Management & Organisatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Management & Organisatie"

Transcriptie

1 Management & Organisatie Sarina van Vlimmeren Wim de Reuver Docentenhandleiding vwo

2 Projectcoördinatie Bataille Tekst Etc., Utrecht Vormgeving Pauli-Producties, Nijmegen Redactie en lay-out Ivonne Hermens, Eindhoven Fotografie Stef Verstraaten, nijmegen NijghVersluys Ericastraat SG Baarn Correspondentieadres Postbus AE Baarn Customer Contact Center Voortgezet Onderwijs Telefoon: Fax: Internet: ISBN de druk 2008 Uitgeverij NijghVersluys, Baarn, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 6B Auteurswet 92 j het Besluit van 20 juni 974, St.b. 35, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 985, St.b. 47 en artikel 7 Auteurswet 92, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3060, 230 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 6 Auteurswet 92) dient men zich tot de uitgever te wenden.

3 Voorwoord Docentenhandleiding De methode Management & Organisatie in Balans bestaat voor het vwo uit vier theorieboeken, twee werkboeken, twee antwoordenboeken en een docentenhandleiding. Bij deze methode hoort methodeondersteuning via internet. In de boeken is alle stof opgenomen zoals vermeld in de eindtermen. Dit betreft de stof voor zowel het schoolexamen (se) als het centraal schriftelijk examen (ce). Omdat de docent meer keuzevrijheid krijgt wat de invulling van het schoolexamen betreft, wordt naast de hiervoor genoemde boeken ook een boekhoudmodule aangeboden. Voorwoord Een overzicht van waar de eindtermen in de methode te vinden zijn, nemen we in deze handleiding op. De bestanden van de ICT-voorbeelden en -opdrachten en een korte handleiding voor de benodigde programma s staan bij de methodeondersteuning via internet. U bereikt de methodeondersteuning via de url: In deze geheel vernieuwde boeken zijn in vergelijking met de vorige druk onder andere de volgende wijzigingen aangebracht: uitgebreid opnemen van de nieuwe stof, met name uitbreiding van het onderwerp management en organisatie, voor het schoolexamen; een herstructurering van de onderwerpen zodat deze per domein precies het examenprogramma volgen (per domein/hoofdstuk is in de methode aangegeven of het se-stof of ce-stof betreft). uitgebreide bronnen- en examenopgaven zijn opgenomen vanaf het moment dat er examenstof wordt besproken; verplaatsing van de eerste beginselen van de ICT naar de methodeondersteuning, idem voor de beginstanden en uitwerkingen van voorbeelden en opdrachten; toepassing van de grafische rekenmachine bij onderwerpen waar dat handig is; aanpassingen in verband met de gewijzigde wetgeving en het gewijzigde examenprogramma; in Balans 3

4 Docentenhandleiding Voorwoord het studieschema voor de leerling is vervallen en wordt vervangen door enkele uitgewerkte studieschema s waaruit docenten kunnen kiezen; de zelftoetsen zijn vervangen door volwaardige proefwerktrainingen; de uitwerking hiervan is opgenomen in deze docentenhandleiding. Wij willen Ben Izaac bedanken voor zijn inbreng met betrekking tot de grafische rekenmachine. Ook willen we op deze plaats stilstaan bij de grondlegger van deze methode, Jan Hogenbirk, die helaas in 2 op veel te jonge leeftijd overleed. Wij wensen u en uw leerlingen veel succes toe met de methode Management & Organisatie in Balans. Voorjaar 2008 Sarina van Vlimmeren Wim de Reuver 4 Management & Organisatie

5 Inhoud Docentenhandleiding Didactische verantwoording 6 2 Voorstel verdeling studielasturen over de hoofdstukken 9 Inhoud 3 Voorbeelden uitgewerkte studieschema s 0 4 Aanwijzingen voor de beoordeling van praktische opdrachten 3 5 Schema eindtermen in de methode 5 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel 7 7 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 27 9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 75 in Balans 5

6 Docentenhandleiding Didactische verantwoording Didactische verantwoording In 2007 is de vernieuwde tweede fase ingegaan. Voor het vak Management en organisatie betekent dat meer uren, een ander programma voor het centraal schriftelijk eindexamen, een deel van het oude programma valt nu onder het schoolexamen, nieuwe onderwerpen voor het schoolexamen en veel meer keuzevrijheid voor de docent. Reden genoeg om de methode Management & Organisatie in Balans (M&O in Balans) eens goed onder handen te nemen. Deze nieuwe versie van M&O in Balans bevat alle genoemde stof uit het examenprogramma voor zowel het schoolexamen als het centraal schriftelijk examen. De in de boeken genoemde domeinen bevatten met uitzondering van domein A de stof uit de overeenkomstig genoemde domeinen van het examenprogramma. In de boeken is telkens in de marge aangegeven of het stof betreft voor het centraal schriftelijk examen (ce) of stof voor het schoolexamen (se). Deel bevat in vergelijking met deel 2 meer schoolexamenstof. Door in deel in zijn geheel meer stof op te nemen, heeft de docent die sneller door de schoolexamenstof heen wil, toch voldoende aan één deel in het eerste leerjaar. Net als de voorloper B-E in balans en de vorige druk van M&O in Balans hebben we de nieuwe M&O in Balans gebaseerd op het principe laat de leerling zo veel mogelijk zelfstandig door de leerstof heen werken. Daarbij staat leerlingvriendelijkheid als criterium hoog genoteerd! De nadruk voor de docent komt te liggen op het coachen: de individuele hulp en begeleiding van de leerling. Omdat de docent nu vrijer is in zijn keuze van de stof hebben we een studieschema in het werkboek achterwege gelaten. In feite maakt elke docent zijn eigen studieschema op basis van de leerstof die hij met betrekking tot se-onderwerpen aanbiedt. Zo zal de ene docent liever ruimte inlassen voor een boekhoudmodule en een andere docent misschien liever zeer gedetailleerd op de managementstof ingaan of bijvoorbeeld deelnemen aan een managementgame. In hoofdstuk 3 van deze handleiding zijn enkele mogelijke verdelingen van de hoofdstukken over de leerjaren opgenomen, uitgaande van de veronderstelling dat alle se-hoofdstukken die in de boeken voorkomen, behandeld worden. 6 Management & Organisatie

7 De verschillende onderdelen van de methode zijn zorgvuldig op elkaar afgestemd. De theorieboeken bevatten de leerstof, ingedeeld in hoofdstukken en paragrafen. Elk hoofdstuk begint met een inleiding, elke paragraaf met expliciete leerdoelen. De soms complexe materie wordt in korte, heldere uiteenzettingen gepresenteerd. De stof krijgt extra structuur door het gebruik van margewoorden. Bij de berekeningen worden uitvoerige voorbeelden getoond, zodat de leerlingen bij het zelfstandig maken van de opgaven niet vastlopen. In de theorieboeken wordt verwezen naar de opgaven in het werkboek. Uiteraard draagt ook de variatie in de illustraties (krantenartikelen, grafieken en tabellen, foto s, cartoons) bij aan het vlot kunnen doorlopen van de leerstof. Elk hoofdstuk in het werkboek begint met de opgaven waarnaar in het theorieboek wordt verwezen. De opgaven kunnen ook betrekking hebben op stof uit voorgaande paragrafen. Op die manier herhaalt de leerling bijna ongemerkt voortdurend de stof. Zo snel als mogelijk is, zijn complexere opgaven opgenomen zodat de leerling al in een vroeg stadium kan wennen aan de wijze van vragen stellen op het examen. Daarna volgt in het werkboek de samenvatting zodat de leerling kan inschatten of hij de stof beheerst. Direct daarna volgen bij de ce-stof enkele examenopgaven (voor zover deze beschikbaar waren). Hier staat de puntenverdeling bij zodat de leerling zelf ziet hoe hij/zij zou scoren op deze opgaven. Dit geeft al een goede indicatie of de leerling de samenvatting of zelfs de volledige theorie nogmaals moet doornemen voordat aan de proefwerktraining wordt begonnen. Bij de proefwerktraining staan geen punten vermeld; in deze handleiding geven we wel een suggestie maar de docent is natuurlijk vrij daarvan af te wijken. De uitwerkingen van de proefwerktraining zijn eveneens opgenomen in deze docentenhandleiding. Na de proefwerktraining volgen in een aantal gevallen nog ICT-opdrachten en een theoriedeel met voorbeelden over de grafische rekenmachine. Docentenhandleiding Didactische verantwoording De opbouw van de hoofdstukken in het werkboek voor de schoolexamenstof wijkt af wat de examenopgaven betreft: deze zijn daar niet onder een apart kopje opgenomen maar verwerkt tussen de gewone opgaven. Per domein is een aantal praktische opdrachten opgenomen. Bij zelfstandig leren hoort ook dat de leerling beschikt over de uitwerkingen van de opgaven. Daarom zijn er per werkboek van M&O in Balans antwoordenboeken. Informatie- en communicatietechnologie (ICT) neemt een belangrijke plaats in in het examenprogramma voor M&O. Omdat de leerling in de onderbouw al veelvuldig te maken krijgt met Excel en PowerPoint is er geen begincursus meer in het theorieboek opgenomen. Wel staat er op de methodesite een te downloaden begincursus voor beide programma s met zowel theorie als voorbeelden. Op deze manier sparen we ruimte in in Balans 7

8 Docentenhandleiding Didactische verantwoording het theorieboek en is de stof toch beschikbaar voor de docent die de leerlingen dit hetzij zelfstandig hetzij klassikaal wil laten uitwerken. Alle beginstanden van ICT-voorbeelden, ICT-opdrachten en uitwerkingen van ICT-voorbeelden en ICT-opdrachten vindt u eveneens op de methodesite. In deel 2a herhalen we een aantal lastige onderwerpen uit deel b in spreadsheets, zoals de break-evenanalyse en de schema s voor de berekening van de voorcalculatorische en nacalculatorische winst. We willen hiermee bereiken dat de leerling eerst leert begrijpen hoe bepaalde problemen kunnen worden opgelost. Pas daarna is de stap naar de mogelijkheden die de ICT biedt bij het oplossen van problemen zinvol. Werkboek 2 eindigt met een Examentraining. 8 Management & Organisatie

9 2 Voorstel verdeling studielasturen over de hoofdstukken Docentenhandleiding Vwo: totaal aantal studielasturen 440 Nodig voor deel (hoofdstuk t/m 25) 200 Nodig voor deel 2 (hoofdstuk 26 t/m 44 + examentraining) Beschikbaar voor andere activiteiten (praktische opdrachten en dergelijke) 40 Mogelijke verdeling van de studielasturen over de hoofdstukken: Deel Studielasturen Deel 2 Studielasturen Hoofdstuk 5 Hoofdstuk 26 2,5 Hoofdstuk 2 0 Hoofdstuk 27 2,5 Hoofdstuk 3 0 Hoofdstuk 28 0 Hoofdstuk 4 5 Hoofdstuk 29 2,5 Hoofdstuk 5 5 Hoofdstuk 30 5 Hoofdstuk 6 5 Hoofdstuk 3 5 Hoofdstuk 7 5 Hoofdstuk 32 5 Hoofdstuk 8 7,5 Hoofdstuk 33 5 Hoofdstuk 9 7,5 Hoofdstuk 34 7,5 Hoofdstuk 0 5 Hoofdstuk 35 5 Hoofdstuk 2,5 Hoofdstuk 36 7,5 Hoofdstuk 2 2,5 Hoofdstuk 37 7,5 Hoofdstuk 3 5 Hoofdstuk 38 5 Hoofdstuk 4 7,5 Hoofdstuk 39 5 Hoofdstuk 5 7,5 Hoofdstuk 40 0 Hoofdstuk 6 2,5 Hoofdstuk 4 7,5 Hoofdstuk 7 5 Hoofdstuk 42 0 Hoofdstuk 8 7,5 Hoofdstuk 43 5 Hoofdstuk 9 7,5 Hoofdstuk 44 2,5 Hoofdstuk 20 7,5 Examentraining 20 Hoofdstuk Hoofdstuk 22 5 Hoofdstuk 23 0 Hoofdstuk 24 0 Hoofdstuk Voorstel verdeling studielasturen over de hoofdstukken in Balans 9

10 Docentenhandleiding 3 Voorbeelden uitgewerkte studieschema s 3 Voorbeelden uitgewerkte studieschema s In deze voorbeelden gaan we ervan uit dat ook alle se-hoofdstukken behandeld worden. Vervangt men bepaalde se-hoofdstukken door alternatieve onderwerpen, dan heeft dat natuurlijk gevolgen voor de verdeling van de hoofdstukken over de diverse toetsen. In de voorbeelden gaan we ervan uit dat er in 4 en 5 vwo vier perioden (en dus vier toetsmomenten) zijn en in 6 vwo drie (waarbij een periode bestaat uit acht à negen lesweken). Als de M&O-leerstof in 5 en 6 vwo aangeboden wordt en het aantal lesuren in 5 vwo even groot is als het aantal lesuren in 6 vwo, is een volgende verdeling van de hoofdstukken over de perioden mogelijk: 5 vwo periode hoofdstuk t/m 8 52,5 studielasturen periode 2 hoofdstuk 9 t/m 4 50 studielasturen periode 3 hoofdstuk 5 t/m 20 47,5 studielasturen periode 4 hoofdstuk 2 t/m studielasturen 200 studielasturen 6 vwo periode hoofdstuk 26 t/m 30 62,5 studielasturen periode 2 hoofdstuk 3 t/m 38 57,5 studielasturen periode 3 hoofdstuk 39 t/m studielasturen 80 studielasturen Een mogelijke verdeling van de gewichten over de toetsen is: 5 vwo elke toets heeft een gewicht van 0% totaal 40% 6 vwo elke toets heeft een gewicht van 5% totaal 45% gewicht van de praktische opdracht(en) 5% 00% Veel docenten geven er de voorkeur aan de ce-stof die behandeld en getoetst is in 5 vwo in 6 vwo te herhalen en opnieuw te toetsen. 0 Management & Organisatie

11 In 6 vwo wordt dan in de drie perioden achtereenvolgens getoetst: periode hoofdstuk 26 t/m t/m 2 periode 2 hoofdstuk 3 t/m t/m 25 periode 3 hoofdstuk 39 t/m t/m 6 Wordt de M&O-leerstof in 4, 5 en 6 vwo aangeboden in een aantal lesuren die zich verhouden als : 2 : 2, dan zou het schema kunnen zijn: 4 vwo periode hoofdstuk t/m 3 25 studielasturen periode 2 hoofdstuk 4 t/m 7 20 studielasturen periode 3 hoofdstuk 8 t/m 0 20 studielasturen periode 4 hoofdstuk en 2 25 studielasturen 90 studielasturen 5 vwo periode hoofdstuk 3 t/m 8 45 studielasturen periode 2 hoofdstuk 9 t/m studielasturen periode 3 hoofdstuk 24 t/m studielasturen periode 4 hoofdstuk 28 t/m 30 37,5 studielasturen 62,5 studielasturen 6 vwo periode hoofdstuk 32 t/m 37 37,5 studielasturen periode 2 hoofdstuk t/m studielasturen periode 3 hoofdstuk 4 t/m studielasturen 27,5 studielasturen Docentenhandleiding 3 Voorbeelden uitgewerkte studieschema s Ook nu kan men de ce-leerstof die in 4 en 5 vwo behandeld en getoetst is, herhalen in 6 vwo en opnieuw toetsen. De toetsstof in 6 vwo wordt dan, als hiervoor aangegeven, uitgebreid. Een mogelijke verdeling van de gewichten over de toetsen is: 4 vwo elke toets heeft een gewicht van 4% totaal 6% 5 vwo elke toets heeft een gewicht van 9% totaal 36% 6 vwo elke toets heeft een gewicht van % totaal 33% gewicht van de praktische opdracht(en) 5% 00% Tellen de resultaten in 4 vwo niet mee voor het se-cijfer, dan is een mogelijke verdeling van de gewichten over de toetsen: 5 vwo elke toets heeft een gewicht van 0% totaal 40% 6 vwo elke toets heeft een gewicht van 5% totaal 45% gewicht van de praktische opdracht(en) 5% 00% in Balans

12 Docentenhandleiding 3 Voorbeelden uitgewerkte studieschema s Het is duidelijk dat er talrijke variaties mogelijk zijn, die onder meer afhankelijk zijn van: het aantal praktische opdrachten en het gewicht dat de docent aan deze opdrachten wil geven; het aantal toetsmomenten; het aantal weken waaruit een periode bestaat; de aangeboden leerstof: de docent is vrij de se-leerstof zelf in te vullen; de keus van de docent de ce-leerstof niet in zijn geheel in schoolexamentoetsen aan de orde te laten komen. 2 Management & Organisatie

13 4 Aanwijzingen voor de beoordeling van praktische opdrachten Docentenhandleiding Om de praktische opdrachten te beoordelen, kan van het volgende schema worden uitgegaan. Zonder interview De leerling heeft slecht/matig/voldoende/goed gebruikgemaakt van bronnen. 2 De leerling heeft de essenties van de opdracht slecht/matig/voldoende/goed begrepen. 3 De leerling heeft verzameld materiaal slecht/matig/voldoende/goed geordend. 4 Aanwijzingen voor de beoordeling van praktische opdrachten 4 De leerling past opgedane kennis over het onderwerp slecht/matig/ voldoende/goed toe. 5 De leerling heeft de hoofdvraag en de deelvragen slecht/matig/voldoende/goed beantwoord. 6 De leerling presenteert het onderwerp met voorgeschreven hulpmiddelen slecht/matig/voldoende/goed. 7 De leerling heeft de eigen mening over het onderwerp slecht/matig/ voldoende/goed onderbouwd. 8 De leerling moest bij de uitvoering van de opdracht vaak/regelmatig/af en toe/vrijwel niet worden ondersteund en/of bijgestaan. 9 De evaluatie van de opdracht door de leerling was slecht/matig/voldoende/goed. in Balans 3

14 Docentenhandleiding 4 Aanwijzingen voor de beoordeling van praktische opdrachten Met interview De leerling heeft slecht/matig/voldoende/goed gebruikgemaakt van bronnen. 2 De leerling heeft met betrekking tot de opdracht niet/matig/voldoende/zeer relevante vragen gesteld. 3 Uit het interview komt een slecht/matig/voldoende/goed beeld naar voren met betrekking tot het vraagstuk. 4 De leerling past de opgedane kennis over het onderwerp slecht/matig/ voldoende/goed toe. 5 Het interview is slecht/matig/voldoende/goed uitgewerkt. 6 De leerling heeft de eigen mening over het onderwerp slecht/matig/ voldoende/goed onderbouwd. 7 De leerling heeft de hoofdvraag en de deelvragen slecht/matig/voldoende/goed behandeld. 8 De leerling moest bij de uitvoering van de opdracht vaak/regelmatig/af en toe/vrijwel niet worden ondersteund en/of bijgestaan. 9 De evaluatie door de leerling van de opdracht was slecht/matig/voldoende/goed. Beoordelingsschema praktische opdrachten Beoordeling Punten Score Cijfer slecht 9 matig voldoende goed niet matig voldoende zeer vaak regelmatig 2 af en toe 3 vrijwel niet 4 4 Management & Organisatie

15 5 Schema eindtermen in de methode Vooraf De eindtermen vindt u in de uitgave van SLO/Cevo/Cito: Management & organisatie vwo Herziening examenprogramma Syllabus centraal examen Hoofdstuk se/ce Domein Subdomein Eindterm t/m 3 se A Vaardigheden 4 t/m 8 se B Interne organisatie en personeelsbeleid 9 ce C Financiering van activiteiten Rechtsvormen t/m 3 0 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld t/m 7 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 8, 29 t/m 38 2 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 9 t/m, 5 en 6 3 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 2 t/m 4, 7 t/m 20 4 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 2 t/m 26 5 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 27 en 28 6 ce C Financiering van activiteiten Aantrekken van geld 27 en 28 7 t/m 20 se D Marketingbeleid 2 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- 28 t/m 33 merciële organisaties (nietproductieonderneming) Financieel beleid in com- 54 t/m 57 merciële organisaties (productieonderneming) 22 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- 34 t/m 37 merciële organisaties (nietproductieonderneming) Financieel beleid in com- 59 merciële organisaties (productieonderneming) 23 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- 6 t/m 0 en merciële organisaties (niet- 39 productieonderneming) 24 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- t/m 24, merciële organisaties (niet- 38 en 39 productieonderneming) Docentenhandleiding 5 Schema eindtermen in de methode in Balans 5

16 Docentenhandleiding 5 Schema eindtermen in de methode Hoofdstuk se/ce Domein Subdomein Eindterm 25 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- 40 t/m 44 merciële organisaties (nietproductieonderneming) 26 ce E Financieel beleid Financieel beleid in t/m 9 commerciële organisaties (productieonderneming) 27 ce E Financieel beleid Financieel beleid in 6 t/m 34 commerciële organisaties 40 t/m 42 (productieonderneming) 53 en ce E Financieel beleid Financieel beleid in 38 en 39 commerciële organisaties 46 t/m 49 (productieonderneming) 29 ce E Financieel beleid Financieel beleid in 0 t/m 5 commerciële organisaties 43 t/m 45 (productieonderneming) 30 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- t/m 5 merciële organisaties (niet- 25 t/m 27 productieonderneming) 45 t/m 49 Financieel beleid in 35 t/m 37 commerciële organisaties 50 t/m 52 (productieonderneming) 3 ce E Financieel beleid Financieel beleid in com- 45 t/m 49 merciële organisaties (nietproductieonderneming) 32 ce E Financieel beleid Financieel beleid in niet- t/m 2 commerciële organisaties 33 t/m 37 se F Informatievoorziening met behulp van ICT 38 ce G Externe financiële Verslaggeving door niet- t/m 3 verslaggeving commerciële organisaties Verslaggeving door commerciële organisaties (niet-productieonderneming), 2, 2, 3 (productieonderneming), 2,, 2 39 ce G Externe financiële (niet-productieonderneming) 2, 3, 4, 6 verslaggeving (productieonderneming) 2, 3, 4 40 ce G Externe financiële (niet-productieonderneming) 4, 5 verslaggeving (productieonderneming) 4, 5, 7 4 ce G Externe financiële (niet-productieonderneming), 7 t/m verslaggeving (productieonderneming), 6 t/m 0 42 ce G Externe financiële (niet-productieonderneming) 4 t/m 6 verslaggeving (productieonderneming) 3 t/m 5 43 ce G Externe financiële (niet-productieonderneming) 4 t/m 6 verslaggeving (productieonderneming) 3 t/m 5 44 ce G Externe financiële (productieonderneming) 6 t/m 20 verslaggeving 6 Management & Organisatie

17 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Docentenhandleiding Hoofdstuk Management en organisatie a 2p b 3p c p d 2p e p f p g p h p i 2p j p Cijfer = Hoofdstuk 2 Basisrekenvaardigheden a 2p b 2p c 2p 2 a 2p b 2p c 2p d 2p 3 a 3p b 3p Cijfer = score 5 score Hoofdstuk 3 Balans en winst-en-verliesrekening a 2p 2 2p 3 p 4 p 5 2p 6 p 7 p 8 p 9 2p 0 p b 3p c 3p Cijfer = Hoofdstuk 4 Organisaties en besluitvorming 6p 2 2p 3 p 4 a 5p b 2p c 2p d p 5 6p score 20 Cijfer = score Voorstel normering proefwerktrainingen deel in Balans 7

18 Docentenhandleiding 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Hoofdstuk 5 Leiderschap a p b p 2 2p 3 a p b p c p d 2p 4 a p b p 5 2p 6 a p b p c 2p 7 a p b 2p Cijfer = Hoofdstuk 6 Communicatieproces 3p 2 a 2p b 3p c 2p d 2p 3 a p b p c p Cijfer = score 20 score Hoofdstuk 7 Communicatievormen 2p 2 a p b p c p d p 3 a p b p c 3p d p e p f p g p h p i p j p 4 a p b p c 3p d 2p e p f p g p h 2p Cijfer = score Management & Organisatie

19 Hoofdstuk 8 Personeelsbeleid 7p 2 a 2p b 2p c p d 2p e p 3 a 2p b 2p c p 4 a 2p b 2p 5 a 2p b 2p c 2p Cijfer = Hoofdstuk 9 Rechtsvormen a p b 2p 2 2p 3 2p 4 a p b p c p 5 a p b p 6 5p 7 a 2p b p 8 2p Cijfer = score 30 score Hoofdstuk 0 Vermogensmarkt a p b 2p c p d p e 2p f p g 2p h 2p i p j 2p k p l p m p n 2p Cijfer = Hoofdstuk Eigen vermogen a 2p b 4p c 2p d 2p e 3p f p 2 a 2p b 5p score 20 Cijfer = score Docentenhandleiding 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel In Balans 9

20 Docentenhandleiding 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Hoofdstuk 2 Vreemd vermogen op lange termijn a p b p c p d p e p f p g p h p i p j p Cijfer = Hoofdstuk 3 Vreemd vermogen op korte termijn a p b p 2 a p b p 3 a p b p 4 p 5 a p b p 6 a p b p 7 2p Cijfer = Hoofdstuk 4 Enkelvoudige interest 2p 2 2p 3 2p 4 a p b 2p c 3p d 3p Cijfer = score 0 score 3 score Hoofdstuk 5 Samengestelde interest 2p 2 3p 3 3p 4 2p 5 a p b 2p c 2p Cijfer = Hoofdstuk 6 Renten 2p 2 3p 3 3p 4 2p 5 2p 6 3p 7 a 3p b 2p Cijfer = Hoofdstuk 7 Marketing a p b 3p c 3p 2 a p b 2p c 2p score 5 score 20 Cijfer = score Management & Organisatie

21 Hoofdstuk 8 Productbeleid a p b p c 2p 2 a 2p b 2p c 2p d 2p e p f 3p g p h p Cijfer = Hoofdstuk 9 Prijs- en distributiebeleid a p b p c 2p 2 a 2p b p c p d 2p e p f p Cijfer = score 8 score Hoofdstuk 20 Communicatiebeleid a p b 2p c 2p d p e p 2 a 2p b p c p d 2p e 3p f 2p Cijfer = Hoofdstuk 2 Voorraadwaardering a p b p c p 2 a 2p 2 2p 3 3p b p 2 p 3 p Cijfer = score 8 score Docentenhandleiding 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Hoofdstuk 22 Kosten van duurzame productiemiddelen a 2p b 2p 2 a 2p b 2p 3 a 2p b 2p c 2p d 2p Cijfer = score 6 9+ In Balans 2

22 Docentenhandleiding 6 Voorstel normering proefwerktrainingen deel Hoofdstuk 23 Brutowinstopslagmethode a 5p b 3p c p d 4p 2 2p 3 p Cijfer = Hoofdstuk 24 Nettowinstopslagmethode a 2p b p c p d 3p e p f 2p g p h p i p j p Cijfer = score 6 score Hoofdstuk 25 Break-evenanalyse 2p 2 a p b p c 2p d 2p e 2p 3 a 2p b 2p c 2p d 2p e p f 3p g 3p Cijfer = score Management & Organisatie

23 7 Voorstel normering proefwerktrainingen deel 2 Docentenhandleiding Hoofdstuk 26 Kosten en resultaten in de industriële onderneming a 2p b 3p 2 a 3p b 2p c 2p 3 4p Cijfer = Hoofdstuk 27 Voorcalculatie bij ondernemingen met homogene massaproductie a p b 2p c p d p e p f p 2 a p b 2p c 2p d p e p f 3p g 3p Cijfer = score 6 score Hoofdstuk 28 Nacalculatie bij ondernemingen met homogene massaproductie a 2p b 2p c p d p e 2p 2 4p 3 2p f 2p g 2p Cijfer = Hoofdstuk 29 Ondernemingen met heterogene productie a 3p b 2p c 3p d 2p 2 4p 3 a 2p b p c 2p d p score 8 Cijfer = score Voorstel normering proefwerktrainingen deel 2 in Balans 23

24 Docentenhandleiding 7 Voorstel normering proefwerktrainingen deel 2 Hoofdstuk 30 Interne verslaggeving a 2p b 2p c 2p d 2p e p f p g 2p h p i p j p k p l p 2 a 3p b 3p c 5p d 2p Cijfer = Hoofdstuk 3 Ondernemingsplan a b c d e f 3p 3p 2p 9p 6p 7p Cijfer = Hoofdstuk 32 Niet-commerciële organisaties a 5p b 2p 2 a 2p b 5p Cijfer = score 30 score 30 score Hoofdstuk 33 Brutowinstopslagmethode en break-evenanalyse in spreadsheets 7p 2 5p Cijfer = Hoofstuk 34 Nettowinstopslagmethode in spreadsheets a 2p b 4p 2 a 2p b 2p c 3p d 2p Cijfer = score 2 score Hoofdstuk 35 Informatievoorziening in organisaties 2p 2 p 3 a p b 2p c p d 2p e 3p f 3p 4 p 5 2p 6 3p 7 2p Cijfer = score Management & Organisatie

25 Hoofdstuk 36 Toepassingen van spreadsheets bij homogene productie a b c 3p 5p 2p Cijfer = Hoofdstuk 37 Toepassingen van spreadsheets bij heterogene productie Cijfer = Hoofdstuk 38 Inleiding externe verslaggeving p 2 2p 3 a 3p b p c p 4 5p 5 a p b p Cijfer = Hoofdstuk 39 Regels voor de activa 3p 2 a p b p c p d p 3 3p 4 2p 5 3p 6 a 2p b p Cijfer = score 0 score 0 score 5 score Hoofdstuk 40 Regels voor de passiva 3p 2 a 2p b 2p 3 a p b 2p c p d 6p Cijfer = Hoofdstuk 4 Regels voor de winst-en-verliesrekening a bruto-omzetresultaat netto-omzetresultaat financieringsresultaat nettowinst b vaste activa debiteuren Rabobank kas creditkant balans Cijfer = score 7 score 5 p 2p p p 2p p 2p p 4p Hoofdstuk 42 Liquiditeitskengetallen en cashflow a 2p 2 2p 3 2p b 2p c 2p 2 a p b p c 2p d p e 2p Cijfer = score Docentenhandleiding 7 Voorstel normering proefwerktrainingen deel 2 in Balans 25

26 Docentenhandleiding 7 Voorstel normering proefwerktrainingen deel 2 Hoofdstuk 43 Overige kengetallen a 4p 2 2p 3 2p b 2p c 3p d 3p e 2p f p g 2p h 3p i 3p Cijfer = score Hoofdstuk 44 Investeringsselectie a 2p b p c 2p d 5p e p f 2p g 2p h p 2 4p Cijfer = score Management & Organisatie

27 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel Hoofdstuk 6 Hoofdstuk a Commerciële organisaties: Gamma, Philips, Langweg en Co. Niet-commerciële organisaties: Gertrudiscollege, Dutch Ragdoll Club, plaatselijk dierenasiel, tennisvereniging De Bal. b Rechtsvormen: Twixie natuurlijk persoon Gertrudiscollege stichting Dutch Ragdoll Club vereniging Gamma bv of nv Philips nv Dierenasiel stichting Langeweg en Co. vof De Bal vereniging 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel c Deze uitspraak is onjuist. In een niet-commerciële organisatie kunnen vrijwilligers werken zonder enige betaling, maar ook kunnen vrijwilligers of medewerkers een bepaalde (onkosten)vergoeding krijgen. Daarnaast kan een vereniging of stichting personeel in dienst hebben dat gewoon wordt betaald. d Bepalen doelstellingen, plannen, organiseren, geven van leiding en controleren. e Dat hangt ervan af of de eigenaar van de eenmanszaak personeel in dienst heeft. Als er geen personeel is, hoeft er geen leiding te worden gegeven en als er wel personeel in dienst is, moet hij wel leiding geven. f De grondstofkosten volgens de norm zijn 6. 0,25 =.500. g De feedbackinformatie is de vergelijking met de norm; volgens de norm mochten de grondstofkosten.500 zijn. De werkelijke grondstofkosten zijn.700. De grondstofkosten zijn dus 200 hoger dan de norm. In Balans 27

28 Docentenhandleiding 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel h Dave koopt niet zelf in. Weliswaar zijn de grondstofkosten hoger maar misschien heeft de inkoper wel een slechte kwaliteit ingekocht zodat er meer materiaal nodig was of misschien zijn er duurdere grondstoffen gekocht. i j De chef kan eerst bij de inkoper informeren of er sprake was van een prijswijziging of kwaliteitswijziging. De chef kan besluiten tot acties om de grondstofkosten te verlagen, bijvoorbeeld door te kijken of er een goedkopere leverancier te vinden is. De chef kan ook besluiten om de norm bij te stellen. Dan kan hij wel beter wachten tot gegevens over meer perioden bekend zijn. Een maand is wel kort om zo n besluit te nemen. Een informatiesysteem is het geheel van personen, hulpmiddelen en activiteiten dat gericht is op het verzamelen, verwerken en verstrekken van gegevens om te kunnen voorzien in de informatiebehoeften van personen binnen en buiten de organisatie. 28 Management & Organisatie

29 Hoofdstuk 2 a t % = 67,3% t b t % = 26,8% t 924. c t t % = 0,7% 2 t a 2005: t = 45 t : t = 60 t b 2002: afzet: t 2 = 00. stuks : 00. = 20. stuks : 00. = 25. stuks 00 Docentenhandleiding 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel t c 2005: = 4, t : = 5, d Verwachte prijs: 2 = 5, Verwachte afzet: 00. = 30. stuks 00 Verwachte omzet: 5, = In Balans 29

30 Docentenhandleiding 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 3 a CHF 00 = 63,42 CHF X = Zij ontvangt: CHF 00 = CHF 2.365,8 63, 42 b = CHF, =.500,57679 = CHF 2.365,9 30 Management & Organisatie

31 Hoofdstuk 3 a Balansmutaties Voorraden 300. Eigen vermogen Debiteuren Kas Mutaties op de winst-en-verliesrekening Inkoopwaarde van de omzet 300. Omzet Balansmutaties Voorraden Crediteuren Kas Balansmutaties Debiteuren 260. Bank Kas Balansmutaties Bank 230. Crediteuren 250. Kas 20. Docentenhandleiding 8 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 5 Balansmutaties Bank % Hypothecaire lening 20. Eigen vermogen Mutaties op de winst-en-verliesrekening Interestkosten Balansmutaties Kas 40. Eigen vermogen Balansmutaties Vaste activa 0. Eigen vermogen 0. in Balans 3

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen.

Nadelen: Groot risico vanwege privéaansprakelijkheid. Lange werktijden. a Een vennootschap waarvan het eigen vermogen is verdeeld in aandelen. Hoofdstuk 9 a Een organisatie die naar winst streeft. b Eenmanszaak Vennootschap onder firma Naamloze vennootschap Besloten vennootschap Voordelen: Je bent eigen baas. De winst hoef je met niemand te delen.

Nadere informatie

Om je goed voor te bereiden ontvang je bijgaand op de volgende bladzijden:

Om je goed voor te bereiden ontvang je bijgaand op de volgende bladzijden: TOETSTIPS HAVO 4 vak M&O De vraagstelling in het schoolexamen is gerubriceerd naar: 1. Vermogensmarkt 2. Eigen vermogen 3. Vreemd vermogen lang 4. Vreemd vermogen kort Bij 1. Vermogensmarkt Zorg er voor

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Sarina van Vlimmeren Wim de Reuver Docentenhandleiding havo Projectcoördinatie Bataille Tekst Etc., Utrecht Vormgeving Pauli-Producties, Nijmegen Redactie en lay-out Ivonne Hermens,

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 16 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 Hartenstijn bv heeft op 1 januari de volgende balans opgesteld: Balans 1 januari 2009 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Toets 3 HAVO 5 g Diagnostische toets 2012

Toets 3 HAVO 5 g  Diagnostische toets 2012 Uitwerkingen/waardering Toets 3 HAVO 5 20 12 MO Onderdeel 3.1 Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Diagnostische toets 2012 Uitwerkingen/waardering Voor deze toets zijn maximaal 35 punten te behalen; De

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Financiering niveau 4 Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 27 vragen. De opbouw en het aantal vragen komt overeen met het online examen. Dit voorbeeldexamen

Nadere informatie

Management & Organisatie

Management & Organisatie Management & Organisatie Hoofdstuk 1 Managen = iemand iets laten doen waarvan jij vindt dat het nodig is. Dit gaat d.m.v. communicatie. Een organisatie is een samenwerkingsverband van mensen die bepaalde

Nadere informatie

Appendix Bedrijfseconomie

Appendix Bedrijfseconomie Appendix Bedrijfseconomie De Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens ( de Associatie ) organiseert twee keer per jaar examens voor het in ons land erkende Praktijkdiploma Boekhouden (PDB). Voor het

Nadere informatie

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl

M&O VWO 2011/2012. www.lyceo.nl Hoofdstuk 4: Balans M&O VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht H4: Balans Management & Organisatie Centraal Examen (CE) 1. Rechtsvormen 2. Prijsberekening 3. Resultaten 4. Balans 5. Liquiditeitsbegroting

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk www.jooplengkeek.nl belangrijk 1 Liquiditeitskengetallen Current ratio Quick ratio Working capital (werkkapitaal) Cashflow Kengetallen Kengetallen zijn verhoudingsgetallen, ze geven de verhouding aan tussen

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen:

Hoofdstuk 12. Vreemd vermogen op lange termijn. Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: www.jooplengkeek.nl Vreemd vermogen op lange termijn Een lening (schuld) met een looptijd van langer dan een jaar. We bespreken 3 verschillende leningen: 1. Onderhandse lening. 2. Obligatie lening. 3.

Nadere informatie

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo

M&O - een nieuw vak. Management & Organisatie. Management. Organisatie. Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo Management & Organisatie Een nieuw vak in de bovenbouw van havo/vwo M&O - een nieuw vak Management en Organisatie (M&O) komt als vak niet voor in de basisvorming. In de Tweede Fase kan je M&O kiezen in

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2001-II

Eindexamen m&o vwo 2001-II 4 Antwoordmodel Opgave Het boekresultaat (winst of verlies) dat ontstaat bij verkoop van vaste activa /deelnemingen. Niet, want in een beoordelingsgesprek staat de beoordeling van de prestaties van de

Nadere informatie

Examen HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl) Management & Organisatie (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 20 juni 9.00 12.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 63 punten te behalen; het examen bestaat

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing.

Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30. 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten. In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Management & Organisatie VWO 5 Hoofdstuk 27 t/m 30 15 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Firma Balans produceert uitsluitend twee typen weegschalen,

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2001-I

Eindexamen m&o vwo 2001-I Eindexamen m&o vwo 00-I 4 Antwoordmodel Opgave Maximumscore voorbeelden van juiste antwoorden: Zelf selecteren kan goedkoper zijn. Bij zelf selecteren kan beter ingeschat worden of de sollicitant binnen

Nadere informatie

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016 TOELATINGSTOETS M&O VUL IN: Datum 14-1-2016 Naam en voorletters. Adres. Postcode. Woonplaats. Geboortedatum / / Plaats Land. Telefoonnummer. E-mail. Gekozen opleiding. OPMERKINGEN: Tijdsduur: 90 minuten

Nadere informatie

Examen HAVO. management & organisatie. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. management & organisatie. tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen HAVO 2014 tijdvak 1 maandag 12 mei 13.30-16.30 uur management & organisatie Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43

Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43 Management en Organisatie VWO 6 Hst 31, 37 t/m 43 25 januari 2011 proeftoets 100 minuten Opgave 1 Handelsonderneming Astan bv heeft gegevens verzameld. Deze gegevens zijn nodig voor het opstellen van de

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak M&O vwo, eerste tijdvak (2014). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre was

Nadere informatie

Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie

Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie Aanvulling Management en organisatie in Balans vwo in verband met de expliciteringen van de examencommissie Eindterm: het noemen van de relevante belastingen bij de diverse rechtsvormen Je kunt - de relevante

Nadere informatie

Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo

Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo Sectie economie 2012-2013 1 Verdieping Management en Organisatie (M&O) 3havo/vwo In de bovenbouw kunnen jullie in de vrije ruimte het vak M&O opnemen. Het is daarom handig om dit jaar al een aantal lessen

Nadere informatie

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2014 Juni 2013 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Examens (CvE). Het CvE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2005-I

Eindexamen m&o vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 1 volgens grafiek: 10% voor computers en 5% voor software 0,15 54 = 8,1 miljard 2 aan de verzadigingsfase gaat de volwassenfase (rijpheidsfase) vooraf, de neergangsfase (eindfase)

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs. Tijdvak 2.

Correctievoorschrift VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs. Tijdvak 2. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 02 Tijdvak 2 200029 CV32 Begin Regels voor de beoordeling Het werk van de kandidaten

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 NIVEAU: HAVO EAMEN: 2002-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die

Nadere informatie

Examenprogramma management en organisatie havo/vwo

Examenprogramma management en organisatie havo/vwo Examenprogramma management en organisatie havo/vwo Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A

Nadere informatie

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl)

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 30 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen;

Nadere informatie

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2

9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 Docentenhandleiding Hoofdstuk 25 9 Uitwerkingen proefwerktrainingen deel 2 a Per november 2008 wordt aan huur vooruitontvangen: 400 3 650 = 780.. b Per december wordt achteraf ontvangen: 25 3 720 = 270..

Nadere informatie

FINANCIERING VOOR PDB

FINANCIERING VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB FINANCIERING VOOR PDB K.P. Pietersen Drs. P.F. Pietersen A.P.J. Knijnenburg 5 e druk, e oplage ISBN: 978 90 6355 9 6 NEDERLANDS ONDERWIJS INSTITUUT BV DE NOI-METHODE

Nadere informatie

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn.

Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Basiskennis Ondernemerschap Voorbeeldexamen Belangrijke informatie Deze examenopgaven bestaan uit 7 pagina s, inclusief het voorblad. Controleer of alle pagina s aanwezig zijn. Dit voorbeeldexamen bestaat

Nadere informatie

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 havo 5

Management & Organisatie Proeftoets SE 6 havo 5 Naam: Beste leerling, Dit schoolexamen voor het vak M&O betreft de nieuwe hoofdstukken 20 tot en met 25 alsmede van de hoofdstukken 28 tot en met 30 en heeft als onderwerpen: - toepassingen van informatie-

Nadere informatie

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Voor kandidaten die in beide modules examen doen, geldt dit gehele document (zowel de termen van module A. Boekhouden als module B.

Nadere informatie

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting.

Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Hoofdstuk 4 Beoordeling van de liquiditeit Extra opgaven Opgaven 4.4a en 4.4b horen bij paragraaf 4.2, Liquiditeitsbegroting en resultatenbegroting. Opgave 4.4a De handelsonderneming Hartema vof heeft

Nadere informatie

1 Het kasstroomoverzicht

1 Het kasstroomoverzicht Oefeningen Kasstroomoverzicht 1 Het kasstroomoverzicht De gegevens van een bedrijf zijn: Balans per 31 december 2011 en 2012 dec-12 dec-11 dec-12 dec-11 Vaste Activa 1.000.000 1.200.000 Eigen Vermogen

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2004-I

Eindexamen m&o havo 2004-I 4 Beoordelingsmodel Opgave 1 1 twee van de volgende drie fasen: de introductiefase de groeifase de rijpheidsfase (ook wel volwassenfase genoemd) 2 Nee, dat is niet noodzakelijk. Op de markt van prepaidkaarten

Nadere informatie

LANDSEXAMEN HAVO 2015-2016

LANDSEXAMEN HAVO 2015-2016 LANDSEXAMEN HAVO 2015-2016 Eamenprogramma MANAGEMENT EN ORGANISATIE H.A.V.O. 1 Het eindeamen Het eindeamen bestaat uit het centraal eamen en het commissie-eamen. Het centraal eamen wordt afgenomen in één

Nadere informatie

Basisstudie in het boekhouden

Basisstudie in het boekhouden OPGAVEN Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren, P. Kuppen, E. Rijswijk Zevende druk Basisstudie in het boekhouden Opgavenboek Opgavenboek Basisstudie in het boekhouden M.H.A.F. van Summeren

Nadere informatie

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek

Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Elementaire praktijk van de Kostencalculatie Werkboek Niveau 4 P Mariëlle de Kock elementaire praktijk van de kostencalculatie Niveau 4 (P) Werkboek Mariëlle de Kock Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

Examen HAVO. management & organisatie. tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. management & organisatie. tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2016 tijdvak 1 woensdag 18 mei 13.30-16.30 uur management & organisatie Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 58 punten te behalen.

Nadere informatie

Management & Organisatie. Profielkeuze havo 3

Management & Organisatie. Profielkeuze havo 3 Management & Organisatie Profielkeuze havo 3 MO is duidelijk gericht op een vervolgopleiding. Het is weinig algemeen vormend, zoals economie dat wel is. Het is dus belangrijk dat je MO alleen kiest als

Nadere informatie

Wetenschappelijk Onderwijs

Wetenschappelijk Onderwijs Uitwerkingen / waardering 1 Toets 3B1 VWO 6 MO onderdeel 631 Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Toets: M&O Afdeling: A6 PTA aanduiding: Toets 631 Tijdsduur: 80 minuten Weging SE: 15% Herkansbaar:

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort UITWERKINGEN Tweede druk Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Fiscale jaarrekening Uitwerkingen opgaven Henk Fuchs Yvonne van de Voort Tweede

Nadere informatie

Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte. Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen.

Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte. Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen. Hoofdstuk 3 Kengetallen met betrekking tot de vermogensbehoefte Extra opgaven Opgave 3.6a hoort bij paragraaf 3.3, De gemiddelde opslagduur van de voorraad goederen. Opgave 3.6a Vazzo bv koopt en verkoopt

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. management & organisatie

Correctievoorschrift HAVO. management & organisatie management & organisatie Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 04 Tijdvak 1 inzenden scores Verwerk de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten per school in het programma

Nadere informatie

EXAMENPROGRAMMA. Financieel-Administratief Diploma('s) Diplomalijn(en)

EXAMENPROGRAMMA. Financieel-Administratief Diploma('s) Diplomalijn(en) EXAMENPROGRAMMA Diplomalijn(en) Financieel-Administratief Diploma('s) Praktijkdiploma Boekhouden (PDB ) Eamen Financiering niveau 4 Niveau 4 (vergelijkbaar met mbo 4) Versie 2-0 Geldig vanaf 1-01-16 Vastgesteld

Nadere informatie

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting

Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Eindtermen en Toetstermen STIBEX Bedrijfseconomie en Periodeafsluiting Voor kandidaten die in beide modules examen doen geldt dit gehele document (zowel de termen van module A. Periodeafsluiting als module

Nadere informatie

Bij een keten van elektronicawinkels kunnen consumenten hun aankopen in termijnen betalen. enkelvoudige interest per jaar

Bij een keten van elektronicawinkels kunnen consumenten hun aankopen in termijnen betalen. enkelvoudige interest per jaar Opgave 1 Bij een keten van elektronicawinkels kunnen consumenten hun aankopen in termijnen betalen. 2p 1 Noem twee vormen van consumptief krediet waarbij consumenten hun aankopen in termijnen betalen.

Nadere informatie

Management & Organisatie: Bedrijfseconomie. Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO

Management & Organisatie: Bedrijfseconomie. Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO Management & Organisatie: Bedrijfseconomie Een nieuw vak in bovenbouw HAVO en het VWO Havo M & O het programma De leerling leert: vraagstukken noemen waarmee organisaties te maken hebben die vraagstukken

Nadere informatie

Examen VWO. management & organisatie. tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage.

Examen VWO. management & organisatie. tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Examen VWO 2008 tijdvak 1 donderdag 22 mei 13.30-16.30 uur management & organisatie Bij dit examen horen een bijlage en een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2008-I

Eindexamen m&o vwo 2008-I Opgave 1 De productlevenscyclus geeft de ontwikkeling van de afzet van een product gedurende de tijd weer. De productlevenscyclus bestaat uit vijf fasen. 2p 1 Noem de vijf fasen van de productlevenscyclus

Nadere informatie

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl)

Examen VWO. Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Economische wetenschappen II en recht (oude stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Vrijdag 20 juni 10.00 13.00 20 03 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het

Nadere informatie

Praktijkinstructie Bedrijfseconomische beroepsvorming - financiering 3 (CBA10.3/CREBO:50142)

Praktijkinstructie Bedrijfseconomische beroepsvorming - financiering 3 (CBA10.3/CREBO:50142) instructie Bedrijfseconomische beroepsvorming - financiering 3 (CBA10.3/CREBO:50142) pi.cba10.3.v2 ECABO, 1 september 2003 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd,

Nadere informatie

Stel voor de eenmanszaak Grutter de balans per 1 januari 2016 op in scontrovorm. Balans per 1 januari 2016 van Grutter

Stel voor de eenmanszaak Grutter de balans per 1 januari 2016 op in scontrovorm. Balans per 1 januari 2016 van Grutter Hoofdstuk 1 Opgaven Opgave 1.1 Stel voor de eenmanszaak Grutter de balans per 1 januari 2016 op in scontrovorm. Balans per 1 januari 2016 van Grutter Totaal Totaal Opgave 1.2 1. In welke andere vorm dan

Nadere informatie

HAVO. Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas havo opgenomen. Marketing

HAVO. Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas havo opgenomen. Marketing Voorlichting HAVO Een 'nieuw' vak in de bovenbouw Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas havo opgenomen. (M&O) is een nieuw vak in de bovenbouw voor de havo. Het

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden. Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden

Nadere informatie

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden.

Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden. Basiskennis Boekhouden (BKB ) / Elementair Boekhouden Examenopgaven voorbeeldexamen Belangrijke informatie Dit voorbeeldexamen bestaat uit 24 vragen en geeft een beeld van het examen Basiskennis Boekhouden

Nadere informatie

Management & Organisatie. Een mooi vak in de bovenbouw van de HAVO en het VWO

Management & Organisatie. Een mooi vak in de bovenbouw van de HAVO en het VWO Management & Organisatie Een mooi vak in de bovenbouw van de HAVO en het VWO M & O een nieuw vak Management & organisatie komt als apart vak niet voor in de basisvorming. Wel heb je onderdelen van het

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22

Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 Uitwerking opgaven Brugboek 19.3, 19.5, 19.6 t/m 19.20 en 19.22 T/m 19.12 zijn activiteitskengetallen. Vanaf 19.13 Rentabiliteitskengetallen Opgave 19.3 A. Bereken de gemiddelde voorraad over 2013 Q1 1-1

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2003-II

Eindexamen m&o vwo 2003-II 4 Antwoordmodel Opgave 1 1 voorbeelden van juiste antwoorden: kosten voor de winkelier bij de administratieve afhandeling; interestvergoeding voor het verstrekte krediet; vergoeding voor het risico van

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2008-I

Eindexamen m&o vwo 2008-I Opgave 1 De productlevenscyclus geeft de ontwikkeling van de afzet van een product gedurende de tijd weer. De productlevenscyclus bestaat uit vijf fasen. 2p 1 Noem de vijf fasen van de productlevenscyclus

Nadere informatie

Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen.

Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen. www.jooplengkeek.nl Enkelvoudige interest Als we geld lenen noemen we dat vreemd vermogen. Voor een lange periode (lang krediet) of een korte periode (kort krediet), maar het is altijd tijdelijk. We moeten

Nadere informatie

management & organisatie

management & organisatie Voorlichting management & organisatie vernieuwde tweede fase HAVO/VWO Een nieuw vak in de bovenbouw Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas HAVO /VWO opgenomen.

Nadere informatie

Eindexamen havo m&o 2013-I

Eindexamen havo m&o 2013-I Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. Bij deze opgave worden de belastingen buiten beschouwing gelaten. Peter de Beer is de eigenaar van een klein autobedrijf (FIAT De Beer

Nadere informatie

De basis van het Boekhouden

De basis van het Boekhouden De basis van het Boekhouden Werkboek Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Hans Dijkink de basis van het boekhouden Niveau 3 BKB/elementair boekhouden Werkboek Hans Dijkink Noordhoff Uitgevers Groningen/Houten

Nadere informatie

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven.

- Op gebouwen en machines die op 1 januari 2008 aanwezig zijn wordt in 2008 respectievelijk 30.000,- en 20.000,- afgeschreven. Management en Organisatie VWO 6 Herhaling CE Begrotingen nummer 2 Opgave 1 Gegeven is de volgende balans van Fitna bv: Balans per 1/1 2008 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn))

Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) www.jooplengkeek.nl Vermogensmarkt De markt: vraag en aanbod Vermogen: geld Kapitaal (aandelen, obligaties, leningen (lange termijn)) Vermogen is een ruimer begrip dan geld. Een banksaldo is ook vermogen.

Nadere informatie

Bedrijfsadministratie

Bedrijfsadministratie Bedrijfsadministratie Opgaven Niveau 5 MBA Peter Kuppen Frans van Luit Bedrijfsadministratie MBA Niveau 5 Opgaven Opgaven Bedrijfsadminstratie MBA Niveau 5 P. Kuppen F. van Luit Eerste druk Noordhoff

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Management & Organisatie (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift VWO. Management & Organisatie (nieuwe stijl) Management & Organisatie (nieuwe stijl) Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 20 01 Tijdvak 2 Inzenden scores Uiterlijk op 22 juni de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl)

Correctievoorschrift HAVO. Management & Organisatie (nieuwe stijl) Management & Organisatie (nieuwe stijl) Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 02 Tijdvak 2 Inzenden scores Uiterlijk op 21 juni de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

Examen PC 2 vak Cash Management

Examen PC 2 vak Cash Management Examen PC 2 vak Cash Management Instructieblad Betreft: examen: PC 2 leergang 6 onderdeel: CAS datum: 19 december 2013 tijd: 16.00 17.30 uur Deze aanwijzingen goed lezen voor u met uw examen start Aanwijzingen:

Nadere informatie

Crowdfunding: publiek laten betalen, d.m.v. vermogen aan te trekken.

Crowdfunding: publiek laten betalen, d.m.v. vermogen aan te trekken. Crowdfunding: publiek laten betalen, d.m.v. vermogen aan te trekken. Informal investors: informele investeerders, bv particulieren Gebruiken is vast. Verbruiken is vlot. Materieel: tastbaar Immaterieel:

Nadere informatie

Correctievoorschrift HAVO. Handelswetenschappen en recht (oude stijl)

Correctievoorschrift HAVO. Handelswetenschappen en recht (oude stijl) Handelswetenschappen en recht (oude stijl) Correctievoorschrift HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs 20 02 Tijdvak 1 Inzenden scores Uiterlijk op 29 mei de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB

BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB OPLEIDING PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN PDB BEDRIJFS- ECONOMIE VOOR PDB Drs. P.F. Pietersen K.P. Pietersen A.P.J. Knijnenburg Drs. H.G. van der Wolk met medewerking van: J. Buist J.S.J. Rost Drs. S. The 4

Nadere informatie

Hoe groot is het marktaandeel van onderneming B? Vul een geheel getal in (zonder decimalen).

Hoe groot is het marktaandeel van onderneming B? Vul een geheel getal in (zonder decimalen). Basiskennis Ondernemerschap Correctiemodel Vraag 1 Toetsterm 1.1 - Beheersingsniveau: B - Aantal punten: 1 In Alkmaar wordt elke vrijdag een kaasmarkt gehouden. De kazen worden aangeleverd door de producenten

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correctievoorschrift VWO 2008 tijdvak 1 management & organisatie Het correctievoorschrift bestaat uit: 1 Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO. Economische wetenschappen II en recht

Correctievoorschrift VWO. Economische wetenschappen II en recht Economische wetenschappen II en recht Correctievoorschrift VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs 0 00 Tijdvak Inzenden scores Uiterlijk 9 mei de scores van de alfabetisch eerste vijf kandidaten

Nadere informatie

Beginner. Beginner. Beginner

Beginner. Beginner. Beginner Beginner Nummer 1 Beginner Nummer 2 Beginner Antwoordmodel Antwoordmodel Antwoordmodel Nummer 3 2014: uitgave 0/kosten 30 Afschrijving De waardevermindering van de auto (een onderdeel van de vaste activa)

Nadere informatie

Eindexamen m&o vwo 2008-I

Eindexamen m&o vwo 2008-I Beoordelingsmodel Opgave 1 1 maximumscore 2 introductiefase groeifase rijpheidsfase/volwassenfase verzadigingsfase/stabilisatiefase neergangsfase/aftakelingsfase/eindfase Opmerking: Wanneer niet in de

Nadere informatie

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10

2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Financiering niveau 4 Correctiemodel voorbeeldexamen 2015 Nederlandse Associatie voor Examinering Financiering niveau 4 1 / 10 Vraag 1 Toetsterm 1.1 - Beheersingsniveau: K - Aantal punten: 1 Wat is de

Nadere informatie

PROEFEXAMEN Moderne Bedrijfsadministratie (MBA)

PROEFEXAMEN Moderne Bedrijfsadministratie (MBA) PROEFEXAMEN Moderne Bedrijfsadministratie (MBA) onderdeel Bedrijfseconomie Dit examen bestaat uit 4 opgaven. De beschikbare tijd is 3¾ uur. De antwoorden dienen uitsluitend op de uitwerkingenvellen te

Nadere informatie

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 MANAGEMENT EN ORGANISATIE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Je koopt iets dat pas later hoeft te worden betaald. De afnemer ontvangt het leverancierskrediet

Je koopt iets dat pas later hoeft te worden betaald. De afnemer ontvangt het leverancierskrediet www.jooplengkeek.nl Vreemd vermogen op korte termijn Leverancierskrediet Je koopt iets dat pas later hoeft te worden betaald. Leverancierskrediet is dus krediet dat de leverancier verleent aan de afnemer

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën.

Om een zo duidelijk mogelijk verslag te maken, hebben we de examenvragen onderverdeeld in 4 categorieën. Beste leerling, Dit document bevat het examenverslag van het vak M&O vwo, eerste tijdvak (2015). In dit examenverslag proberen we zo goed mogelijk antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre was

Nadere informatie

Management en Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 11. Oefenopgaven: aandelen, intrinsieke waarde en dividend

Management en Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 11. Oefenopgaven: aandelen, intrinsieke waarde en dividend Management en Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 11 Oefenopgaven: aandelen, intrinsieke waarde en dividend Opgave 1 Een nv beschikt op 1 januari 2010 over de volgende gegevens: - geplaatst aandelenvermogen 40.000.000

Nadere informatie

Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren

Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren www.jooplengkeek.nl Regels voor Passiva Eigen vermogen Geplaats aandelenkapitaal Agioreserve Herwaarderingsreserve Wettelijke en statutaire reserves Ingehouden winst uit de voorgaande jaren www.jooplengkeek.nl

Nadere informatie

Vermogensbehoefte en financiering

Vermogensbehoefte en financiering Hoofdstuk 1 Vermogensbehoefte en financiering Opgave 1.1 Een groothandel heeft in de maanden maart tot en met oktober 600.000, extra vermogen nodig. Het benodigde extra vermogen kan voor deze periode worden

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei tijdsduur voor het gehele examen 09:00-11:00 uur LANDBOUW EN NATUURLIJKE OMGEVING AGRARISCHE BEDRIJFSECONOMIE CSE KB Het examen landbouw en natuurlijke

Nadere informatie

a. Gemiddeld debiteurensaldo: ( 180.000 + 230.000) / 2 = 205.000 Verkopen op rekening inclusief omzetbelasting: 1.090.000 1,21 = 1.318.

a. Gemiddeld debiteurensaldo: ( 180.000 + 230.000) / 2 = 205.000 Verkopen op rekening inclusief omzetbelasting: 1.090.000 1,21 = 1.318. PDB Financiering Uitwerkingen Hoofdstuk 7 Opgave 7.1 a. Gemiddeld debiteurensaldo: ( 180.000 + 230.000) / 2 = 205.000 Verkopen op rekening inclusief omzetbelasting: 1.090.000 1,21 = 1.318.900 Krediettermijn

Nadere informatie

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk

Fiscale Jaarrekening. Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK. Tweede druk Fiscale Jaarrekening Henk Fuchs Yvonne van de Voort OPGAVEN- EN WERKBOEK Tweede druk Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Fiscale jaarrekening Opgaven- en werkboek Henk Fuchs Yvonne van de Voort

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2001-II

Eindexamen m&o havo 2001-II Opgave 1 In deze opgave blijft de btw buiten beschouwing. Bandino B.V. is een handelsonderneming in autobanden die de voorraad waardeert tegen de historische aanschafprijs. Op 31 december 2000 lagen 243

Nadere informatie