid ontstaat en de toegangskaartjes goedkoper konden worden. Nieuwe economische vormen binnen de verenigingseconomie Transparantie-economie Door ICT is veel informatie beschikbaar die gebruikt kan worden om vragen te beantwoorden als: Wat is de beste deal? Prijsvergelijking en productinformatie door reviews en aanbevelingen. Waar komt het voedsel vandaan? Intentie-economie De consument geeft steeds meer aan wat hij wil: Hij zet zelf collectieven op. Hij neemt zelf allerlei initiatieven. Recommerce-economie Het gaat niet meer om een eenmalige verkoop van een producent aan een consument. Economisch handelen wordt multidimensionaal: Bezit staat niet langer centraal, maar toegang. Delen van auto s, gereedschap etc. Bezit rouleert: marktplaats, tweedehands, ruilhandel, etc. Terugkoop van goederen door bedrijven, met korting op een nieuwe aankoop. Bij koop al rekening houden met toekomstige verkoop. Zo min mogelijk wegwerpproducten: cradle-tocradle. MVO / Sociaal ondernemerschap: doen met goed doen combineren en met milieubewustzijn. 6

7 5.2 Nieuwe structuren creëren We zullen structuren moeten creëren waarin de Nederlandse traditie van het verenigen van onderop tot op het hoogste niveau wordt doorgevoerd. Het is belangrijk dat overheid, bedrijfsleven, pensioenfondsen, onderwijsinstellingen en andere belangengroepen met elkaar aan tafel komen. Gezamenlijk dienen we voor de lange termijn te investeren in dat waar we goed in zijn. Wij hebben al krachtige lokale clusters: landbouw en voeding in Wageningen, biotechnologie in Leiden, hightech en design in Eindhoven en gaming en apps in Amsterdam. Door juist hierin te investeren, doen we een stap richting de toekomst en ontwikkelen we de bouwstenen voor groei in plaats van krampachtig terug te willen naar een gebroken model. Op basis van nieuwe technologie kunnen wij een nieuw soort economie creëren: de verenigingseconomie, en zou Nederland zich met recht weer gidsland kunnen noemen. Deze presentatie omvat geen investeringsadvies en betreft geen aanbod of voorstel tot het aangaan van enige transactie aangaande een financieel instrument, waaronder een deelnemingsrecht in enig (toekomstig) fonds beheerd door het gelieerde Dasym Investment Strategies B.V., en mag niet als zodanig worden beschouwd. De Verenigingseconomie is een initiatief van Dasym Research B.V. Feedback? Mail naar 7

In het oog van de orkaan: waar staat u?

In het oog van de orkaan: waar staat u? In het oog van de orkaan: waar staat u? Jan Rotmans, RDM-campus 28 november 2012 www.twitter.com/janrotmans !!"#!$#%#&!&'#(!'&!)*+,#-.!%/&!%#-/&+#-'&0!!!!!1//-!'&!##&!%#-/&+#-'&0!%/&!)*+,#-.#&!!!!!!!!!!2#-1/&!3#-4/0#&!

Nadere informatie

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen

Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Effecten van sharing economy op de samenleving en op wonen Onderzoeksopzet Definitie deeleconomie Trends en ontwikkelingen Deelnemers Maatschappelijke effecten Deeleconomie-platforms Woonvormen met delen

Nadere informatie

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014!

EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht. Monique Roso, 12 maart 2014! EBU College Snapshots van de economie in regio Utrecht Monique Roso, 12 maart 2014! Inhoud presentatie 1. economische trends en ontwikkelingen!! 2. economische monitor provincie Utrecht! - economische

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden

De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden WHITEPAPER SEPTEMBER 2014 De Wet Werk en Zekerheid in economisch grillige tijden Goed nieuws: de economische crisis lijkt voorbij te zijn. Het Centraal Planbureau 1 meldde in maart van dit jaar dat de

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid

Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid M201207 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid 1987-2010 drs. K.L. Bangma drs. A. Bruins Zoetermeer, mei 2012 Bedrijvendynamiek en werkgelegenheid In de periode 1987-2010 is het aantal bedrijven per saldo

Nadere informatie

De bijzondere ledenraadpleging van de Piratenpartij in Noord-Holland, bijeen op 4 januari 2015: overwegende dat,

De bijzondere ledenraadpleging van de Piratenpartij in Noord-Holland, bijeen op 4 januari 2015: overwegende dat, Amendementen Amendement: Klokkenluidersbescherming Nummer amendement: 1 Naam lid: er niks over bescherming van klokkenluiders in ons programma staat, terwijl dat een van onze belangrijkste speerpunten

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Communicatiebureaus Communicatie-/reclamebureaus verrichten advies-, ontwerp- en andere dienstverlenende werkzaamheden. Communicatie bestaat uit commerciële- en non-profit communicatie. Bureaus zijn onder

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO

VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT. Jos Sanders & collega s, TNO VEILIG EN GEZOND WERKEN IN EEN VERANDERENDE ARBEIDSMARKT Jos Sanders & collega s, TNO MEGATRENDS & ONTWIKKELINGEN ARBEID 1. Demografie: meer en diverser 2. Economie: grilliger en globaler 3. Sociaal-cultureel:

Nadere informatie

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013

Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Resultaten Samen Anders gemeente Bronckhorst 9 oktober 2013 Wat merk je? - rust - leegstand van huizen, winkels en buitengebied - functies verdwijnen uit dorpen - veel praat bijeenkomsten - burgen bevragen,

Nadere informatie

De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015

De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015 De huizenmarkt in beweging: stappenplan huis kopen in 2015 De huizenmarkt en de nieuwste ontwikkelingen worden door veel makelaars nauwlettend in de gaten gehouden. Alhoewel het herstel van de markt nog

Nadere informatie

Par=cipa=emaaatschappij. Veranderende arbeidsmarkt. Heemsteedse Helden * voor én door Heemsteedse ondernemers. *: projectnaam

Par=cipa=emaaatschappij. Veranderende arbeidsmarkt. Heemsteedse Helden * voor én door Heemsteedse ondernemers. *: projectnaam Terugtredende overheid Veranderende regelgeving Veranderende arbeidsmarkt Par=cipa=emaaatschappij Heemsteedse Helden * voor én door Heemsteedse ondernemers *: projectnaam Aanleiding Onze samenleving verandert.

Nadere informatie

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom

Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij. Hartelijk welkom Ontbijtbijeenkomst De Maatschappij Hartelijk welkom Even voorstellen Rabobank Breda Samen sterker Duurzaam nieuw hoofdkantoor Rabobank Breda 1509142 Duurzaam nieuw hoofdkantoor: film MKB-visie Alexander

Nadere informatie

H1: Economie gaat over..

H1: Economie gaat over.. H1: Economie gaat over.. 1: Belangen Geld is voor de economie een smeermiddel, door het gebruik van geld kunnen we handelen, sparen en goederen prijzen. Belangengroep Belang = Ze komen op voor belangen

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Kappers In de kappersbranche kunnen de volgende bedrijfstypen worden onderscheiden: zelfstandigen zonder personeel, zzp ers (ondernemers die minder dan 32 uur per week in het kappersbedrijf werkzaam zijn)

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

Nieuwe kansen in roerige tijden!

