documentatenota CRB Belgium 4.0 Naar een digitale transformatie van de Belgische economie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "documentatenota CRB 2015-1196 Belgium 4.0 Naar een digitale transformatie van de Belgische economie"

Transcriptie

1 documentatenota CRB Belgium 4.0 Naar een digitale transformatie van de Belgische economie

2

3 Kader 2 In een markteconomie verandert de structuur van een economie voortdurend. Ondernemers gaan immers continu op zoek naar nieuwe producten en diensten, en naar nieuwe en goedkopere productiemethoden. Op die manier proberen ze beter in te spelen op de behoeften/wensen van klanten en dus hun concurrentiepositie te maximaliseren. Daarenboven zijn er de zogenaamde megatrends die een grote impact hebben op de omgeving waarin ondernemingen opereren. Ondernemingen die erin slagen om zich aan deze veranderingen aan te passen, zullen groeien. De bedrijven die niet de nodige interne aanpassingen (kunnen) maken, zullen krimpen of verdwijnen. Het resultaat van deze processen bepaalt de evolutie van de economische structuur. Indien we onze welvaart willen behouden en verder verbeteren, is het belangrijk dat de economische structuur transformeert in de richting van hogere toegevoegde waarde activiteiten. Zoals blijkt uit eerder Technische Verslagen van het secretariaat van de CRB is er evidentie dat het in België op dit vlak beter kan. Een van de megatrends waarmee we vandaag de dag geconfronteerd worden, zijn de evoluties op het vlak van ICT. ICTtechnologieën worden reeds geruime tijd gebruikt in moderne productiesystemen, maar er wordt verwacht dat nieuwe ICTapplicaties de productie de komende jaren nog substantieel zullen veranderen. Opkomende digitale technologieën zoals big data, cloud computing, het Internet of Things zullen veel producten en productieproductieprocessen transformeren of vervangen. De hamvraag is dan ook hoe deze trend kan omgezet in de ontwikkeling van een belangrijk digitaal ecosysteem in België, met bijhorende groei en jobs. In dit kader coördineert het secretariaat, op vraag van het Raadgevend Comité voor de telecommunicatie (RCT), een studie rond de digitale transformatie van de economie en de plaats van de telecomsector in dit verhaal. Deze studie gebeurt in samenwerking met het federaal Planbureau, de fod Economie en het BIPT. Hierna vindt u een aantal eerste resultaten die op 3 juni werden voorgesteld aan het RCT. In de volgende fase zullen deze resultaten verder verfijnd worden met het oog op het formuleren van concrete beleidsaanbevelingen

4

5 CRB EWG-GTE 35 SVC/TS/SDh/LVN 18 juni Belgium 4.0 Naar een digitale transformatie van de Belgische economie Een aantal eerste resultaten BIPT: Luc Vanfleteren Federaal Planbureau: Jan van der Linden Fod Economie: Steffi Mignon, Pierre Strumelle, Liliane Turloot Secretariaat CRB: Tom Strengs, Siska Vandecandelaere 1

6 Overzicht 2 1. Waarom digitaliseren? 2. Maar wat is digitalisering precies? 3. Het digitale ecosysteem 3.1. Infrastructuur 3.2. De ICT-sector 3.3. ICT-gebruik 4. Beleidsimplicaties 5. Pistes voor verder onderzoek 2

7 3 1. Waarom digitaliseren? 3

8 Digitalisering is belangrijk 4 Digitalisering als hefboom voor de transformatie van de economie: de V.S. vs. Europa Van WOII tot 1995 was arbeidsproductiviteit in Europa systematisch hoger dan in de V.S. (Kegels e.a., 2012); : productiviteitsgroei in Europa neemt af en versnelt in de V.S. (als gevolg van ICT capital deepening en TFP-groei in ICT sectoren) (Jorgenson e.a., 2012; Oliner e.a., 2007); : sterke productiviteitsgroei in V.S. zet door, maar ditmaal voornamelijk gedreven door TFP-groei in ICT-intensieve marktdiensten (vooral groot- en detailhandel) (Jorgenson e.a., 2010; Oliner e.a., 2007; van Ark en Inklaar, 2005); ICT-kapitaalverdieping in Europa loopt achter op de V.S. (van Ark e.a., 2003) Evenwel grote verschillen tussen Europese landen (Scandinavië vs. Spanje, Italië) (van Ark en Inklaar, 2005; Kegels e.a., 2012). 4

9 Digitalisering is belangrijk 5 Vergelijking van de economische impact van ICT in de V.S. en de EU EU-15 total economy EU-15 market sector Bron: van Welsum, Overmeer en van Ark (2013) Europe total economy EU-27 total economy total economy total economy total economy United States total economy total economy total economy GDP growth 2,2 2,5 2,0 1,1 1,5 3,1 3,5 2,4 0,7 1,5 Labour productivity growth 1,3 1,6 1,6 0,9 1,2 2,0 2,6 2,0 1,2 1,5 Contributions to LP growth: IT investement/hour 0,4 0,5 0,4 0,3 0,3 0,7 0,9 0,5 0,4 0,5 MFP (ICT-production) 0,3 0,3 0,3 0,1 0,2 0,5 0,5 0,5 0,3 0,4 MFP (ICT-use) 0,1 0,2 0,0-0,1-0,1 0,1 0,5 0,1-0,1 0,0 %-point IT contribution to LP 0,7 1,0 0,7 0,3 0,4 1,3 1,9 1,1 0,5 0,9 Total IT as % of LP growth 57% 60% 43% 32% 36% 64% 74% 54% 46% 55% Total IT as % of GDP growth 34% 39% 34% 27% 30% 41% 55% 45% 78% 55% 5

10 Digitalisering is belangrijk 6 Tussen 2001 en 2011 was 30% van de economische groei in de EU te danken aan ICT, terwijl ICT in de V.S. verantwoordelijk was voor 55% van de economische groei. Gedurende de laatste periode ( ) bedroeg het geschatte verschil in de bijdrage van ICT aan de productiviteitsgroei in de V.S. en de EU ongeveer 0,2% op jaarbasis (over de periode was dit verschil zelfs 0,5% in het voordeel van de V.S.). Dat betekent dat het verschil in productiviteitsgroei tussen beide continenten over deze periode bijna volledig kan verklaard worden door het verschil in bijdrage vanwege ICT tussen beide regio s. 6

11 Digitalisering is belangrijk 7 Sinds de financiële crisis echter terugval van de arbeidsproductiviteit in zowel de V.S. als Europa. Ook bijdrage van ICT tot de economische groei kende een sterke terugval in zowel de V.S. als de EU. Niettegenstaande bleef de productiviteitsgroei in de ICTsectoren in de V.S. relatief sterk t.o.v. hun Europese tegenhangers (van Welsum, Overmeer en van Ark, 2013). 7

12 Wat leren we hieruit? 8 De ervaring in de V.S. leert dat digitalisering een belangrijke impact kan hebben op productiviteitsgroei. Deze impact verloopt in eerste instantie via productiviteitsgroei in de ICT-sectoren zelf en via investeringen in ICT-kapitaal door andere sectoren (directe effecten van ICT). Op lange termijn dient dit ICT-kapitaal echter aangewend te worden voor aanvullende innovatie in de rest van de economie ( ICT-enabled innovation ), zodanig dat de TFP in de rest van de economie toeneemt (geïnduceerd effect van ICT). Daarom is het belangrijk dat Belgische ondernemingen voldoende voorbereid zijn op de volgende digitale golf (Big Data, cloud, social media, IoT, ). De verdergaande digitalisering van de Europese economie is immers op dit moment een van de grootste opportuniteiten om de productiviteitsgroei te stimuleren (van Ark, 2014). 8

13 Maatschappelijke impact van ICT 9 Digitalisering kan naast economische waarde ook andere maatschappelijke waarde creëren. Voorbeelden die in de literatuur vaak vermeld worden zijn: Verbeterde gezondheidszorg en sociale zorg (diagnose van op afstand, monitoring gezondheid ); Verbetering van skills en onderwijs (afstandsleren, online informatie ); Milieuverbeteringen (minder pendelbewegingen, beter energiemanagement van gebouwen, smart grids ); Levenskwaliteit en sociaal welzijn (minder pendeltijd, faciliteren van interactie met vrienden, familie ); Verhoging van democratische participatie (informatievoorziening door overheid, consultaties via web ). 9

14 Risico s van ICT 10 Maar digitalisering houdt ook een aantal uitdagingen in: Arbeidsmarkt: Hoe ervoor zorgen dat werknemers zich voldoende kunnen aanpassen? In the coming years, 90% of the jobs will require some level of digital skills (EC, 2015, blz. 70); 54% of EU jobs at risk of computerization (Bruegel, 2014). Hoe privacy voldoende waarborgen? Toenemende afhankelijkheid van het internet: hoe voorbereiden op eventuele storingen? Hoe digitale kloof vermijden? 10

15 De digitale kloof in België 11 Definitie: De term digitale kloof verwijst naar verschillen tussen individuen, tussen huishoudens, tussen ondernemingen, tussen inkomensgroepen en tussen regio s op vlak van toegang tot en gebruik van ICT en het internet voor uiteenlopende doeleinden (OECD, 2001) Indicator: percentage individuen dat nog nooit het internet gebruikt heeft. Afhankelijk van: - leeftijd (2,7% 43,5%) - opleidingsniveau (1,9% 28,5%) - inkomensgroep (3,5% 29%) De digitale kloof is de laatste jaren sterk gedaald in België (evenals gemiddeld in de EU-15), maar blijft hoog. Van 33,7% in 2006 naar 12,9% in

16 De digitale kloof in internationaal perspectief 12 % individuen dat nog nooit het internet heeft gebruikt, 2014 Bron: Eurostat 12

17 13 2. Maar wat is digitalisering precies? 13

18 Digitalisering is een generiek concept 14 dat verwijst naar alle ontwikkelingen op sociaal, economisch en maatschappelijk vlak als gevolg van investeringen in informatie- en communicatietechnologieën (ICT). Het behelst zodoende meer dan steeds performantere servers en steeds snellere communicatienetwerken, het beïnvloedt tevens de aard van consumptiepatronen en productieprocessen, verandert de manier waarop markten werken en introduceert nieuwe markten en opportuniteiten. Het is m.a.w. een transversaal proces dat een impact heeft op de gehele economie. 14

19 De vraag is niet zozeer wat, maar hoe 15 Digitalisering omvat meer dan enkel ontwikkelingen op vlak van ICT per se Minstens even belangrijk is de vraag hoe ICT wordt aangewend door ondernemingen in andere sectoren ICT is immers een general purpose technology en een geslaagde digitalisering vereist (bovenop het technologische aspect) complementaire (organisatorische) innovaties en verdere investeringen in kennis en vaardigheden. Het volstaat dan ook niet om massaal te investeren in ICTkapitaal als niet ook gelijktijdig wordt geïnvesteerd in immateriële activa (zoals skills, innovatie, organisatie) die toelaten om effectief en efficiënt gebruik te maken van ICT (Lemoine e.a., 2011) 15

20 De digitale economie is een complex ecosysteem Daarom kan de digitale economie best worden opgevat als een complex ecosysteem gekenmerkt door een onderlinge afhankelijkheid en wisselwerking tussen aanbod, infrastructuur, gebruik en institutionele omgeving. Het is dan ook van belang om bij de analyse van de digitale economie (en bij het uitstippelen van het beleid ter zake) steeds het gehele ecosysteem voor ogen te houden. Een geslaagde digitalisering van de economie vereist bijgevolg een dynamische interactie tussen de verschillende elementen van dit ecosysteem: digitale infrastructuur de ICT-sectoren ICT-gebruik Deze interactie wordt in grote mate bepaald door de institutionele omgeving (regelgeving, digitale vaardigheden, digitale veiligheid, vertrouwen, cultuur, ) 16 16

21 De digitale economie is een complex ecosysteem 17 Regelgeving Skills Aanbod Hardware Software ICT-dienstverlening Infrastructuur - Telecom Vraag Media Distributie Financiële sector Industrie Vertrouwen - Housing & Hosting Gezondheidszorg - Internet exchanges Onderwijs Openbaar bestuur Cultuur Ondernemerschap Innovatie 17

22 Infrastructuur 18

23 Breedband: key enabler voor digitale economie 19 Heel wat studies vinden positieve impact van breedband op groei en jobs. Studie Focus Bevindingen Geografie Periode Koutroumpis (2009) Broadband penetration * A 10 percentage points increase in broadband penetration yields 0,25 p.p. (low penetration countries) to 0,63 p.p. (high penetration countries) increase in GDP growth. EU * The average contribution of broadband deployment to GDP growth in EU-15 was 0,63 percentage points Czernich e.a. (2011) Broadband penetration * A 10 percentage points increase in broadband penetration raises annual per capita growth by 0,9%-points - 1,5%-points Qiang en Rossotto (2009) Broadband penetration * A 10 percentage points increase in broadband penetration yields an additional 1,21 percentage points of GDP growth in high income economies * A 10 percentage points increase in broadband penetration yields an additional 1,38 percentage points of GDP growth in low and middle income economies Crandall, Lehr en Litan (2007) Broadband penetration * No statistically significant results with respect to effects of broadband deployment on output * A 1 percentage point increase in broadband penetration is projected to yield a 0,2 to 0,3 percent increase in employment per year "assuming the economy is not yet at full employment" Rohman en Bolin (2012) Broadband speed *If the speed level is doubled (to 16.6 Mbps on average), the impact on GDP growth is 0,3 percentage points (relative to the growth in 2008) Arthur D. Little (2015) Telco investment 1 EUR geïnvesteerd in nieuwe zeer hoge snelheidsdnetwerken (vast en mobiel) creëert 3 euro BBP Crandall en Singer (2010) Broadband * The massive investments made in mobile and wired Internet capacity by the major network providers has created hundreds of thousands of jobs (approximately ) over the past six years and the expected capital investment over the next few years ( ) would create approximately 509,000 jobs relative to a world without such investments * The massive investments made in mobile and wired Internet capacity by the major network providers has created about $562 billion over the past six years and the expected capital investment over the next few years ( ) would create approximately $542 billion of increased GDP relative to a world without such investments OECD countries 120 countries V.S OECD countries V.S

24 Breedband: key enabler voor digitale economie 20 Studie Focus Bevindingen Geografie Periode Crandall e.a. (2003) Broadband deployment Employment impact of broadband deployment aimed at increasing household adoption from 60% to 95% (requiring an investement of $63,6 billion) = 1,2 million jobs (comprising for construction and indirect) V.S.? Atkinson, Castro en Ezell (2009) Broadband deployment A $10 billion investment in broadband deployment yields jobs (of which direct and indirect and induced) Katz en Suter (2009) Broadband deployment A $6,3 billion investment (BTOP program) yields jobs (comprising direct, indirect and induced) Liebenau e.a. (2009) Broadband deployment A $7,5 billion investment (to achieve the target of 'Digital Britain') yields jobs (including direct and indirect and induced jobs) Katz e.a. (2009) Broadband deployment * A EUR 36 billion investment yields jobs (comprising direct, indirect and induced) * A EUR 36 billion investment in broadband network construction yields EUR 33 billion additional value added (elke euro geïnvesteerd genereert 0,93 euro extra toegevoegde waarde, dit komt overeen met 0,12% van het Duitse bbp. * Bovenop deze statische i/o-effecten, berekenen de auteurs nog de effecten van zogeheten 'netwerkexternaliteiten' (dit zijn effecten op economische groei en werkgelegenheid als gevolg van het gebruik van breedband: toegenomen productiviteit, innovatie, nieuwe waardeketens/business modellen, ) * Deze netwerkeffecten zorgen voor nog eens extra jobs en EUR 137,5 miljard extra BBP * De totale impact van een investering van EUR 36 miljard in netwerkuitrol in Duitsland wordt aldus geschat op nieuwe jobs (over een periode van 10 jaar) en EUR 171 miljard extra toegevoegde waarde (BBP) in 2020 tegenover een scenario zonder investering. V.S.? V.S.? VK? Duitsland

25 Breedband: key enabler voor digitale economie 21 Drie belangrijkste troeven van België volgens internationale bedrijfsleiders: Troeven van België transport en logistieke infrastructuur 79% goed uitgebouwde telecominfrastructuur 75% goed geschoolde werknemers 74% Bron: de barometer van de Belgische attractiviteit, Ernst&Young (2012) 21

26 Breedbandinfrastructuur in België 22 NGA-dekking (>30Mbps) EC, Digital Agenda Scoreboard 22

27 Effectief gerealiseerde snelheid 23 Hangt af van: 1) verschil tussen geadverteerde en effectief gerealiseerde snelheden Eigenlijke/geafficheerde downloadsnelheid op piekmomenten BE gemiddeld EU telefoonnetwerk* 83,20% 84,56% kabelnetwerk 89,54% 89,34% *In de studie werden VDSL en FTTH samen genomen voor het berekenen van het gemiddelde van de EU. Bron: EC, 2014, SamKnows study, blz. 88 2) keuze consument (uptake) 23

28 Uptake van 30 Mbps 24 Bron: EC- broadband access in the EU: situation at 1/7/

29 Uptake van 100 Mbps 25 Bron: EC broadband access in the EU : situation at 1/7/

30 Effectieve snelheid gemeten door Netflix 26 Bron: Netflix 26

31 Andere kwaliteitselementen 27 Onderstaande tabel geeft de positie van België tov 13 EU-landen. Voor elk land werd de score voor de best beschikbare technologie genomen (wetende dat deze technologie niet noodzakelijk in het ganse land beschikbaar is). Positie van BE in EU15 zonder LU en AT DNS resolution time 1 downstream VoIP jitter 2 actual download speed 3 latency 3 upstream VoIP jitter 4 DNS failure rate 6 packet loss 7 actual upload speed during peak periods 10 Bron: SamKnows rapport Meting bij voor elk land representatief staal vaste breedbandconsumenten in oktober

32 Andere kwaliteitselementen 28 België positioneert zich voor de meeste kwaliteitselementen in de bovenste helft; Op basis van deze gegevens lijkt uploadsnelheid een aandachtspunt voor België; Deze is typisch hoger naarmate fiber connecties dichter bij de eindgebruiker komen; In België nog quasi geen fiber tot eindgebruiker; Landen die heel goed scoren op fiber zijn Japan, Korea en Zweden (zie volgende grafiek). 28

33 Fiber connections in total broadband subscriptions 29 Bron: OESO, situatie juni

34 Mobiel breedband 30 Voor mobiel breedband is dekking, snelheid en penetratiegraad voorlopig nog onder EU gemiddelde, maar wel inhaalbeweging bezig. Bron: EC, Digital Agenda Scoreboard 30

35 Prijs is natuurlijk ook belangrijk 31 Niet alleen de kwaliteit van breedband is belangrijk, maar ook de prijs. Die zal een belangrijke impact hebben op de uptake van breedband. Hierna volgen de belangrijkste conclusies van de studies van het BIPT betreffende het prijsniveau op de residentiële en op de zakelijke markt. Methodologie: Het BIPT stelde gebruikersprofielen en categorieën op, rekening houdende met typisch gebruik; Voor elk gebruikersprofiel werd nagegaan wat de maandelijks terugkerende kost is voor de eindgebruiker op basis van de tariefplannen van de grootste operatoren. 31

36 Prijs op residentiële markt 32 Residentiële markt: gemiddelde positie tov buurlanden, maar: Mobiele data: duur in geval van hoog dataverbruik; Internet en bundels: gemiddeld voor meest populaire producten, maar vrij duur voor zeer hoge snelheden; Aandachtspunt: consumenten vinden het moeilijk om prijzen en diensten met elkaar te vergelijken en zijn in België zeer terughoudend als het gaat om het veranderen van telecomoperator. 32

37 Prijs op zakelijke markt 33 Zakelijke markt: verschillende profielen Heel grote, internationale bedrijven kennen relatief weinig problemen. Zij worden bediend door internationale spelers. Ondernemingen met 10 tot 100 werknemers (standaardproducten) => ook relatief gunstige prijzen tov buurlanden en VK. Twee kanttekeningen: mobiele spraakdiensten: duur, in het bijzonder voor mutiplayaanbiedingen; vast breedband uit basisgamma is relatief snel in België, maar ook duur in vergelijking met de producten met lagere basissnelheden in andere landen. 33

38 Prijs op zakelijke markt 34 Probleem voor ondernemingen die dedicates services vragen. Er zijn indicaties dat de prijzen voor deze ondernemigen hoog zijn. Weinig concurrentie in dit segment => Belgacom/Proximus duidelijk dominante aanbieder; Hoop dat dit probleem kleiner wordt nu kabeloperator ook over mobiele tak beschikt. Dit kan de concurrentie op de gecombineerde vaste en mobiele markt stimuleren. 34

39 Verwachtingen toekomst? 35 Sterke stijging van dataverkeer verwacht tussen 2014 en 2019 Meer internetverkeer toenemende penetratie van smartphones en tablets; Internet of Things (alles met alles verbonden); toenemende tendens van bedrijven om applicaties naar de cloud te verplaatsen; Toenemend aandeel van zwaardere internettoepassingen Cisco (2015) verwacht dat in 2019 IP videoverkeer 80% van alle consumenteninternetverkeer zal bedragen; Ook meer en meer high definition kwaliteit; 35

40 Sterke stijging internetverkeer verwacht 36 Bron: Cisco Visual Networking Index, Forecast and Methodology

41 Mobiel dataverkeer kent % sterkste stijging 37 toenemend aantal mobiele toestellen en mobiele applicaties en diensten; sterke stijging van mobiele video. Bron: Cisco Visual Networking Index, Forecast and Methodology

42 Blijvend investeringen nodig Het is belangrijk dat het netwerk deze toevloed van verkeer kan blijven dragen; Bovendien zijn, afhankelijke van het type dienst, naast capaciteit ook andere elementen belangrijk. Een aantal voorbeelden: een te lage uploadsnelheid kan het ontstaan van nieuwe diensten als cloud computing, videoconferencing belemmeren; realtime toepassingen, bv. rond smart health, vereisen een lage latency; gevoelige gegevens (bv. rond gezondheid, bedrijfsgevoelige informatie ) vereisen een 100% betrouwbaar en veilig internet; 38 38

43 Aantal domeinen met hoog potentieel en hun eisen op het vlak van infrastructuur 39 Videodiensten hoge capaciteit betrouwbaar snel Cloud diensten, applicaties en resources symmetrisch hoge capaciteit Onderwijsdiensten symmetrisch hoge capaciteit low latency Smart cities overal beschikbaar resilience Big data hoge capaciteit betrouwbaar veilig IoT and M2M communicatie betrouwbaar overal beschikbaar veilig Gezondheidsdiensten Betrouwbaar overal beschikbaar low latency Elektriciteitsnetwerken overal beschikbaar resilience Bron: UK policy paper,

44 Investeringen vereisen voldoende rendabiliteit 40 Bron: berekeningen fod Economie op basis van nationale rekeningen Noot: de rendabiliteit werd berekend als de verhouding van (het netto-exploitatie overschot en het gemengd inkomen) en de kapitaalvoorraad. Na een sterke stijging van de rendabiliteit begin jaren 2000 zien we de laatste jaren een dalende tendens. 40

45 Sterke daling rendabiliteit mobiele operatoren 41 Vorige grafiek kan verschillen verbergen tussen verschillende types operatoren. Op Europees vlak lijkt er een sterke daling van de rendabiliteit van de mobiele operatoren. Average ROCE of different types of mobile operators, Europes Source: Exane BNP Paribas estimates 41

46 Cijfers voor een aantal Belgische operatoren 42 Return on Capital Employed (ROCE) voor Belgische operatoren waarvoor cijfers beschikbaar zijn. Bron: berekeningen BIPT op basis van Belfirst 42

47 Dalende rendabiliteit laatste jaren 43 weerspiegelt toegenomen concurrentie: tussen operatoren intrede van alternatieve operatoren; regelgevende maatregelen om de concurrentie te stimuleren (bv. mogelijkheid om na 6 maanden kosteloos over te stappen naar andere operator, verlaging van mobiele afgiftekosten ). maar ook de komst van nieuwe spelers: de opkomst van OTT-diensten ondermijnt de traditionele omzet van telecomoperatoren en er wordt verwacht dat dit in de toekomst nog zal toenemen (Mobilsquared, 2014). Het gaat om spraak, messaging en in toenemende mate ook TV. 43

48 Reacties van telco s 44 Langs de kostenzijde zien we dat telco s schaal- en scopevoordelen nastreven onder meer door consolidatie; Langs opbrengstenzijde: opportuniteit om geld te verdienen met het transporteren van data: Telco s proberen gebruikers aan te moedigen om meer data te consumeren (bv. via partnerships met OTTdiensten, aanbieden van goedkope devices ); Echter, ook risico verbonden aan dit verdienmodel, nl. dumb pipe -scenario waarbij mobiele dataverbindingen pure commodity worden. 44

49 Hoe dumb pipe-scenario vermijden? 45 Diversificatie van activiteiten zelf OTT-activiteiten uitvoeren of allianties aangaan; eind 2014 had 55% van de mobiele netwerkoperatoren een relatie met een OTT-partner (vergeleken met 36% in 2013) (Mobil Squared, 2014) Gesofisticeerde enablers worden Infrastructuur meer intelligent maken om zo gespecialiseerde diensten te kunnen leveren; Voorbeelden: QoS, cloud-gebaseerde diensten Sterktes: relatie met klant, vertrouwen van klant (cybersecurity), aanwezigheid facturatiedienst 45

50 Overige infrastructuurelementen 46 Datacentres, hosting markt, IXPs Studie Deloitte (2014) toont bv. sterke correlatie tussen aanwezigheid van deze infrastructuurelementen en groei lokale internet-economie; OECD (2014) «It is not enough that countries are well connected through networks. The presence of data centres or other local facilities that can host Internet Exchange Points (IXP) and servers is also essential. This allows local traffic to stay local.» 46

51 Overige infrastructuurelementen 47 Bron: 47

52 Overige infrastructuurelementen 48 Belangrijke locatiecriteria voor datacentre en hosting capaciteit Sterke positieve correlatie tussen «% sites hosted in a country» en betrouwbaarheid van energienetwerk en ease of doing business (OECD, 2014) Deloitte (2013) identificeerde 4 belangrijke pijlers voor data centre locations Internet Connectivity (bv. aantal IXPs); Energie (prijzen en betrouwbaarheid); Geografische locatie (bereikbaarheid, centrale positie in Europa, neutrale positie van het land ); Politiek en economisch klimaat (economic and political stability; highly-educated and multilingual workforce; focus on international trade; favourable laws and regulations; favourable tax climate). NL sterke positie, maar voerde ook actief internationale politiek om datacentra aan te trekken. 48

53 ICT-sectoren 49

54 Welke sectoren? 50 OECD (2011): Industrie C26.1 Vervaardiging van elektronische onderdelen en printplaten C26.2 Vervaardiging van computers en randapparatuur C26.3 Vervaardiging van communicatieapparatuur C26.4 Vervaardiging van consumentenelektronica C26.8 Vervaardiging van magnetische en optische media Diensten G46.5 Groothandel in informatie- en communicatieapparatuur J58.2 Uitgeverijen van software J61 Telecommunicatie J62 Ontwerpen en programmeren van computerprogramma s, computerconsultancy-activiteiten en aanverwante activiteiten J63.1 Gegevensverwerking, webhosting en aanverwante activiteiten; webportalen 50 S95.1 Reparatie van computers en communicatieapparatuur

55 Belang van de ICT-sector 51 Is een omvangrijke nationale ICT-sector een noodzakelijke voorwaarde voor een geslaagde digitalisering van de Belgische economie? OECD (2011) stelt het als volgt: Questions can be raised regarding the link between having an ICT sector and benefiting from ICT investment and use. Some analysts have used the experience of a country such as Australia to suggest that having a large ICT manufacturing sector might not always be necessary. However, this hypothesis might benefit from more research as there could be spill-over effects associated with having an ICT manufacturing sector. Moreover, in order to benefit from ICT use, it might be important to have a welldeveloped domestic industry providing software and computer services to firms using the technology. (OECD, 2011, p.61) 51

56 Belang van de ICT-sector 52 McKinsey (2012) stelt evenwel vast dat countries with a high internet contribution to GDP correlate to those with a strong internet supply system. 52

57 Belang van de ICT-sector 53 ICT-sectoren (vooral ICT-diensten) zijn sterk verweven met de rest van de economie. Production Normalized Backward Linkages Source: BFP Faible (<1) Elevé (>1) Faible (<1) 26B 26A, 63A Elevé (>1) Normalized Forward Linkages 58A, 61A, 62A, TIC Net linkages Backward Forward 26A 0,76 1,27 26B 1,26 0,9 58A 1,15 0,84 61A 0,88 1,13 62A 0,85 1,06 63A 0,39 1,68 TIC 0,88 1,1 53

58 Structuur van de Belgische ICT-sector 54 Samenstelling van de Belgische ICT-sector (2012) ICT branche Ondernemingen % omzet % werknemers Industrie 503 7,3% 6,5% Groothandel ,1% 13,5% Uitgeverijen 499 0,2% 0,2% Telecommunicatie ,2% 23,4% Systeemontwikkeling ,8% 44,3% Informaticadiensten ,9% 2,6% Reparatie 806 0,7% 1,9% Totaal o.b.v. OESO definitie Detailhandel ,0% 7,8% Totaal ,0% 100,0% Aandeel ICT sector in de Belgische economie 4,20% 3,4% 2,7% Bronnen: FPB, DBRIS, Belfirst 54

59 ICT-sector iets dynamischer dan rest economie 55 Demografie van ICT-ondernemingen (gemiddelden per jaar over ) ICT ondernemingen Totale populatie* Aantal ondernemingen Aantal oprichtingen Aantal stopzettingen** Oprichtingsratio 8,0% 6,3% Stopzettingsratio 4,7% 4,4% Netto groeiratio 3,3% 1,9% Groei aantal ondernemingen 4,4% 3,0% Bronnen: FPB, DBRIS, Belfirst *) Niet-financiële ondernemingen die een jaarrekening neerlegden bij de Balanscentrale **) Als stopgezettte ondernemingen worden beschouwd de ondernemingen die over het voorgaande jaar geen jaarrekening neergelegd hebben 55

60 Belang van ICT-diensten 56 Bron: INR Evolutie toegevoegde waarde (in volume) van de ICT-sectoren (in miljard euro) 56

61 Belang van ICT-diensten 57 Teruggang van ICT-industrie, maar sterke groei van ICT-diensten (inclusief telecom); Vooral NACE groeide sterk; Maar evenzo in andere landen; Aandeel van ICT-diensten in toegevoegde waarde en tewerkstelling is bijgevolg niet opvallend hoog in vergelijking met andere landen; Aandeel van ICT in de dienstenexport daarentegen wel relatief hoog en gestegen; Aandeel van ICT in de uitvoer van goederen echter laag en dalende. 57

62 Belang van ICT-diensten 58 Aandeel van ICT in totale uitvoer van diensten ( ) Bron: Eurostat 58

63 Belang van ICT-diensten 59 Aandeel van ICT in totale uitvoer van goederen ( ) Bron: Eurostat 59

64 Belang van ICT-diensten 60 Ook voor de toekomst wordt verwacht dat software en IT-diensten heel dynamische componenten van de internet industrie zullen zijn, onder meer door de diffusie van cloud computing, mobiele apps en innovatieve applicaties zoals big data analytics. (Hoorens et al., 2012, blz. xv) De uitdaging voor België is om een stuk van deze groei te capteren 60

65 Innovatie in ICT 61 O&O-uitgaven in België zijn vergelijkbaar met Duitsland en Frankrijk * Noot: Cijfer voor 2010 Bron: FPB o.b.v. Eurostat Uigaven aan O&O door ICT-sectoren, in % van de productie van elke sector, 2011 NACE Omschrijving België Duitsland Frankrijk Nederland 26 ICT-industrie 10,9 8,9 13,0 2,1 58 Uitgeverijen 0,6 3,0 61 Telecommunicatie 2,0 0,8 1,0* 0, Software en diensten 2,8 2,5 2,3 2,8 Totale ICT-sector 3,3 3,5 3,4 1,8 Patentaanvragen in België zijn wel lager dan in buurlanden Er bestaan sterke verschillen tussen de gewesten op vlak van patentaanvragen (Vlaanderen doet het beduidend beter dan Wallonië) 61

Digitale Infrastructuur Nederland

Digitale Infrastructuur Nederland Digitale Infrastructuur Nederland ?? Thema s Voorlichting Uitleg en duiding van thema s naar politiek, overheid, bedrijfsleven en publiek. Versterken van de positie van Nederland als vestigingsplaats voor

Nadere informatie

Aandacht voor breedband

Aandacht voor breedband Aandacht voor breedband Verwachtingen voor LTE en FTTH in Nederland Auteur: Tim Poulus Datum: 9 oktober 2013 Telecompaper Nieuws/news Research, analyse, consulting Events Overzicht Trends Spelers Infrastructuur

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Belgium 2.0 Naar een succesvolle digitale transformatie van de economie: de rol van breedbandinfrastructuur en andere elementen

Belgium 2.0 Naar een succesvolle digitale transformatie van de economie: de rol van breedbandinfrastructuur en andere elementen CRB 2015-2107 SVC/TS/AL 18 november 2015 Belgium 2.0 Naar een succesvolle digitale transformatie van de economie: de rol van breedbandinfrastructuur en andere elementen 2 CRB 2015-2107 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. Cisco Cloud Collaboration Ronald Zondervan David Betlem September, 2011 1 E Open architectuur Uitgangspunten Gebaseerd op Open Standaarden telefonie, video, desktop integratie, beschikbaarheidsstatus (presence)

Nadere informatie

Workshop 3. Digitale inclusie. E-inclusion. Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa. Brussel, 11.10.2011

Workshop 3. Digitale inclusie. E-inclusion. Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa. Brussel, 11.10.2011 Workshop 3 Digitale inclusie Rondetafel De Digitale Agenda voor Europa Brussel, 11.10.2011 2 E-inclusion e-inclusie (of digitale inclusie) verwijst naar alle beleidslijneninitiatieven die een inclusieve

Nadere informatie

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen

Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Eumedion symposium Nederland vestigingsland aantrekkelijk voor beleggers én ondernemingen Belastingen: het dilemma van het betalen van een fair share en de verschillende voorkeuren van aandeelhouders en

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen

Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen For a presentation in ppt format, Please call +31 6 11356703 or send an e-mail to info@flostock.com Nieuw algoritme om de vraag doorheen de keten te voorspellen Robert Peels Supply Chain Innovations April

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

documentatienota CRB 2015-2645

documentatienota CRB 2015-2645 documentatienota CRB 2015-2645 CRB 2015-2645 SVC/TS/AL 22 december 2015 Belgium 2.0 Naar een succesvolle digitale transformatie van de economie: de rol van breedbandinfrastructuur en andere elementen

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven

Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Uittocht uit de industrie onstuitbaar? Prof. Dr. J. Konings VIVES - KULeuven Overzicht Stylized Facts Theoretisch kader Sterke en zwakke sectoren in Vlaanderen? De supersterren van de Vlaamse economie

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Een stand van zaken van ICT in België in 2012

Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Een stand van zaken van ICT in België in 2012 Brussel, 20 november 2012 De FOD Economie geeft elk jaar een globale barometer van de informatie- en telecommunicatiemaatschappij uit. Dit persbericht geeft

Nadere informatie

TV en video consumptie in het jaar 2020

TV en video consumptie in het jaar 2020 TV en video consumptie in het jaar 2020 Liesbeth Nekkers Hilversum, 27 november 2015 1 De toekomst voorspellen Onderzoek Tetlock (University of Pennsylvania) Super forecasters: Open-mindness: how well

Nadere informatie

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY

Innovatie. prof.dr.ir. Han Gerrits. Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory INNOVATION FACTORY Innovatie prof.dr.ir. Han Gerrits Vrije Universiteit Amsterdam Innovation Factory Inhoud Wat is innovatie? Waarom is innovatie zo moeilijk? Innovatie in Banking Hoe kan een organisatie innovatiever worden?

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager

IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager IT, een belangrijk element in de toolkitvan publiek manager 31 maart 2015 Frank Huynen MPM HP Industry executive Public Sector & Health Rolvan IT Aandachtspunten IT Evolutie IT bouwstenen Rolvan IT Maatschappij

Nadere informatie

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e

Changes in employment in the pharmaceutical industry 31.745 30.729. 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011e Tewerkstelling In 2011e werkten in de sector bijna 32.200 personen. Dat is 6,4 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,3 % van de totale tewerkstelling in de private sector. In

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Connect to Digital #feweb roadshow Hoe digitaal is uw (nieuwe) klant? - Start to 'E-Commerce'

Connect to Digital #feweb roadshow Hoe digitaal is uw (nieuwe) klant? - Start to 'E-Commerce' Connect to Digital #feweb roadshow Hoe digitaal is uw (nieuwe) klant? - Start to 'E-Commerce' 1 Digitale adoptie van Belgische KMO s Digitale economie G20 + 8% 963 K KMO s in België 2 Legal 3 Online markt

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020

PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020 PLAN VOOR ULTRASNEL INTERNET IN BELGIË 2015-2020 België speelt momenteel een voortrekkersrol in het uitrollen van nieuwe technologieën voor ultrasnel internet. De Belgische overheid moet er alles aan doen

Nadere informatie

BELGISCH TELECOM LANDSCHAP

BELGISCH TELECOM LANDSCHAP BELGISCH TELECOM LANDSCHAP Studie besteld door : en uitgevoerd door 1/ DE TELECOMSECTOR VORMT HET HART VAN DE BELGISCHE MAATSCHAPPIJ EN ECONOMIE. 2/ TELECOM IS DE MOTOR VAN HET DIGITALE ECOSYSTEEM. 3/

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN

vrijdag 8 juni 12 DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DRIMPY BRENGT ZORG SAMEN DE CONSUMENT IN DE ZORG? Fragmentatie ehealth initiatieven zorgen weer voor eilandjes in de zorg: ICT leveranciers, Regio s, Ziekenhuizen, Klinieken, Patiënt Verenigingen, Verzekeraars,

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Van Papier naar Papierloos met iventionles,

Van Papier naar Papierloos met iventionles, Van Papier naar Papierloos met iventionles, ProcessStations Tracking and Tracing van materialen in het Processing Centre van NIZO food research Annemarie Braber Friday, March 28, 2014 NIZO food research

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

V-ICT-OR Manage IT Gemeenschappelijke problemen en opportuniteiten van digitale technologie voor de lokale overheden en bedrijven 19 november 2015

V-ICT-OR Manage IT Gemeenschappelijke problemen en opportuniteiten van digitale technologie voor de lokale overheden en bedrijven 19 november 2015 V-ICT-OR Manage IT Gemeenschappelijke problemen en opportuniteiten van digitale technologie voor de lokale overheden en bedrijven 19 november 2015 P. 1 V- ICT- OR BELTUG IS THE LARGEST BELGIAN ASSOCIATION

Nadere informatie

Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau

Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau Paul Besseling Programmaleider Mobiliteit en Infrastructuur Centraal Planbureau Overzicht Bruinsma et. al. (2001) onderzochten de indirecte effecten van Schiphol. Het blijkt dat vooral in de VS bij ex

Nadere informatie

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl

Tewerkstelling. pharma.be vzw asbl Tewerkstelling In 2012e werkten in de sector meer dan 32.500 personen. Dat is 6,7 % van de totale tewerkstelling in de verwerkende industrie en 1,2 % van de totale tewerkstelling in de private sector.

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Management van baten Evolutie in denken

Management van baten Evolutie in denken Management van baten Evolutie in denken IPMA interessegroep procesmanagement Versie 0.1 jd0912 Management van baten Setting the direction high Relative market share low low Growth potential high Strategic

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Is internet een klimaatkiller?

Is internet een klimaatkiller? Is internet een klimaatkiller? IT is deel van het probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA Reken en Netwerkdiensten Meer dan 1.5 miljard mensen zijn online vandaag!

Nadere informatie

Lagere kosten, meer consistentie, meer concurrentie: de Commissie start raadpleging om mobiele telefoontarieven in Europa omlaag te brengen

Lagere kosten, meer consistentie, meer concurrentie: de Commissie start raadpleging om mobiele telefoontarieven in Europa omlaag te brengen IP/08/1016 Brussel, 26 juni 2008 Lagere kosten, meer consistentie, meer concurrentie: de Commissie start raadpleging om mobiele telefoontarieven in Europa omlaag te brengen Om de concurrentie tussen exploitanten

Nadere informatie

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014

Mitel User Group. Gijs Borsboom, VP Sales Benelux. 21 mei, 2014 Mitel User Group Gijs Borsboom, VP Sales Benelux 21 mei, 2014 Van harte welkom op uw eigen meeting! Agenda van vandaag: Update Mitel & Aastra Gijs Borsboom Update Gebruikersgroep Voorstel en installatie

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds

EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds EUROPESE ZORGVASTGOED MARKT Strategie en haalbaarheid zorgvastgoedfonds 4 juni 2008 Ingrid Hulshoff Portfolio Manager Healthcare ING Real Estate Investment Management 1. AGENDA EN INTRODUCTIE 1. AGENDA

Nadere informatie

Het economisch DNA van de Kempen: De sleutelrol van globale ondernemingen

Het economisch DNA van de Kempen: De sleutelrol van globale ondernemingen Het economisch DNA van de Kempen: De sleutelrol van globale ondernemingen Prof. Dr. J. Konings, Prof. Dr. J. Reynaerts, Drs. S. De Ruyter VIVES, Faculteit Economie& Bedrijfswetenschappen KU Leuven Grote

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device MOBILE BUSINESS APPS Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device YOUR VIEW ON BUSINESS Introductie Oplossingen Any2info is een innovatieve ICT-onderneming

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013

De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 De FOD Economie publiceert zijn Barometer van de informatiemaatschappij 2013 Brussel, 25 juni 2013 De FOD Economie publiceert jaarlijks een globale barometer van de informatiemaatschappij. De resultaten

Nadere informatie

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Pro Dual Improving through Benchmarking Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Partners Germany: Stadt München/City of Munich Education Department - Vocational Schools and Further Education Industrie-

Nadere informatie

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012

Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network Prof. Dr Ir Eric van Heck (RSM) Dr Marcel van Oosterhout (RSM) Utrecht, 22 Juni 2012 Menu 1. Het platform Mobiliteit.NU als Smart Business Network 2. New

Nadere informatie

Virtual Enterprise Centralized Desktop

Virtual Enterprise Centralized Desktop Virtual Enterprise Centralized Desktop Het gebruik van virtuele desktops en de licensering daarvan Bastiaan de Wilde, Solution Specialist Microsoft Nederland Aanleiding Steeds meer gebruik van Virtuele

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Mark Jenniskens MARK JENNISKENS, SENIOR CONSULTANT MOBILE ENTERPRISE M.Jenniskens@strict.nl 06-54 24 69 57 @markjenniskens www.linkedin.com/in/markjenniskens

Nadere informatie

Invloed van digitaal op ons business model

Invloed van digitaal op ons business model Invloed van digitaal op ons business model Waarom Social media? Wat vinden onze doelgroepen? Wat kun je zelf/wat mag je zelf Wat en hoe kun je online vinden en wat doe je ermee? NVFG Ronald Pastor 22 januari

Nadere informatie

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Inleiding Bandbreedte behoefte evolutie Kosten besparing via slimme oplossingen

Nadere informatie

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management

Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Expertise seminar SURFfederatie and Identity Management Project : GigaPort3 Project Year : 2010 Project Manager : Albert Hankel Author(s) : Eefje van der Harst Completion Date : 24-06-2010 Version : 1.0

Nadere informatie

Hoe automatiseert u content en campagnes voor de Buying Journey

Hoe automatiseert u content en campagnes voor de Buying Journey Hoe automatiseert u content en campagnes voor de Buying Journey PIM: Innovatieve B2B Marketing 24 June 2014 Diederik Martens Marketing Automation Manager Quintiq Holding B.V. All rights reserved. Quintiq

Nadere informatie

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst?

Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? on behalf of Chemie & ICT ICT en Chemie: samen naar een duurzame toekomst? Symposium Groene ICT en Duurzaamheid in het hoger onderwijs 30-01-2014 Ger Fischer Woord vooraf Nieuwe start cartoon? 2 Onderwerpen

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com De convergentie naar gemak Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com ge mak (het; o) 1. kalmte, bedaardheid: iem. op zijn gemak stellen kalm laten worden 2. het vermogen iets zonder moeite te

Nadere informatie

Is valpreventie kosteneffectief?

Is valpreventie kosteneffectief? Is valpreventie kosteneffectief? Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be Maart 2014 1 Reactie van de overheden op de crisis Jaarlijkse

Nadere informatie

RISK ASSESSMENTS. A Must Do, or.

RISK ASSESSMENTS. A Must Do, or. RISK ASSESSMENTS A Must Do, or. NCSC LIAISON CSA Waar gaan we naar toe Mobile Social Cloud Big Data By 2016 smartphones and tablets will put power In the pockets of a billion global consumers Millennials

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst?

Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Van Virtualisatie naar Cloud Computing De roadmap voor de toekomst? Louis Joosse Principal Consultant Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot de inhoud van of voortvloeiende uit dit document

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

PUM Netherlands senior experts and NBA

PUM Netherlands senior experts and NBA PUM Netherlands senior experts and NBA Wim Boone, sectorcoördinator accountancy,financial & admin. management 14 maart 2013 Agenda Why SMEs need support About PUM Sector Accountancy etc. Cooperation PUM-NBA

Nadere informatie

Kunnen wij onze hoge welvaart (en welzijn) blijven verdienen?

Kunnen wij onze hoge welvaart (en welzijn) blijven verdienen? Maaseik, 30 April 2015 Kunnen wij onze hoge welvaart (en welzijn) blijven verdienen? Dr. ir. U. Vandeurzen, Voorzitter Gimv, Ex- Voorzitter/CEO LMS Voorzitter Ondernemersplatform Limburg, Erevoorzitter

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf

De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf De haperende groeimotor van het Nederlands kleinbedrijf Januari 2016 Justin Jansen, Erasmus Universiteit Rotterdam Occo Roelofsen, McKinsey & Company Poll: Hoe gaat het met ondernemerschap in Nederland?

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Innoveren in het digitale tijdperk: Europa weer op gang brengen Presentatie van J.M. Barroso,

Innoveren in het digitale tijdperk: Europa weer op gang brengen Presentatie van J.M. Barroso, Innoveren in het digitale tijdperk: Europa weer op gang brengen Presentatie van J.M. Barroso, voorzitter van de Europese Commissie, bij de Europese Raad van 24 en 25 oktober 213 Global Competitiveness

Nadere informatie

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010

SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 SaaS en cloud computing: in de mist of in de wolken? Karin Zwiggelaar, partner 20 september 2010 We staan aan de vooravond van de volgende Internetrevolutie De klassieke werkwijze van organisaties zal

Nadere informatie

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Software Defined Datacenter Visie van Cisco Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Tomorrow Starts Here. Make amazing things happen by connecting

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Reviewing the role of online communication services

Reviewing the role of online communication services Reviewing the role of online communication services Telecom Society (TSOC) Nederland Nicolai van Gorp e-conomics / Ecorys Nederland Rotterdam, 25 June 2015 Agenda 1.Better regulation & REFIT Wat is het?

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Van transactie naar interactie

Van transactie naar interactie De Invloed van opkomende technologieën op trade marketing in de retail: Van transactie naar interactie Jeroen van Dinther Marc Flederus De Context I Welke technologieën komen nu opzetten? II Welke kansen

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie