5.1: Wat is kolonisatie/imperialisme en welke veranderingen brengt het mee?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "5.1: Wat is kolonisatie/imperialisme en welke veranderingen brengt het mee?"

Transcriptie

1 5.1: Wat is kolonisatie/imperialisme en welke veranderingen brengt het mee? Wat is een kolonie? Het begrip kolonie kan meerdere betekenissen hebben. Dit hangt af van de tijd waarin het wordt geplaatst en met welke doelstelling(en) de kolonie is gesticht. De twee betekennissen die we bij hoofdstuk 5 hanteren: -Het kan een plaats zijn waar mensen (veelal Europeanen) zich vestigen voor o.a. handel te drijven. -Een land dat is onderworpen aan een ander land (veelal Europese landen) als gevolg van imperialisme. Wat is kolonisatie en imperialisme? Kolonisatie: Vanaf +/ Europese ontdekkingsreiziger verkennen de nieuwe werelden en vestigen (wonen) zich hoofdzakelijk in de gebieden van Afrika, Amerika en Azië voor de handel in producten (o.a. specerijen) en mensen (slaven). Imperialisme: Vanaf +/ Europeanen gaan gebieden/landen in Afrika, Amerika en Azië beheersen en onder hun bestuurlijke en economische controle stellen. Deze gebieden/ landen worden toegevoegd aan het grondgebied van deze Europese landen. De periode die hoofdstuk 5 behandeld gaat vrijwel uitsluitend over de tijd van het imperialisme. Al zijn vele van de koloniën uit de imperialistische tijd ooit gestart als handelskolonie. Voorbeeld: De Nederlanders dreven eerst alleen handel met Indonesië (Nederlands- Indië), later werd het gehele grondgebied van Indonesië aan het Nederlandse rijk toegevoegd. Vooral Afrika en Azië waren lang het imperialistisch terrein van Europa. Hierboven de verdeling rond Groot-Brittannië en Frankrijk behoorden tot de fanatiekste imperialisten. Oorzaken van de overgang van kolonisatie naar imperialisme -Rijke Europeanen wilden weer geld investeren, dat kon alleen buiten Europa. Door de industriële revolutie zat de Europese economie aan zijn top. -Europa produceerde meer dan het zelf kocht, dus werd geprobeerd deze producten buiten Europa te verkopen. -Europese markt had (meer) grondstoffen nodig, die buiten Europa beter verkrijgbaar waren, zoals olie. Het was gemakkelijk deze in eigen beheer te hebben. -Survival of the fittest (sterkste overleeft) door nationalisme in Europa, meer kolonies betekende meer aanzien en politieke macht.

2 Europeanen proberen in de imperialistische tijd op allerlei manieren een Europese stempel te drukken op hun koloniën. Het boek onderscheidt 4 terreinen: 1.Economische veranderingen: -Verbetering infrastructuur/verkeersverbindingen wegen, spoorlijnen, havens en vliegvelden Nodig voor stimulering economie (verplaatsing van producten & grondstoffen) en ordehandhaving in geval van opstand (verplaatsing leger). Uitwisseling van producten -Europeanen brachten hun producten naar de markten van de koloniën (o.a. kleding, auto s en vuurwapens). -Europeanen haalden zoveel mogelijk waardevolle grondstoffen uit de koloniën voor eigen gebruik (o.a. goud, zilver, steenkool en olie) -Europeanen voerden nieuwe landbouwgewassen en dieren in, in de koloniën. Enerzijds van Europa naar de koloniën, anderzijds van de ene kolonie naar de andere kolonie. Verplicht werken voor de koloniale overheerser -Europese bedrijven en de overheid legden de inheemse bevolking verplichtingen op, zoals het betalen van belasting, verplichte arbeidsuren of een voorgeschreven productie binnen de landbouwsector (bijv. een product moeten produceren of een hoeveelheid van/voor Europa). 2.Sociale veranderingen: Door de kolonies is er in diverse continenten een blanke meerderheid gekomen (zoals de beide Amerika s en Oceanië). De oorspronkelijke bevolking, de indianen, zijn veelal verdreven of gedood als gevolg van Europese ziekten en oorlogen. De plantagelandbouw zorgden voor de verplaatsing van Afrikanen (als slaaf) naar Amerika. In Afrika en Azië zijn de blanken in de minderheid, maar waren zij veelal de leidende bevolkingsgroep. Zij onderdrukten/legden hun wil op aan de oorspronkelijke bevolking, bijvoorbeeld in Zuid-Afrika en de komst van de staat Israël in Arabisch leefgebied. Natuurlijk vond er ook vermenging plaats door huwelijken/geboorten tussen twee bevolkingsgroepen. Imperialisme stimuleert verstedelijking. Dorpen worden steden en steden groeien. De steden boden werk en hadden het vrijere en westerse karakter, dat trok de mensen aan. De landbouw in de dorpen kon niet meer in ieders (levens)behoefte voorzien. 3.Godsdienstige veranderingen: De Europeanen wilden ook hun Christelijk geloof (Katholiek of Protestant) overbrengen aan de mensen in hun koloniën. Missionarissen (Katholiek) en zendelingen (Protestant) trokken de binnenlanden in om de mensen te overtuigen van geloof te veranderen (bekeren). Ook probeerden zij steun van de mensen te krijgen door ziekenhuizen te bouwen en onderwijs aan te bieden (Christelijk opvoeden). Waarom verliep de bekering niet altijd succesvol in Afrika en Azië? Situatie in Afrika: -Concurrentie van een andere groot geloof: Islam. Christelijke kerk keurde veel Afrikaanse gebruiken af, de Islam niet (bijv. polygamie (meerdere vrouwen) en afschrikken van geesten)

