Vakbijlage Identificatie van verdovende middelen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vakbijlage Identificatie van verdovende middelen"

Transcriptie

1 Vakbijlage Identificatie van verdovende middelen Inhoudsopgave De vakbijlage algemeen Inleiding in het vakgebied Verloop van het onderzoek Technieken Resultaten, interpretatie en conclusie Contactgegevens Verklarende lijst van termen en afkortingen Bronvermelding en literatuur 1. De vakbijlage algemeen Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) kent een groot aantal typen onderzoeken. Normaal gesproken gaat elk onderzoeksrapport van het NFI vergezeld van een vakbijlage. Deze dient als toelichting op het onderzoek en heeft een zuiver informatief karakter. De informatie die van toepassing is op een specifieke zaak staat altijd in het onderzoeksrapport vermeld. De vakbijlage geeft weer volgens welke methoden en met welke technieken en hulpmiddelen een dergelijk onderzoek over het algemeen plaatsvindt. Aan het eind van de vakbijlage zijn een verklarende woordenlijst en een literatuurverwijzing opgenomen. 2. Inleiding in het vakgebied Op de afdeling Verdovende Middelen (VM) van het NFI worden verschillende typen onderzoek uitgevoerd. Identificatie van middelen als vermeld in de Opiumwet en de Wet voorkoming misbruik chemicaliën (Wvmc) is daar één van. Daarnaast omvat het onderzoek het aantonen van sporen van drugs in of op allerlei sporendragers, kwantitatief onderzoek, vergelijkend onderzoek en onderzoek naar de illegale fabricage van drugs. In deze vakbijlage zal nader ingegaan worden op de identificatie. Drugsidentificatie richt zich niet alleen op het onderzoek van de verdovende middelen zelf, maar ook op andere stoffen die een rol spelen bij drugsgebruik, -handel en -productie. Daaronder vallen bijvoorbeeld versnijdingsmiddelen, vervalsingen, geneesmiddelen, zogenaamde smart products en de precursoren (grondstoffen) en chemicaliën waarmee drugs worden gemaakt. Onder de Opiumwet valt een grote verscheidenheid aan middelen. Daaronder zijn bewustzijnsverlagende, stimulerende en hallucinogene middelen. Hun chemisch eigenschappen, uiterlijke verschijningsvormen en concentratie of dosering kunnen sterk verschillen, evenals de matrix waarin zij voorkomen. Bij forensisch drugsonderzoek is de kernvraag hoeveel en welke technieken nodig zijn om de identiteit van een stof met zekerheid vast te stellen. Met analytische technieken zoals gaschromatografie-massaspectrometrie (GC-MS) en infraroodspectroscopie kunnen de onderzoekers de meeste stoffen identificeren. Maar het resultaat van zo n onderzoek sluit

2 andere mogelijkheden niet altijd helemaal uit. Daarom passen ze voor drugsidentificatie een combinatie van technieken toe, die de kans op vals positieven minimaliseert. Welke technieken in aanmerking komen hangt onder andere af van de fysische eigenschappen van de te onderzoeken stof en de mogelijk verstorende invloed van versnijdingsmiddelen. Daarnaast komen in een aantal drugs natuurlijke nevenstoffen of verontreinigingen voor, die mogelijk als kenmerkend patroon zijn terug te vinden. Het zichtbaar maken van een dergelijk patroon levert sterk ondersteunende informatie bij de identificatie. Bedrijfsmatige aspecten, zoals een zekere standaardisatie en de geschiktheid van de techniek voor automatisering zijn eveneens van invloed op de uiteindelijke keuze van de methode. De methoden die de afdeling VM toepast, zijn binnen de beroepsgroep geaccepteerd en komen overeen met internationale aanbevelingen. 3. Verloop van het onderzoek Bemonstering In vrijwel alle gevallen is het de aanvrager van het onderzoek die in beslag genomen materiaal bemonstert. Dit gebeurt volgens bepaalde criteria. Deze criteria voor het bemonsteren en aanleveren van monsters van verdovende middelen zijn vastgelegd in de Forensisch Technische norm Monsterneming uit verpakkingseenheden verdovende middelen t.b.v. laboratorium-onderzoek. Deze FT-norm is beschikbaar via het Politie Kennis Net. Vooronderzoek Onderzoek naar drugs vindt gericht plaats. Dat wil zeggen dat een stuk van overtuiging (SVO) niet wordt behandeld als een volslagen onbekende stof. Eerst vindt een visuele inspectie van het materiaal plaats. Op materiaal met een weinig karakteristiek uiterlijk zoals poeders en tabletten wordt een aantal indicatieve kleurtesten uitgevoerd. De gebruikte kleurtesten zijn zo gekozen dat ze een reactie geven met de op de Nederlandse drugsmarkt meest voorkomende stoffen. In sommige gevallen, zoals bij hennep, hasjiesj, paddo s en LSD is het uiterlijk zo karakteristiek, dat toepassen van kleurtesten weinig toegevoegde waarde heeft. De beoordeling van uiterlijke karakteristieken en de kleurtesten zijn te beschouwen als vooronderzoek. Figuur 1. Vooronderzoek van het nog onbekende materiaal. Bewijzend onderzoek Bij een positief resultaat is de volgende stap gericht bewijzend onderzoek. Ook na een negatief resultaat van de kleurtesten volgt altijd nader onderzoek. Het kan namelijk ook gaan om versnijdingsmiddelen of om drugs die geen kleurreacties geven. Soms levert het vooronderzoek geen enkel aanknopingspunt op over de identiteit van het materiaal. Het vervolgonderzoek is er dan op gericht om uit te zoeken wat het precies is. Als dat niet binnen redelijke termijn lukt, dient het vervolgonderzoek in ieder geval om uit te sluiten dat het om een middel gaat dat onder de Opiumwet valt. Incidenteel worden nieuwe, zogenaamde designer drugs aangetroffen. In die gevallen passen de onderzoekers een verscheidenheid aan technieken toe om tot een definitieve identificatie te komen. Concentratieniveau Het gehalte of de dosering van drugs varieert. Drugs in poedervorm, zoals cocaïne, heroïne en amfetamine, zijn op gebruikersniveau vrijwel altijd versneden, met wisselende concentraties. De dosering van drugs in tabletten zoals MDMA en bijvoorbeeld DOB is mede afhankelijk van de werkzaamheid van de stof. Zo is de dosering van MDMA doorgaans vele tientallen milligrammen, maar de dosering van DOB slechts enkele milligrammen. De dosering van LSD is weer veel lager, namelijk enkele tientallen microgrammen. De onderzoeksmethoden richten zich op het concentratiegebied waarin de drugs meestal voorkomen. Moderne technieken kunnen extreem lage concentraties van drugs goed aantonen; de vraag Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