Nieuwe kansen in roerige tijden! Nieuwe kansen in roerige tijden! Nieuwe klanten? Omzet vergroten? Winstgevendheid vergroten? Samen de regio en het MKB versterken? Banken verstrekken steeds moeilijker werkkapitaal. Het risico van ondernemers

Nadere informatie

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL @ LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL ! inleiding ONDERNEMEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek De 9 levens van Van Bommel hebben gelezen. Om de onderneming zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

1. De detailhandel in Nederland

1. De detailhandel in Nederland 1 2 1. De detailhandel in Nederland De detailhandel is een belangrijke economische sector die wordt gekenmerkt door een zeer arbeidsintensief karakter. Er werken ongeveer 750.000 mensen. Het belang voor

Nadere informatie

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen

Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Naar gezonde financiële verhoudingen en vertrouwen Geen renteniersland maar een vermogende toekomst Arnoud W. A. Boot Universiteit van Amsterdam Utrecht, Grip op je vermogen, 24 april 2015 Zijn economen

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Duurzaamheidk mpas Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Werk > flexibelere arbeidsmarkt > verminderen bureaucratie > betere kansen voor startende (jonge) ondernemers Werk Algemeen Op dit moment hebben mensen die langs de kant staan te weinig kans

Nadere informatie

Internet: alles wordt anders

Internet: alles wordt anders Internet: alles wordt anders Prof Dr C.N.A. Molenaar Twee miljoen winkelmeters in de stad gaan verdwijnen De komende zeven jaar krimpt het winkeloppervlak in stedelijke gebieden sterk. In totaal zal er

Nadere informatie

Een goede opleiding werkt!

Een goede opleiding werkt! Een goede opleiding werkt! aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt Amsterdam, 18 september 2014 Maikel Volkerink www.seo.nl m.volkerink@seo.nl - +31 20 525 1643 Inhoud 1. Hoe komen HO-alumni terecht op de arbeidsmarkt?

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel Daling personeel Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Invloed Conclusie Bronnen Daling personeel Het aantal medewerkers dat werkzaam is in de sector / branche zal gemiddeld genomen hoger opgeleid zijn,

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte.

We zijn op ontdekkingsreis, in een gebied waar de huidige systemen leidend zijn maar onvoldoende werken. Bij een ontdekkingsreis hoort ruimte. Het speelveld De wereld om ons heen verandert razend snel. De richting is duidelijk, de sociale zekerheid wordt geprivatiseerd. Samen bouwen we aan een vernieuwende structuur om de arbeidsmarkt essentieel

Nadere informatie

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015

Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Discussienota Naar een socialere bijstand GroenLinks Den Haag November 2015 Inleiding Er is veel in beweging rond de bijstand. Sommige gemeenten experimenteren met een andere uitvoeringspraktijk, met minder

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis.

Eén panellid, werkzaam in de juridische dienstverlening, geeft juist aan dat zijn omzet is toegenomen door de kredietcrisis. Respons Van 25 juni tot en met 5 juli is aan de leden van het Brabantpanel een vragenlijst voorgelegd met als thema Kredietcrisis. Ruim de helft van de 1601 panelleden (54%) vulde de vragenlijst in. Hieronder

Nadere informatie

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen

Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Sectorprognoses 2015 en MKB- Visie zonder grenzen Bijeenkomst Rabobank Noord- en Oost- Achterhoek Monique van Plateringen & Annemarie Kuijer 9 februari 2015 Introductie Sprekers Annemarie Kuijer, sectormanager

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem

Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem Winkelstraat van de Toekomst Veranderende consument en online groei zetten winkels klem Dirk Mulder Sectormanager Retail @MulderDirk 06-11380971 VOOR WE VAN START GAAN. 2 Agenda Stand van zaken in de retail

Nadere informatie

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007

De groei voorbij. Jaap van Duijn september 2007 De groei voorbij Jaap van Duijn september 2007 1 Een welvaartsexplosie Na WO II is de welvaart meer gestegen dan in de 300 jaar daarvoor Oorzaken: inhaalslag, technologische verandering en bevolkingsgroei