3 -De wijze van bekeren: Islam van bovenaf (leiders) en Christelijk onderaf (onderlaag bevolking). Situatie in Azië: In Azië was er nauwelijks succes, twee belangrijkste redenen daarvoor: -Sterke eigenwaarde Aziaten hielden vast aan eigen geloof en cultuur, die was in hun ogen beter dan die van Europa -Sterke organisatie van grote godsdiensten In tegenstelling tot Afrika waren de godsdienst in Azië beter en groter georganiseerd. In Afrika kon godsdienst per woonplaats verschillen, terwijl het in Azië een meer nationaal karakter had. Dezelfde voorschriften en gebruiken voor heel het land. Zo n nationale organisatie is lastiger te overheersen dan lokale organisaties. Toch zijn in vele Afrikaanse landen Christenen in de meerderheid of is dit geloof vermengd met Afrikaanse geloven. Overname van andere culturele zaken Afrikanen en Aziaten namen bepaalde zaken in zijn totaliteit over van Europa of vermengden het met hun bestaande cultuur. Bijv. sport (voetbal), taal, kleding of westerse geneeskunde. 4.Politieke veranderingen: Hoe bestuurden de Europeanen hun koloniën? Daarin zijn twee modellen te onderscheiden: Franse/directe model - Britse/indirecte model Direct bestuur - Indirect bestuur (Europese bestuurders (Mensen in de koloniën doen zelf het bestuur in de koloniën) behielden macht, onder toezicht van Europeanen). Centraal (alle macht/beslissingen - Decentraal (macht naar bestuurders in Europa) delen met koloniën) Welke landen pasten het toe? Frankrijk, Portugal en België - Groot-Brittannië en NL Voordelen Franse model: -Veel meer zaken in eigen hand, want koloniën hebben nauwelijks beslissingsbevoegdheid, daardoor succesvoller zaken door drukken/opleggen. Britse model: -Goedkoper (minder ambtenaren) -Meer begrip bevolking, ze mogen meepraten, dus daardoor minder opstand. Desondanks in beide modellen diverse vormen van opstand vanuit de koloniën, de Europeanen onderdrukten deze hard doormiddel van hun militaire overwicht. Let op: het deel factorijen vaak tot wederzijds voordeel, soms afgedwongen behoort niet tot de stof!!!

4 5.2: Wat is Dekolonisatie en wat zijn de oorzaken? Dekolonisatie: De gebieden/koloniën in Afrika, Amerika en Azië maken zich los van hun Europese overheersers en gaan alleen verder op bestuurlijke gebied (onafhankelijkheid/eigen staat) De enorme verschillen tussen stammen (geloof/taal) in de koloniën zorgden ervoor dat er nauwelijks saamhorigheid was. De Europeanen trokken deze verschillen als gevolg van het imperialisme steeds meer gelijk. Mensen in de koloniën groeiden daardoor naar elkaar toe, ze kregen dezelfde behoeften, waaronder een eigen staat voor hun volk, dat noemen o.a. nationalisme. Hoe werd het nationalisme in de koloniën versterkt? -Europees onderwijs Een deel van de mensen kreeg les in Europese zaken als democratie, vrijheid van meningsuiting en gelijkheid. Dat diende als voorbeeld om daarvoor zelf ook voor te willen strijden in hun kolonie. Bestudering van de inheemse bevolking en cultuur in de koloniën, versterkten de aandacht voor het volk, wat bijdraagt aan saamhorigheid. -Onderdrukking werkt op den duur averechts Europeanen maakten de dienst uit, legden alles op. De acceptatie daarvan kon niet eeuwig blijven duren. Mensen kregen steeds meer onvrede over hun slechte situatie. In feite was er niets te verliezen, of het risico van de strijd van onafhankelijkheid of blijven leven in onderdrukking. De situatie kon alleen maar verbeteren. Tweede wereldoorlog breekpunt voor dekolonisatie -Europa niet onverslaanbaar! De koloniën zagen dat hun machthebbers uit Europa ook konden verliezen. Sommige koloniën wisselden soms tijdelijk van machthebber, dit bood kansen om de situatie te verbeteren of Europa definitief buiten te werken. -Verenigde Staten maken de dienst uit De V.S. waren één van de winnaars van de 2 e W.O.! Zij hadden zelfs nauwelijks kolonies (VS waren zelf kolonie geweest). Zij vonden dan ook dat volken zelf hun zaken moesten kunnen regelen. Daarmee verschuift het politieke klimaat na 2 e W.O.. Het wordt steeds minder geaccepteerd om koloniën te hebben. Ook de V.N. was tegen kolonies. GB en Frankrijk verdwijnen langzaam als hoofdrolspelers van het wereldtoneel, ze zijn militair en financieel zwaar getroffen door de 2 e W.O. en kunnen hun koloniale rijk niet meer onderhouden. Ze gaan accepteren dat die tijd voorbij is. Daarmee komt het proces van dekolonisatie sterkt op gang. In het ene land wordt doormiddel van afspraken en overleg de onafhankelijkheid uitgeroepen, in andere landen was er strijd en oorlog voor nodig. -Vrijheidsstrijders In de koloniën stonden dan ook mensen op die het voortouw namen in de strijd onafhankelijkheid, met of zonder geweld. Zij diende als inspiratie voor andere koloniën om ook stappen te ondernemen. In de decennia na de 2 e W.O. zou het overgrote deel van de koloniën, als gevolg van het bovenstaande, op eigen benen komen te staan.