3 is of dat bij standaard drugsonderzoek ook altijd nodig of zinvol is. Het komt wel voor dat het onderzoek alleen versnijdingsmiddelen of vulstoffen voor tabletten aantoont, maar geen middelen die onder de Opiumwet vallen. In dat geval analyseren de onderzoekers niet door tot ze eventueel extreem lage concentraties van een bepaalde drugs kunnen aantonen, tenzij dat uitdrukkelijk de vraag is. Wel komt het incidenteel voor dat een standaardonderzoek aanwijzingen oplevert voor mengsels met een veel lagere concentratie Opiumwetmiddelen dan normaal. In die gevallen staat expliciet in het rapport dat het om een ongebruikelijk lage concentratie of dosering gaat. Bij de afdeling VM van het NFI is zelden de context van een zaak bekend. De onderzoekers laten het verder aan de beoordeling van derden over of dit onderzoeksresultaat relevant is voor de zaak. 4. Technieken Voor de uitvoering van het onderzoek staan diverse technieken ter beschikking. Ze lopen uiteen van eenvoudig tot geavanceerd, van snel tot tijdrovend. Hieronder volgt een korte toelichting op de technieken die dagelijks bij drugsonderzoek worden toegepast. Voor bijzondere gevallen staan binnen en buiten het instituut diverse andere technieken ter beschikking. Kleurtesten Bij een kleurtest wordt een beetje van het te onderzoeken materiaal samengebracht met een reagens. Daarbij ontstaat met een aantal veel voorkomende drugs een duidelijk herkenbare kleur. Die kleur geeft een indicatie over de mogelijke aanwezigheid van een bepaalde stof of groep van stoffen. De testresultaten zijn niet bijzonder specifiek, maar wel selectief. Dat betekent dat het testresultaat niet uniek is voor een bepaalde stof, maar dat van slechts een beperkt aantal stoffen bekend is dat ze zo n reactie geven. Niet alle stoffen zijn ooit onderzocht met zo n kleurtest. Gepubliceerde gegevens betreffen vooral drugs en geneesmiddelen. De kleurtesten zijn over het algemeen bijzonder gevoelig. Dat wil zeggen dat een lage concentratie van een drug nog een positief resultaat oplevert. Een negatief resultaat bij een combinatie van dit soort testen kan op vrij korte termijn redelijkerwijs uitsluiten dat het om een veel voorkomende drug gaat. Vals negatieve resultaten komen incidenteel voor; bij een negatief resultaat wordt het materiaal nader onderzocht op samenstelling met één of meerdere andere analytische technieken. Plaatchromatografie Plaatchromatografie, ook wel dunnelaagchromatografie (DLC) is een scheidingstechniek. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een glasplaat, waarop een dunne laag absorberend materiaal is aangebracht. De onderzoeker maakt van de onbekende stof een oplossing. Een druppel daarvan brengt hij met behulp van een capillair onderaan op de plaat aan. Ter vergelijking brengt hij op dezelfde hoogte ook referentiestoffen aan. Nu plaatst hij de plaat in een bak met een mengsel van een aantal organische vloeistoffen, de loopvloeistof of mobiele fase. Door capillaire werking trekt de vloeistof in de absorberende laag van de plaat en verplaatst zich langzaam omhoog. Afhankelijk van hoe graag een stof zich in de vloeistof bevindt of juist aan de absorberende laag hecht, zullen stoffen in een mengsel met verschillende snelheid met de loopvloeistof mee omhoog gaan. Hierdoor leggen ze in dezelfde tijd verschillende afstanden af en worden ze gescheiden. Voor de detectie wordt de plaat bestraald met UVlicht. Dit maakt de componenten zichtbaar als vlekken. Daarna wordt de plaat bespoten met een kleurreagens. Dit kan deze vlekken een bij daglicht zichtbare kleur geven. De afstand die een stof in een bepaalde loopvloeistof aflegt, is een karakteristiek van die stof. Deze loopafstand, het gedrag onder UV-licht en de reactie met het kleurreagens geven een indicatie voor de aanwezigheid van stoffen. Vergelijking met de resultaten van referentiestoffen dient hierbij als ondersteuning. Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

4 Figuur 2. Het bespuiten van een DLC-plaat met een kleurreagens; onderzocht zijn hasjiesj/ hennep monsters. Gaschromatografie-massaspectrometrie (GC-MS) GC-MS is een combinatie van twee technieken. De gaschromatograaf dient voor de scheiding van mengsels van stoffen, de massaspectrometer is de detector. Gaschromatografie (GC) Een gaschromatograaf bestaat uit een oven met daarin een lange kolom. Die laatste is verbonden met een injector en een detector. Op de wand van de kolom is een dun laagje materiaal aangebracht, de stationaire fase. Er zijn diverse stationaire fasen met verschillende eigenschappen verkrijgbaar. Door de kolom stroomt een gas, de mobiele fase. Een oplossing van de te onderzoeken substantie wordt ingebracht in de injector. Daar wordt de substantie door verhitting in de gasfase gebracht. De ingebrachte stof gaat in de kolom beurtelings mee in de gasstroom of remt af door adsorptie aan de stationaire fase. De mate van interactie met de stationaire fase varieert. Daardoor worden stoffen met verschillende chemische en fysische eigenschappen gescheiden. De tijd waarop een stof van de kolom komt heet de retentietijd. Deze is een karakteristiek voor een stof, maar toch kunnen verschillende stoffen dezelfde retentietijd hebben. Wanneer een stof onder exact dezelfde omstandigheden met een gaschromatograaf wordt onderzocht, zal de retentietijd keer op keer gelijk zijn. De retentietijd van een onbekende stof wordt vergeleken met referenties waarvan de identiteit vaststaat. Dat kan bijvoorbeeld heroïne of cocaïne van farmaceutische kwaliteit zijn. De stoffen die de kolom verlaten en die de massaspectrometer detecteert, worden door een computer omgezet in een chromatogram. Dit is een weergave van de concentratie waarin de componenten in een mengsel voorkomen (y-as), uitgezet tegen de tijd (x-as), zoals afgebeeld in figuur 3. Intensiteit Tijd (min) Figuur 3. Chromatogram, verkregen na GC-MS analyse van een methanol extract van een heroïne straatmonster. Identiteit stof 1. paracetamol; 2. meconine; 3. geacetyleerd paracetamol; 4. coffeïne; 5. acetylcodeïne; 6. 6-monoacetylmorfine; 7. heroïne; 8. papavarine en 9. noscapine Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