Nadere informatie

1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk

Lesbrief Verdienen en uitgeven 2 e druk Hoofdstuk 1. Inkomen verdienen 1.22 1.23 1.24 1.25 1.26 1.27 1.28 1.29 1.30 1.31 1.32 1.33 1.34 D A C C A D B A D D B C D 1.35 a. 1.000.000 425.000 350.000 40.000 10.000 30.000 = 145.000. b. 1.000.000

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2011 - I

Eindexamen economie pilot havo 2011 - I Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis

Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis Vraag naar duurzame producten blijkt crisisproof Duurzaamheidkompas #9 thema: Duurzaamheid in tijden van crisis November 2012 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Gorinchem Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Gorinchem Samenvatting Aantal banen neemt in beperkte mate toe, echter niet in collectieve sector In de krimpregio Gorinchem neemt het aantal banen van

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Samen, duurzaam doen!

Samen, duurzaam doen! Samen, duurzaam doen! Een online platform voor duurzaamheid in de Kromme Rijn en Utrechtse Heuvelrug Transitie: We leven niet in een tijdperk van verandering maar in een verandering van tijdperken Jan

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding

gemeente Eindhoven Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding gemeente Eindhoven Raadsnummer 12R5074 Inboeknummer Dossiernummer Initiatiefvoorstel Lokaal Investeringsfonds behoud en bevorderen werkgelegenheid Inleiding Het tafelzilver is op, de tijd dat we ruim in

Nadere informatie

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep

Zzp ers in de provincie Utrecht 2013. Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Zzp ers in de provincie Utrecht 2013 Onderzoek naar een groeiende beroepsgroep Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Samenvatting Crisis kost meer banen in 2013 Banenverlies

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot vwo 2011 - II

Eindexamen economie pilot vwo 2011 - II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore

Nadere informatie

@ Bereik. Iedereen is online. Internetpenetratie. Classic Internet Time: 65 minuten per dag New Internet Time: 28 minuten per dag

@ Bereik. Iedereen is online. Internetpenetratie. Classic Internet Time: 65 minuten per dag New Internet Time: 28 minuten per dag Het Nieuwe Winkelen @ Bereik 90% Internetpenetratie 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% Frankrijk Duitsland Nederland Verenigd Koninkrijk 10% 0% Iedereen is online Classic Internet Time: 65 minuten per dag New

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zuid-Kennemerland en IJmond groeit het aantal

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

De hypotheekmarkt van morgen

De hypotheekmarkt van morgen De hypotheekmarkt van morgen De klant ervaart het verschil Rik Op den Brouw, Visie van Rabobank: 3 stellingen die zorgen voor verandering Verhuiswens Oriëntatie en keuze Aankoop van De woning Sluiten van

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst

4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst 4.1 De collectieve arbeidsovereenkomst De arbeidsvoorwaarden van veel werknemers zijn vastgelegd in een collectieve arbeidsovereenkomst. Dit is een overeenkomst die per bedrijf of bedrijfstak wordt afgesloten

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

4.1 Klaar met de opleiding

4.1 Klaar met de opleiding 4.1 Klaar met de opleiding 1. Werken in loondienst - Bij een bedrijf of bij de overheid (gemeente, provincie, ministerie); - Je krijgt loon/salaris; - Je hebt een bepaalde zekerheid, dat je werk hebt,

Nadere informatie

Ruilen over de tijd (havo)

Ruilen over de tijd (havo) 1. Leg uit dat het sparen door gezinnen een voorbeeld is van ruilen in de tijd. 2. Leg uit waarom investeren door bedrijven als ruilen over de tijd beschouwd kan worden. 3. Wat is intertemporele substitutie?