5 6.1: Nederlands-Indië/Indonesië: de Nederlandse kolonie. Let op: de samenvatting beperkt zich tot hoofdlijnen vanaf 1600, het startpunt in de lessen. De voor koloniale tijd in Indonesië (blz.156 & 157) kan beperkt getoetst worden, daarom deze wel zelfstandig doornemen! Het doel van de samenvatting is de kolonisatie/imperialistische kenmerken uit hoofdstuk 5 aan te laten sluiten bij de situatie van Indonesië. Europese overheersing heeft 2 fasen: Koloniale fase: Hierin ligt de nadruk op handel, niet op overheersing. De in 1602 opgerichte Verenigde Oost- Indische Compagnie legde de eerste handelscontacten tussen NL en Indonesië. Ze kregen van de overheid van NL het alleenrecht op de handel in Azië en ze mochten geweld inzetten als dat nodig was. Op deze wijze werden o.a. de Molukse eilanden aan NL onderworpen en de stad Jacarta, dat Batavia zou gaan heten en het bestuurscentrum werd voor de V.O.C. De V.O.C. wilde alleen geld verdienen aan specerijen en was niet geïnteresseerd in het overbrengen NLse bestuursvormen of cultuur. Er werd alleen bestuurlijk of gewelddadig ingegrepen als de handel in gevaar kwam. Bijv. als leiders of de inheems bevolking leveringsafspraken niet nakwamen. Imperialistische fase Rond 1800 gaat de koloniale fase langzaam over in de imperialistische fase. De V.O.C. gaat failliet en haar bezit komt in handen van de NLse overheid. De V.O.C. had slechts enkele van de Indonesische eilanden in haar macht, de NLse overheid wilde zo snel mogelijk het gehele Indonesische grondgebied in haar macht hebben (want: hoe meer koloniaal grondgebied, des te meer aanzien in Europa en mogelijkheden voor economisch gewin). Deze wens leidt tot verschillende (veroverings)oorlogen op de diverse eilanden. Even was Indonesië zelfs in Britse handen, maar na de val van Napoleon kreeg NL de eilanden weer terug. De Indonesiërs zagen door deze wisseling kans NL te weerhouden van een terugkeer of te verdrijven. NL kreeg daardoor te maken met opstand, de twee belangrijkste: -Matoelesia leidde een opstand op de Molukken, hij werd verslagen en opgehangen om een voorbeeld naar de bevolking te stellen. -Dipanagara leidde een opstand op het eiland Java, ook deze wist NL te onderdrukken met een koloniaal leger. Deze gebieden kwamen daarmee definitief onder de beheersing/controle van NL. De laatste stap naar volledige beheersing was de verovering van Atjeh, een deel van het eiland Sumatra. Deze oorlog begon 1873 en zou ruim 40 jaar duren, veel langer dan gedacht. De bevolking zag het veelal als een gelovige oorlog. Zij als Islamieten tegen de Europese Christenen. Het verzet was mede hierdoor hardnekkig en de landschap was moeilijk begaanbaar om te vechten. NL probeerden lokale leiders tegen elkaar uit te spelen of ze aan hun zijde te krijgen, maar zij keerden zich uiteindelijk allen tegen NL.