5 Massaspectrometrie (MS) De gescheiden stoffen verlaten de GC-kolom en gaan dan de massaspectrometer in. Hier worden ze beschoten met elektronen en daardoor geïoniseerd. Daarbij valt een deel van de moleculen in ionen, geladen fragmenten, uiteen. Het ionenmengsel van fragmenten en intacte moleculen wordt vervolgens met behulp van een massafilter gescheiden en daarna gedetecteerd. Een grafiek zet de intensiteit waarin de verschillende fragmenten voorkomen uit tegen hun massa. Dit patroon heet een massaspectrum. Het bevat informatie over de structuur van de stof. Wanneer een stof onder exact dezelfde omstandigheden met een massaspectrometer onderzocht wordt, dan is het massaspectrum keer op keer gelijk. Er zijn bibliotheken beschikbaar met de massaspectra van honderdduizenden verschillende stoffen. Het kan voorkomen dat de massaspectra van twee verschillende stoffen op elkaar lijken. Doordat het uitermate onwaarschijnlijk is dat twee (zeer) verschillende stoffen zich zowel in de gaschromatograaf als in de massaspectrometer exact hetzelfde gedragen, is de combinatie van deze twee technieken geschikt voor identificatie. Het analyseresultaat bestaat uit de combinatie van een karakteristieke retentietijd en het dikwijls specifieke massaspectrum. Dit resultaat geldt als bewijs voor de aanwezigheid van een bepaalde stof in een monster, op een enkele uitzondering na. Er zijn namelijk stoffen, waarvan bekend is dat het massaspectrum in combinatie met de retentietijd niet voldoende onderscheidend is. Vanwege die uitzonderingen breiden de onderzoekers het GC-MS onderzoek uit met een techniek die derivatiseren heet. GC-MS na derivatiseren Bij het derivatiseren voegen de onderzoekers een derivatiseringsreagens toe aan de stof. Als de stof een reactie aangaat met het reagens, verandert de structuur van de stof. Daarmee veranderen ook de retentietijd en het massaspectrum. Deze techniek bewerkstelligt een aanvullend of beter onderscheid tussen stoffen met de GC-MS. Derivatiseren gebeurt ook bij stoffen die in een GC thermisch instabiel of onvoldoende vluchtig zijn. Nog een andere toepassing betreft het afschermen van groepen in het molecuul, die het gedrag in de GC-kolom nadelig beïnvloeden. Intensiteit m/z Figuur 4. 70eV massaspectrum van de stof met een retentietijd van 5,50 min; op basis van tijd en spectrum geïdentificeerd als heroïne. Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

6 % Transmissie 85,0 80,0 75,0 70,0 65,0 60,0 55,0 50,0 45,0 40,0 35,0 30,0 Infraroodspectroscopie (IR) In een infraroodspectroscoop wordt een beetje poeder of wat vloeistof van het te onderzoeken monster bestraald met infrarood licht. Het monster absorbeert een bepaald deel van dit licht en laat een ander deel door. Dit laatste heet transmissie. Hoe groot de absorptie of transmissie van de chemische bindingen in het onderzochte molecuul zijn en bij welke golflengte ze plaatsvinden, is af te lezen in een grafiek, een infraroodspectrum. Complexe moleculen, zoals de meeste drugs, hebben veel verschillende bindingen. Dit geeft absorpties, waardoor een karakteristiek infraroodspectrum ontstaat. In de praktijk zijn veel verdovende middelen onzuiver. Ze zijn versneden of bevatten allerlei van nature aanwezige verontreinigingen. Dit leidt vaak tot een mengspectrum dat lastig is te vergelijken en te interpreteren. Betreft het monster een eenvoudig mengsel, dan helpt speciale computersoftware de onderzoekers in hun werk. Deze software kan bijvoorbeeld het spectrum van een versnijdingsmiddel aftrekken van een mengspectrum, waardoor het spectrum van de gezochte stof zichtbaar wordt Golfgetal (cm-1) Figuur 6. Monstermateriaal van fijngemalen tabletten 5. Resultaten, interpretatie en conclusie Een praktijkvoorbeeld illustreert het resultaat, de interpretatie en de conclusie van een onderzoek: Bij het vooronderzoek van een tablet met het Mitsubishi-logo als diepdruk worden twee verschillende kleurtesten uitgevoerd. Het resultaat van de testen is indicatief voor MDMA en aanverwante verbindingen; andere stoffen zijn niet uit te sluiten. Vervolgens wordt een extract van de tablet gemaakt; dit extract wordt onderzocht met GC-MS en vergeleken met een serie referenties. Het resultaat van de retentietijd en het massaspectrum komt overeen met de referentie MDMA. Omdat er een aan MDMA verwante verbinding bekend is die een vergelijkbare retentietijd heeft en een sterk op MDMA gelijkend massaspectrum, wordt het GC-MS onderzoek uitgebreid door het materiaal en de referentie te derivatiseren. Het resultaat van het gederivatiseerde monster en referentie MDMA is identiek en is duidelijk te onderscheiden van de gederivatiseerde, aan MDMA verwante verbinding. De interpretatie van de resultaten van bovenvermelde onderzoeken leidt tot de conclusie dat de tablet MDMA bevat. Figuur 5. Infraroodspectrum van 3,4-methyleendioxymetamfetamine hydrochloride (MDMA HCl). Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