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Amersfoort Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Amersfoort Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Amersfoort groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en

Nadere informatie

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016

JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 JUDITH LEKKERKERKER 11 FEBRUARI 2016 Verdere verstedelijking Groei concentreert zich in grotere steden o omvang van de stad o ligging ten opzichte van het economisch kerngebied o aanwezigheid van hoger

Nadere informatie

WAARDENETWERKEN EN METAMARKETS

WAARDENETWERKEN EN METAMARKETS In de vorige hoofdstukken is een uitwerking gegeven van de drijvende krachten in de ontwikkeling van de ketens in de multifunctionele landbouw. De als belangrijke drijvende krachten benoemde samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector

Startdia met foto Ruimte. De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Startdia met foto Ruimte De toekomst van Amersfoort centrum & de rol van de vastgoedsector Wie ben ik? Stefan van Aarle: Adviseur Retail & Centrummanagement Coördinator Platform Binnenstadsmanagement Organisatie

Nadere informatie

Even voorstellen. Clemens Huis in t veld Directeur. Niels Huismans Business Development

Even voorstellen. Clemens Huis in t veld Directeur. Niels Huismans Business Development Prepare to Connect Even voorstellen Clemens Huis in t veld Directeur Niels Huismans Business Development Hoeveel verschillende arbeidsrelaties voor externe professionals zijn er momenteel in Nederland

Nadere informatie

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg

Bouwstenen voor Burgerkracht. Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Bouwstenen voor Burgerkracht Dag van de transities, 19 november 2014 Helga Koper en Lydia Sterrenberg Even voorstellen: Platform 31 Wie zijn we? Een kennis- en netwerkorganisatie voor stedelijke en regionale

Nadere informatie

Een Werkende Arbeidsmarkt

Een Werkende Arbeidsmarkt Een Werkende Arbeidsmarkt Bas ter Weel 16 mei2014 Duurzame inzetbaarheid Doel Langer werken in goede gezondheid Beleid gericht op Binden: Gezondheid als voorwaarde voor deelname Ontbinden: Mobiliteit als

Nadere informatie

Ontwikkeling arbeidsmarkt en loopbaan vak opvattingen die veranderen

Ontwikkeling arbeidsmarkt en loopbaan vak opvattingen die veranderen Ontwikkeling arbeidsmarkt en loopbaan vak opvattingen die veranderen Misja Bakx 1 Even Voorstellen Directeur Matchcare Specialist arbeidsmarkt en loopbaanwaarde Vernieuwing instrumenten voor loopbaan en

Nadere informatie

Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015

Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015 Leegstand detailhandel: oorzaken en wat doen we ermee? Peter ter Hark Lectoraat Fontys Hogescholen Vastgoed en Makelaardij 22 april 2015 Onderwerpen: Wat is er gebeurd de afgelopen jaren? Wat gaat er gebeuren

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Bankzaken 1 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste verklaring: De inflatie van 1,6% is een gemiddelde waarin de

Nadere informatie

Pensioencommunicatie start bij de werkgever

Pensioencommunicatie start bij de werkgever Pensioencommunicatie start bij de werkgever Artikel Senior adviseur collectieve pensioenen J. Arts (Pon) Pensioencommunicatie start bij de werkgever Welke maatregelen kan de werkgever nemen om het pensioenbewustzijn

Nadere informatie

Domein E: Concept Ruilen over de tijd

Domein E: Concept Ruilen over de tijd 1. Het bruto binnenlands product is gestegen met 0,9%. Het inflatiepercentage bedraagt 2,1%. Bereken de reële groei van het BBP. 2. Waarmee wordt het inflatiepercentage gemeten? 3. Lees de onderstaande

Nadere informatie

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014

Vier Trends rond Regio Zwolle. Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 Vier Trends rond Regio Zwolle Hans Peter Benschop Trendbureau Overijssel Zwolle, 31 oktober 2014 1. Waar verdienen we ons geld? In de Stad (maar ga niet te makkelijk uit van trends) Aan de ene kant Dynamiek

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Nieuw perspectief voor Westerveld

Nieuw perspectief voor Westerveld Nieuw perspectief voor Westerveld Verkiezingsprogramma voor de gemeenteraad 2014 2018 1 STERK Westerveld is een nieuwe lokale politieke kiesvereniging in de gemeente Westerveld De politieke missie van

Nadere informatie

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone

Eurogroep. 1. Economische situatie in de eurozone Eurogroep 1. Economische situatie in de eurozone Toelichting: De Eurogroep zal van gedachten wisselen over de economische situatie in de eurozone. De groei van de economie lijkt verder aan te trekken terwijl

Nadere informatie

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING

WHITEPAPER FASHION 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING WHITEPAPER FASHION 75% VAN NEDERLANDERS STAAT OPEN VOOR NIEUWE AANBIEDERS VAN KLEDING 22% VAN NEDERLANDERS IS VOORLOPER OP HET GEBIED VAN KLEDING Vooral vrouwen zijn geïnteresseerd in kleding. Zij zoeken

Nadere informatie

Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011)

Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011) Internetwinkelen: bijna iedereen doet het Resultaten uit het Koopstromenonderzoek Randstad 2011 (KSO2011) De detailhandel heeft het moeilijk. Daar waar voor veel sectoren geldt dat vooral de economische

Nadere informatie

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid

AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid AWVN trends voor HRM Innoveren met flexibiliteitsbeleid Introductie AWVN 6 trends voor HRM trend flexibeler Innoveren met HR flexibiliteitsbeleid Verander richtingen arbeidsverhoudingen arbeidsvoorwaarden

Nadere informatie

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland

Highlights Regio in Beeld 2015. Arbeidsmarktregio Zeeland Highlights Regio in Beeld 2015 Arbeidsmarktregio Zeeland Samenvatting Aantal banen neemt weer toe, echter niet in collectieve sector In Zeeland groeit het aantal banen van werknemers (voltijd en deeltijd)

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief Ingekomen stuk D3 (PA 17 december 2008) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie

Workshop: Een Mooie Maaltijd in de zorg

Workshop: Een Mooie Maaltijd in de zorg Workshop: Een Mooie Maaltijd in de zorg Een project waarin zorginstellingen bekijken hoe ze meer gebruik kunnen maken van streek- en biologische producten. Phyllis den Brok Phliss: Hetzelfde anders zien

Nadere informatie

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging

Module 8 havo 5. Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Module 8 havo 5 Hoofdstuk 1 conjunctuurbeweging Economische conjunctuur hoogconjunctuur Reëel binnenlands product groeit procentueel sterker dan gemiddeld. laagconjunctuur Reëel binnenlands product groeit

Nadere informatie

Zorgtaken voor de gemeente

Zorgtaken voor de gemeente De Sociale Databank Nederland presenteert in samenwerking met de gemeente een verbreding van inzicht en kennis over structurele oorzaken van de crisis met het terugeisen van 50,9 miljard aan verdwenen

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen

In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen In de tegenaanval; Investeren in mensen en kennis om sneller uit de crisis te komen Het kabinet bezint zich op een pakket van maatregelen ter stimulering van de Nederlandse economie in de huidige cyclus.

Nadere informatie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie

10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie 10-puntenplan voor het herstel van de Nederlandse economie Nederland zit in een grote economische crisis. Het consumentenvertrouwen is dramatisch laag. Nederlanders zijn onzeker over hun baan, hun huis,

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013 De kracht van Nederland Joop Wijn, 10 april 2013 Cultuurverandering (1/3) Accepteer dat het feest voorbij is } Denk in lange termijn } Het wordt hard werken om baten te genereren dus wees kostenbewust

Nadere informatie

Investeren in het verdienvermogen van Nederland. Eindhoven 28 augustus 2014

Investeren in het verdienvermogen van Nederland. Eindhoven 28 augustus 2014 Investeren in het verdienvermogen van Nederland Eindhoven 28 augustus 2014 Hoe groei te benaderen? Lineaire modellen Kansrijke markten, sectoren, technologieën Erg populair Veel landen prioriteren graag

Nadere informatie