6 Generaal Van Heutsz bracht daar verandering in. NL nam voortaan initiatief in plaats van te reageren op de Atjehers, dit in combinatie met het wrede optreden kregen ze ook dit laatste deel van Indonesië in hun bezit. Naast het streven naar meer grondgebied zijn er nog meer imperialistische kenmerken aan te wijzen, namelijk: Economische gevolgen imperialisme: Cultuurstelsel Op Java (Ind. eiland) voerde NL het Cultuurstelsel in. Hierdoor waren Javaanse boeren tussen 1830 en 1870 verplicht 1/5 van hun grond te verbouwen met producten die de NLse overheid met winst op de Europese markt kon verkopen. Bijv. koffie, thee, tabak of suiker. Daarbij betaalden de boeren belasting over hun grond en arbeidsdiensten. Dit stelsel leverde zoveel op dat het 1/3 van het NLse staatsinkomen was in die tijd. Deze inkomsten waren dus nodig om politieke ideeën in NL te kunnen betalen. M.a.w. de kurk waarop Nederland drijft. In 1870 werd het Cultuurstelsel afgeschaft. Liberalen kwamen op in NL er zij vonden dat niet alleen de overheid, maar ook ondernemers van de markt in Indonesië mochten profiteren. De markt werd dus opengebroken. Voor de lokale bevolking bracht het weinig verbetering, de ondernemers melkten hen net zo uit als de NLse overheid. Extra materiaal: Culturele gevolgen imperialisme: Ethische politiek Rond 1900 vonden NLse politici dat ze wel heel erg veel van Indonesië hadden genomen, zoals grondstoffen, producten en grondgebied, zonder dat daar echt iets voor was terug gegeven. NL had dus een schuld aan Indonesië (ereschuld). Om het goed te maken wilden NL iets terug geven. De Indonesische bevolking was vrij primitief in NLse ogen, dus minder ontwikkeld. Dat wilde ze veranderen door: -Gezondheidszorg te verbeteren (westerse geneeskunst, bijv. vaccinatie) -Bestuursinitiatieven (bijv. een volksraad (soort parlement)). -Onderwijs, Indonesiërs konden les krijgen zoals in Nederlandse scholen. Extra materiaal: Dekolonisatie door nationalisme als gevolg van onderwijs. Een onbedoeld gevolg van het Nederlandse onderwijs in Indonesië, was dat zij hierdoor steeds meer (en sneller) op eigen benen wilden gaan staan (nationalisme). Ze werden geïnspireerd door de zaken die wij hen leerden, zoals democratie, mensenrecht enz. Hiermee begint dus eigenlijk het proces van dekolonisatie (streven naar de eigen staat). Enkele groepen namen daarin het voortouw: -Boedi Oetomo: bevorderen van de Javaanse cultuur, voorloper nationalistische organisaties. -Sakerat Islam: gericht tegen de groeiende invloed van Chinezen in Indonesië. -Muhammadiyah: gericht op verspreiding van Islam ten koste van Christendom en plaatselijke geloven.

7 -Partai Kommunis Indonesia: deze partij organiseerden in 1926 een opstand tegen de NLse overheersing. Deze werd neergeslagen, nationalisme als partij of beweging werd hierdoor verboden door NL. -Partai Nasional Indonesia: opgericht door later president van Indonesia (Soekarno) probeerden alle nationalisten van Indonesië bijeen te brengen, zonder succes. -Pendidikan Nasional Deze groep stelden alle bepaalde zaken van Indonesië (geloof of afkomst) boven de zaken die NL in Indonesië had gebracht. Het wachten was op een kans om deze ideeën ook definitief door te kunnen drukken. 2 e Wereldoorlog: het breekpunt voor dekolonisatie Wat voor vele kolonie gold in W.O. 2, was ook van toepassing op Indonesie, het bracht de onafhankelijkheid aanzienlijk dichterbij. De oorlog toonde aan dat ook Europese landen zwak waren. NL werd in Europa door de Duitsers onder de voet gelopen, maar belangrijker nog voor de situatie in Indonesië het kon geen weerstand bieden aan de agressie van Japan rondom de Grote Oceaan. Indonesië wisselde van bezetter. Japan was voortaan de baas. Dit bood kansen om de verjaarden Nederlanders nooit meer te laten terug komen. In eerste instantie werden de Japanners dan ook binnen gehaald als bevrijders van Indonesië. Al bleek later dat ook Japan ook Indonesië wilde hebben om er zelf (economisch (olie)) beter van te worden en dat de verbetering van het lot van Indonesië hen nauwelijks interesseerde. Enkele andere redenen waarom de bezetting van Japan een breekpunt vormde: -Nationalistische Indonesiërs die in verzet waren gekomen tegen NL voor de oorlog werden vrijgelaten uit gevangenschap. -Tijdens de Japanse bezetting werden NLse zaken verboden of sterk naar de achtergrond geduwd. Europeanen werden zelf opgesloten, het drong door dat macht van NL was gebroken. Steeds meer Indonesiërs wilden daardoor strijden voor een eigen staat. -Toen het verlies van Japan inzicht kwam bereidden de Indonesiërs zich (gewapend) al voor op de terugkomst van de Nederlanders, militair waren zij NL hiermee en stap voor, om deze nog niet naar Indonesië konden terugkeren. Na de Japanse overgave riepen enkele nationalisten direct de onafhankelijkheid uit ( ). Eén van hun leiders Soekarno benoemde zich tot president. Poging tot herstel van NL na W.O. 2 NL ging niet akkoord met deze zelfverklaarde onafhankelijkheid en deed poging de macht weer te herstellen. Met een korte oorlog dat men de nationalisten te kunnen breken. Economische motieven waren hiervoor het belangrijkst. Indonesië betekende inkomsten voor Nl, dat mocht dus niet verloren gaan. (Indië verloren, rampspoed geboren). Ook dat NL dat zij het beste konden bepalen wanneer Indonesië op eigen benen kon gaan staat. NL moest dat proces nog even begeleiden. De tegengestelde belangen van NL en nationalisten in Indonesië zorgden ervoor dat een gewelddadige confrontatie onvermijdelijk leek. Dit NLse militaire ingrijpen om de macht te herstellen worden politionele acties genoemd.