7 6. Verklarende lijst van termen en afkortingen Capillair Dun glazen buisje, bedoeld om een kleine hoeveelheid vloeistof op te zuigen. Capillaire werking Natuurkundig verschijnsel waarbij een vloeistof beweegt onder invloed van een aantrekkende kracht van de wand. Derivatiseren Toevoegen van een reagens om de structuur van een stof te veranderen, zodanig dat een beter of meer onderscheidend resultaat met GC-MS wordt bereikt. Designer drugs Een groep van verbindingen voortkomend uit bestaande drugs waarbij variatie is aangebracht in de chemische structuur; dit om het effect van het oorspronkelijke middel te wijzigen, maar ook om de wet te omzeilen. DLC Dunnelaagchromatografie of plaatchromatografie DOB 4-Broom-2,5-dimethoxyamfetamine GC Gaschromatografie Hallucinogeen Hallucinaties (waanvoorstellingen) opwekkend IR Infrarood(spectroscopie) LSD Afkorting van het Duitse Lysergsäurediäthylamid, ofwel lyserginezuurdiëthylamide. Matrix Algemene chemische term voor het materiaal dat een bepaalde component omringt. MS Massaspectrometrie Reagens Chemische stof of mengsel van stoffen, gebruikt om een bepaalde chemische reactie uit te voeren. Smart products Verzamelnaam voor een aantal middelen die vooral in zogeheten smartshops verkocht worden. Hieronder hallucinogene paddenstoelen, stimulerende en/of lustopwekkende middelen, vaak op plantaardige basis, die ook wel worden verkocht als legale vervangers van drugs als MDMA en cocaïne. SVO Stuk van overtuiging 7. Bronvermelding en literatuur S. Bell, Forensic Chemistry, Pearson Prentice Hall, New Jersey, 2006 T.A. Gough (ed.), The analysis of drugs of abuse, Wiley, Chichester, 1991 Jakobs, L. (red.), Gerechtelijke Laboratoria in beeld. Een kennismaking met beoefende deskundigheidsgebieden, Wolters-Noordhoff, Groningen, 1995 A.C. Moffat et al., Clarke s Analysis of Drugs and Poisons (third edition), London, Pharmaceutical Press Scientific Working Group for the Analysis of Seized Drugs (SWGDRUG): (April 2008) Recommended Methods for the Identification and Analysis of Amphetamine, Methamphetamine and their Ring-substituted Analogues in Seized Materials, United Nations Office on drugs and Crime, Vienna 2006; publications.html (April 2008) MDMA 3,4-Methyleendioxy-N-methylamfetamine, de werkzame stof in een zogenaamde XTC-tablet. Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

8 Contactgegevens Voor algemene vragen kunt u contact opnemen met de Frontoffice, telefoon (070) Voor inhoudelijke vragen kunt u contact opnemen afdeling Verdovende Middelen (VM), telefoon (070) Nederlands Forensisch Instituut Postadres Postbus AA DEN HAAG Bezoekadres Laan van Ypenburg GB DEN HAAG Vakbijlage identificatie van verdovende middelen Juli

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Inhoudsopgave 2. Inleiding 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Verloop van het onderzoek Monstername Onderzoeksmethode Technieken Interpretatie

Nadere informatie

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT VAKBIJLAGE NFiDENT Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Beschrijving van het proces van NFiDENT 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Politie NFI OM Schematische weergave NFiDENT-proces en regulier proces

Nadere informatie

Omlijning Verdovende Middelen analyse en interpretatie Versie 1.0 (April 2011)

Omlijning Verdovende Middelen analyse en interpretatie Versie 1.0 (April 2011) Omlijning Verdovende Middelen analyse en interpretatie 005.1 Versie 1.0 (April 2011) Omlijning Verdovende Middelen analyse en interpretatie Introductie Het Besluit register deskundige in strafzaken heeft

Nadere informatie

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Verdovende Middelen analyse en interpretatie 005.1. Versie 1.0 (April 2011)

Registratie-eisen en toetsingsprocedure Verdovende Middelen analyse en interpretatie 005.1. Versie 1.0 (April 2011) 005.1 Versie 1.0 (April 2011) Registratie-eisen en toetsingsprocedure Verdovende Middelen analyse en interpretatie De kwaliteitseisen geformuleerd in het tweede lid van artikel 12 van het Besluit register

Nadere informatie

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN vwo Massaspectrometrie en IR-spectrometrie OPGAVE 1 MTBE is een stof die aan benzine wordt toegevoegd voor een betere verbranding (de klopvastheid wordt vergroot). Door middel

Nadere informatie

Module 7 Analyse technieken Antwoorden

Module 7 Analyse technieken Antwoorden 1 Dunne laag chromatografie 1 Verschil in aanhechtingsvermogen (aan de stationaire fase) én oplosbaarheid (in de mobiele fase). 2 Kleinste Rf = 0 en grootste Rf = 1. 3 De stationaire fase is het gebruikte

Nadere informatie

Geschikt voor grote monsteraantallen

Geschikt voor grote monsteraantallen ELISA (mg eiwit/kg) immunologische test PCR Flowcytometrische methoden (niet het eiwit zelf maar het DNA wordt gedetecteerd, moleculairbiologische test), DNA kwantitatieve analytische methode Specifieke

Nadere informatie

Inhoud. Scheidingsmethoden (onder- en bovenbouw)... 2 Massaspectrometrie(bovenbouw)... 3

Inhoud. Scheidingsmethoden (onder- en bovenbouw)... 2 Massaspectrometrie(bovenbouw)... 3 Scheidingsmethoden Samenvattingen Je kunt bij een onderwerp komen door op de gewenste rubriek in de inhoud te klikken. Wil je vanuit een rubriek terug naar de inhoud, klik dan op de tekst van de rubriek

Nadere informatie

Beoordelingskader. Verdovende Middelen (005.00) 005.01 Vergelijkend onderzoek 005.02 Productieproces onderzoek

Beoordelingskader. Verdovende Middelen (005.00) 005.01 Vergelijkend onderzoek 005.02 Productieproces onderzoek Beoordelingskader Verdovende Middelen (005.00) 005.01 Vergelijkend onderzoek 005.02 Productieproces onderzoek Versie 2.0 Datum vaststelling document: 26 juni 2014 Inwerkingtredingsdatum: 1 november 2014

Nadere informatie

Drugs direct getest. Het technisch onderzoek van in beslag genomen verdovende. Drugs

Drugs direct getest. Het technisch onderzoek van in beslag genomen verdovende. Drugs Drugs Drugs direct getest Politie-eenheden krijgen eigen apparatuur, NFiDENT, om de samenstelling van in beslag genomen drugs te onderzoeken. Het bewijs dat een verdachte echt drugs in zijn bezit had,

Nadere informatie

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

Membrane Interface Probe

Membrane Interface Probe Membrane Interface Probe Met de Membrane Interface Probe (MIP) worden verontreinigingen met vluchtinge (gehalogeneerde) organische verbindingen (VOC s) gescreend. De combinatie van de standaard sondeerconus

Nadere informatie

Introductie. Insinuaties dat er slechte kwaliteit zou worden geleverd. Onderzoeksvraag IGZ:

Introductie. Insinuaties dat er slechte kwaliteit zou worden geleverd. Onderzoeksvraag IGZ: Introductie Sinds Juli 2005 hebben een aantal verzekeringsmaatschappijen besloten dat bij bepaalde geneesmiddelen alleen de goedkoopste nog wordt vergoed. November-December 2007 kreeg Ranbaxy (India) een

Nadere informatie

Theorie GC. http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian

Theorie GC. http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian Theorie GC http://www.nano2.nl/theoriegc.pdf versie: 050515 2005 Frans Killian INHOUD blz. 1 Chromatografie 2 2 Vloeistofchromatografie 2 3 Gaschromatografie 2 4 De opbouw van de gaschromatograaf 3 5 De

Nadere informatie

Moderne Instrumentele Analyse

Moderne Instrumentele Analyse Moderne Instrumentele Analyse Niels Jonker Time of Flight Infrarood en Massa Spectrometrie 2 Time of flight Infrarood en Massa Spectrometrie 3 Time of flight Voordelen Nadelen Extreem Hoge Massa Range

Nadere informatie

Maandag 29 oktober 2012, 9-11 uur, Educatorium, Zaal Beta

Maandag 29 oktober 2012, 9-11 uur, Educatorium, Zaal Beta Toets Spectroscopie Maandag 29 oktober 2012, 9-11 uur, Educatorium, Zaal Beta Lees dit eerst! Graag op alle papieren die je inlevert je naam en studentnummer vermelden. Je mag bij het oplossen van de vragen

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Verdovende Middelen (005.00) Beoordelingskader Versie 2.0

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Verdovende Middelen (005.00) Beoordelingskader Versie 2.0 STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 30643 31 oktober 2014 Verdovende Middelen (005.00) Beoordelingskader Versie 2.0 Deel I. Omlijning Verdovende Middelen

Nadere informatie

Interdisciplinair forensisch onderzoek (IDFO) Profiteer van de veelzijdigheid van het Nederlands Forensisch Instituut

Interdisciplinair forensisch onderzoek (IDFO) Profiteer van de veelzijdigheid van het Nederlands Forensisch Instituut Interdisciplinair forensisch onderzoek (IDFO) Profiteer van de veelzijdigheid van het Nederlands Forensisch Instituut Interdisciplinair onderzoek Interdisciplinair forensisch onderzoek (IDFO) In grote

Nadere informatie

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25

VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DRUGSCOMPENDIUM INHOUDSTAFEL VOORWOORD 3 INLEIDING 5 INHOUDSTAFEL 7 ALGEMEEN OVERZICHT 13 Overzicht volgens effect 13 Overzicht per categorie 25 DEEL 1: VERDOVENDE MIDDELEN HOOFDSTUK 1: OPIUM, HEROÏNE

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Oefenopgaven analysetechnieken Scheikunde 2

Oefenopgaven analysetechnieken Scheikunde 2 Oefenopgaven analysetechnieken Scheikunde 2 Massaspectrometrie en IR-spectrometrie In het eindexamen van 2001 (eerste tijdvak) komt een opgave voor over MTBE. Dat is een stof die aan benzine wordt toegevoegd

Nadere informatie

KKGT DRUGS OF ABUSE. DOA Ronde A

KKGT DRUGS OF ABUSE. DOA Ronde A DOA Ronde 2013.1 A Casus: Fictieve casus dus graag drugstest ook als dit normaal niet uw lab policy zou zijn: Patiënt heeft op de zwarte markt pillen gekocht om te kunnen slapen. Graag een screening en

Nadere informatie

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS

De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van lucht De kwantitatieve bepaling van op actieve kool geadsorbeerde glycolethers met GC-MS Versie maart 2012 LUC/IV/003 INHOUD Inhoud 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, drs. M.J. van Rijn

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, drs. M.J. van Rijn Besluit houdende wijziging van lijst I, behorende bij de Opiumwet, in verband met plaatsing op deze lijst van hasjiesj en hennep met een gehalte aan tetrahydrocannabinol (THC) van 15 procent of meer. Daartoe

Nadere informatie

Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit

Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit Docentenhandleiding 2x15 Daderprofiel DNA kit #VOS-038 versie 2.1 Inhoud kit: 2 x 15 DNA profielen 2 x Dader profiel 2 x 1 ml loading dye (kleurloze vloeistof) 3 g agarose 400 µl blauwe gel dye (1000x)

Nadere informatie

De onderste steen boven met. Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS)

De onderste steen boven met. Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS) De onderste steen boven met accurate massa QTOF/MS Michel van Strien IFF Tilburg Analytical Services (TAS) IFF International Flavors & Fragrances Inc. Ontwikkeling, productie en verkoop van een zeer breed

Nadere informatie

Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen

Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen Bijlage 3 Overzicht meetmethoden voor omgevingsmetingen bij bodemsaneringen In deze bijlage wordt een overzicht gegeven van de meest gangbare meetmethoden die worden gebruikt voor luchtconcentratiemetingen

Nadere informatie

Samenvatting Curriculum Vitae

Samenvatting Curriculum Vitae Curriculum Vitae Samenvatting Het is slechts vijftig jaar geleden dat de wetenschappers Watson en Crick, mede door kennis van het werk van Franklin, de structuur van DNA wisten te herleiden, en daarmee

Nadere informatie

Trends in nieuwe drugs. Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS

Trends in nieuwe drugs. Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS Trends in nieuwe drugs Tom Evenepoel, coördinator De DrugLijn Jochen Schrooten, stafmedewerker EWS BEGRIPPENKADER DESIGNER DRUGS volledig synthetisch precursoren (chemische grondstoffen) ontworpen = de

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Chromatografische analyse van kleine metabolieten in biologische matrixen Metabolieten zijn kleine moleculen (doorgaans < 1 kda) die het moleculair fundament van het leven vormen en het resultaat zijn

Nadere informatie

io ATerinzagelegging 7906913

io ATerinzagelegging 7906913 Octrooiraad io ATerinzagelegging 7906913 Nederland @ NL @ fj) @ @ Werkwijze en inrichting voor het tot stand brengen van een ionenstroom. Int.CI 3.: H01J37/30, H01L21/425. Aanvrager: Nederlandse Centrale

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Dräger DrugCheck 3000 Drugstestsystemen

Dräger DrugCheck 3000 Drugstestsystemen Dräger DrugCheck 3000 Drugstestsystemen Met de Dräger DrugCheck 3000 weet u binnen enkele minuten of een persoon onder invloed van drugs is. De compacte en hygiënische, op speeksel gebaseerde, drugstest

Nadere informatie

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS

XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS XXX INTERNATIONALE NATUURKUNDE OLYMPIADE PADUA, ITALIË THEORIE-TOETS 22 juli 1999 70 --- 13 de internationale olympiade Opgave 1. Absorptie van straling door een gas Een cilindervormig vat, met de as vertikaal,

Nadere informatie

Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit

Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit Docentenhandleiding 6x5 Daderprofiel DNA kit #VOS-038A versie 2.0 Inhoud kit: 6 x 5 DNA profielen 6 x Dader profiel 6 x 200µl loading dye (kleurloze vloeistof) 4 g agarose 400µl gel dye (1000x) 100ml elektroforese

Nadere informatie

Wij zijn het eens met deze analyse en zijn dan ook van plan de lijstensystematiek van de Opiumwet in de huidige opzet te handhaven.

Wij zijn het eens met deze analyse en zijn dan ook van plan de lijstensystematiek van de Opiumwet in de huidige opzet te handhaven. > Retouradres Postbus 20350 2500 EH Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl VGP/

Nadere informatie

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1

Uitwerkingen van de opgaven uit: CHEMISCHE ANALYSE ISBN , 1 e druk, Uitgeverij Syntax Media Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1 Hoofdstuk 19 Gaschromatografie bladzijde 1 Opgave 1 a Welke voordelen heeft een capillaire kolom ten opzichte van een gepakte kolom? Veel betere scheiding: hoger schotelgetal b Welk nadeel is aan een capillaire

Nadere informatie

Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Indigo Haaglanden Tactus. Brijder. DIMS bureau Onderdeel van Trimbos-instituut.

Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Indigo Haaglanden Tactus. Brijder. DIMS bureau Onderdeel van Trimbos-instituut. Jaarbericht Drugs Informatie en Monitoring Systeem (DIMS) Wat is het DIMS? Het Drugs Informatie en Monitoring Systeem is een landelijk netwerk van testlocaties met als doel inzicht te krijgen in de markt

Nadere informatie

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit

Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Practicum 1: bepalen enzymactiviteit Vragen bij de oefen- en zelftoets-module behorende bij practicum 1 Versie 2012-2013 In deze module ga je een experiment uitvoeren. In dit experiment moet je de verschillende

Nadere informatie

HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF. Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do

HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF. Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do HOGE RESOLUTIE MASSASPECTROMETRIE MET UPLC- QTOF Erik Olyslager Lab apotheek Gelre ziekenhuizen LCMS gebruikersmiddag Do-20-11-2014 WAAROM HRMS IN GELRE Vraag om dopingcontroles uit te voeren bij kamelenraces.

Nadere informatie

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3)

Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8.2 en 8.3) Reactiesnelheid (aanvulling 8.1, 8. en 8.3) Uit een aantal experimenten (zie 8.1 en 8.) bleek het volgende: De reactiesnelheid hangt af van: deeltjesgrootte concentratie temperatuur katalysatoren In 8.3

Nadere informatie

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking Annemieke Kolkman (KWR), Erik Emke (KWR), Gerard Stroomberg (Rijkswaterstaat), Henk Ketelaars (Evides) Bij een

Nadere informatie

DRUGSCOMPENDIIUM INHOUDSTAFEL

DRUGSCOMPENDIIUM INHOUDSTAFEL DRUGSCOMPENDIIUM INHOUDSTAFEL VOORWOORD 3 INLEIDING 5 HOOFDSTUK 1: ALGEMEEN OVERZICHT 13 HOOFDSTUK 2: CANNABISPRODUCTEN 23 2.1. MARIHUANA 25 2.1.1. Algemeen 25 2.1.2. Gebruik 26 2.1.3. Risico s 27 2.2.

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

GC of HPLC, that s the question?!

GC of HPLC, that s the question?! GC of HPLC, that s the question?! door Ir. Nico Vonk Avans+ Breda. Toepassingsgebied van de chromatografische technieken WP HT- GC Monster matrix Mengbaarheid met de mobiele fase (HPLC) Vluchtig (GC,

Nadere informatie

Samengesteld door Werner Poets. Nagelezen en aangevuld door het Belgische Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA), dr.

Samengesteld door Werner Poets. Nagelezen en aangevuld door het Belgische Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA), dr. 1 Rosetta, een venster op onze oorsprong, een springplank naar de toekomst Samengesteld door Werner Poets Nagelezen en aangevuld door het Belgische Instituut voor Ruimte-Aeronomie (BIRA), dr. Johan De

Nadere informatie

Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com

Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com Gaschromatografie in de klas Frans Killian, ISW havo/vwo Naaldwijk, franskillian@hotmail.com Waarom Gaschromatografie? Leerlingen die het voortgezet onderwijs verlaten denken vaak dat de analisten in een

Nadere informatie

Blauw. Chemisch bewijs. n Het LTFO opereerde vrijwel zelfstandig. n Moord niet te bewijzen. n Financiële specialisten van buiten

Blauw. Chemisch bewijs. n Het LTFO opereerde vrijwel zelfstandig. n Moord niet te bewijzen. n Financiële specialisten van buiten Het politievakblad OPSPORING - Jaargang 6-24 juli 2010-15 Blauw n Het LTFO opereerde vrijwel zelfstandig n Moord niet te bewijzen n Financiële specialisten van buiten Chemisch bewijs Materiaalvergelijking

Nadere informatie

Proef toets Massaspectrometrie Structuuranalyse

Proef toets Massaspectrometrie Structuuranalyse Proef toets Massaspectrometrie Structuuranalyse 1. Hieronder ziet u de 70 ev EI massaspectra van een onbekende verbinding. Exacte massabepaling geeft aan dat het gaat om C 9 H 9 FO. 123 95 75 152 69 Welke

Nadere informatie

De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS

De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van lucht De kwantitatieve bepaling van op koolstof moleculaire zeef geadsorbeerde alcoholen met GC-MS Versie mei 2013 LUC/IV/009 INHOUD Inhoud 1 Toepassingsgebied

Nadere informatie

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut Met ruim 500 professionals en expertise in meer

Nadere informatie

Visuele controle van geneesmiddelen. Controlelijst voor een visuele inspectie van geneesmiddelen en het opsporen van verdachte producten

Visuele controle van geneesmiddelen. Controlelijst voor een visuele inspectie van geneesmiddelen en het opsporen van verdachte producten Visuele controle van geneesmiddelen Controlelijst voor een visuele inspectie van geneesmiddelen en het opsporen van verdachte producten Dit document is ontworpen in samenwerking met de United States Pharmacopee

Nadere informatie

Aspirine. Lesbrief 1 De productie van aspirine. Scheikunde

Aspirine. Lesbrief 1 De productie van aspirine. Scheikunde Aspirine Lesbrief 1 De productie van aspirine Scheikunde Aspirine Lesbrief 1 : de productie van aspirine Versie 1, september 2005 Gepubliceerd en gedistribueerd door Universiteit Utrecht Departement Scheikunde

Nadere informatie

drugs abc nieuwe psychoactieve stoffen (NPS)

drugs abc nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) drugs abc nieuwe psychoactieve stoffen (NPS) Nieuwe Psychoactieve Stoffen is de verzamelnaam voor een groep van nieuwe drugs. Vaak worden ze ook benoemd als legal highs of research chemicals. Ook termen

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0340 (NLE) 16240/14 CORDROGUE 94 BEGELEIDENDE NOTA van: aan: Nr. Comdoc.: Betreft: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het ontwikkelen van een nieuw geneesmiddel is een langdurig en kostbaar proces. Een belangrijke reden voor het stoppen van de ontwikkeling van een kandidaat-geneesmiddel is het

Nadere informatie

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit

Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit Docentenhandleiding 2x16 Daderprofiel Dye kit #VOS-039 versie 1.0 Inhoud kit: 2 x 15 Dye profielen 2 x Daderprofiel 3 g agarose 20 ml TAE 100x Benodigdheden: Electroforese opstelling inclusief voeding

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD. betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen EUROPESE COMMISSIE Brussel, 31.1.2013 COM(2013) 39 final 2013/0021 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het onderwerpen van 4-methylamfetamine aan controlemaatregelen NL NL TOELICHTING

Nadere informatie

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride.

1 Chloorfenolen Interne standaard: middel: hexaan; met cleanup en derivatisering met azijnzuuranhydride. Bijlage 6 bij de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen oppervlaktewateren: Informatie over gangbare analysemethoden voor individuele stoffen en stofgroepen waarvoor in bijlage 1 milieukwaliteitseisen

Nadere informatie

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen:

bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: bio-farmaceutische Bepaling van Geneesmiddelen: Hoe doen we dit? Deel Ia H. Lingeman, Vrije Universiteit, Amsterdam Het opzetten van een kwantitatieve bepalingsmethode voor geneesmiddelen in farmaceutische

Nadere informatie

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1.

Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse. Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010. Januari 2010 Versie 1. Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht uit te voeren organoleptische bepalingen 2010 Januari 2010 Versie 1.4 Laboratoria voor Materialenonderzoek en Chemische analyse Overzicht

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN 4 Soorten berekeningen 12 AUGUSTUS 2013 IR. PAUL DURLINGER Durlinger Consultancy Management Summary In dit paper worden vier methoden behandeld om veiligheidsvoorraden te

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren.

Onderwerp: Onderzoek doen Kerndoel(en): 28 Leerdoel(en): - Onderzoek doen aan de hand van onderzoeksvragen - Uitkomsten van onderzoek presenteren. Vak: Scheikunde Leerjaar: Kerndoel(en): 28 De leerling leert vragen over onderwerpen uit het brede leergebied om te zetten in onderzoeksvragen, een dergelijk onderzoek over een natuurwetenschappelijk onderwerp

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010 Meten en Maken 1 Toets Harris 26-04-2010 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Electron Transfer Properties in the Prussian Blue Analogues Rb x Mn[Fe() 6 ] y z 2 ederlandse Samenvatting Ieder element dat bestaat heeft een specifiek aantal protonen (positief geladen deeltjes in de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De afgelopen tien jaar is de belangstelling voor de levenswetenschappen sterk toegenomen en zijn de onderzoeksactiviteiten in dit veelomvattende gebied enorm gegroeid. Deze ontwikkelingen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

Toets Spectroscopie. Maandag 26 oktober 2015, 9:00-12:00 uur Educatorium, Zaal Alfa. Lees dit eerst!

Toets Spectroscopie. Maandag 26 oktober 2015, 9:00-12:00 uur Educatorium, Zaal Alfa. Lees dit eerst! Toets Spectroscopie Maandag 26 oktober 2015, 9:00-12:00 uur Educatorium, Zaal Alfa Lees dit eerst! Graag op alle papieren die je inlevert je naam en studentnummer vermelden. Je mag bij het oplossen van

Nadere informatie

Tentamen Statistische Thermodynamica MS&T 27/6/08

Tentamen Statistische Thermodynamica MS&T 27/6/08 Tentamen Statistische Thermodynamica MS&T 27/6/08 Vraag 1. Toestandssom De toestandssom van een systeem is in het algemeen gegeven door de volgende uitdrukking: Z(T, V, N) = e E i/k B T. i a. Hoe is de

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing LH test OvuLady. Inhoud van het testpakket: vul het druppelpipetje met urine. druppel 5 druppels urine in de ronde uitsparing

Gebruiksaanwijzing LH test OvuLady. Inhoud van het testpakket: vul het druppelpipetje met urine. druppel 5 druppels urine in de ronde uitsparing l ovu ady vul het druppelpipetje met urine druppel 5 druppels urine in de ronde uitsparing Gebruiksaanwijzing LH test OvuLady Lees voor dat u met testen begint deze gebruiksaanwijzing door. Gebruik de

Nadere informatie

EXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS IN 1975 (GYMNASIUM EN ATHENEUM) Vrijdag 22 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE

EXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS IN 1975 (GYMNASIUM EN ATHENEUM) Vrijdag 22 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE EXAMEN VOORBEREDEND WETENSCHAPPELJK ONDERWJS N 1975 (GYMNASUM EN ATHENEUM) Vrijdag 22 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE,, " 1: Van een fotocel is de kathode K bedekt met. een laagje metaal mefeen grensgolflengte

Nadere informatie

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten

Tentamen Chemische Analysemethoden. 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Tentamen Chemische Analysemethoden 25 oktober 2006 (14.00-17.00) Deel 2 Open boek (voor 78 punten) Beschikbare tijd: 140 minuten Vraag 1 Rekenen in de chemische analyse (18 punten) 1,1 Uit ruime ervaring

Nadere informatie

1. De Horizontale Groep drugs heeft het bovengenoemde voorstel op 5 september 2007 besproken.

1. De Horizontale Groep drugs heeft het bovengenoemde voorstel op 5 september 2007 besproken. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 december 2007 (18.12) (OR. en) 12970/1/07 REV 1 CORDROGUE 68 SAN 168 NOTA I-PUNT van: aan: Betreft: de Horizontale Groep drugs het Coreper/de Raad Voorstel voor een

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proteomics voor de massa

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Proteomics voor de massa Afsluitende les Leerlingenhandleiding Proteomics voor de massa Computeropdracht Inleiding - data van een massaspectrometer Bij dit computerpracticum gaan jullie zelf de data van de analyse van een eiwit

Nadere informatie

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Controle Onlangs is door een grote opdrachtgever van STAR OGP een drugscontrole gehouden onder alle aanwezigen (dus medewerkers van diverse

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Om te kunnen overleven moeten micro-organismen voedingsstoffen opnemen uit hun omgeving en afvalstoffen uitscheiden. Het inwendige van een cel is gescheiden

Nadere informatie

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur GEPE Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016 28 september 2015 13.30-16.00 uur Naam: (in blokletters) Registratienummer 1. Begin met je naam en overige gegevens in te vullen. 2. Gebruik voor de beantwoording

Nadere informatie

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld

Inleiding. 2. Vraagstelling. Advies expertgroep middelen. geweld Advies expertgroep middelen Bijeenkomst 12 december 2012, 12.30-16.00 uur Nederlands Forensisch Instituut, Den Haag en geweld Datum 5 februari 2013 Ons kenmerk 1. Inleiding In maart 2011 heeft de Minister

Nadere informatie

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post

Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Love and Fear of Water: Water Dynamics around Charges and Apolar Solutes S.T. van der Post Samenvatting Water is meer dan een oplosmiddel Het leven op aarde is gebaseerd op water: vrijwel alle organismen,

Nadere informatie

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Scheikunde 1 (nieuwe stijl) Examen VW Voorbereidend Wetenschappelijk nderwijs Tijdvak 1 Maandag 27 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen; het examen bestaat uit 24

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

Kerntaak 1: Voorbereiden van analyses

Kerntaak 1: Voorbereiden van analyses Kerntaak 1: Voorbereiden van analyses Werkproces 1.1: Plannen van de eigen werkzaamheden De laborant overlegt de door hem uit te voeren taken en prioritering hiervan met zijn leidinggevende en collega

Nadere informatie

REDENEREN BIJ SCHEIKUNDE. Hella Fries

REDENEREN BIJ SCHEIKUNDE. Hella Fries REDENEREN BIJ SCHEIKUNDE Hella Fries Aandacht voor redeneren is nodig! Nieuwe scheikunde examens, met nieuwe onderwerpen In deze examens wordt meer een beroep gedaan op het redeneren over en uitleggen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting De spectroscopie en de chemie van interstellaire ijs analogen Het onderzoek dat in dit proefschrift wordt beschreven richt zich op laboratorium experimenten die astrochemische processen nabootsen onder

Nadere informatie

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Kennis voor een succesvolle forensische keten Forensisch onderzoek wordt steeds belangrijker voor de opsporing en

Nadere informatie

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster.

Meten en Monitoren. Weet wat je meet. Startsymposium Expertisecentrum PFOS. Virtualisatie project Omegam Eline Klooster. Meten en Monitoren Weet wat je meet Inhoud presentatie Omegam Laboratoria Proces ontwikkelen analyse methoden De analyse /PFOA Prestatiekenmerken /PFOA bij Omegam De praktijk : Weet wat je meet Omegam

Nadere informatie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie

Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Statistiek voor Natuurkunde Opgavenserie 4: Lineaire regressie Inleveren: Uiterlijk 15 februari voor 16.00 in mijn postvakje Afspraken Overleg is toegestaan, maar iedereen levert zijn eigen werk in. Overschrijven

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Het tablet is om vele redenen een populaire toedieningsvorm van geneesmiddelen. Het gebruikersgemak en het gemak waarmee ze grootschalig kunnen worden geproduceerd zijn slechts twee van de

Nadere informatie

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001

Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Ontwikkeling nieuwe minerale olie standaard RIVM-NMi-001 Michel van Son NMi Van Swinden Laboratorium B.V. Afdeling MDKV+CH Datum: 22 juni 2007 Rapportcode: S-CH.07.11 De werkzaamheden die worden beschreven

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 9 september 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0183 (E) 12272/14 CORDROGUE 61 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: UITVOERINGSBESLUIT VAN

Nadere informatie

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00

IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 IPT hertentamen - 03-07-2015, 9:00-12:00 Cursus: 4051IPTECY Inleiding ProcesTechnologie Docenten: F. Kapteijn & V. van Steijn Lees elke vraag volledig door voordat je aan (a) begint. Schrijf op elk blad

Nadere informatie

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.:

Deze bijlage is geldig van: tot Vervangt bijlage d.d.: van Belastingdienst / Douane Laboratorium Kingsfordweg 1 1043 GN Amsterdam Nederland Locatie waar activiteiten onder accreditatie worden uitgevoerd Hoofdkantoor Gravimetrie 1 Diervoeders, gluten en maïs

Nadere informatie

VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN

VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN Technology, Innovation & Society Delft VOORBLAD SCHRIFTELIJKE TOETSEN OPLEIDING TOETSCODE GROEP : TECHNISCHE NATUURKUNDE : SPECT-T1 : NH4TN, NH4FO TOETSDATUM : 31 OKTOBER 2013 TIJD : 13.00 14.30 uur AANTAL

Nadere informatie

Examen VWO. scheikunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. scheikunde. tijdvak 2 woensdag 22 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 2011 tijdvak 2 woensdag 22 juni 13.30-16.30 uur scheikunde tevens oud programma scheikunde 1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Verslaglegging van de opdracht: Chemie in de Wiskunde. Lisanne van der Breggen en Jette Wielaard

Verslaglegging van de opdracht: Chemie in de Wiskunde. Lisanne van der Breggen en Jette Wielaard Verslaglegging van de opdracht: Chemie in de Wiskunde Lisanne van der Breggen en Jette Wielaard October 23, 29 Een woord vooraf Na aanleiding van het gesprek met het ingenieursbureau Wiskens&co hebben

Nadere informatie

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit

Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Brede chemische screening voor het monitoren van de waterkwaliteit Ton van Leerdam (KWR), Bernard Bajema (Vitens), Bendert de Graaf (Vitens), Jan van der Kooi (WLN), Leo Puijker (KWR) Wereldwijd worden

Nadere informatie

Aspecten van een synthese. September 2011 dr. P.S. Peijzel

Aspecten van een synthese. September 2011 dr. P.S. Peijzel Aspecten van een synthese September 2011 dr. P.S. Peijzel Inhoud: Aspecten van een synthese Nabespreken ARB-Toets Wat is het doel van een synthese? Het in handen krijgen van een gewenste stof door middel

Nadere informatie

Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie

Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie OCIVO 39 2ìso -Á Patroonherkenningstechnieken en de inzichtelijkheid van de biotechnologie I. van der Greef, S.GA.F. Angelino ena.c. Tas TNO-Voeding De huidige waagstelling binnen de analytische chemie

Nadere informatie