8 Indonesië alleen verder, maar hoe? Ondanks deze acties moest NL Indonesië toch laten gaan. Onder druk van de nieuwe wereldleider de V.S. (antikoloniaal ingesteld) en de V.N. erkende NL Indonesië als onafhankelijke staat op Extra materiaal: De vraag was echter hoe het nieuwe Indonesië moet worden ingericht op bestuurlijk gebied. Enkele vragen die centraal stonden: -Federaal of eenheidsstaat? Bij federaal houden de verschillende eilanden vele eigen bevoegdheden met daarboven een overkoepelende regering. Bij een eenheidsstaat beslist één regering voor alle eilanden gezamenlijk. In eerste instantie werd Indonesië federaal, maar later trok de regering in Jakarta (de nieuwe hoofdstad) toch alle macht naar zich toe. Hierdoor enkele opstand van diverse eilanden, maar het bleef een eenheidsstaat. -Inrichting van de parlementaire democratie Vanaf 1950 tot 1957 kreeg Indonesië een parlement. Parlementleden werden niet gekozen maar benoemd. De verdeeldheid in het parlement was zo groot dat geen enkele regering er goed door kon functioneren. Vanaf 1957 werd het dan ook omgezet naar een geleide democratie. Er was een parlement, maar in werkelijkheid lag de macht bij president Soekarno en de legerleiding, om de bestuurlijkheid te vergroten. We mogen spreken van een dictatuur. In 1966 werd Soekarno door het leger afgezet en namen zij de macht over. Indonesie werd een militaire dictatuur, onder leiding van generaal Soeharto. Ook voor hem viel het doek in 1999, de bevolking kwam in verzet tegen de beperkte politieke vrijheden en de corruptie. Indonesië werd nu echt een parlementaire democratie, met vrije verkiezingen. Toekomst van Indonesië De regering ontplooit diverse initiatieven om de mensen zich één te laten voelen in plaats van verbondenheid met slecht één van de vele eilanden. Toch zijn er nog vele problemen die het land teisteren, zoals overbevolking van Java, onredelijke verdeling van de rijkdom, de sporen van corruptie, godsdienstig geweld (moslims vs. Christenen) en diverse eilanden die zich af willen scheiden van de eenheidsstaat Indonesië. VEEL SUCCES MET LEREN EN IN DE PWW!!! FIJNE VAKANTIE EN BEDANKT VOOR HET LEUKE JAAR HEINO ;) OOME

De koloniale relatie Indonesië Nederland kerndeel antwoorden

De koloniale relatie Indonesië Nederland kerndeel antwoorden De koloniale relatie Indonesië Nederland kerndeel antwoorden 1 2 1. De VOC werd opgericht in 1602. 2. Dergelijke Nederlandse nederzettingen heetten factorijen/handelsposten. De Nederlanders stichtten deze

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

Indonesian Times blz. 4 toch niet vrij? en spotprent

Indonesian Times blz. 4 toch niet vrij? en spotprent Indonesian Times 28-12-1949 blz.2 eindelijk onafhankelijk!! blz. 5 het dagelijks leven en advertentie Blz. 3 onafhankelijkstrijd? blz.6 eerlijke strijd? blz. 4 toch niet vrij? en spotprent blz.7 column

Nadere informatie

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam:

een zee van tijd een zee van tijd Werkblad 17 Ω Over Indië en Suriname Ω Les 1: Van Batavia tot Jakarta Naam: Werkblad 7 Ω Over Indië en Suriname Ω Les : Van Batavia tot Jakarta VOC Schepen van de VOC varen naar Indië om specerijen te halen. Specerijen zijn bijvoorbeeld peper, kruidnagel en nootmuskaat. De reis

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2008-I

Eindexamen geschiedenis havo 2008-I De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië De volgende gebeurtenissen uit de geschiedenis van Nederlands-Indië staan in willekeurige volgorde: 1 Johannes van den Bosch introduceert

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen?

Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost-Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië In 1596 bereikte een Nederlandse expeditie onder Cornelis de Houtman Bantam. 2p 1 Leg uit welk verband er bestaat tussen deze expeditie en

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - I De koloniale relatie Indonesië-Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 15. 1p 22 Wat was een gebruikelijke route van VOC-schepen naar Indonesië? A route 1 B route 2 C route

Nadere informatie

Hoorcollege 2. Noord-Zuid Historische aspecten (2) Dekolonisatieprocessen

Hoorcollege 2. Noord-Zuid Historische aspecten (2) Dekolonisatieprocessen Hoorcollege 2 Noord-Zuid Historische aspecten (2) Dekolonisatieprocessen 1 De wereld rond 1900 Verklaringen voor deze verdeling van de wereld. 2 Tussen 1800 en 1900 Werkverdeling in de wereld wordt vastgelegd

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2007 - II De koloniale relatie Indonesië - Nederland + Het Indonesisch-Nederlands conflict 1945-1949 Gebruik bron 24, 25, 26 en 27. 2p 18 Vier begrippen over de geschiedenis van de VOC: a factorij b hongi-tochten

Nadere informatie

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen.

SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013. Staat en Natie. Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. SO 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2012-2013 Staat en Natie Dit SO bestaat uit 37 vragen. 29 openvragen en 8 meerkeuze vragen. In de 17 e en de 18 e eeuw ontstond er in Europa een politieke en filosofische stroming,

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Voor dit examen zijn maximaal 83 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I

Eindexamen geschiedenis havo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding in Nederland (1780-1901) De Calvinisten hechtten er veel belang aan dat de mensen zelf de Bijbel konden lezen. 1p 1 Welk gevolg had dit voor het onderwijs in de Republiek?

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein

Geschiedenis groep 6 Junior Einstein De oude Grieken en Romeinen hadden ze al en later ook de Vikingen. Koloniën. Koopmannen voeren met hun schepen over zee om met andere landen handel te drijven. Langs de route richtten ze handelsposten

Nadere informatie

Eureka 2M volledig herziene 5 e druk,

Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, Eureka 2M volledig herziene 5 e druk, 2015-2016 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je eerst

Nadere informatie

verrijking a Familiegeschiedenis Bekijk het fragment en beantwoord de vraag. Wat vind je van zijn verhaal?

verrijking a Familiegeschiedenis Bekijk het fragment en beantwoord de vraag. Wat vind je van zijn verhaal? verrijking a Familiegeschiedenis Bekijk het fragment en beantwoord de vraag. 1 Diederik van Vleuten vertelt hier over zijn familiegeschiedenis in Nederlands-Indië. Wat vind je van zijn verhaal? 23 a thema

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 7 Toetsvragen Tijdvak 7 Toetsvragen 1 In de Tijd van Pruiken en Revoluties hielden kooplieden uit de Republiek zich bezig met de zogenaamde driehoekshandel. Tussen welke gebieden vond deze driehoekshandel plaats? A

Nadere informatie

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 8 Toetsvragen

Toetsvragen geschiedenis toelating Pabo. Tijdvak 8 Toetsvragen Tijdvak 8 Toetsvragen 1 In Nederland was de eerste belangrijke politieke stroming het liberalisme. Welke politieke doelen wilden liberalen bereiken? A Zij wilden een eenheidsstaat met een grondwet en vrijheid

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Van Thuy, Pham Title: Beyond political skin : convergent paths to an independent

Nadere informatie

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland

Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Hoofdstuk 3 Na de WOI vluchtte de keizer naar Nederland Waarom NL? Nederland was een neutraal land. Bleef in NL tot aan zijn dood. Vrede van Versailles Vs, Eng, Fra winnaars. Duitsland als enige schuldig

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2007-I Van kind tot burger: Volksopvoeding via het onderwijs in Nederland (1780-1920) Patriotten gaven aan het begrip burger een nieuwe betekenis. 2p 1 Noem deze nieuwe betekenis en geef aan tot welke visie op

Nadere informatie

Examen VBO-MAVO-C. Geschiedenis en staatsinrichting

Examen VBO-MAVO-C. Geschiedenis en staatsinrichting Geschiedenis en staatsinrichting Examen VBO-MAVO-C Vragenboekje Voorbereidend Beroeps Onderwijs Middelbaar Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 23 mei 9.00 11.00 uur 20 01 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOLONIALE RELATIE INDONESIË - NEDERLAND + HET INDONESISCH NEDERLANDS CONFLICT 1945 1949 1p 1 De VOC kreeg van de Staten-Generaal

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2003 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOLONIALE RELATIE INDONESIË NEDERLAND + HET INDONESISCH NEDERLANDS CONFLICT 1945 1949 Gebruik bron 1. 1p 1 Er is een verschil

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2008-II

Eindexamen geschiedenis havo 2008-II De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië Gebruik bron 1. Bij elk bronfragment past één van de volgende, in willekeurige volgorde staande, onderwerpen: 1 de Bersiap-tijd; 2 de Napoleontische

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2003

Examenopgaven VMBO-BB 2003 Examenopgaven VMBO-BB 2003 tijdvak 1 donderdag 22 mei 09.00-10.30 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE BB Beantwoord alle vragen in het uitwerkboekje. Dit examen bestaat uit 40 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Het land op de kaart

Het land op de kaart Eritrea Het land op de kaart Indeling Geografie Geschiedenis De bevolking Godsdienst Onafhankelijkheidsoorlog Politiek Oorlog met Ethiopië 1998 Eindeloze dienstplicht Geografie. Eritrea ligt in de hoorn

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl I Historisch overzicht vanaf 1900 16 maximumscore 2 Voorbeeld van een juist antwoord is (twee van de volgende): tanks vliegtuigen onderzeeërs vlammenwerpers gifgas mitrailleurs per juist voorbeeld 1 Ook

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

UITWERKING OEFENVRAGEN NEDERLAND EN INDONESIE VIER EEUWEN CONTACT EN BEINVLOEDING GESCHIEDENIS

UITWERKING OEFENVRAGEN NEDERLAND EN INDONESIE VIER EEUWEN CONTACT EN BEINVLOEDING GESCHIEDENIS UITWERKING OEFENVRAGEN NEDERLAND EN INDONESIE VIER EEUWEN CONTACT EN BEINVLOEDING VAK: NIVEAU: GESCHIEDENIS MAVO De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen.

Nadere informatie

Historische context: Nederlands-Indië in de 19e eeuw

Historische context: Nederlands-Indië in de 19e eeuw Universität zu Köln Institut für Niederlandistik WS 2008/09 HS: Neuere Literatur: Max Havelaar Dozentin: Prof. Dr. M.-T. Leuker Referentin: A. Theissing Do., 06.11.2008 Opbouw: Het Indonesische archipel

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-I

Eindexamen geschiedenis vwo 2008-I De koloniale relatie tussen Nederland(ers) en Nederlands-Indië Stel: Er worden twee scheepswrakken gevonden van schepen op weg naar Indië. Het ene wrak was beladen met vaten zilveren rijksdaalders en ballast

Nadere informatie

Koloniën worden onafhankelijk

Koloniën worden onafhankelijk Koloniën worden onafhankelijk 10.2 Onderzoeksvragen : Wat waren de oorzaken en gevolgen van de dekolonisatie na 1945? Kenmerkende aspecten : De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie

Nadere informatie

(2) 1. Omschrijf het begrip imperialisme zoals het voorkwam vóór (2) 3. Wat hield het cultureel imperialisme volgens de Europeanen in?

(2) 1. Omschrijf het begrip imperialisme zoals het voorkwam vóór (2) 3. Wat hield het cultureel imperialisme volgens de Europeanen in? N.B. DEZE TAAK BESTAAT UIT VI OPDRACHTEN OP 5 PAGINA S. CONTROLEER ZORGVULDIG OF ALLE PAGINA S IN DE GOEDE VOLGORDE AANWEZIG ZIJN. NEEM IN GEVAL VAN EEN AFWIJKING ONMIDDELLIJK CONTACT OP MET EEN SURVEILLANT.

Nadere informatie

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich

Het Congres van Wenen hertekent Europa (1815) (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW VTI Kontich (les 03 5des) Geschiedenis 5MEVO-5EM-5EI-5IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Voor het Congres van Wenen a. Rond 1750: het Ancien Regime komt ten einde => Enkele kenmerken van het Ancien

Nadere informatie

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

Examen HAVO. Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen HAVO Vragenboekje Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 22 mei 9.00 12.00 uur 20 02 Voor dit examen

Nadere informatie

A L G E M E E N M A A R T

A L G E M E E N M A A R T A L G E M E E N Oorlogsbron van de Maand M A A R T 2 0 1 7 De Oorlogsbron van de Maand is ontwikkeld om tussendoor of als start van een les uit te voeren. Het is een korte opdracht waarbij leerlingen en

Nadere informatie

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC

Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Samenvatting Moderne Geschiedenis ABC Week 1ABC: De Franse Revolutie Info: De Franse Tijd (1795 1814) Na de Franse Revolutie werd Napoleon de baas in Frankrijk. Napoleon veroverde veel Europese landen,

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Dekolonisatie Nederlands-Indië h45. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/100781

Dekolonisatie Nederlands-Indië h45. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/100781 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 juni 2017 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/100781 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

De Koude Oorlog: het begin (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich

De Koude Oorlog: het begin (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW VTI Kontich (les 10 6des) Geschiedenis 6MEVO-6EM-6EI-6IW --- www.degeschiedenisles.com --- VTI Kontich 1. Samenwerking slaat om in wantrouwen in 1945 => Tijdens WO 2: USSR en VSA werken samen tegen Duitsland => In

Nadere informatie

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES

TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES TIJD VAN PRUIKEN EN REVOLUTIES Hoofdstuk 4 PARAGRAAF 4.1 Pruikentijd Standenmaatschappij De verlichting VERVAL EN RIJKDOM In de 17 e eeuw was Nederland het rijkste land ter wereld Van stilstand komt achteruitgang

Nadere informatie

Webquest Indonesië. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/70599

Webquest Indonesië. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/70599 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Roel Wellink 25 January 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/70599 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Programmering Leerstof & Toetsing 2011 2012

Programmering Leerstof & Toetsing 2011 2012 Vak: ASW, Algemene Sociale Wetenschappen onderdeel Leerjaar CB2 toetsvorm toetstijd 33 34 35 36 Wereldhandel, Peper en nootmuskaat, tekst: 1. Amsterdam, wereldstad 2. Peperduur, 5. VOC: samen sterk, 6.

Nadere informatie

Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië)

Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië) Inleiding Transmigratie (HAVO stof Indonesië) De Indonesische archipel strekt zich uit over meer dan 18.000 eilanden in het zuidoosten van Azië. Gewoonlijk wordt de archipel ingedeeld in 5 grotere eilanden

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

GESCHIEDENIS SO3 TV

GESCHIEDENIS SO3 TV GESCHIEDENIS SO3 TV 2 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 42 vragen. Bij meerkeuze vragen antwoorden met hoofdletter schrijven. Geef niet meer antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL

geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2007 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 33 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten

Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Jagers & boeren Waarvan leefden de jagers-verzamelaars? Jagers & boeren Waarvan leefden de boeren? Van de jacht en van vruchten en planten Van de oogst van hun land en van hun dieren Jagers & boeren Wat

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I GESCHIEDENIS

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I GESCHIEDENIS UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I VAK: NIVEAU: GESCHIEDENIS VWO EXAMEN: 2001-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

S.O. 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2014-2015

S.O. 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2014-2015 S.O. 2 Tijdvak I AVONDMAVO 2014-2015 Dit S.O. bestaat uit 41 vragen. Je schrijft met een blauwe of zwarte pen. Schrijf netjes en duidelijk. Indien bij een vraag een verklaring wordt gevraagd en de verklaring

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Stukje van het middenpaneel van de koets.

Stukje van het middenpaneel van de koets. Stukje van het middenpaneel van de koets. In de Gouden Koets hoort geen vrolijk wuivende koning. De Gouden Koets hoort in een museum als symbool voor al het leed dat Nederland in vier eeuwen overzee heeft

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 85 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

Het mysterie: Moord op Lumumba

Het mysterie: Moord op Lumumba Het mysterie: Moord op Lumumba Lumumba was de eerste premier van onafhankelijk Congo in 1960. Twee weken na zijn aantreden werden Lumumba en zijn regering afgezet tijdens een staatsgreep en werd Lumumba

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl)

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE BB

geschiedenis en staatsinrichting CSE BB Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 2 woensdag 20 juni 9.00-10.30 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE BB Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Beantwoord alle vragen in de uitwerkbijlage. Dit examen bestaat

Nadere informatie

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl)

Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) en geschiedenis (nieuwe stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 78 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Zuidoost-Azië voor 1945

Zuidoost-Azië voor 1945 Zuidoost-Azië voor 1945 Brits koloniaal gebied Frans koloniaal gebied Nederlands koloniaal gebied Amerikaanse koloniaal gebied India Indochina Indonesië 1858 Opheffing van de East India Company; de Britse

Nadere informatie

UNIFORM HEREXAMEN VWO 2015 VAK: GESCHIEDENIS DATUM: VRIJDAG 24 JULI 2015 TIJD: 10.45-12.45 UUR

UNIFORM HEREXAMEN VWO 2015 VAK: GESCHIEDENIS DATUM: VRIJDAG 24 JULI 2015 TIJD: 10.45-12.45 UUR MINISTERIE VAN ONDERWIJS, WETENSCHAP EN CULTUUR UNIFORM HEREXAMEN VWO 2015 VAK: GESCHIEDENIS DATUM: VRIJDAG 24 JULI 2015 TIJD: 10.45-12.45 UUR N.B. DEZE TAAK BESTAAT UIT 7 OPDRACHTEN OP 6 PAGINA S. CONTROLEER

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators

Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators Les 11 Van zeehelden/ontdekkingsreizigers tot kolonisators gatentekst versie 1 Talrijk zijn de kinderliedjes die over varen gaan, over en havens en verre reizen over. Generaties Nederlanders groeiden op

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000

Tijd van monniken en ridders Vroege Middeleeuwen. Tijd van jagers en boeren Prehistorie. - 3000 v C 500-1000 jagers en boeren Prehistorie - 3000 v C monniken en ridders Vroege Middeleeuwen 500-1000 Grieken en Romeinen Oudheid -3000 v C - 500 n C steden en staten - Hoge en Late Middeleeuwen 1000 1500 ontdekkers

Nadere informatie

De Industriële Revolutie. Veranderingen in de landbouw

De Industriële Revolutie. Veranderingen in de landbouw De Industriële Revolutie Veranderingen in de landbouw Hoe het eerst ging In de middeleeuwen was 90 procent van de bevolking boer Dit was geen keuze, maar noodzaak De opbrengt van de grond lag laag! Ondanks

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Dibebaskan Indonesia

Dibebaskan Indonesia Dibebaskan Indonesia Hallo inwoners van de republiek Indonesie. Eindelijk is het dan zover, wij zijn onafhankelijk!!! Dit is de eerste officiele editie van de krant Dibebaskan Indondesia ( bevrijd Indonesie).

Nadere informatie

: 8270 km2 (1/4e van Nederland).

: 8270 km2 (1/4e van Nederland). Oppervlakte : 8270 km2 (1/4e van Nederland). Hoofdstad : Suva. Aantal inwoners : 945.000. Aantal inwoners per km2 : 115. Grootste godsdienstige groepen: christenen (64,5%), hindoes (27,9%) en moslims (6,3%

Nadere informatie

!"#$%&'&(%)*#+&,-#./##

!#$%&'&(%)*#+&,-#./## Brandaan samenvatting groep 6 Mijn Malmberg!"$%&'&(%)*+&,-./ :%$)-%330); (%)*+&0)&1$23.*%$!"$%&%'%"()%"$%%%*++%,$-%$%,./"$%%",)01%"2%./"3,)014/"$%.5./"$6785(%,$/8+/54%( 9%"(,*8'/"$%4/"$%.67.'/"/:;11%"1>>?.)%$%"*)($%4%.%+%,%.$"//,$%&%5(/$6

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

Ronde Indonesië. De antwoorden

Ronde Indonesië. De antwoorden Ronde Indonesië De antwoorden 1 INDONESIE Vraag 1) Indonesië is het land met: #a. de meeste moslims. b. op één na de meeste moslims. c. op twee na de meeste moslims. Volgens cijfers uit 2010 heeft Indonesië

Nadere informatie

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën

TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën TIJDVAK 7 Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Bepoederde pruiken, bruisende ideeën Tijd van Pruiken en Revoluties 1700-1800 Vroegmoderne Tijd Kenmerkende aspecten Uitbouw van de Europese overheersing,

Nadere informatie

Situering in tijd en ruimte

Situering in tijd en ruimte Situering in tijd en ruimte Rome groeide tussen 753 v.c. en 476 uit tot een echt wereldrijk. Binnen deze tijdspanne kunnen we drie periodes onderscheiden: Rome als koninkrijk, als republiek en tenslotte

Nadere informatie

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij

HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014. Mr. Muilder Maatschappij HUSEYIN UCAR 4B 18-3-2014 Mr. Muilder Maatschappij Voorwoord Omschrijving: Een dictatuur is dat een iemand de absolute macht heeft en dat er in dat land geen democratie heerst. Motivatie: Ik heb voor dit

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie